Θεσσαλονίκη Η «Συμβασιλεύουσα»
Μνημεία της Θεσσαλονίκης
Άγιος Δημήτριος
Στους διωγμούς κατά των Χριστιανών που διέταξε ο Γαλέριος το 305 μαρτύρησε ο Άγιος Δημήτριος, που αναδεικνύεται πολιούχος της πόλης. Στον τόπο του μαρτυρίου, πάνω στις καμάρες των ρωμαϊκών λουτρών οι Χριστιανοί έχτισαν ένα μικρό ναό και αργότερα, τον 5ο αι., μεγαλοπρεπή Βασιλική. Ο ναός και ο τάφος του Μυροβλύτη γίνονται σε όλη τη βυζαντινή περίοδο προσκύνημα για αυτοκράτορες και αξιωματούχους, τόπος καταφυγής και προσευχής για τον λαό στις δύσκολες στιγμές της πόλης. Η λατρεία του Αγίου Δημητρίου συνδέεται άρρηκτα με την άμυνα και την προστασία της πόλης εναντίον των αλλεπάλληλων επιδρομών που επιχειρούν κατά καιρούς διάφορα βαρβαρικά φύλα, Γότθοι, Ούννοι, Αβαροι και Σλάβοι.
Η αψίδα του Γαλέριου - Καμάρα
Η Καμάρα είναι κτίσμα της εποχής της Ρωμαϊκής «Τετραρχίας» (αρχές 4ου μ.Χ. αιώνα) και αποτελεί το ένα σκέλος (δυτικό) μίας στεγασμένης στοάς, που σχηματιζόταν από αψίδες και τόξα. Κατασκευάστηκε για να τιμηθεί ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Γαλέριος, όταν αυτός επέστρεψε νικητής στην πόλη (περί το 306 μ.Χ.) μετά από πολέμους του κατά των Περσών. Η θριαμβική αυτή αψίδα ήταν τοποθετημένη κάθετα στην αρχαία Εγνατία, που διέσχιζε την πόλη (δυτικά προς ανατολικά) και αποτελούσε μέρος του λεγόμενου Γαλεριανού συγκροτήματος (Ρωμαϊκά Ανάκτορα), που αναπτύσσονταν κύρια νοτιοδυτικότερα, στις σημερινές πλατείες Ναυαρίνου και Ιπποδρομίου.
Τη νίκη του Γαλέριου εναντίον του Ναρσή αφηγούνταν οι τέσσερις κύριοι πεσσοί του μνημείου
Η Καμάρα το 1831
Ο Λευκός Πύργος το 1890
Κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τον Ελληνικό στρατό (26 Οκτωβρίου 1912)
ΙΠΠΟΔΡΟΜΟΣ Οργανικό και αναπόσπαστο τμήμα του τεράστιου και μεγαλοπρεπούς ανακτορικού συγκροτήματος του Καίσαρα Γαλερίου, το οποίο αναπτυσσόταν στο νοτιοανατολικό κομμάτι της ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης, αποτελούσε ο Ιππόδρομος της πόλης. Κτίστηκε στο μεταίχμιο του 3ου προς τον 4ο αιώνα μ.Χ. και κατέλαβε τον χώρο ανάμεσα στο κυρίως γαλεριανό ανάκτορο και στο ανατολικό σκέλος του οχυρωματικού περιβόλου της Θεσσαλονίκης. Υπολογίζεται ότι η συνολική του έκταση ανερχόταν στα 30.000 περίπου τ.μ. και ότι το μήκος του κυμαινόταν ανάμεσα στα 400 με 500 μ. Επίσης, πιθανολογείται ότι η κύρια είσοδός του ήταν στη βόρεια πλευρά του, πολύ κοντά στη Via Regia (τη μεγάλη και σπουδαία οδική αρτηρία που διέσχιζε οριζόντια την πόλη, περνώντας κάτω από την Καμάρα), ενώ εικάζεται ότι η σφενδόνη του έφτανε μέχρι το ύψος της σημερινής οδού Μητροπόλεως. Ο στίβος του βρισκόταν, κατά ένα μεγάλο μέρος, στη σημερινή πλατεία Ιπποδρομίου. Από τον φημισμένο Ιππόδρομο της Θεσσαλονίκης διατηρούνται στις μέρες μας ελάχιστα ερείπια, τα οποία δεν είναι ορατά ή επισκέψιμα, καθώς βρίσκονται σε υπόγεια πολυώροφων πολυκατοικιών. Από τις ιστορικές πηγές πάντως γνωρίζουμε ότι το 390 μ.Χ. οι κάτοικοι της πόλης ξεσηκώθηκαν εναντίον της γοτθικής φρουράς, η οποία ήταν εγκατεστημένη στη Θεσσαλονίκη, δολοφονώντας τον διοικητή της Βουτέριχο, επειδή φυλάκισε έναν δημοφιλή ηνίοχο την παραμονή των αρματοδρομιών. Το γεγονός αυτό είχε τραγικά αποτελέσματα: ο λαός παγιδεύτηκε στον Ιππόδρομο ύστερα από διαταγή του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Α΄ και οι Γότθοι μισθοφόροι κατάσφαξαν 7.000 περίπου Θεσσαλονικείς. Έκτοτε, ο αιματοβαμμένος Ιππόδρομος δεν λειτούργησε ξανά και σταδιακά αφέθηκε σε εγκατάλειψη, ενώ έδρανά του επαναχρησιμοποιήθηκαν σε μεταγενέστερες επισκευές των δυτικών τειχών της πόλης.
Τον 5ο αιώνα χτίζεται η μεγαλοπρεπής βασιλική της Παναγίας της Αχειροποιήτου
Τον 9ο αιώνα οι δύο θεσσαλονικείς αδελφοί Κωνσταντίνος, γνωστός με το μοναχικό όνομα Κύριλλος, και Μεθόδιος, γιοι ανώτερου βυζαντινού στρατιωτικού αξιωματούχου, δημιούργησαν αλφάβητο για τη σλαβική γλώσσα, μετέφρασαν λειτουργικά κείμενα στη σλαβική και κήρυξαν τον χριστιανισμό στη Μοραβία.
Η φήμη του πλούτου της όμως οδήγησε έξω από τα τείχη της στις αρχές του 10ου αιώνα το 904, Σαρακηνούς κουρσάρους που έχοντας ως ορμητήριο την Κρήτη κούρσευαν τις πολιτείες και τα νησιά του Αιγαίου παίρνοντας μαζί τους αναρίθμητα πλούτη και χιλιάδες αιχμαλώτους, που τους πουλούσαν στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Δέκα μερόνυχτα κράτησαν οι λεηλασίες και οι σφαγές στη Θεσσαλονίκη. Ένας από τους αιχμαλώτους, ο Ιωάννης Καμενιάτης, γέννημα και θρέμμα της Θεσσαλονίκης, περιγράφει τα δεινά της άλωσης. Αρχίζει όμως την αφήγησή του με μια περιγραφή του πλούτου της πόλης και των πλουτοπαραγωγικών της πηγών από τη θάλασσα, τους κάμπους, τις λίμνες και τα ποτάμια της. Αναφέρει επίσης, τα προϊόντα, αγροτικά και βιοτεχνικά, που πλημμύριζαν την αγορά της: μάλαμα, μπακίρι, ασήμι, σίδηρος και μολύβι, γυαλί, υφάσματα μεταξωτά από τη Θήβα και λινά, γεωργικά προϊόντα, κηπευτικά, ψάρια από τα ποτάμια και τις λίμνες.
Η Θεσσαλονίκη έζησε 3 αλώσεις
Σαρακηνοί 904 μ.Χ.
Νορμανδοί 1185 μ.Χ.
Τούρκοι 1430 μ.Χ.
Το 1185 η πόλη καταλαμβάνεται από τους Νορμανδούς που παραμένουν ένα χρόνο προκαλώντας μεγάλες καταστροφές. Μεταξύ των άλλων κατέστρεψαν και το κιβώριο του Αγίου Δημητρίου.
Το 1204, μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους της Τέταρτης Σταυροφορίας, ιδρύεται το Λομβαρδικό βασίλειο της Θεσσαλονίκης από τον Βοννιφάτιο τον Μονφερατικό. Είκοσι χρόνια μόνο κράτησε η φραγκική κατάκτηση, γιατί την ανέκτησαν τα ελληνικά κράτη της Ηπείρου και της Νίκαιας. Ο 14ος αιώνας είναι ο «χρυσούς αιών» της Θεσσαλονίκης στα γράμματα και τις τέχνες. Η Θεσσαλονίκη χαρακτηρίζεται από τους Βυζαντινούς συγγραφείς του 14 ου αιώνα «πολυάνθρωπος», «πολυανδρούσα», «μεγαλόπολις», «μήτηρ ρητόρων και Ελικών των μουσών».
Ενώ η αυτοκρατορία παρακμάζει το 13ο 14ο αιώνα, η Θεσσαλονίκη την περίοδο αυτή ζει το χρυσό της αιώνα.
ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΩΝ ΖΗΛΩΤΩΝ
Στις αρχές του καλοκαιριού του 1342, στη Θεσσαλονίκη, μια ομάδα πολιτών, οι Ζηλωτές, έχοντας την υποστήριξη των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων, εκδιώκουν βίαια το διοικητή της Θεσσαλονίκης Θεόδωρο Συναδηνό, τμήμα της φρουράς και ένα μεγάλο αριθμό μελών της τοπικής αριστοκρατίας. Σύντομα η εξέγερση γενικεύεται και ο «δήμος» της Θεσσαλονίκης, όπως αποκαλούνται στις πηγές σα φτωχά λαϊκά στρώματα, στρέφεται με ιδιαίτερο εναντίον της αριστοκρατίας. Οι Ζηλωτές παραμένουν στην εξουσία μέχρι το 1349.
Στις 29 Μαρτίου του 1430 η «πολυύμνητος» Θεσσαλονίκη έπεφτε στα χέρια των Τούρκων. Τουρκική επιγραφή σε κίονα της Παναγίας Αχειροποιήτου μαρτυρεί το τραγικό γεγονός: «Ο Σουλτάνος Μουράτ πήρε τη Θεσσαλονίκη το 833 (=1430).
Η μεγάλη πυρκαγιά του 1917
Τα κάστρα της Θεσσαλονίκης
Τα τείχη άρχισαν να χτίζονται από την εποχή του Θεοδοσίου.
Το Επταπύργιο
Από τους εφτά πύργους του φρουρίου ο μεσαίος της εισόδου είναι έργο των Τούρκων, του 1431. Χτίστηκε αμέσως μετά την άλωση της πόλης (1430) από κάποιον Τσαούς μπέη. Είναι ο πύργος του Γεντί Κουλέ, ο οποίος έδωσε το όνομά του σε όλο το φρουριακό συγκρότημα. Το Επταπύργιο ως το 1989 χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή. Κατά τα τελευταία χρόνια στο φρούριο πραγματοποιούνται πολλές επισκευές, αναστηλώσεις, αναπλάσεις, δημιουργούνται χώροι για μουσεία, άλλοι για πολιτιστικές εκδηλώσεις κτλ.
Λευκός Πύργος
Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι οχυρωματικό έργο οθωμανικής κατασκευής του 15ου αιώνα (χτίστηκε πιθανόν μεταξύ 1450-70). Σήμερα θεωρείται χαρακτηριστικό μνημείο της Θεσσαλονίκης και είναι ό,τι έχει σωθεί από την κατεδαφισμένη οθωμανική οχύρωση της πόλης. Η σημερινή μορφή του πύργου αντικατέστησε βυζαντινή οχύρωση του 12ου αιώνα, για να χρησιμοποιηθεί στη συνέχεια ως κατάλυμα φρουράς Γενιτσάρων και ως φυλακή θανατοποινιτών και τόπος βασανιστηρίων ( Πύργος του Αίματος).Σήμερα λειτουργεί ως μουσείο[και είναι ένα από πιο γνωστά κτίσματα-σύμβολα πόλεων στην Ελλάδα . Έχει 6 ορόφους, 34 μέτρα ύψος και 70 μέτρα περίμετρο.
Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης το 1912. Το τείχος (περίβολος) που τον περιέβαλλε κατεδαφίστηκε το 1917.
Το Βυζαντινό Μουσείο
O βυζαντινός αετός
Το σήμα του Π.Α.Ο.Κ σήμερα
Σύμβολα και χρώματα •
Ο ΠΑΟΚ επέλεξε ως χρώματα του σωματείου το μαυρο και το λευκό . • Το αρχικό του έμβλημα ήταν ένα πέταλο κι ένα τετράφυλλο τριφύλλι, το οποίο όμως μετά την ένωση με την ΑΕΚ Θεσσαλονίκης άλλαξε, καθώς υιοθετήθηκε το έμβλημα της δεύτερης (Δικέφαλος αετός), έμβλημα που είχε ήδη και η ΑΕΚ της Αθήνας. Ο αετός συμβολίζει την προέλευση του συλλόγου και την επάνοδο της μνήμης στις ρίζες και την κληρονομιά των προσφύγων (Βυζάντιο και Κωνσταντινούπολη). • Αρκετά χρόνια αργότερα όμως το έμβλημα τροποποιήθηκε, καθώς τα φτερά του Αετού δεν εμφανίζονται ανοιχτά αλλά πένθιμα κλειστά, ούτε φέρει στέμμα, σπαθί και σφαίρα. Ο Αετός κρατούσε ένα σπαθί και μία κορώνα, με τα δύο κεφάλια να ατενίζουν την Ανατολή και τη Δύση. Η διαφορά του εμβλήματος από αυτό της ΑΕΚ - που είναι και το σύμβολο της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας - είναι πως του ΠΑΟΚ έχει τα φτερά του κλειστά, σε ένδειξη του μακροχρόνιου πένθους, λόγω του ξεριζωμού από την πατρίδα.
Η ίδρυση του Π.Α.Ο.Κ • Ο ΠΑΟΚ, ιδρύθηκε το 1926 στη Θεσσαλονίκη από Κωνσταντινουπολίτες πρόσφυγες που ακολούθησαν την ανταλλαγή των πληθυσμών μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και τη Συνθήκη της Λωζάνης που ακολούθησε. Νωρίτερα είχε ιδρυθεί στην πόλη η Ένωση Κωνσταντινουπολιτών, κυρίως από μέλη των ελληνικών συλλόγων της Πόλης Ερμής και Πέρα Κλουμπ. Από την Ένωση αυτή προέκυψε αρχικά η ΑΕΚ Θεσσαλονίκης (1925) και ένα χρόνο αργότερα ο ΠΑΟΚ. Ο Αθλητικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Ερμής ιδρύθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1875 και αποτέλεσε τον αρχαιότερο ποδοσφαιρικό σύλλογο που ιδρύθηκε στην τουρκική επικράτεια.