Авто зам төсөллөлт I - Геотор бүхий уян хучилтын тооцоо

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛЛТ I

ШУТИС, БАС

АВТО ЗАМЫН ГЕОТОРТОЙ УЯН ХУЧИЛТЫН ТООЦОО

БИЕ ДААЛТ III Улаанбаатар хот 2022 он

Т. 1 Харимхай хотойлтын тооцоо

Т. 2 Гулсалтын эсрэг тогтворын тооцоо

Т. 3

БАГШ …………………………………….М.ЦАС-ОРГИЛМАА

Суналтын эсэргүүцлийн тооцоо

Т. 4 Ус шүүрүүлэх давхаргын тооцоо

Т. 5 Хүйтэн тэсвэрлэлтийн тооцоо

ОЮУТАН …………………………………….Д.НИНЖБАДАМ (B201350904)

Бие даалт 1 – ГЕОТОР БҮХИЙ УЯН ХУЧИЛТЫН ТООЦОО ТӨСЛИЙН ӨГӨГДӨЛ - ВАРИАНТ 32 Зам, цаг уурын бүсчлэл Зам, цаг уурын бүсчлэл – Үндсэн I (Өндөр уулын бүс) Зам, цаг уурын бүсчлэл – Дэд Б (Алтайн дэд бүс) Авто замын төрөл Авто замын ангилал Хөдөлгөөний зурвасын тоо Хучилтын төрөл Замын хучилтын ашиглалтын хугацаа Эвдрэлийн хязгаарын коэф Найдваржилтын коэф Шаардагдах бэт бэхийн коэф – Харимхай хотойлт Шаардагдах бэт бэхийн коэф – Гулсалт Шаардагдах бэт бэхийн коэф – Суналт Авто замын ачаа Ачааны тэрэгний хөдөлгөөний эрчим Хөдөлгөөний эрчмийн жил бүрийн өсөлт Ачааны тэрэгний бүрэлдэхүүн: Бага даац, 1-2тн Дунд даац, 2-5тн Хүнд даац, 5-8тн Маш хүнд даац, 8тн-с их Автобус Чиргүүлтэй зүтгүүр

II (Хуримтлуулагч зам) 2 (Замын ангиллаас хамааруулан сонгов) Капитал 15 жил (Бүсчлэл, замын ангиллаас хамаарч Хавсралт 6, Хүснэгт 2-с сонгов) 0.05 (Хүснэгт 1.1-с тодорхойлов) 0.95 (Хүснэгт 1.1-с сонгов) Кпу=1.20 (Хүснэгт 1.1-с тодорхойлов) Кпс,тр=1.00 (Хүснэгт 1.1-с тодорхойлов) Кпс,тр=1.00 (Хүснэгт 1.1-с тодорхойлов) 1000 маш/хон 1.07 (7%) 13% (130 маш/хон) 12% (120 маш/хон) 25% (250 маш/хон) 20% (200 маш/хон) 15% (150 маш/хон) 15% (150 маш/хон)

Замын хучилтын бүтээц (сонголт) Хучлага Халуун жижиг ширхэгтэй, нягт асфальтбетон хольц, Б-I марк, БНД 90/130 Хучлага Халуун том ширхэгтэй, сүвэрхэг асфальтбетон хольц, Б-I марк, БНД 90/130 Геотор Геотор 100/100-25 Суурь үе Том ширхэгтэй дайрганд жижиг ширхэгтэй дайрга шигтгэж, хөнгөн нягтруулсан дайрган үе Элсэн шүүрүүлэх үе Том ширхэгтэй элс Далан, хөрсний үзүүлэлт Далангийн өндөр Замын далангийн ажлын үе Замын далангийн үеийн нягтралын коэф Замын далангийн чийгшилтийн схем Хөрсний ус байрлах гүн

1.5м (гэж үзэв. Бодит огтлолоос тодорхойлох) Хөнгөн шавранцар 1 2 (Тайлбарыг дороос харах) 1.5м (гэж үзэв. ИГД-г харах)

Замын далангийн чийгшилтийн схем 2-г Гадаргуугийн усны урсалт хангагдаагүй, гүний ус хөрсний дээд үеийн чийгшилтэд нөлөөлдөггүй, намагшилтын шинж тэмдэг бүхий тундрын хөрстэй, 0.8We-с их чийглэгтэй шаварлаг суудаг хөрсөнд улирлын гэсэлт 1-1,25м байна гэж Хавсралт 2, Хүснэт 8-д тодорхойлжээ. Д.Нинжбадам B201350904

-1–

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

ГЕОТОР БҮХИЙ УЯН ХУЧИЛТЫН ТООЦОО УЯН ХУЧИЛТЫН ТООЦООНЫ АГУУЛГА 0.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Зам цаг уурын бүсчлэл дүйцүүлэх Хөдөлгөөнт ачааллын тооцооны үзүүлэлтүүд тодорхойлох Материалын тооцооны үзүүлэлтүүд тодорхойлох Шүүрүүлах давхаргын шаардлагатай зузаан тодорхойлох Замын хучилтыг зөвшөөрөгдөх харимхай хотойлтоор тооцох Замын хучилтыг гулсалтын эсэргүүцлээр тооцох Хучилтын бат бэхийг суналтын эсэргүүцлээр тооцох Шороон далан ба хучилтын хүйтэн тэсвэрлэлтийн шалгах Дүгнэлт

0. ЗАМ, ЦАГ УУРЫН БҮСЧЛЭЛ ДҮЙЦҮҮЛЭХ IБ буюу Өндөр уулын үндсэн бүс, тэр дундаа Алтайн дэд бүс нь Монгол Алтайн өндөр уулын авто замын уур амьсгалын нэн хүйтэн-чийглэг, сэрүүн, хахир дэд бүс юм. Уур амьсгал ба хөрсний нөхцөл нь Олон жилийн цэвдэг чулуулаг үргэлжилсэн хэлбэрээр тархдаг, цэвдгийн зузаан гол төлөв 120-150м хүрнэ. Цэвдэг чулуулаг нь 30С хүртэл температуртай тул нилээд тогтвортойд тооцогдоно. Ийм хурдас чулуулаг гео уур амьсгалын улирлын гэсэлттэй. Тогтвортой цасан бүрхүүл эрт тогтож, хожуу ханзардаг. Хур бороо, аянга аадар, цахилгааны эрчимтэй. Газар хөдлөл 6-9 балл. Дээрх уур амьсгал ба хөрсний нөхцөлтэй ижил төстэй ОХУ-ын уур амьсгалын бүсээр I. Тундрийн ба ойт тундрын бүс, тэр дундаа I2. Бүсийн зүүн хэсэг ба бага температуртай олон жилийн цэвдэг хөрс нилдээ тархсан бүсийг дүйцүүлж авлаа.

1. ХӨДӨЛГӨӨНТ АЧААЛЛЫН ТООЦООНЫ ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД ТОДОРХОЙЛОХ Урьдчилсан сонголт, шийдлүүд Замын хөдөлгөөний зурвасын тоог 2 байхаар төлөвлөв. −

Зурвасын коэф fпол=0.55

Тус замыг тусгай ачаа тээвэрлэх зорилгоор төлөвлөөгүй, дурын автомашины дугуйнаас хучлагын гадаргуу дээр үйлчлэх статик ачаалал 50кН-с хэтрэхгүй зэргийг харгалзан тооцоот ачааг А1 группээр сонгов. − − − −

Нормын статик ачаалал: Тэнхлэг дээр 100кН Нормын статик ачаалал: Дугуйн хучлага дээрх тооцоот ачаалал Qрасч=50кН Дугуйн дундаж хувийн даралт: P=0.6мПа Дугуйн мөрийн диаметр: 37см/33см (хөдөлж байгаа/зогсож байгаа)

Замын хучилтын ашиглалтын хугацаан дахь хөдөлгөөний эрчим хон 𝑁𝑚 1000 хон 𝑁𝑚 = 20−𝑚 = = 713 маш/хон 𝑞 1.0720−15 Төрөл бүрийн автомашинаас зорчих хэсгийн зурваст үйлчлэх тооцоот ачааллын шилжүүлсэн эрчим хон 𝑁𝑝 = 𝑓пол 𝑁𝑚 ∑ 𝑁𝑛 𝑆𝑛 = 0.55 ∗ 713 ∗ 0.77965 = 306 маш/хон

Төрөл бүрийн автомашинаас зорчих хэсгийн зурваст үйлчлэх эрчмийг шилжүүлбэл:

Д.Нинжбадам B201350904

-2–

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

Шилжүүлэх коэф Si 1 Бага даацын ачааны тэрэг, 1-2тн 13% 0.005 2 Дунд даацын ачааны тэрэг, 2-5тн 12% 0.2 3 Хүнд даацын ачааны тэрэг, 5-8тн 25% 0.7 4 Маш хүнд даацын ачааны тэрэг, 8тн-с дээш 20% 1.25 5 Автобус 15% 0.7 6 Чиргүүлтэй зүтгүүр 15% 1.5 Σ 100% Ашиглалтын явцад хучилтын бүтээцэд үйлчлэх нийт тооцоот ачаалал (Замын ашиглалтын хугацаанд) Эзлэх хувь Ni

Ачааны тэрэгний төрөл

∑ 𝑁𝑝 = 0.7𝑁𝑝

Шилжүүлсэн эрчим % 0.065 2.4 17.5 25 10.5 22.5 77.965

Кс 25.13 𝑇рдг 𝑘𝑛 = 0.7 ∗ 306 125 ∗ 1.49 = 388,793 = 3.9 ∗ 10^5 (Т −1) 1.0714 𝑞 сл

Кс – нийлбэрийн коэф-г олъё. Кс =

𝑞 𝑇сл − 1 1.0715 − 1 = = 25.13 𝑞−1 1.07 − 1

𝑇рдг – Бүтээцийн хэв гажилтын тодорхойлогдсон төлөв байдалд ажиллах жилийн ажлын хоногийн тоог Хавсралт 6, Хүснэгт 1, Зураг 1.1-с тодорхойлбол: 𝑇рдг = 125хон 𝑘н - Хөдөлгөөний эрчмийн дундаж хүлээлтээс нийт хөдөлгөөний хазайх магадлал тооцсон коэф-г хүснэгт 1.3-с авбал: 𝑘н = 1.49 𝑇сл – Хучилтын тооцоот ашиглалтын хугацааг Хавсралт 6, Хүснэгт 2-с сонгов: 𝑇сл = 15

2. МАТЕРИАЛЫН ТООЦООНЫ ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД ТОДОРХОЙЛОХ Хучилтын материалын төрөл, Геотор 100/100-25 зузааныг Монгол орон дахь материалын олдоц, жижиг зэргийг харгалзан дараах байдлаар сонгов.

No 1 2 3 4 5 6

Үеийн материал Нягт асфальтбетон, БНД 90/130 Сүвэрхэг асфальтбетон, БНД 90/130 Геотор 100/100-25 Жижиг ширхэгтэй дайрган үе Том ширхэгтэй элс Замын далангийн хөнгөн шавранцар Д.Нинжбадам B201350904

Хотойлт Гулсалт Уян харимхайн модуль E, мПа

Хучилтын өндөр (урьд)

Нягт ρ, кг/м3

5см

2400

2400

7см

2300

-

Суналт Е, мПа

R0

A

m

1200

3600

9.5

5.4

5.0

1400

800

2200

7.8

6.3

4.0

-

-

-

-

-

-

-

25см

1600

450

450

450

-

-

-

25см

1800

130

130

130

-

-

-

1.5м

2100

50

50

50

-

-

-

-3–

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

Хөрсний тооцоот чийгшилтийн утга Хучилтын бүтээцийн зузаан 0.75м (урьдчилсан сонголтоор 0.47м) хүртэл хэмжээтэй байхад бүтээцийн зузааны тооцоонд хөрсний тооцоот чийгшилтийн утгыг замын далангийн ажлын үеийн тааламжгүй (хаврын улирал) нөхцөл дэх хамгийн их чийгшилтийн олон жилийн ажиглалтын дундаж утга (манай тохиодолд 2)-тай тэнцүүгээр авна. Замын далангийн ажлын үе нь боловсронгуй хучлагатай замд уламжлалт суурь үетэйгээр (хайрга, дайрга) чийгшүүлэх эх сурвалжаас дээш өргөгдсөн байна. 𝑊𝑝 = 𝑊𝑡𝑎𝑏 = 0.65𝑊𝑡 𝑊𝑝 – Хөрсний тооцоот чийгшилтийн утга 𝑊𝑡 – Хөрсний урсалтын хязгаар 𝑊𝑡𝑎𝑏 – Жилийн хамгийн тохиромжгүй үед (хаврын улиралд) замын далангийн ажлын үеийн хөрсний олон жилийн харьцангуй чийгшил. Зам цаг уурын бүс, Чийгшилтийн схем, Хөрсний төрлөөс хамаарч, хөрсний урсалтын хязгаар 𝑊𝑡 −с хувилан авна. Хавсралт 2, Хүснэгт 1-н ашиглаж, 1-р бүс, чийгшилийн 2-р схем, хөнгөн шавранцар тул 0.65-р хувилж авахаар тодорхойлогдов. Замын далангийн хөрсний шилжисхийлтийн үзүүлэлтийн тооцооны утга Хөнгөн шавранцар хөрс, Тооцоот харьцангуй чийгшил 0.65W, ∑ 𝑁𝑝 = 3.9 ∗ 105 тул Хавсралт 2, Хүснэгт 4 ёсоор с = 0.011мПа; 𝜑 = 80 Элсэн шүүрүүлэх үеийн шилжисхийлтийн үзүүлэлтийн тооцооны утга Том ширхэгтэй элс, Тооцоот харьцангуй чийгшил 0.65, ∑ 𝑁𝑝 = 3.9 ∗ 105 тул Хавсралт 2, Хүснэгт 4 ёсоор с = 0.003мПа; 𝜑 = 310

3. ШҮҮРҮҮЛАХ ДАВХАРГЫН ШААРДЛАГАТАЙ ЗУЗААН ТОДОРХОЙЛОХ Далангийн ажлын үе Зам, цаг уурын I бүсд, Хөрсний чийгшилтийн 2-р схем-р ажиллах үед хучилтын бүтээцэд зайлшгүй шаардагдах шүүрүүлэх давхаргын зузааныг тооцъё. Ус шүүрүүлэх үед ирэх усны урсацын тооцоот утга Ус шүүрүүлэх үе буюу Том ширхэгтэй элсэн үед ирэх усны урсацын тооцоот утгыг дараах томъёогоор олно. 𝑞 ∙ Ккп ∙ Кг ∙ Квог ∙ Кр 3 ∙ 1.5 ∙ 1 ∙ 1 ∙ 0.9 𝑞𝑝 = = = 0.00405м3/м2 1000 1000 𝑞 – Шүүрүүлэх давхаргад хуримтлагдах усны дундаж утга. Зам цаг уурын бүсчлэл, Чийгшилтийн схем, Хөрсний төрлөөс хамааруулж, Хүснэгт 1.18-с тодорхойлов. 𝑞 = 3л/м2 кпк – Жигд бус хайлалт/гэсэлт эсвэл атмосферийн хур тунадасны нөлөөгөөр хуримтлагдах усны нэмэгдлийг тооцсон коэф. Хөрсний төрлөөс хамааруулж, Хүснэгт 1.18-с тодорхойлов. кпк = 1.15 Кг – Гидрогеологийн нөөцийн коэф, замын ашиглалтын явцад шүүрүүлэх давхаргын шүүрүүлэх чадварын бууралтыг тооцсон. Тоосорхог бус хөрс тул Хүснэгт 1.19 утгаар биш Кг =1 гэж шууд авав. Квог – Дагуу налуун өөрчлөлтөөс ус хуримтлагдахыг тооцсон коэф. Нэг тийш налуутай гэж үзэн Зураг 1.14-г ашиглан тодорхойлов. Квог = 1

Д.Нинжбадам B201350904

-4–

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

Кр – Ус дулааны тохируулга хийснээр усны урсацын бууралтыг тооцсон коэф. Бэхэлгээгүй хөвөөтэй гэж үзэн Хүснэгт 1.20-с сонгов. Кр = 0.9 Ус шүүрүүлэх үеийн шаардлагатай зузаан Ус шүүрүүлэх үе бүрэн гэссэн, шүүрүүлэх давхаргыг 3-р зарчим буюу “Ус зайлуулалт хожимдсон үед хатаах зарчмаар” ажиллана гэж тооцож, тооцоог хийе. Томъёо 1.26 ёсоор, 𝑞𝑝 ∙Тзап

ℎ𝑛 =

𝑛

+0.3ℎзап

1−фзим

=

0.00405∙5 +0.3∙0.10 0.32

1−0.5

= 19см тул ℎ𝑛 = 20см гэж цаашид тооцоонд авч үзье.

Тзап – Ус зайлуулах байгууламж ажиллаж эхлэх хожимдсон хугацаа. Зам цаг уурын бүсчлэлээс хамааруулж Тзап = 5хоног гэж сонгов. 𝑛 – Сүвшлийн утга. Инженер геологийн өгөгдөл байхгүй тул номын өгөгдлөөр 𝑛 = 0.32 гэж авъя. ℎзап – Том ширхэгтэй элсэн хөрс тул ℎзап = 0.10м = 10см гэж сонгоё. фзим – Хайлалт гэсэлт эхэлснээс хойш шүүрүүлэх давхаргын нүх сүв дүүрэлтийн коэф. Сүвшлийн коэфс хамааруулж, 20-40см зузаантай байна гэж үзэн Хүснэгт 1.21-с фзим = 0.5 гэж сонгов.

4. ЗАМЫН ХУЧИЛТЫГ ЗӨВШӨӨРӨГДӨХ ХАРИМХАЙ ХОТОЙЛТООР ТООЦОХ Замын хучилтын бүтээцийг Шаардагдах бат бэх ба Найдваржилтын утгаар Харимхай хотойлтын нөхцлөөр шалгаж тооцоолно. Капитал хучилттай, Замын ангилал II, Найдваржилтын түвшин 0.95 байхад тр Харимхай хотойлтын шаардагдах бат бэхийн коэф Кпу = 1.20 юм. Дараах нөхцлийг хангас ёстой. 𝐸обш 𝐸𝑚𝑖𝑛 𝐸обш – Хучилтын бүтээцийн гадаргуу дээрх уян харимхайн модуль. Энэхүү УХМ-г тодорхойлох нь бидний гол зорилго юм. 𝐸𝑚𝑖𝑛 – Хучилтын бүтээцэд зөвшөөрөгдөх хамгийн бага уян харимхайн модуль. Туршилтаар гаргаж ирсэн дараах томъёогоор олбол, тр

Кпу ≤

𝐸𝑚𝑖𝑛 = 98.65 [lg (∑ 𝑁𝑝 ) − с] = 201мПа с – туршилтын үзүүлэлт, тэнхлэг дээрх ачаалал 100кН тул с=3.55 гэж авав. Түүнчлэн хучилтын бүтээцийн уян харимхайн хамгийн бага утга 𝐸𝑚𝑖𝑛 нь Замын ангилал, ∑ 𝑁𝑝 , Хучилтын төрөл зэргээс хамааруулан Хүснэгт 1.4-д тодорхойлсон утга 𝐸𝑚𝑖𝑛 = 220мПа хоёрын аль ихээр цаашид тооцоог хийж явна. Иймд 𝐸𝑚𝑖𝑛 = 220мПа байна. Хучилтын тооцоог 2 үет системээр тооцно. Ингэхдээ далангийн дээрх хучилтын хамгийн доод үеэс эхлэн тооцоог хийнэ. Тооцож буй үе, түүнээс доош үе гэсэн 2 үе болгон шат дараатайгаар тооцоо хийх ба манай тохиолдолд Далангаас дээш 4 үетэй тул 4 бүлэг тооцоо хийнэ. Материалын үзүүлэлтүүд Хучилт Материал 1-р үе Нягт асфальтбетон, БНД 90/130 2-р үе Сүвэрхэг асфальтбетон, БНД 90/130 Геотор 100/100-25 3-р үе Жижиг ширхэгтэй дайрган үе 4-р үе Том ширхэгтэй элс Далан Хөнгөн шавранцар Д.Нинжбадам B201350904

Үеийн зузаан h1=5см h2=7см h3=25см h4=25см hg=1.5м

-5–

УХМ, Ei 2400мПа 1400мПа 450мПа 130мПа 50мПа

Нягт 2400кг/м3 2300кг/м3 1600кг/м3 1800кг/м3 2100кг/м3 АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

Геотор 100/100-25

Хөрс ба 4-р үе H4/D=25/37=0.68 (хэвтээ тэнхлэг) Eгр/Е4=50/130=0.38 (босоо тэнхлэг)-г ашиглан Зураг 1.2 номограммыг ашиглан Eiii/E4=0.61 гэж тодорхойлов. Үүнээс 4-р үеийн гадаргуу дээрх уян харимхайн модуль Eiii=79.30мПа гэж тодорхойлов. Ус шүүрүүлэх давхаргын зузааныг өмнөх тооцоогоор 20см гэж олсон хэдий ч харимхай хотойлтоор тооцоог шалгах явцад хангалтгүй байсан тул 25см болгож өсгөсөн болно.

4-с дооших үе ба 3-р үе H3/D=25/37=0.68 (хэвтээ тэнхлэг) Eiii/Е3=79.30/450=0.18 (босоо тэнхлэг)-г ашиглан Зураг 1.2 номограммыг ашиглан Eii/E3=0.41 гэж тодорхойлов. Үүнээс 3-р үеийн гадаргуу дээрх уян харимхайн модуль Eii=184.50мПа гэж тодорхойлов.

3-с дооших үе ба 2-р үе H2/D=7/37=0.19 (хэвтээ тэнхлэг) Eii/Е2=184.50/1400=0.13 (босоо тэнхлэг)-г ашиглан Зураг 1.2 номограммыг ашиглан Ei/E2=0.16 гэж тодорхойлов. Үүнээс 2-р үеийн гадаргуу дээрх уян харимхайн модуль Ei=224.00мПа гэж тодорхойлов.

2-с дооших үе ба 1-р үе H1/D=5/37=0.14 (хэвтээ тэнхлэг) Ei/Е1=224.00/2400=0.09 (босоо тэнхлэг)-г ашиглан Зураг 1.2 номограммыг ашиглан E/E1=0.11 гэж тодорхойлов. Үүнээс хучилтын ерөнхий уян харимхайн модуль E=264.00мПа гэж тодорхойлов. Ингээд шалгалтаа хийе: тр

𝐸

Кпу ≤ 𝐸 обш = 𝑚𝑖𝑛

264.00 = 1.2 гэж Хотойлтын нөхцлийн шаардлага хангаж байна.

220

5. ЗАМЫН ХУЧИЛТЫГ ГУЛСАЛТЫН ЭСЭРГҮҮЦЛЭЭР ТООЦОХ Авто зам ашиглалтын хугацаанд хучилтын бүтээцийг түүний дунд орших холбоосгүй давхарга дээрх босоо хүчдэл ба шүргэх хүчдэлийн үйлчлэлээр шилжилтэд орохгүй байх нөхцөлийг хангаж байхаар төлөвлөдөг. Хучилтын холбоосгүй давхаргуудад гулсалтын эсрэг тогтворын тооцоог 2 үет систем шилжүүлэн тооцоолно. Манай тохиолдолд 1. Замын далангийн дээр 2. Ус шүүрүүлэх давхаргын дээр шалгалт хийнэ.

Д.Нинжбадам B201350904

-6–

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

Материалын үзүүлэлтүүд Хучилт

Материал Нягт асфальтбетон, БНД 90/130 Сүвэрхэг асфальтбетон, БНД 90/130 Геотор 100/100-25 Жижиг ширхэгтэй дайрган үе Том ширхэгтэй элс Хөнгөн шавранцар

1-р үе 2-р үе 3-р үе 4-р үе Далан

Үеийн зузаан

УХМ, Ei

Нягт

с

ϕ

h1=5см

1200мПа

2400кг/м3

-

-

h2=7см

800мПа

2300кг/м3

-

-

h3=25см h4=25см hg=1.5м

450мПа 130мПа 50мПа

1600кг/м3 1800кг/м3 2100кг/м3

0.003 0.011

310 80

Замын хучилтын бат бэхийг тооцохдоо органик барьцалдуулагч материал агуулсан давхаргын уян харимхайн модулийг зам цаг уурын бүсчлэлээс хамаарсан температурт шалгана. Зам цаг уурын I бүсчлэл тул Хүснэгт 1.5-с t=200C-т шалгахаар тодорхойлов. Далангийн дээр шалгах Далангаас дээш орших хучилтын бүтээцийг t=200C-н тооцоот температурт ажиллах органик барьцалдуулагч материалаар боловсруулсан 1 үе гэж үзэн ерөнхий уян харимхайн модулийг тодорхойлъё. ∑𝐸 ℎ

𝐸𝑏 = ∑ ℎ𝑖 𝑖 = 𝑖

1200∙5+800∙7+450∙30+130∙30 =402.78мПа 5+7+30+30

Хучилтын бүтээц дээр тооцооны ачаалал үйлчлэхэд үүсэх Шүргэх хүчдэлийг тодорхойлъё. Т = 𝜏н ∙ 𝑝 = 0.015 ∙ 0.6 = 0.011мПа 𝜏н

–

Нэгж

ачааллаас

үүсэх

шүгэх

хүчдэл.

;

𝑍 62 𝐸 402.78 = = 1.68 (хэвтээ тэнхлэг); 𝑏 = = 𝐷 37 𝐸𝑛 50

8.42(муруй шугам); 𝜑 = 80 с (жишүү шугам) зэргийг харгалзан Зураг 1.3-т үзүүлсэн номограм-с тодорхойлоход 𝜏н = 0.018 гэж тодорхойлогдов. 𝑍 – Гулсалтад шалгаж буй давхаргаас дээш орших хучилтын бүтээцийн зудаан. 𝑍 = 62см 𝑝 – Дугуйн мөрийн даралт 𝑝 = 0.6мПа Замын далангийн хөрсний гулсалтын эсэргүүцлийн хязгаарын утгыг тодорхойлъё. Тпр = 𝑘д (с + 0.1 ∙ 𝛾 ∙ 𝑍 ∙ tanφ) = 1 ∙ (0.011 + 0.1 ∙ 0.0181 ∙ 62 ∙ 𝑡𝑎𝑛80 ) = 0.0269мПа 𝑘д – Далан ба элсэн үеийн зааг дээр хучилтын бүтээцийн ажлын онцлогийг тооцсон коэф. Даланг хөнгөн шавранцараар барьсан тул 𝑘д = 1 юм. 𝛾сп – Гулсалтад шалгаж буй давхаргаас дээш орших хучилтын үеүүдийн дундаж хувийн жин. 𝛾сп =0.0181кг/см3 гэж тодорхойлогдов. Хучилтын бүтээцийн гулсалтын эсрэг тогтворыг дараах нөхцлөөр шалгана. тр

Т

0.0269

Кпс ≤ Тпр = 0.011 = 2.49 > 1.00 тул гулсалтын эсрэг тогтворын нөхцлийг хангаж байна. Ус шүүрүүлэх давхаргын дээр шалгах Элсэн шүүрүүлэх үеэс дээш орших хучилтын бүтээцийг t=200C-н тооцоот температурт ажиллах органик барьцалдуулагч материалаар боловсруулсан 1 үе гэж үзэн ерөнхий уян харимхайн модулийг тодорхойлъё. Д.Нинжбадам B201350904

-7–

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

∑𝐸 ℎ

𝐸𝑏 = ∑ ℎ𝑖 𝑖 = 𝑖

1200∙5+800∙7+450∙30 =597.62мПа 5+7+30

Хучилтын бүтээц дээр тооцооны ачаалал үйлчлэхэд үүсэх Шүргэх хүчдэлийг тодорхойлъё. Т = 𝜏н ∙ 𝑝 = 0.055 ∙ 0.6 = 0.033мПа 𝜏н

– Нэгж ачааллаас үүсэх

𝑍

37

𝐸

597.62

шүгэх хүчдэл. ; 𝐷 = 37 = 1.00 (хэвтээ тэнхлэг); 𝐸 𝑏 = 79.30 = 𝑖𝑖𝑖

4.75(муруй шугам); 𝜑 = 310 с (жишүү шугам) зэргийг харгалзан Зураг 1.3-т үзүүлсэн номограм-с тодорхойлоход 𝜏н = 0.043 гэж тодорхойлогдов. 𝐸𝑖𝑖𝑖 =79.30-г хотойлтын тооцооноос авав. 𝑍 – Гулсалтад шалгаж буй давхаргаас дээш орших хучилтын бүтээцийн зудаан. 𝑍 = 37см 𝑝 – Дугуйн мөрийн даралт 𝑝 = 0.6мПа Замын далангийн хөрсний гулсалтын эсэргүүцлийн хязгаарын утгыг тодорхойлъё. Тпр = 𝑘д (с + 0.1 ∙ 𝛾 ∙ 𝑍 ∙ tanφ) = 1 ∙ (0.003 + 0.1 ∙ 0.0181 ∙ 37 ∙ 𝑡𝑎𝑛310 ) = 0.1976мПа 𝑘д – Ус шүүрүүлэх үе ба дайрган үеийн зааг дээр хучилтын бүтээцийн ажлын онцлогийг тооцсон коэф. Ус шүүрүүлэх үеийг том ширхэгтэй элсэнцэрээр хийсэн тул 𝑘д = 4.5 юм. 𝛾сп – Гулсалтад шалгаж буй давхаргаас дээш орших хучилтын үеүүдийн дундаж хувийн жин. 𝛾сп =0.0181кг/см3 гэж тодорхойлогдов. Хучилтын бүтээцийн гулсалтын эсрэг тогтворыг дараах нөхцлөөр шалгана. тр

Кпс ≤

Тпр Т

=

0.1976 = 7.66 > 1.00 тул гулсалтын эсрэг тогтворын нөхцлийг хангаж байна.

0.026

6. ХУЧИЛТЫН БАТ БЭХИЙГ СУНАЛТЫН ЭСЭРГҮҮЦЛЭЭР ТООЦОХ Хучилтын цутгамал бүтээц (асфальтбетон үеүүд) гулзайлтад ажиллахад хучилт сунаснаас үүсэх цуцалтад бат бэхийг шалгана. Үүний тулд хучилтын бүтээцийг 2 үет систем рүү шилжүүлэх буюу Асфальтбетон 2 үе ба дайрган үеэс дооших үе гэж 2 үе болгож авч үзнэ.

Геотор 100/100-25

Өмнөх шүүрэлт, хотойлт, гулсалтын тооцоогоор Нягт асфальтбетон 5см, Сүвэрхэг асфальтбетон 7см байхад хангалттай байсан билээ. Гэвч энэхүү суналтын тооцоогоор Сүвэрхэг асфальтбетоны зузаан шаардлага хангаагүй тул 8см болгож өсгөсөн болно. Тооцоог дор харуулав.

Д.Нинжбадам B201350904

-8–

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

Материалын үзүүлэлтүүд Хучилт

Материал

Үеийн зузаан

УХМ, E (Суналт)

𝛼

𝑚

𝑅0 , мПа

Нягт асфальтбетон, h1=5см 3600мПа 5.4 5.0 9.5 БНД 90/130 Сүвэрхэг асфальтбетон, 2-р үе h2=8см 2200мПа 6.3 4.0 7.8 БНД 90/130 Геотор 100/100-25 𝑚 – Тооцож буй холбоослог үеийн материалын шинж чанараас хамаарсан зэргийн үзүүлэлт. 𝛼 – Лаб-н нөхцөл болон бодит байдал дахь давтагдах ачааллын үйлчлэлийн зөрүүг тооцсон коэф. 𝑅0 - Гулзайлтад сунах үеийн нормын эсэргүүцэл. Үүнийг цаг уурын хамгийн тааламжгүй нөхцөл буюу Хаврын улирлын тооцооны бага температурт нэг удаагийн ачааллаар гулзайлтад ороход үүсэх суналтын эсэргүүцлийн нормын утгаар авна. Эдгээр үзүүлэлтийг Хавсралт 3, Хүснэгт 1-с авав.

1-р үе

Дээрх материалын үзүүлэлтүүдээр Цутгамал хучилтын 2 үеийн Ерөнхий үзүүлэлтүүдийг тодорхойлъё. Хучилтын нийт зузаан ℎ = ∑ ℎ𝑖 = 5 + 7 = 13см Ерөнхий уян харимхайн модуль 𝐸𝑏 =

∑ 𝐸𝑖 ℎ𝑖 3600 ∙ 5 + 2200 ∙ 8 = = 3123.08см ℎ 13

Асфальт хучилтаас доош үеийн ерөнхий уян харимхайн модуль 𝐸𝑖𝑖 -г Хотойлтын тооцоонд тодорхойлсноор авъя. Учир нь хөрсөн материалуудын хотойлт, суналтын уян харимхайн модулиуд ижил юм. Иймд 𝐸𝑖𝑖 = 184.50мПа Сүвэрхэг асфальтбетон үеийн суналтын эсрэг тооцоо Гулзайлтад ажиллаж буй цутгамал хучилтын бүтээцийн бат бэхийг дараах томъёогоор үнэлнэ. тр

Кпр ≤

𝑅𝑛 𝜎𝑟

𝑅𝑛 – Холбоослог давхарга гулзайлтад ажиллаж сунаснаас хучилтын бүтээц цуцалтыг тооцсон материалын бат бэхийн үзүүлэлт 𝑅𝑛 = 𝑅0 𝑘1 𝑘2 𝑘𝑎 (1 − 𝑣𝑟 𝑡) = 7.8 ∙ 0.25 ∙ 0.8 ∙ 1.2 ∙ (1 − 0.1 ∙ 1.71) = 𝟏. 𝟖𝟔мПа Дээр тодорхойлсон ёсоор 𝑅0 = 7.8мПа 𝑘1 – Ачаалал үүсэхэд хучилт цуцсанаас бат бэх буурахыг тооцсон коэф. Геотороор арматурласан асфальтбетон үеийн цуцалтын бууралтыг тооцон тодорхойлно. 𝛼 6.30 𝑘1 = 𝑚 = 4.0 = 0.25 √0.5 ∙ 388793 √0.5 ∑ 𝑁𝑝 𝑘2 – Цаг уурын хүчин зүйлсийн нөлөөллөөр бат бэх буурахыг тооцсон коэф. Хүснэгт 1.6-с Сүвэрхэг асфальтбетон 𝑘2 = 0.8 гэж тодорхойлогдсон. 𝑘𝑎 – Геоторын ажиллах нөхцлийг тооцсон коэф. 𝑘𝑎 = 1.2 𝑣𝑟 – Суналтан дахь бат бэхийн вариацын коэф. Хавсралт 4, Хүснэгт 1-с 𝑣𝑟 = 0.1 гэж тодорхойлов. 𝑡 – Нормын хазайлтын коэф. Хавсралт 4, Хүснэгт 2-с Замын найдваржилтын утгаас хамааруулан 𝑡=1.71 гэж тодорхойлов. 𝜎𝑟 – Хучилтын бүтээцийг сунгах хүчдэл. Дараах томъёогоор олно. 𝜎𝑟 = 𝜎̅ ∙ 𝑝 ∙ 𝑘в = 2.13 ∙ 0.6 ∙ 1.0 = 𝟏. 𝟐𝟖мПа

Д.Нинжбадам B201350904

-9–

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

𝜎̅ – Нэгж ачааллын үйлчлэлээр үүсэх сунах хүчдэл. ℎ/𝐷 = 12/37 = 0.32, 𝐸𝑏 /𝐸𝑖𝑖 = 16.93 зэрэг харьцаагаар Зураг 1.4-с 𝜎̅ = 2.13мПа гэж тодорхойлов. 𝑝 – Тооцоот ачааллаас ирэх дугуйн даралт. Өмнө тодорхойлсон ёсоор 𝑝 = 0.6мПа 𝑘в – Хучлагын хүчдэлт төлөв байдлын онцлогийг тооцсон коэф. Дан дугуйтай гэж үзэн 𝑘в = 1 гэж тооцоонд авав. За ингээд шалгалтаа хийе. тр

𝑅

1.86

Кпр = 𝟏 ≤ 𝜎𝑛 = 1.28 = 𝟏. 𝟒𝟓 тул нөхцөл хангаж байна. 𝑟

Нягт асфальтбетон үеийн суналтын эсрэг тооцоо Гулзайлтад ажиллаж буй цутгамал хучилтын бүтээцийн бат бэхийг дараах томъёогоор үнэлнэ. тр

Кпр ≤

𝑅𝑛 𝜎𝑟

𝑅𝑛 – Холбоослог давхарга гулзайлтад ажиллаж сунаснаас хучилтын бүтээц цуцалтыг тооцсон материалын бат бэхийн үзүүлэлт 𝑅𝑛 = 𝑅0 𝑘1 𝑘2 𝑘𝑎 (1 − 𝑣𝑟 𝑡) = 9.5 ∙ 0.41 ∙ 0.9 ∙ 1.2 ∙ (1 − 0.1 ∙ 1.71) = 𝟑. 𝟓𝟎мПа Дээр тодорхойлсон ёсоор 𝑅0 = 9.5мПа 𝑘1 – Ачаалал үүсэхэд хучилт цуцсанаас бат бэх буурахыг тооцсон коэф. Геотороор арматурласан асфальтбетон үеийн цуцалтын бууралтыг тооцон тодорхойлно. 𝛼 5.40 𝑘1 = 𝑚 = 5.0 = 0.47 √0.5 ∙ 388793 √0.5 ∑ 𝑁𝑝 𝑘2 – Цаг уурын хүчин зүйлсийн нөлөөллөөр бат бэх буурахыг тооцсон коэф. Хүснэгт 1.6-с Нягт асфальтбетон 𝑘2 = 0.9 гэж тодорхойлогдсон. 𝑘𝑎 – Геоторын ажиллах нөхцлийг тооцсон коэф. 𝑘𝑎 = 1.2 𝑣𝑟 – Суналтан дахь бат бэхийн вариацын коэф. Хавсралт 4, Хүснэгт 1-с 𝑣𝑟 = 0.1 гэж тодорхойлов. 𝑡 – Нормын хазайлтын коэф. Хавсралт 4, Хүснэгт 2-с Замын найдваржилтын утгаас хамааруулан 𝑡=1.71 гэж тодорхойлов. 𝜎𝑟 – Хучилтын бүтээцийг сунгах хүчдэл. Дараах томъёогоор олно. 𝜎𝑟 = 𝜎̅ ∙ 𝑝 ∙ 𝑘в = 2.13 ∙ 0.6 ∙ 1.0 = 𝟏. 𝟐𝟖мПа 𝜎̅ – Нэгж ачааллын үйлчлэлээр үүсэх сунах хүчдэл. ℎ/𝐷 = 12/37 = 0.32, 𝐸𝑏 /𝐸𝑖𝑖 = 16.93 зэрэг харьцаагаар Зураг 1.4-с 𝜎̅ = 2.13мПа гэж тодорхойлов. 𝑝 – Тооцоот ачааллаас ирэх дугуйн даралт. Өмнө тодорхойлсон ёсоор 𝑝 = 0.6мПа 𝑘в – Хучлагын хүчдэлт төлөв байдлын онцлогийг тооцсон коэф. Дан дугуйтай гэж үзэн 𝑘в = 1 гэж тооцоонд авав. За ингээд шалгалтаа хийе. тр

𝑅

2.50

Кпр = 𝟏 ≤ 𝜎𝑛 = 1.28 = 𝟐. 𝟕𝟑 тул нөхцөл хангаж байна. 𝑟

Геотороор арматурласнаар гарах ашиглалтын хугацааны уртсалт тооцох Асфальтбетон үеийг 100/100-25 төрлийн геотороор хүчитгэснээр ашиглалтын хугацааны уртсалтыг тоорхойлъё. 𝑇общ = 𝑇сл + 𝑇доп = 𝑇сл + log 𝑞 [1 +

Д.Нинжбадам B201350904

Σ𝑁𝑝 ∙ (1 − 𝑘𝑁𝑝 ) (𝑞 − 1) ] = 15 + 3.5 = 18.5 жил 0.7 ∙ 𝑁𝑝 ∙ 𝑇рдг ∙ 𝑘𝑛

- 10 –

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

𝑇доп = log 𝑞 [1 +

Σ𝑁𝑝 ∙ (1 − 𝑘𝑁𝑝 ) (𝑞 − 1) 388793 ∙ (1 − 0.5)(1.07 − 1) ] = log1.04 [1 + ] = 3.5 жил 0.7 ∙ 𝑁𝑝 ∙ 𝑇рдг ∙ 𝑘𝑛 0.7 ∙ 713 ∙ 125 ∙ 1.49

𝑇сл – Замын хучилтын ашиглалтын хугацаа. 𝑇сл = 15 жил 𝑇рдг – Хэв гажилтын тодорхойлогдсон төлөв байдалд бүтээц ажиллах жилийн ажлын хоногийн тоо. 𝑇рдг = 125 𝑘𝑛 – Хөдөлгөөний эрчмийн дундаж хүлээлтээс нийт хөдөлгөөний хазайх магадлал тооцсон коэф. 𝑘𝑛 = 1.49 Σ𝑁𝑝 – Ашиглалтын явцад хучилтын бүтээцэд үйлчлэх тооцоот нийт ачаалал. Σ𝑁𝑝 = 388,793 𝑘𝑁𝑝 - Геотороор арматурласан асфальтбетон үеийн цуцалтын бууралтыг тооцсон коэф. 𝑘𝑁𝑝 = 0.5 𝑞 – Хөдөлгөөний эрчмийн жил бүрийн өсөлт. 𝑞 = 1.07 𝑁𝑝 – Замын ашиглалтын хугацаан дахь хөдөлгөөний эрчим 𝑁𝑝 = 713маш/хон

7. ШОРООН ДАЛАН БА ХУЧИЛТЫН ХҮЙТЭН ТЭСВЭРЛЭЛТИЙГ ШАЛГАХ Хучилтын бүтээцийн хүйтэн тэсвэрлэлтийг түүний зөвшөөрөгдөх овойлтын нөхцлөөр шалгана. 𝑙пуч ≤ 𝑙доп 𝑙доп – Хучилтын бүтээцийн зөвшөөрөгдөх овойлтын хэмжээ. Энэ нь замын хучилтын төрлөөс хамаарах бөгөөд Капитал хучилтын хувьд 𝑙доп = 3см байна. Гэхдээ хучилтын бүтээцийн ашиглалтын хугацаа 15 жил (10 жилээс их) тул овойлтын хэмжээ зөвшөөрөгдөх овойлтын хэмжээний 80%-с хэтрэх ёсгүй. Иймд 𝑙доп = 2.4см -с овойлт хэтрэх ёсгүй.

𝑙пуч – Замын далангийн хөрсний тооцоот овойлтын хэмжээ. Үүнийг дараах томъёогоор тодорхойлно. 𝑙пуч = 𝑙пуч.ср ∙ 𝐾УГВ ∙ 𝐾пл ∙ 𝐾гр ∙ 𝐾нагр ∙ 𝐾вл 𝑙пуч.ср – Дундажласан нөхцөлтэй үед хүйтний овойлтын хэмжээ. Хөрсний хөлдөлтийн гүн 3м ба 2м-с их тохиолдолд дараах томъёогоор тооцоолно. 𝑙пуч.ср = 𝑙пуч.ср2.0 ∙ [𝑎 + 𝑏 ∙ (𝑧пр − с)] = 5.8 ∙ [1.08 + 0.08 ∙ (3 − 2.5)] = 6.50см Зураг 1.6-с тодорхойлбол 𝑙пуч.ср2.0= 6.8см гэж тодорхойлов. Хучилтын холбоосгүй үеийн зузаан 50см, Хөнгөн шавранцар хөрс нь Овойлтын III зэрэг буюу Овойдог хөрсөд хамаарна. Хөлдөлтийн гүн 𝑧пр = 3м тул 𝑎 = 1.08; 𝑏 = 0.08; с = 2.5 байна. 𝐾УГВ – Хөрсний усны тооцоот гүн (суурийн нэмэлт үеийг оруулна.) 𝐾УГВ = 0.45 Хөнгөн шавранцарын схем байхгүй тул Хөнгөн тоосорхог элсэнцэрийн үзүүлэлтийг дүйцүүлэн авав. 𝐾пл – Замын далангийн ажлын үеийн нягтралын зэргээс хамаарсан коэф. Хүснэгт 1.10-с тодорхойлов. Зам цаг уурын I бүсд 1.5м хүртэл өндөртэй далантай боловсронгуй хучилтын хувьд Нягтралын хамгийн бага коэф 0.96-0.98 байх ёстой ба Нягтралын коэф-г 0.98 гэж үзвэл 𝐾пл = 1.0 байна. 𝐾гр – Далан ба ухмалын хөрсний ширхэглэлийн бүрэлдэхүүнийг тооцсон коэф. Хүснэгт 1.11-с тодорхойлов. Хөнгөн шавранцар тул 𝐾гр = 1.3 байна. 𝐾нагр – Хөлдүү давхаргаас дээш орших хучилттай давхаргуудын жингийн нөлөөг тооцсон коэф. Зураг 1.8-с тодорхойлов. 𝐾нагр = 0.63 𝐾вл – Хөрсний тооцоот чийгээс хамаарсан коэф. Хүснэгт 1.12-с авав. W=0.65Wt тул 𝐾вл = 1.05

Д.Нинжбадам B201350904

- 11 –

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

𝑙пуч = 6.50 ∙ 0.45 ∙ 1.0 ∙ 1.3 ∙ 0.63 ∙ 1.05 = 6.50 ∙ 0.39 = 2.95см > 2.4см тул овойлтын нөхцөл хангахгүй байна. Иймд эсрэгээс бодох арга буюу 𝑙пуч.ср-г тодорхойлж, түүнээс хучилтын бүтээцийн шаардлагатай зузааныг олох замаар бодъё. 𝑙пуч.ср = 𝑙пуч.ср2.0 ∙ [𝑎 + 𝑏 ∙ (𝑧пр − с)] = 𝑙пуч.ср2.0 ∙ 1.12 𝑙пуч.ср =

𝑙пуч 2.51 = = 6.20см 𝐾УГВ ∙ 𝐾пл ∙ 𝐾гр ∙ 𝐾нагр ∙ 𝐾вл 0.39

Эндээс 𝑙пуч.ср2.0 ∙ 1.12 = 6.20 болох ба 𝑙пуч.ср2.0=5.54см ба Зураг 1.6-с шаардлагатай зузааныг тодорхойлбол 𝒉 = 𝟔𝟓см болж байна. Өмнөх 4 тооцооны үр дүнд Хучилтын зузаан 50+13=63см байхад хангалттай байсан бол 65-50=15см-г Дайрган үе, эсвэл Элсэн шүүрүүлэх үед нэмж төсөллөх шаардлагатай болох нь. Материалын үнэ, орон нутгийн олдоц зэргээс шалтгаалж, эдийн засгийн хувьд аль үр ашигтайг сонгох нь зөв юм. Геотор 100/100-25

8. ДҮГНЭЛТ Тус курсын төслөөр Уур амьсгалын I бүсд, Хөнгөн шавранцар далан бүхий, Капитал хучилттай байх Авто замын хучилтыг өгөгдсан ачааллын дор төсөллөж (Нягт асфальтбетон 5см, Сүвэрхэг асфальтбетон 7см, Геотор(100/100-25), Дайрган үе 15см, Элсэн шүүрүүлэх үе 20см), бат бэхийн 3 нөхцөл, байгаль цаг уурын 2 нөхцлөөр шалгалт хийлээ. Үүний тулд: Авто замд ирэх хөдөлгөөнт ачааллын тооцооны үзүүлэлтүүд, Авто замын үе давхаргуудад ашиглаж буй материалуудын шинж чанарыг эхлээд тодорхойлсон. Авто зам нь бат бэх байхаас гадна Зам цаг уурын I бүсд буй тул хавар намрын хөлдөлт/гэсэлтийн үед цугларсан усыг зайлуулах, хөлдсөн үед овойлт үүсэхээс сэргийлэх ус шүүрүүлэх давхаргыг тооцох шаардлагатай бөгөөд энэхүү давхаргын зузааныг тодорхойлохоос шалгалтууд эхэлсэн болно. Улмаар авто замын үе давхарга тус бүрийг хамгийн доороос буюу далангийн дээд үеэс эхлэн дээд доод 2 үе хэмээн үзэж, үе давхарга бүрийн дээрх Харимхай хотойлтын нөхцөл дэх Уян харимхайн модулийг дараалуулан тодорхойлж, түүнийг Зөвшөөрөгдөх хамгийн бага Уян харимхайн модуль(замын ачааллаас хамаарсан)-тай жиших замаар хотойлтын нөхцлийг шалгав. Гэвч элсэн шүүрүүлэх үе (20см)-н бага утга, дайрган үе (15см)-ийн зузаан шаардлага хангахгүй байсан тул тус бүрийг 25см зузаантай болгосон болно. Хотойлтын тооцооны дараа хучилтын нийт зузаан 62см боллоо.

Д.Нинжбадам B201350904

- 12 –

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа

Үүний дараа замын холбоосгүй үеүүдийг Гулсалтын эсэргүүцлийн бат бэхээр шалгасан бөгөөд аль аль нь шаардлага хангаж байв. Өөрөөр хэлбэл хучилтын бүтээц дээр тооцооны ачаалал үйлчлэхэд үүсэх шүргэх хүчдэлийг холбоосгүй үеүдийн гулсалтын эсэргүүцэл хангаж чадсан болно. Асфальтбетон дээд 2 үе буюу цутгамал үеүүдийг гулзайлтад ажиллахад хучилт сунаснаас үүсэх цуцалтын бат бэхийг хучилтын бүтээцийг сунгах хүчдэлд харьцуулан шалгахдаа Геотортой үеийн ажиллах нөхцлийг оруулан шалгалт хийхэд шаардлагыг 2-с дээш дахин хангаж байсан бөгөөд насжилт 3.5 жилээр нэмэгдэхээр тооцоо гарсан. Ингээд хамгийн сүүлд Шороон далан ба Хучилтын хүйтэн тэсвэрлэлтийн шалгалтыг хийхэд хучилтын шороон үеүүдийн нийлбэр зузаан 65см-с багагүй байхыг шаардаж байна. Иймд орон нутгийн материалын олдоц, эдийн засгийн үр ашигтай байдал зэргийг харгалзан Элсэн шүүрүүлэх үе, эсвэл Дайрган үе дээр хуваан 15см нэмэх нь зүйтэй. Шаардлагатай зузааны хэмжээ 15см-аар нэмэгдэх болсон шалтгаан нь замын далангийн материал Хөнгөн шавранцар байсантай холбоотой гэж үзэж байна. Учир нь 𝐾УГВ , 𝐾Нагр зэрэг далангийн материалаас шалтгаалсан коэф-н утга бага далангийн материалын төрлөөс шалтгаалан бага гарч байгаа болно. Дээрх тооцоонуудаас харахад Бат бэхийн шалгалтууд нь Материал тус бүрийн шинж чанар болон зузаанаас их хамааралтай, харин Элсэн шүүрүүлэх үе болон Хүйтэн тэсвэрлэлтийн тооцоо нь Хучилтын зузаанаас шууд хамааралтай байна. Иймд бид цаашид тооцооны дарааллыг арай өөр дарааллаар гүйцэтгэх нь зүйтэй санагдаж байна. Тухайлбал Элсэн шүүрүүлэх үеийн хамгийн бага шаардагдах зузааныг олсон шиг, Хөлдөлтийн нөхцлөөс хамгийн бага шаардагдах зузааныг олоод, улмаар бат бэхийн тооцоонууд хийвэл шалгалтыг ахин дахин хийх шаардлагагүй болно гэж харж байна. Эцэст нь дүгнэн хэлэхэд энэхүү бие даалтын ажлыг хийснээр миний бие Авто замын Уян хучилтыг насжилтынхаа турш бат бэх, цаг уурын нөхцөл шаардлагыг хангахуйц байхаар төсөллөж сурах эхний алхамаа хийлээ гэж үзэж байна. Энэхүү тооцоог тус хичээлийн Лекц, Семинарын материал, голлож <<М.Цас-Оргилмаа, “Авто замын хучилтын тооцоо” гарын авлага, Улаанбаатар хот, 2021 он>>, мөн <<Орчуулсан Ж.Даваасүрэн “Авто замын төсөллөлт”, Улаанбаатар хот, 2014>> номыг ашиглаж гүйцэтгэсэн.

Д.Нинжбадам B201350904

- 13 –

АВТО ЗАМ ТӨСӨЛЛӨЛТ I Багш М.Цас-Оргилмаа