NIEUWSBRIEF
financiële planning mei 2021
INKOMENSPLANNING
Pensioenakkoord en nabestaandenpensioen
VERMOGENSPLANNING
Aflevering
03
jaargang
05/21
23
Ontmoet Bob, de slechtste belegger ter wereld
A INHOUD
Colofon Nieuwsbrief financiële planning
is een uitgave van Stichting Persoonlijke Financiën en verschijnt 4 tot 6 maal per jaar
Inhoud REDACTIONEEL
De psychologie van beleggen
HOOFDREDACTIE Drs. R.J. Meijer Stichting Persoonlijke Financiën
pag 3
MET MEDEWERKING VAN: Hendrik Oude Nijhuis, Judith Scherrenberg MPLA.
INKOMENSPLANNING
VORMGEVING: Paula Tel, Telvorm
Pensioenakkoord en nabestaandenpensioen
ABONNEMENTEN De abonnementsprijs voor 2021 bedraagt € 152,50 per jaar (incl. BTW). Leden van de Vereniging FFP ontvangen de NFP gratis. ABONNEMENTENADMINISTRATIE SPF Klantenservice, Schothorsterlaan 11 3822 NA Amersfoort Telefoon: 06-532 536 30
pag 4 VERMOGENSPLANNING
BEËINDIGING ABONNEMENT Abonnementen gelden tot wederopzegging tenzij anders over-eengekomen. Partijen kunnen ieder schriftelijk opzeggen tegen het einde van de abonnementsperiode, met inachtneming van een opzegtermijn van twee maanden.
Bob, de slechtste belegger ter wereld
pag 7
Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de auteur(s), redacteur(s) en uitgever geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten of onvolkomenheden. Behoudens de door de Auteurswet gestelde uitzonderingen, mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd (waaronder het opslaan in een geautomatiseerd gegevensbestand) of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. ISSN 1389 86 20 © 2021 Stichting Persoonlijke Financiën
2
Nieuwsbrief Financiële Planning mei 2021 nr. 3
SPF
REDACTIONEEL B Aflevering
03
jaargang
05/21
23
De psychologie van beleggen We kennen allemaal die prachtige grafiek van angst en hebzucht. Bij stijgende koersen lopen beleggers elkaar op de hielen, kopen, kopen, kopen! Bij dalende koersen is het credo ‘verkopen!’ Die basis zal nooit veranderen, hoewel we wel zien dat beleggers reageren op dit soort grafieken, waardoor er minder snel verkocht wordt, totdat de echte paniek toeslaat. Het omgekeerde zien we ook. Dan hoef ik alleen maar het woord ’bitcoin’ te noemen en we zijn weer helemaal bij. Het is ruim een jaar geleden dat de koers van de bitcoin ruim onder de 10.000 dollar noteerde. Die is zelfs in de buurt van 3.000 geweest, als ik het me goed herinner. Hoe dan ook, kijk eens naar je referentiekader. Hoe waarschijnlijk vind je het dat de bitcoin 30.000 dollar waard zal worden, als je hem al een tijdlang rond de 3.000 tot 5.000 dollar hebt zien bewegen? En hoe waarschijnlijk is het dat de bitcoin wel eens naar de 60.000 dollar kan stijgen, dus twintig keer het huidige niveau? Ik praat nog even over een jaar geleden als het ‘nu’. Menigeen zou me voor gek hebben verklaard. Welke geluiden hoor ik nu om me heen? Ja, nog even stijgen naar 70.000, dan een dip naar 45.000 en dan door de 100.000 dollar. Wat doet dit met mensen? Een ander aspect: we zien dat vermogensbeheerders en pensioenfondsen de bitcoin beginnen te omarmen. Het komt ergens vandaan waarom de munt zo gestegen is. Je hoort zelfs nu dat er een aparte vermogensklasse wordt geïntroduceerd bij sommige partijen: cryptocurrencies. Als asset class. En dan weer terug naar de psychologie. Bij financiële planning hoort de gedegen persoonlijke aanpak. Beleggen is daar een onderdeel van. De grafiek van angst en hebzucht moet plaatsmaken voor de grafiek van het begrijpen en accepteren van schommelingen in de economie. Dan helpt het ook te weten waarvoor je belegt, welke termijn je hebt om die belegging te laten renderen en hoe de belegging onderweg kan en mag schommelen in waarde. Mocht de bitcoin als asset class passen in dat beleid, dan is het opeens niet erg meer als hij vertwintigvoudigt of misschien wel wordt gedecimeerd. Roelof Meijer
SPF
Nieuwsbrief Financiële Planning mei 2021 nr. 3
3
AINKOMENSPLANNING
E
Pensioenakkoord en nabestaandenpensioen Er komt een uniform partnerbegrip Nu bepaalt het pensioenreglement welke mensen in aanmerking komen voor het partnerpensioen. Met invoering van het Pensioenakkoord komt er een partnerbegrip. Dat heeft vooral gevolgen voor ongehuwd samenwonenden. De definitie daarvan wordt: personen die minimaal 6 maanden
4
samen op hetzelfde adres wonen en een duurzame huishouding voeren. Uitgesloten zijn samenwonenden in eerste en tweede graad rechte lijn. Samenwonende broers en zussen komen wél in aanmerking. Dat is een verbreding van het begrip samenwonenden. Van een duurzame huishouding is sprake, als de huisgenoten blijk geven van zorg te dragen voor
Nieuwsbrief Financiële Planning mei 2021 nr. 3
elkaar door middel van het leveren van een bijdrage in de kosten van de huishouding dan wel anderszins. Hier geldt nog geen andere invulling voor dan die nu bekend is, zoals bijvoorbeeld de Sociale Verzekeringsbank hanteert. Het blijft in het nieuwe pensioencontract mogelijk om te kiezen voor onbepaald of bepaald part-
SPF
B
Voorbeelden ◗ Maximaal opbouwpercentage partnerpensioen (huidig)
1,313%
◗ Franchise
€ 14.167
◗ Te bereiken dienstjaren
42 jaar
◗ Maximale dekking partnerpensioen (nieuw)
50%
Deelnemer X heeft een jaarlijks pensioengevend salaris van € 22.000.
◗ Huidig te bereiken partnerpensioen (€ 22.000 -/- € 14.167) * 1,313% * 42 jaar)
◗ Partnerpensioen als % van pensioengevend salaris
€ 4.320* 20%
◗ Nieuwe stelsel voor partnerpensioen
Verzekerd partnerpensioen (50% van € 22.000)
€ 11.000*
Deelnemer Z heeft een jaarlijks pensioengevend salaris van € 35.000.
◗ Huidig te bereiken partnerpensioen (€ 35.000 -/- € 14.167) * 1,313% * 42 jaar)
◗ Partnerpensioen als % van pensioengevend salaris
€ 11.489* 33%
◗ Nieuwe stelsel voor partnerpensioen
nersysteem. De fiscale eis voor partnerschap is, dat de partner moet worden aangemeld bij de pensioenregeling. Het is daarbij niet van belang of de partner aanspraken heeft. Bij een onbepaald partnersysteem, zal de partner veelal niet aangemeld zijn en is er géén sprake van fiscaal partnerschap op grond van de pensioenregeling. Bij een bepaald partnerschap moet de partner aangemeld worden om aanspraak te maken op partnerpensioen en ontstaat er direct fiscaal partnerschap. Dit kan
SPF
Verzekerd partnerpensioen (50% van € 35.000)
gevolgen hebben voor eventuele toeslagen die mensen ontvangen. Onafhankelijk van diensttijd Dankzij een motie van onder andere Pieter Omtzigt komt er een diensttijdonafhankelijk nabestaandenpensioen van maximaal 50% van het pensioengevend salaris. Als het pensioenakkoord definitief is, zal in de meeste gevallen het partnerpensioen en het wezenpensioen hoger zijn dan in de huidige regelingen. Dit komt doordat de grondslag van het nabestaanden-
€ 17.500*
pensioen maximaal 50% van het salaris wordt, in plaats van maximaal 70% van de pensioengrondslag. Daarnaast zijn de dienstjaren niet meer van belang. Vooral bij lagere inkomens en mensen die op latere leeftijd van baan wisselen is het verschil groot. Deze stelselwijziging lost veel tekort aan inkomen op. Maar, werkgever of sociale partners zijn niet verplicht om de 50% van het salaris toe te zeggen. Ze mogen ook een lager percentage of geen partnerpensioen overeenkomen. Dat
Nieuwsbrief Financiële Planning mei 2021 nr. 3
5
INKOMENSPLANNING A
betekent dat in de praktijk de dekking aanzienlijk lager kan zijn dan hier voorgerekend. Verder zegt het niets over de inkomensbehoefte van het achterblijvende gezin. Het blijft een taak van de adviseur om daar op in te zoomen. Het wezenpensioen wordt verhoogd naar 20% van het salaris. Uit onderzoek is gebleken dat het huidige wezenpensioen onvoldoende is om in de behoeftes van een wees te voorzien. Dat was aanleiding om het wezenpensioen te verbeteren. Is ANW-hiaatverzekering na pensioenakkoord overbodig? Veel werkgevers bieden een vrijwillige ANW-hiaatverzekering aan. Vrijwillig houdt bij pensioen in, dat de werknemer de premie betaalt en zelf kan kiezen of hij al dan niet deelneemt. Na ondertekening van een afstandsverklaring kan hij worden uitgesloten van deelname. De premie van de ANW-hiaatverzekering is over het algemeen leeftijdsafhankelijk en wordt dus hoger naarmate de leeftijd vordert. Het verzekerde bedrag bij de ANW-hiaatverzekering is maximaal € 15.985 (2021). In het gegeven voorbeeld met het inkomen van € 22.000 zie je dat, als de ANW-hiaatverzekering ongewijzigd voor het maximale bedrag in stand blijft, de totale
6
uitkering aan partnerpensioen hoger is dan het door de werknemer verdiende salaris. Ook bij het hogere salaris is de uitkering bij overlijden vanuit de werkgever bijna net zoveel als het totale inkomen van de werknemer. De premie van de ANW-hiaatverzekering draagt de werknemer in de meeste gevallen. De premie van het partnerpensioen draagt de werkgever meestal. Dat betekent dat er een verschuiving in de pensioenlasten kan plaatsvinden van werknemer naar werkgever. De premie voor het partnerpensioen ten laste van de werkgever stijgt immers als de werkgever de nieuwe methodiek toepast. Dit punt zal de nodige aandacht vragen in de komende pensioenonderhandelingen. Uitloop dekking nabestaandenpensioen bij WW blijft bestaan Sinds invoering van de Pensioenwet bestaat er een uitloop van de dekking voor het nabestaandenpensioen gedurende de WW-periode. In het huidige systeem kan de werknemer ervoor kiezen om bij uitdiensttreding een deel van het ouderdomspensioen uit te ruilen naar nabestaandenpensioen op opbouwbasis vóór pensioendatum. In het nieuwe stelsel kan dat niet meer, omdat er alleen nog een nabestaandenpensioen vóór pen sioendatum op risicobasis bestaat. De uitloopperiode geldt zolang de
Nieuwsbrief Financiële Planning mei 2021 nr. 3
WW-uitkering loopt. Als de WWuitkering wordt verkort, heeft dit dus ook gevolgen voor de dekking van het nabestaandenpensioen. Als iemand gedeeltelijk in de WW komt, dan geldt de uitloop dekking voor het evenredige percentage. Naast de WW uitloop stelt het wetsvoorstel een minimale uitlooptermijn voor van drie maanden. De werknemer kan kiezen om een deel van zijn pensioenvermogen te gebruiken om tijdelijk de risico dekking in stand te houden. De kosten hiervan worden verrekend met het pensioenkapitaal. Daarom wordt deze vrijwillige voortzetting van het nabestaandenpensioen beperkt tot drie jaar, zodat het pensioenkapitaal niet te ver wordt uitgehold. De termijn van drie jaar start vanaf het moment dat de van toepassing zijnde uitlooptermijn is afgelopen. Dit zijn de eerste gevolgen rondom het nabestaandenpensioen. De volgende keer zal ik nader ingaan op het partnerpensioen en scheiding.
Judith Scherrenberg MPLA
SPF
VERMOGENSPLANNING
Bob, de slechtste belegger ter wereld
W
Na de bizarre koersduikelingen van inmiddels iets meer dan een jaar geleden zijn aandelenmarkten in eveneens ongekend tempo opgeveerd. Heel wat aandelenmarkten hebben intussen zelfs alweer recordstanden bereikt. Waar het sentiment onder beleggers zeer sterk verbeterd is geldt eveneens dat de waarderingen fors opgelopen zijn, wat sommige beleggers juist weer huiverig maakt. Vanwege deze condities vertel ik u graag eens over de fictieve persoon Bob, de slechtste belegger ter wereld. Slechte start Bob begon zijn werkzame leven in 1970 toen hij 22 jaar was. Hij was vastbesloten in de jaren ‘70 ieder jaar € 2.000 - toen uiteraard nog guldens - te sparen en dit bedrag vervolgens ieder decennium met € 2.000 te
SPF
verhogen tot hij 65 jaar was. Hij spaarde dus jaarlijks € 4.000 in de jaren ‘80, jaarlijks € 6.000 in de jaren ‘90 en daarna jaarlijks € 8.000 tot zijn pensioen eind 2013. Net als veel particuliere beleggers had Bob een bijzondere eigenschap. Hij durfde namelijk pas in aandelen te beleggen op het moment dat de koersen jarenlang gestegen waren en vrijwel iedereen over aandelenbeleggingen enthousiast was. Eind ‘72 had Bob een bedrag van € 6.000 bijeen gespaard en dit bedrag besloot hij op dat moment te
Nieuwsbrief Financiële Planning mei 2021 nr. 3
7
Bob spaarde onafgebroken en verhoogde hij bovendien ieder decennium het spaarbedrag. beleggen (gespreid, in een S&P 500-indexfonds). De aandelenmarkt daalde vervolgens bijna 50%: Bob was precies op de piek van de markt in aandelen gestapt. Bang dat hij was eveneens op precies het verkeerde moment uit aandelen te gaan besloot Bob beleggingen eenmaal gekocht onder geen beding te verkopen. Wat er ook gebeurde. 1987, 1999 en 2007 Na jaren van oplopende aandelenmarkten heeft Bob weer voldoende vertrouwen. Het is nu augustus 1987. De € 46.000 die hij de voorgaande vijftien jaar op zijn spaarrekening zette stopt hij in aandelen. Dit net voor Zwarte Maandag waarbij de beurs in enkele dagen ruim 30% daalde. Opnieuw had het aankoopmoment niet slechter gekund. Maar verkopen deed hij niet. Met de crash van ‘87 in het geheugen durfde Bob het lang niet aan opnieuw spaargeld in aandelen te stoppen. Pas eind 1999, na jaren van koersstijgingen, besloot Bob zijn opnieuw weer aangezwollen spaarsaldo € 68.000 in aandelen te beleggen. Wederom een slecht gekozen moment: in de twee jaar daarna daalde de aandelenmarkt ruim 50%. Voor hij eind 2013 met pensioen zou gaan zou Bob nog eenmaal aandelen kopen, in het najaar van 2007. De € 64.000 die hij sinds het jaar 2000 bijeen gespaard had zette hij om in aandelen net voordat de kredietcrisis in alle hevigheid losbarstte. En opnieuw daalde de aandelenmarkt met meer dan de helft. En toch miljonair Na 2007 bleef Bob vasthouden aan zijn oorspronkelijke spaarplan maar de € 40.000 die hij tot zijn pensioen nog spaarde liet hij op zijn spaarrekening staan. Zijn beleggingen hield hij eveneens gewoon aan. Gedurende Bobs werkzame leven van ruim 40 jaar spaarde hij in totaal € 224.000.
8
Nieuwsbrief Financiële Planning mei 2021 nr. 3
Hoewel Bob de aankoopmomenten niet slechter had kunnen timen verkocht hij nooit. En dat laatste is zijn redding geweest. Want wanneer Bob eind 2013 met pensioen gaat is hij miljonair: zijn vermogen bestaande uit beleggingen en spaargeld is dan namelijk € 1,1 miljoen waard. Lessen Dat Bob miljonair werd is terug te voeren op enkele zaken waar ook anderen een voorbeeld aan kunnen nemen. Zo spaarde Bob bijvoorbeeld onafgebroken en verhoogde hij bovendien ieder decennium het spaarbedrag. En door de lange beleggingsperiode kon hij ondanks de slechte aankoopmomenten toch behoorlijk profiteren van het zo dikwijls onderschatte effect van rente-op-rente. Uiteraard zou Bob veel rijker zijn geweest wanneer hij gewoon aan het einde van ieder jaar zijn spaargeld belegd zou hebben. Maar dan was hij Bob niet geweest, de slechtste belegger ter wereld...
Hendrik Oude Nijhuis heeft zich jarenlang verdiept in de strategieën van ‘s werelds beste beleggers en is oprichter en beheerder van beleggingsfonds ValueMachinesFund. Tevens is hij auteur van de bestseller ‘Leer beleggen als Warren Buffett’ waarvan een digitaal exemplaar alsook de volledige luisterboekeditie gratis te verkrijgen is via WarrenBuffett.nl.
SPF