Issuu

Club van 100 In maart 2008 introduceerde de NFV de Club van 100. De Club bestaat uit personen en bedrijven die de NFV een warm hart toedragen. Zij betalen jaarlijks een bijdrage van 100 euro. Word ook Club van 100 lid! Dit zijn de voordelen: • Gratis toegang tot evenementen in het NFV Funhouse (één toegangsbewijs per deelnemer) • Logovermelding op deze pagina en op de Club van 100 pagina op de NFV-site (met link) • Ingelijst logo op A4-formaat in het NFV Funhouse • Toegang tot de jaarlijkse Club van 100 bijeenkomst in het NFV F unhouse

Iedereen kan lid worden: NFV-leden, niet-leden, vrienden clubs, bedrijven en sponsors. Dankzij de steun van de Club van 100 is er de afgelopen jaren geïnvesteerd in de eigen collectie flipperkasten en het NFV Funhouse in Veenendaal. Lid worden van de Club van 100 is eenvoudig: stuur een e-mail naar Marianne Winkel (Cv100@nfvpinball.nl) en zij helpt u verder. Of kijk eens op de NFV website: www.nfvpinball.nl/club-van-100. ⬤

FQF Langedijk samen werken aan oplossingen

VAN DER PERK

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Inhoud Top stories 6 11 32 52

Dutch Pinball Open (DPO) Expo 2025 DPO jeugdtoernooi Interview: Gary Stern en Jack Danger King Kong LE (Stern)

Evenementen 10

Evenementenagenda

6. Dutch Pinball Open Expo 2025

Vereniging 16 38 50 58

Van het techniekteam Club Assist: update Oude liefde roest niet Start a new game

Overig 12 14 18 22 24 30 40 44 46 60 62

Slechte films met leuke flipperkasten (deel 1) Digital Pinball: Pinball Jam Punny Factory (Pinball Adventures) Flipperen in Londen Historie van de flipperkast: 1995 (deel 1) Play Research Digital Pinball: Pokémon Pinball Pinball on location Nieuws uit de flipperwereld The adventure continues... In de media

18. Punny Factory (Pinball Adventures)

22. Flipperen in Londen

52. King Kong LE (Stern)

32. Interview: Gary Stern en Jack Danger 3

Theo van Vroenhoven

Van de redactie

Theo van Vroenhoven

DPO: jaarringen van de bloeiende NFV-boom

Eind november bezocht ik het DPO in Veldhoven. Het was weer een fantastische dag met veel oude bekenden en nieuwe flipperkasten. Mijn gedachten dwalen dan altijd af naar eerdere edities van dit mooie evenement. Mijn eerste DPO werd gehouden in 2000 in Numansdorp. De flipperwereld in het algemeen en de NFV in het bijzonder zagen er totaal anders uit dan tegenwoordig. Zo stonden er nog volop kasten in exploitatie en beschikte de NFV nog niet over een uitgebreide kastencollectie, laat staan een eigen clubhuis. De kasten op het DPO kwamen dan ook vooral van exploitanten en zelfs rechtstreeks van de importeur. In de jaren daarna verdwenen de flipperkasten meer en meer uit het straatbeeld en nam de NFV de historische beslissing om zelf een kastencollectie aan te leggen. Het DPO van 2007 in Deventer werd dan ook gehouden naast het eerste eigen clubhuis.

De flipperwereld zag er inmiddels ook weer een stuk anders uit. Er waren een aantal nieuwe fabrikanten

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Het karakter van het evenement veranderde daardoor enigszins. Waar het vroeger vooral een wedstrijd was met wat kasten voor recreanten, groeide het uit tot een flipperconventie (EXPO) met veel ruimte voor seminars van bekende namen uit de industrie. Deze succesformule zien we nog steeds terug: ook dit jaar trok het evenement weer duizenden bezoekers naar Veldhoven.

“Ter ere van het 25-jarig jubileum was het Evoluon de grootste popbumper van de wereld”

De jaren daarna was het DPO vooral een rondreizend circus dat achtereenvolgens Veldhoven (2009), Steenwijk (2010), Gouda (2011) en Amsterdam (2012) aandeed. Daarna was Drunen drie jaar lang de thuisbasis van het DPO voordat we in 2017 het, wat mij betreft, hoogtepunt van het DPO hadden. Ter ere van het 25-jarig jubileum van de NFV was het Evoluon in Eindhoven een weekend lang de grootste popbumper van de wereld waarin bijna 500 flipperkasten speelbaar stonden opgesteld.

opgestaan, zowel in de USA als in Europa. Samen met een aantal nieuwe importeurs/resellers zorgden die voor een enorm aanbod van nieuwe flipperkasten op het DPO.

Wat niet veranderd is in al die jaren is het feit dat het DPO wordt georganiseerd door een relatief kleine groep vrijwilligers die het ieder jaar weer voor elkaar krijgt om een fantastisch evenement neer te zetten. Namens alle bezoekers dank aan al die fijne mensen!

In deze Spinner lees je natuurlijk alles over het zojuist gehouden DPO. Ook een nieuwe flipperkast die je daar hebt kunnen spelen komt uitgebreid aan bod: de King Kong. We hebben zelfs een dubbelinterview met een Gary Stern en Jack Danger. Mocht je niet op het DPO geweest zijn, dan kun je in deze Spinner de schade ruimschoots inhalen. Nog leuker is het natuurlijk om dit evenement zelf een keer mee te maken! Zie ik jou in 2026 bij de volgende editie? Voegen we weer een jaarring toe aan de bloeiende NFV-boom. ⬤

Winfred de Ruijter

Van de voorzitter

Winfred de Ruijter

Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst

Beste allemaal, Wat was het weer een mooi jaarlijks feestje. Als je eind november naar het Dutch Pinball Open Expo in Veldhoven geweest bent, dan begrijp je onmiddellijk waar ik het over heb. Voor ieder wat wils. Wedstrijdspelers, recreanten, techneuten of gewoon liefhebbers van de flipperhobby: er was genoeg te zien en te bespelen. Zo grappig dat je de oude bekenden van vorige DPO-edities allemaal in Veldhoven weer ziet: een soort jaarlijkse reünie. Even bijpraten over ‘het leven’ natuurlijk, maar ook over de collectie. ‘Heb jij die Cirqus Voltaire nog steeds? Nog iets ge- of verkocht? Is je nieuwe gameroom al af? Hoeveel ‘projecten’ staan nog op een opknapbeurt te wachten? Wat vind je van die nieuwe kast? Doe je iets met Insider Connect?’ Dit zijn zomaar wat vragen die ik in het voorbijgaan langs hoorde komen. Zo mooi, 3000 m2 NH Koningshof met allemaal verschillende mensen, maar met één gezamenlijke passie!

Laten we de feiten onder ogen zien: de huidige top 5-spelers van de wereldranglijst (IFPA ranking, november 2025) zijn allemaal jonger dan 25! De realiteit is, dat jongere spelers vaak alleen kasten in exploitatie kunnen spelen. Flipperen in de kroeg of arcade moet dus weer zichtbaarder worden om de hobby verder te laten groeien. Gary Stern meldde dat ook nog in Stern’s seminar op het DPO: om de markt te laten groeien, moeten er nieuwe spelers/liefhebbers bijkomen.

“Om de markt te laten groeien, moeten er nieuwe spelers/liefhebbers bijkomen”

En ja, flipperen is steeds meer ‘van alle leeftijden’. En natuurlijk, het bezit van grotere collecties kasten kom je vaker bij de 40-plusser tegen dan bij de jeugd. Dat klopt. Maar die laatste groep is aan een ware ‘inhaalslag’ bezig. Jongeren stappen steeds vaker in de hobby via het wedstrijdcircuit. En voor de gevestigde wedstrijdspeler van 35+ is dat vaak even doorbijten: die jongere gasten (ja, het zijn nog steeds merendeel mannen) zijn steengoed! Ze nemen de vaardigheden vanuit hun gaming-achtergrond mee en verdiepen zich in de diepe rulesheets van moderne kasten.

En lieten we dat nu precies op het DPO ook doen: we hadden 50 spelers onder de 18 jaar in ons jeugdtoernooi! Maar het gaat niet alleen om jongere spelers hoor. Uiteraard is er ook nog steeds ruimte in de markt om oudere spelers aan te trekken. En omdat die vaker meer ruimte en budget hebben, kopen zij eerder een kast voor thuis.

Maar goed, het is duidelijk. Wanneer we de flipperhobby ook in volgende generaties willen laten overleven, dan is ‘verse jonge aanwas’ een belangrijk speerpunt. Zoals het bekende gezegde klinkt: ‘Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst’! Tot ziens weer in Veenendaal! Met flippergroet, Winfred ⬤

Tekst: Martin Ayub (Pinball News), foto’s: Martin Ayub en Winfred de Ruijter

Dutch Pinball Open EXPO 2025 De 26e editie van ons DPO was een grootse happening. De keuze voor NH Hotel Koningshof in Veldhoven maakte het mogelijk om al met een goede en bekende basis te beginnen aan de voorbereiding. Daardoor kon er meer tijd gestoken worden in het uitnodigen van vendors en bijzondere gasten. Ook waren er meer plekken voor spelers bij de toernooien, diverse extra toernooien (team toernooi, pingolf, flip frenzy, digital pinball) en veel meer kasten voor de free play area. Zo’n 3.000 liefhebbers wilden dat weleens mee maken en kwamen naar Veldhoven. Het is vrijwel onmogelijk om alles de revue te laten passeren in de Spinner. Met dank aan Martin Ayub voor het uitgebreide verslag en de prachtige foto’s. Geniet van deze impressie en scan de QR-code voor het volledige verhaal!

Vorig jaar gebruikte de DPO Expo drie zalen (Diezezaal, Genderzaal en Kempenzaal) die waren samengevoegd tot één grote ruimte. We merkten destijds op dat er een grote, ongebruikte hal naast de ruimte van de DPO Expo was. Wel, dit jaar werd die Beneluxzaal ook gebruikt door de DPO Expo. De Expo is echter (nog) niet groot genoeg om alle vier de grote zalen te bezetten, dus werden de twee kleinere – Diezezaal en Genderzaal – opgegeven ten gunste van de Beneluxzaal. Het duurde niet lang voordat de zalen zich begonnen te vullen. Niet alleen met kasten, maar ook met een aantal kilometer aan stroomkabels. Aan de overkant van de gang in de ‘nieuwe’ Beneluxzaal werden veel meer verkopersstandplaatsen gebouwd, terwijl aan het uiteinde de talrijke machines die werden gebruikt door de Open, Classic en Pingolf-toernooien werden opgezet.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

De ruimtes voor de NFV zijn met groen aangegeven

Veel aandacht in de media voor het DPO

Nieuw ten opzichte van vorig jaar was ook een opstelling van een groot scherm met zo’n 30 stoelen waar liefhebbers naar de stream van de wedstrijden konden kijken. Terwijl het werk aan het opzetten van de het DPO doorging, maakten nationale tv-stations reportages en deden ze ook live verslag voor hun nieuwsprogramma’s. Terwijl de machines en leveranciers bijna klaar waren, kreeg speciale gast Jack Danger de kans om enkele van de nieuwe functies uit Stern Pinball’s nieuwste uitgave, The Walking Dead Remastered, uit te leggen.

Een derde zaal, de Genderfoyer, werd ook gebruikt voor toernooien. Vorig jaar bleef deze grotendeels ongebruikt, maar dit jaar werd hij de thuisbasis van het Team Toernooi, Flip Frenzy toernooien en het dames toernooi. Hoewel de show zich verder heeft ontwikkeld dan de toernooi-wortels, is competitief flipperen nog steeds een groot onderdeel van de DPO Expo, met veel verschillende divisies en formaten. Het eerste competitieve evenement dat werd gehouden was het teamtoernooi. Oorspronkelijk was het een competitie voor teams van vier spelers die één land vertegenwoordigen, maar inmiddels

is het teamtoernooi opengesteld voor willekeurige groepen van vier spelers. Het Teamtoernooi werd gespeeld met 20 teams die waren verdeeld over 4 poules van 5 teams. De winnaars van de poules speelden de finale. Na vier rondes stonden alle teams echter gelijk op tien punten, waardoor de vijfde ronde de uiteindelijke uitslag zou bepalen. Uiteindelijk waren het de Outlane Kings die triomfeerden, met Flipsquad als tweede en de winnaars van vorig jaar, The Dan Lewell Experience, op de derde plaats.

Winnaars van het teamtoernooi: Outlane Kings 7

Zaterdag Officieel begon de publieke toegang pas om 10 uur ‘s ochtends, maar met toernooispelers, verkopers en showpersoneel die vroeg naar binnen mochten, werd het al snel drukker in de zalen en bouwden de wachtrijen zich op voor enkele van de populairste kasten, zoals de Harry Potter-kasten, de bijzondere kasten van RS Pinball (waaronder 2 nieuwe Predators) en de Stern Pinball Village (met zo’n 15 nieuwe Stern kasten), al direct na de publieke opening. Toen het DPO het DPO Expo werd, was de toevoeging van seminars een belangrijk onderdeel van het uitgebreide evenement. Deze strekken zich nu uit over beide dagen van de

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

“Het werd al snel drukker in de zalen en de wachtrijen bouwden zich op” show, waardoor degenen die maar één dag aanwezig kunnen zijn, de kans krijgen om de presentaties van de speciale gasten persoonlijk te bekijken en hen vragen te stellen. De seminars vonden plaats in een speciale presentatieruimte genaamd Baroniezaal. Pinball News was er om te helpen met de seminars en ze op te nemen.

Het damestoernooi vond plaats in de Genderfoyer tijdens de seminars. Er waren vier kwalificatiegroepen die meerdere rondes van matchplay speelden, waarbij de top drie van elke groep de finale bereikte. De winnaar werd bepaald na meerdere rondes van knock-out, waarbij de laagst scorende speler telkens werd geëlimineerd. Uiteindelijk was het Julia Palfi die het toernooi wist te winnen. Petra Uyttenhove werd tweede, Amy Ziegenhagen derde en Helen de Haan-Verbeek vierde. Het Classic Tournament begon om 10.00 uur, met de kwalificatie die liep tot 19.00 uur. In deze periode namen bijna 300 spelers deel, waarbij de top 40 doorging naar de play-offs.

Winnaars dames toernooi: Amy Ziegenhagen (3), Julia Palfi (1) & Petra Uyttenhove (2)

Aan het einde waren het vier spelers die de driedelige finale speelden – Timber Engelbeen, Daan Rosvelds, Jeremy Dorling en Daniele Celestino Acciari. Uiteindelijk was de winnaar al na twee games bekend, aangezien Daniele zowel op Flash Gordon als op Dolly Parton won, waarmee hij 8 punten behaalde. Daan, Timber en Jeremy hadden elk 2 punten voor de derde wedstrijd op Centaur, die door Daan werd gewonnen en zo tweede overall werd. Timber werd tweede op Centaur voor de derde plaats algemeen, waardoor Jeremy vierde werd. Het Classic Tournament eindigde iets na 1 uur ‘s nachts, waarmee de actie van zaterdag op de DPO Expo werd afgesloten.

Zondag De DPO Expo opende opnieuw om 10.00 uur voor het publiek, maar de finaleronde van hoofdtoernooi begon al om 9.30 uur. Na de eerste ronde van 64 werden de 32 overgebleven spelers vergezeld door de 32 met een bye in de eerste ronde. Die 64 werden teruggebracht tot 32, daarna tot 16, vervolgens tot 8 voor de halve finales, en vervolgens tot een laatste vier. Die vier waren Arvid Flygare, Johannes Ostermeier, Lukas Ott en Paul Englert, en de drie machines waarop ze speelden waren F-14 Tomcat, Jackbot en Black Knight: Sword of Rage. Voor de laatste partij leidde Arvid met 5 punten, Paul zat dicht achter hem met 4 punten, Johannes had

3 punten en Lukas 2 punten, wat betekende dat iedereen nog kon winnen. Johannes kon bij zijn laatste partij geen goede score neerzetten, waarmee hij als vierde in de wedstrijd en vierde overall eindigde. Paul deed het slechts iets beter, maar eindigde toch als derde in de wedstrijd. Die uitslag betekende dat Arvid al had gewonnen, maar dat hij en Lukas speelden om te zien of Lukas of Paul tweede zou worden. Zoals bleek, passeerde Arvid de score van Lukas, waardoor Paul tweede werd en Lukas derde. Zondag is ook de dag van het Jeugdtoernooi. Dit is verdeeld in drie afdelingen – 8 jaar en jonger, 9-11 jaar en 12-16 jaar.

Winnaars Classic Tournament: Timber (3), Daniele (1), Jeremy (4) & Daan (2)

DPO kernteam: Bas Vis, Rahiel Karamali, Marcel van Kessel, Ralf de Kleine, Nils de Kleine & Bob van Leeuwen

De kwalificaties vonden plaats op een blok vrije speelmachines in de Kempenzaal-hal. De finales voor alle drie de divisies werden gespeeld tijdens de Harry Potter-wedstrijden op de Pinball Pleasure-tribune. Elders in deze Spinner een uitgebreid verslag hierover!

Een ‘dankjewel’ aan de organisatoren die zo hard werken om de show elk jaar groter en beter te maken! Het huidige onderkomen in het NH Congrescentrum voelt als een geweldig thuis voor de DPO Expo, met voldoende ruimte om uit te breiden indien nodig. De nieuwe indeling werkte goed, bood veel ruimte rond

de machines en meerdere plekken om te ontspannen.

Winnaars hoofdtoernooi: Johannes (4), Lukas (3), Arvid (1) & Paul (2)

Het zal moeilijk zijn om een andere locatie met zulke geschikte faciliteiten te vinden, dus misschien zijn we in 2026 weer terug in Veldhoven. Waar DPO Expo 2026 ook wordt gehouden, we kijken ernaar uit daar bij te zijn!. ⬤

Hulde aan het DPO-team van 2025!

Evenementenagenda Maand

Dag

Datum

Locatie

Tijden

Thema

Januari

zaterdag zaterdag vrijdag

10 24 30

Veenendaal Veenendaal Veenendaal

10.00 - 18.00 10.00 - 18.00 15.00 - 22.30

Clubhuisdag (nieuwjaarsopening) Clubhuisdag met toernooi Funhouse Friday

Februari

vrijdag

Veenendaal

15.00 - 22.30

Funhouse Friday

Maart

vrijdag

Veenendaal

15.00 - 22.30

Funhouse Friday Check de NFV-website voor aanmelding, beperkingen of wijzigingen!

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Tekst: Wilko Wieffering, foto’s: Wilko Wieffering en Martin Ayub

DPO Jeugdtoernooi Op zondag 23 november vond, tijdens het DPO Expo in Veldhoven, uiteraard ook weer de jeugd- en kinderwedstrijd plaats. Georganiseerd door het vaste team Wilko-Penny-Linda.

Dit jaar was het streven om de organisatie meer efficiënt te maken, waardoor het voor de deelnemers én ouders een event met minder tijdverlies zou opleveren: Penny ging met de categorie 3 t/m 8 ‘aan de haal’, Wilko deed dat voor de categorie 9 t/m 11 jaar. Linda heeft met haar laptop voor de categorie 12 t/m 16 zelfs een officieel wedstrijdformat opgesteld met realtime uitslagen op een tv-scherm. Hiermee hopen we de ‘oudste’ deelnemers klaar te stomen voor het hoofdtoernooi, al waren enkelen reeds ook al deelnemer aan het DPO-hoofdtoernooi. De drie groepen/categorieën werden elk op hun eigen tijdstip ontvangen, geïnstrueerd en bij de jongste twee categorieën waren we weer érg blij met de groepsbegeleiders die mochten delen in het enthousiasme van de deelnemers. In totaal hadden we een kleine vijftig deelnemers en er werd weer gestreden om halve finaleplekken en daarna finaleplekken. In Penny’s categorie was er zelfs een deelnemer van maar 3 jaar jong, deze wist de finale te halen en werd derde! Cas werd de winnaar. Bij de midden-categorie was een tussenshout-out-ronde nodig omdat negen deelnemers recht hadden op een halve finaleplaats. Een spannende ‘één bal’-ronde maakte een halve finale mogelijk op twee flipper-

kasten met elk vier deelnemers. De finale -ook weer met vier deelnemers- was spannend en er was een duidelijke overwinning voor Jake. Linda’s categorie kende dus een andere wedstrijdopzet en dat zorgde voor mooie spanning onder de deelnemers die telkens konden bijhouden hoe ze ervoor stonden ten opzichte van elkaar. Ook daar een mooie finale met vier spelers met als winnaar Robin. Alle finales werden gespeeld op -dit is ook traditie- één van de nieuwste flipperkasten. Dit was dit jaar de Harry Potter met dank aan PinballPleasure, waar ik intussen zelf een exemplaar besteld heb. Dank aan Christophe voor het drie maal vrijhouden van deze flipperkast die -met zijn soortgenoot ernaast- steeds wachtrijen kende. Ook veel dank aan Linda en Penny voor alle inzet en zo ook aan alle DPO-crewleden die zich hebben ingezet voor dit toernooi. En last but not least aan de deelnemers zelf en aan alle groepsbegeleiders. Het is altijd een feest om het enthousiasme te mogen ervaren! En als jackpot ook weer de aanwezigheid van het Jeugdjournaal die dezelfde avond al een mooi verslag deed in hun uitzending. We zien alweer uit naar volgend jaar. ⬤

Jasper van Eeden | ballenvanstaal.nl

Megaslechte films met superleuke flipperkasten Deel 1 Soms kijk ik een film en denk ik: “Waarom is hier geen flipperkast van?!” Maar helaas denk ik soms ook precies het tegenovergestelde: “Waarom hebben ze in godsnaam een flipperkast gebaseerd op deze rotzooi?” Mijn fascinatie voor dit principe heeft dit artikel voortgebracht. Negen gedrochten van films. In dit eerste deel de eerste vijf. De grote gemene deler? Van elke film bestaat een flipperkast. Een verrassend léuke flipperkast zelfs. Met een beter verhaal. Betere effecten. En gewoon een veel betere ervaring. Van een rubberen gorilla tot rotsblokken van piepschuim: dit is deel 1 van de slechtste films met de beste flipperkasten.

Congo (1995) De film Congo: als de gorilla beter acteert dan de mens Toen Michael Crichton het boek Congo schreef, werd het als onverfilmbaar beschouwd. Toch probeerde Hollywood het, in de slipstream van het enorme succes van Jurassic Park. Maar… waar Spielberg de ene na de andere dinosaurus overtuigend tot leven bracht, kreeg Congo niet veel meer dan een rubberen gorilla met een spraakcomputer. De film is een bonte cocktail van jungleclichés, vage technologie en karikaturale bijrollen. Dieptepunt: het hyperactieve “Roemeense” accent van de, in veel films briljante, Tim Curry. De pratende gorilla Amy moest vertederend zijn, maar werd onbedoeld komisch. Voeg daar een script vol kromme dialogen en holle plotwendingen aan toe, en je snapt waarom deze film razendsnel belandde in de cult-hoek. Critici spraken van “een avonturenfilm zonder spanning” en “camp zonder charme”.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Congo: de flipperkast (Williams, 1995) Wat de film niet lukte, maakt de flipperkast helemaal goed. Congo is een vrolijke verrassing in het Williams-arsenaal: leuk, toegankelijk en sfeervol. De jungle-setting is speels doorgevoerd in het hele design, van de muziek tot de soundbites en de

layout van het speelveld. Een ‘clean’ schot de vulkaan op, dwars door de bumpers heen, is één van de lekkerste schoten in pinball. Speel je Congo, dan heb je het gevoel dat je écht een jungle-avontuur binnenstapt. Op je hoede voor slangen, nijlpaarden en mensapen. Op zoek naar de meest waardevolle diamanten.

De 6 ball multiball, 3 magneten en vele modes zorgen voor een chaotisch spel. Maar: voor elke punt moet je strijden. En de vele ‘modes’ die je moet spelen om het eindspel te bereiken zorgen voor de nodige diepte.

Congo is misschien net te makkelijk voor doorgewinterde flipperaars, maar dat is ook z’n kracht. Dit is een kast die je meteen snapt, die je uitnodigt om nog een potje te spelen, en waar casual spelers zich geen buil aan vallen De flow is soepel, de doelen zijn helder en het spel beloont je op precies de juiste momenten met leuke kleine verrassingen. Een kast die je met plezier in je huiskamerjungle wilt zetten. Last Action Hero (1993) De film Last Action Hero: één van de mindere Arnie vehikels Toen ik deze film als kind in de bios zag, had ik de tijd van m’n leven. En, het moet gezegd: er zitten leuke ideeën in verwerkt. De Terminator 2-poster met Sly Stallone is fantastisch en ook de cameo van Robert Patrick als T1000 is te gek.

Future bracht Data East een aantal mooie titels met zeer twijfelachtige gameplay uit. Maar, eerlijk is eerlijk: Last Action Hero is een erg vermakelijke flipperkast.

“Sean Connery met een goeie snor. Wat kon er misgaan? Nou, alles dus” Met een shaker motor, een topper op de kopkast en een heuse werkende bouwkraan op het speelveld is het qua budget één van de duurdere Data Easts.

Meteor (1979) De film Meteor: veel gelul, weinig inslag In de jaren 70 waren rampenfilms hot. Earthquake, The Towering Inferno, Airport: als de wereld niet minstens half verging, deed je niet mee. Toen kwam Meteor: Sean Connery met een hele goeie snor, een gigantische ruimtesteen en een diplomatieke missie tussen de VS en de Sovjet-Unie. Wat kon er misgaan? Nou… alles dus. Waar andere rampenfilms spetteren, slaagt Meteor erin om zelfs het einde der tijden slaapverwekkend te maken. De meteoriet ziet eruit als schimmel op oud brood, de special effects waren in de 70s al stoffig en de meeste acteurs staan erbij alsof ze wachten op hun salarisstrook. Critici in de 70s waren genadeloos: traag, saai, te veel onzinnige dialoog en vrijwel geen vernietiging te bekennen. Zelfs de voice-over van Henry Fonda kon deze steen niet meer redden van de vergetelheid.

Toch is Last Action Hero nogal een rotzooi. De film mixt actie, satire en fantasie en dat werkt vaak verwarrend. En de toon is regelmatig nogal kinderachtig. Arnie weet in bijna al zijn films wel te vermaken, maar dit is toch duidelijk één van de mindere. Last Action Hero: de flipperkast (Data East, 1993) Volgens uw schrijver zou fabrikant Data East hoge ogen scoren in een omgekeerde lijst: goede films met slechte flipperkasten. Met onder meer Star Wars, Hook en Back to the

Meteor: de flipperkast (Stern, 1979) Weinig flipperaars weten het, maar Meteor is officieel gebaseerd op de gelijknamige rampenfilm uit 1979. Je zou het niet zeggen: geen acteurs op het speelveld, geen Sean Connery op de backglass en de geluidseffecten hebben net zo weinig met de film te maken als een vallende steen met een goeie productie. Gelukkig maar. Want waar de film een traag brok space boredom was, is de flipperkast een onverwachte knaller. Meteor is Classic Stern pur sang: snel, direct en heerlijk spinner-heavy. Rammen op die spinner voelt zó goed, zeker als je ‘m combineert met de slimme bonusstructuur en de drop targets. De regels zijn simpel, maar effectief. Daardoor is Meteor net zo leuk voor beginnende spelers als voor fanatieke puntenjagers. En dat geluid… rauw, repetitief, nerveus. Je haat het of het hypnotiseert je. Meteen duidelijk waarom deze klassieker nog steeds op veel verlanglijstjes prijkt. The Flintstones (1994) De film The Flintstones: een steen des aanstoots Hoeveel sets, kostuums en special effects moet je in één film stoppen voordat de kijker niet meer doorheeft

dat het plot een complete chaos is? The Flintstones doet z’n best om die vraag te beantwoorden.

mysterieagent in Twin Peaks, nu als gladde slechterik in dierenhuid. Dat schuurt.

De Flintstoneswereld ziet er prachtig uit, maar het verhaal is een rommeltje. Volwassen thema’s over corruptie, fraude en ontslagbrieven worden afgewisseld met flauwe woordgrappen en pratende dinosaurussen. Het resultaat: te saai voor volwassenen, te ingewikkeld voor kinderen, en voor niemand écht leuk.

Critici noemden het een film die trouw bleef aan de stijl van de cartoon, maar vergat om een écht leuke speelfilm te zijn. Een hoop lawaai in een perfect nagebouwde steentijd, met het hart van een uitgehouwen piepschuimblok.

John Goodman doet z’n best, maar moet zich een weg banen door scripts vol holle steen-grappen. En dan Kyle MacLachlan, ooit nog

The Flintstones: de flipperkast (Williams, 1994) Wat de film niet lukte, leuk zijn voor jong én oud, daar heeft de flipperkast totaal geen moeite mee. The Flintstones is een toegankelijke en vrolijke kast die meteen uitnodigt tot spelen. Het bowlen in de Bowl-O-Rama is heerlijk lomp vermaak, de ramp onder de flippers door brengt leven in de tent en een mode starten is gemakkelijk als 1, 2, 3. De originele stemmen van John Goodman en Rick Moranis zorgen dat Bedrock écht tot leven komt. Toch is het niet allemaal Yabba-Dabba-Doo. Er zijn maar vier modes en een écht volwassen eindspel ontbreekt. Voor de doorgewinterde speler voelt dat wat karig. Maar dat vergeef je deze kast snel. Want als er iets is wat de flipperkast van The Flintstones wél doet, dan is het gewoon lol maken. Voor iedereen.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Lost in Space (1998) Lost in Space de film: verdwaald in z’n eigen chaos Je zou denken: met Gary Oldman, William Hurt én Matt LeBlanc moet er toch iets van te maken zijn. Maar nee. Lost in Space voelt als een ruimteschip zonder koers. De film slingert van familiedrama naar tijdreisconfusie en terug naar generieke actie, zonder dat je ooit echt gaat meeleven. De charme van de originele serie is spoorloos verdwenen: vervangen door serieuze gezichten, matige CGI en een aapachtig ruimtewezen dat vermoedelijk bedoeld was als comic relief. Spoiler: dat is niet gelukt. En Matt LeBlanc? Die zat nog tot z’n oksels in Friends-roem, maar zijn charisma kon deze missie niet redden. Als een soort ‘Joey in

Space’ vuurt hij foute flirts af op de dochter van zijn gezagvoerder, in scènes die meer plaatsvervangende schaamte oproepen dan chemie.

“Als een soort ‘Joey in Space’ vuurt hij foute flirts af op de dochter van de gezagvoerder” De film opende dan wel op nummer 1 in de VS, maar dat was vooral omdat Titanic na 15 weken eindelijk zonk. Daarna ging Lost in Space kopje onder in de kritieken en verdween het snel uit beeld. Verloren ruimte, verloren tijd.

Lost in Space: de flipperkast (Sega, 1998) De flipperkast Lost in Space is, net als de film, niet bijster origineel. Z’n grootste trucje (de Multiball release op een draaiende schijf met een magneet in het midden) is geweldig om te zien, maar ook gejat van Twister uit 1996. Toch is een goed afgestelde Lost in Space een fijne kast om op te spelen. Veel spectaculaire effecten, veel multiball, veel jackpots en vooral niet te veel nadenken. Weet ook hoeveel geluk je hebt als je een Lost in Space flipperkast tegenkomt: Sega produceerde er slechts 600 exemplaren van. Spelen dus. In de volgende Spinner meer leuke flipperkasten van slechte films. Check in de tussentijd ballenvanstaal.nl/inspiratie voor meer flippergerelateerde artikelen. ⬤

Bob van Leeuwen

Van het techniekteam Vierde kwartaal 2025

Sinterklaas is net weer het land uit, de Top 2000-stemlijstjes worden ingevuld. Kortom, het is weer duidelijk dat het flipperjaar 2025 er binnenkort ook weer opzit. Aangezien van goede voornemens vaak niets terechtkomt, hierbij een terugblik om op voort te borduren.

Er zijn dit jaar acht klusdagen geweest, het originele doel was om ongeveer om de zes tot acht weken iets in te plannen. In de zomer is er een experiment geweest met een extra klusdag in een iets andere opzet en dit is goed bevallen. Hopelijk komt daar het aankomende jaar ook weer een vervolg op. Dan de echte cijfers: in totaal zijn er 412 storingen gemeld. Terwijl er 423 zijn opgelost. We zijn het jaar dus met 11 storingen minder geëindigd! Dit waren voornamelijk langer openstaande storingen. De oudste opgeloste storing stamt uit 2020 en betrof het plastic in Elvira and The Party Monsters. De twijfelachtige eer van ‘kast met de meeste storingen’ gaat naar Who Dunnit met 10, gevolgd door Metallica op plek twee en Fathom en Dialed In! delen positie 3. Ook hebben we dit jaar weer een groot aantal nieuwe vrijwilligers mogen verwelkomen en was de opkomst op de klusdagen bijzonder hoog. Dat is ook te merken aan het aantal opgeloste storingen. Ondanks dat veel storingen veel uitzoekwerk vergen, konden ook deze storingen worden opgelost.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Uit te zoeken onderdelen

Andere (hoogte)punten Afgelopen zomer is een afvaardiging van de vereniging bij Dutch Pinball geweest om onze nieuwe aanwinst op te halen (Alice’s Adventures in Wonderland, zie het verslag hiervan in de vorige Spinner). Na de rondleiding met een uitgebreide uitleg over hoe de kast zelf in elkaar gezet was, moest er uiteraard nog proef gespeeld worden. Een erg leuke en gezellige middag!

NFV-leden bij Dutch Pinball op bezoek

Ook is er een begin gemaakt met het uitzoeken van onderdelen in de technische ruimte. Veel lades waren al voorzien van labeltjes wat er ongeveer inzat (denk dan aan ‘yoke popbumper’ waar er dan vijf verschillende soorten van in zaten). Tijdens de klusdagen werd het steeds duidelijker echter dat zeker veel standaard artikelen lastig te vinden waren. Voorbeeld hiervan zijn de flipperonderdelen, wat er aanwezig is, is helemaal uitgezocht en netjes per los onderdeel in bakjes gedaan. Dit maakt het zoeken veel makkelijker en bijkomend voordeel is dat hierdoor het voorraadbeheer ook een stuk makkelijker is geworden. Iets wat zeker verder zal worden uitgebreid de komende tijd. Dutch Pinball Open (DPO) Expo 2025 Ook voor het techniekteam was het DPO in VeldHet clubhuis vlak hoven iets wat weer veel tijd in beslag nam. Er voor het DPO: alle ging een hele voorbereiding aan vooraf. Voordat kasten staan klaar de kasten richting Veldhoven gestuurd konden voor transport! worden stonden nog de nodige reparaties op de agenda. Zeker de wedstrijdkasten hadden nog extra aandacht nodig. Hier zijn in relatief korte tijd nog een groot aantal flipperrevisies gedaan naast de standaard storingen. Ook zijn er bij een aantal kasten speciale langere stelpoten geplaatst zodat de kasten voor de wedstrijd schuiner gezet kunnen worden. Om zo de tijd per potje wat meer te kunnen beperken. Maar dan het DPO zelf: hiervoor moest de week voor het DPO bijna de hele clubhuiscollectie opgeklapt en transportklaar gezet worden. Ook een beste klus die we gelukkig met een aantal enthousiaste vrijwilligers konden klaren. Om de vrachtwagens in en uit te laden werden ook diverse methoden uitgetest. De methode om steeds met twee kasten de trailer in en uit te lopen met de steekkar leek het beste te werken. Tot slot: we hebben een mooi jaar achter de rug met een aantal mooie klusdagen, via deze weg willen we iedereen die meegeholpen hebben weer erg bedanken. ⬤

Rens Hooijmaijers

Punny Factory Reeds in 2019 werd er, door toen een nieuwe (Canadese) flipper fabrikant, Pinball Adventures, een flipper aangekondigd: Punny Factory. Het is er lang stil rond geweest maar op het DPO 2024 was deze kast te spelen en toen uw reporter in 2025 via Pinsider AMSNL de kans kreeg deze flipper te unboxen, ging hij maar weer eens op pad. Ons eigen Clubhuis te Veenendaal was het terrein van deze toch wel unieke try-out.

Voor er een misverstand ontstaat, deze flipperkast staat NIET opgesteld in het Clubhuis. Het Clubhuis diende alleen als locatie voor het opzetten en een paar proefspelletjes.

van flipperkasten en zij hebben Maffia uitgebracht. Deze kast hebben we in de Spinner al eens besproken. Hij besloot samen met hen een flipperkast te ontwerpen. Al

één jaar later kon het resultaat van die samenwerking aan de wereld getoond worden, Punny Factory was geboren. Dat wil zeggen, er waren een paar prototypes klaar.

Pinball Adventures is, in ieder geval voor mij, een onbekende speler in de flipperwereld en daarom eerst wat achtergrondinfo met betrekking tot deze firma. Pinball Adventures is opgericht door Andrew MacBain en is eind 2018 begonnen met het schrijven en drukken van flipperboeken. Over de kwaliteit, inhoud en dergelijke van deze boeken is overigens veel te doen geweest, Dus een smetteloze start was het zeker niet, zullen we maar zeggen. Op Chicago Expo 2018 ontmoette Andrew MacBain Romain Fontaine van Team Pinball. Team Pinball is een Britse firma die zich bezighoudt met het ontwerpen

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Uitzicht vanaf de flippers

Scan de QR-code voor een uitgebreider verhaal.

en daar kost de Standaard editie EUR 7.500 en de versie met gegraveerd cabinet EUR 9.000. Dit inclusief 20% BTW.

Het speelveld

Game Design is van Dave Sanders, bekend van Alien, Full Throttle en Queen van Heighway Pinball/Pinball Brothers. Janos Kiss heeft de software geschreven en Romain Fountaine is verantwoordelijk voor Engineering en Mechanics. De laatste twee personen zijn beiden onderdeel van Team Pinball.

Daarna werd het echter lange tijd stil maar in 2023 kwam Punny Factory uiteindelijk echt te koop en na reeds aanwezig te zijn geweest op het DPO 2024, is deze kast nu te spelen in Nederland voor een nadere kennismaking. Natuurlijk grijpen we onze kans. Punny Factory kent maar één type speelveld maar er zijn wel twee keuzes met betrekking tot de afwerking van het cabinet. Een versie waar het artwork direct op cabinet gedrukt is (dit is ook het model in dit artikel) voor USD 8.500 verkrijgbaar. Een zwart gegraveerd cabinet tegen een meerprijs van USD 500. Van die laatste worden er maar maximaal 12 gemaakt. Echter, naast deze prijs wordt ook een prijs van USD 6.000 genoemd op de site

Bovendeel speelveld

van Pinball Adventures. Is de flipper nu USD 8.500 of USD 6.000 ? Of is de USD 6.000 voor een gebruikte versie gezien de woorden ‘Factory game’ in de titel van de webpagina? Gebruik de twee QR-codes hierboven om je eigen indruk te krijgen. In Europa wordt Pinball Adventures vertegenwoordigd door RS Pinball

Dit verslag is puur bedoeld om jullie kennis te laten maken met deze toch wel zeldzame flipper. Het Speelveld Kijkend naar het speelveld moet de eerste indruk wel zijn dat het er redelijk netjes afgewerkt uitziet, zeker voor een eerste flipper. Artwork is cartoonstijl en is geen echte aandachttrekker maar voor

Onderzijde speelveld

woord Toy een groot woord voor dit mechaniek, daar het geen directe bash-toy is en eigenlijk ‘slechts’ bestaat uit een VUK met een droptarget ervoor (en twee standup targets er naast).

een eerste poging niet verkeerd. Kan echter moeilijk zeggen dat het bij het thema past daar het een eigen creatie is van Pinball Adventures. De verlichting is meerkleurig (RGB). Kijken we naar Toys boven op het speelveld, dan is de conclusie vlug gemaakt, er is er maar één: de Punny Press. Nu vind ik persoonlijk het

Het is een zogenaamd single-level ontwerp dus ramps en dergelijke zul je niet vinden. De Punny Press brengt de bal echter wel omhoog en voert deze door een transparante plastic buis naar een fysieke balllock rechts op het speelveld. Verder zie je een aantal standup targets, een set van drie popbumpers onder de bovenste rollover inlanes, diverse sculpts, etc. Ook is er linksboven een vari-target geplaatst. Het speelveld is een klassiek bedrukte houten plank. Geen plastic bovenste laag dus zoals het prototype uit 2019 blijkbaar had.

Bij een nieuw merk is het altijd extra interessant om ook eens onder het speelveld te kijken om te zien wat voor technieken men daar gebruikt. Kijkend naar het metalen subframe is het duidelijk anders dan bij andere merken. Waar andere merken typisch gebruik maken van zoveel mogelijk printplaten met daarop

“Het is een leuk probeersel voor een eerste flipperkast wiens uiterlijk en geluiden kinderen het meest zullen aanspreken” de verlichting gemonteerd, is er hier gekozen om alle verlichting te bekabelen en dan te koppelen van de één naar de andere. Ziet eruit als een DaisyChain systeem welke we ook kennen van de WOZ. Hoop dat hier de volgende leds wel blijven branden als er een defect is. Verder zie je diverse Hub-bordjes gemonteerd op het metalen subframe waar alle schakelaars-spoelen tezamen komen en dan gebundeld door gaan naar de backbox voor de uitlezing-aansturing door de Raspberry Pi. Om het gehele systeem te weten, kijken we ook maar eens in de backbox. Daar zien we een Raspberry Pi geheel aan de linkerzijde, in het midden een ‘Driver & Switchboard’ en aan de rechterzijde een, wat ik denk, 48VDC voeding voor de spoelen e.d. en daaronder een PC-voeding voor denk ik de 5&12 VDC. Het geheel maakt, vooral dankzij de losse bekabeling, een rommelige indruk.

Cabinet met backbox

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Het cabinet Het cabinet ziet er op zichzelf prima uit en er valt weinig over te zeggen. Behalve dat men wellicht doorgeslagen is met het bestickeren van werkelijk ieder stukje hout. Zo lopen de inner artblades geheel tot op de bodem door en is ook de bodem

Als ik dit dan vergelijk met de gelijktijdig uitgepakte Ninja Eclipse, ook een eerste flipper van een nieuwe fabrikant, is er toch een wereld van verschil tussen beide, waarbij Ninja Eclipse de overhand heeft op elk gebied.

Animaties op display

bestickerd. Ook achterzijde backbox e.d. is niet aan deze behandeling ontkomen. We zullen maar denken dat het oog voor detail is maar een beetje overdreven is het wel. Verder is Punny Factory voorzien van laser gesneden siderails en zijn de metalen delen alle metallic gepoedercoat. De backbox kent geen gewone translite maar dit is een bedrukte plexiglas plaat. Zoals we kennen van bijvoorbeeld Alien en Cirqus Voltaire. Het geluid van de luidsprekers wordt via een paar geluidspijpen naar de voorzijde van de backbox gebracht, het zijn die verticale metalen roosters die je links en rechts van de translite ziet. Verder zie je boven op de backbox een paar fabrieksschoorstenen staan. Daar kun je een optionele rookgenerator op aansluiten! Dat lijkt me de eerste keer dat iemand zoiets doet.

nog moeten gaan bewijzen en het allerbelangrijkst, het spel, kon jullie reporter ook niet echt bekoren.

“Exclusiviteit is dus wellicht Punny Factory’s belangrijkste troef” Het is een leuk probeersel voor een eerste flipperkast wiens uiterlijk en geluiden kinderen het meest zullen aanspreken, verwacht ik. Niets meer maar ook niets minder is mijn mening.

Voor een gelimiteerde oplage van maximaal 120 stuk is de prijs nog beperkt gebleven met USD 6.500 (inclusief verzending binnen USA/ Canada) maar voor dit geld koop je ook een Stern PRO die je geheid meer spelplezier gaat geven maar deze kun je wel vinden op iedere hoek van de straat. Exclusiviteit is dus wellicht Punny Factory’s belangrijkste troef. En in de huidige tijd waarin we leven zal voor de Canadezen ook het feit dat deze flipper dus niet uit de USA komt, maar uit Canada, een pluspunt zijn. Andrew zal hier Trum vpoor dienen te bedanken. Kortom, een leuk eerste probeersel maar we hopen op beter in de toekomst. Dank aan Pinsider AMSNL voor het mogen spelen van deze nieuwe kast!! ⬤

Op het LCD-display worden de ‘cartoon’-animaties getoond welke er keurig verzorgd uitzien. De hamvraag: hoe speelt-ie? Laat ik maar aftrappen met het zeggen dat er echt maar een paar potjes op gespeeld zijn, dus ik kan hier niets concreets over zeggen. Echter wat ik wel al kan zeggen is, dat deze flipper mij helaas niet positief verrast heeft. Het thema is behoorlijk nietszeggend, het artwork is acceptabel maar ook niet meer dan dat, bouwkwaliteit zal zich

Gehele binnenzijde cabinet is bestickerd

Erol Saydam

Flipperen in Londen Bezoek aan de Pinball Republic & Chief Coffee

Erol (r) met de eigenaar van Pinball Republic

Tijdens een bezoek aan Londen, in september 2025, stond één bestemming hoog op mijn lijst: de Pinball Republic, volgens velen de grootste en beste flipperclub van het Verenigd Koninkrijk. De club werd me aangeraden door een ander NVF-lid – en die tip bleek de moeite meer dan waard! Pinball Republic (Croydon – Londen) Op zondag 7 september 2025 gingen we op pad richting Croydon, ondanks de vele stakingen in het openbaar vervoer die dag. Met wat geduld en geluk kwamen we uiteindelijk aan bij het winkelcentrum waar de club is gevestigd. Aan de hoek van het gebouw vonden we de ingang van de Pinball Republic. Erol voor de ingang van Pinball Republic

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Achter de kassa zat Mike Parkins, die ons vriendelijk verwelkomde en doorverwees naar Goose – een enthousiaste verteller die ons alles kon vertellen over de club. De Pinball Republic bestaat inmiddels zo’n één jaar op deze nieuwe locatie; eerder zat de club in een oud industrieel pand. De ruimte biedt plaats aan zowel klassieke EM-kasten als de nieuwste modellen.

In totaal telt de vereniging zo’n 60 leden. Veel van hen hebben thuis geen plek voor een flipperkast en zij stellen hun eigen machines hier ter beschikking. Na betaling van de entree zijn de flipperkasten vrij te bespelen en wat direct opviel: alle machines verkeren in uitstekende staat. Onderhoud en reparaties worden uitgevoerd door James van Majestic of door de leden zelf.

Een lidmaatschap kost £45 per maand. De club is geopend op: • Donderdag: 18:00 – 23:00 • Zaterdag & zondag: 10:00 – 17:00 Niet-leden kunnen ook terecht: £15 voor drie uur of £25 voor een hele dag. Eens per maand wordt er op donderdag een toernooi georganiseerd. De actuele openingstijden, prijzen en evenementen zijn te vinden op de website. Tijdens ons bezoek konden we genieten van een mooie selectie flipperkasten, variërend van klassiekers tot de nieuwste releases zoals King Kong en Jaws. Een paradijs voor elke flipperfan! Chief Coffee (Chiswick – Londen) Twee dagen later, op dinsdag 9 september 2025, volgden we een tip van Goose op: een bezoek aan de Chief Coffee Shop in Chiswick. En dat bleek een uitstekend advies. Bij binnenkomst vroeg ik of er inderdaad flipperkasten stonden. De dame achter de balie keek verrast

en glimlachte: “Jullie houden van flipperen? Dan zet ik ze meteen voor jullie aan!” Na het kopen van £10 aan muntjes gingen we naar beneden, waar negen flipperkasten opgesteld stonden. Ze waren allemaal in zeer goede staat en speelden heerlijk – met uitzondering van één, een Cactus Canyon, die op dat moment een technisch probleem had. De selectie bestond onder andere uit James Bond 007 Premium, King Kong, Godzilla Pro, Ghostbusters en Theatre of Magic. De openingstijden van Chief Coffee zijn: • Maandag t/m vrijdag: 08:00 – 17:30 • Zaterdag: 09:00 – 18:00 • Zondag: 10:00 – 17:30 De vriendelijke dame achter de toonbank kon ons verder weinig vertellen over de collectie, maar het bezoek was absoluut de moeite waard.

Na een paar gezellige uren flipperen vertrokken we voldaan naar onze volgende bestemming.

Pinball Republic in volle glorie

Conclusie Zowel de Pinball Republic als de Chief Coffee Shop zijn absolute aanraders voor flipperliefhebbers die Londen bezoeken. Beide locaties combineren gastvrijheid, goed onderhouden machines en een gezellige sfeer – precies waar onze passie om draait. ⬤

Flipperboeken op de koffietafel bij Chief Coffee

Chief Coffee (in de steeg) met een kleine maar mooie collectie 23

Henk de Jager

De historie van de flipperkast in woord & beeld – 1995 (deel 1) Qua naamsbekendheid is ‘onze’ Henk de Jager de bekendste Nederlander in de flipperwereld. Henk heeft een uitgebreide kroniek geschreven over de historie van de flipperkast. In drie kloeke delen doet hij verslag van de ontwikkelingen, vanaf het prille begin voor de Tweede Wereldoorlog in de vorige eeuw tot de producties van deze eeuw. Tot nu toe was er slechts een handvol mensen die dit werk konden lezen. We zijn er heel blij mee dat we nu de lezers van Spinner kennis kunnen laten maken met Henk de Jager’s ’Ontwikkeling van de flipperkast - van knikker tot virtual-reality’. Eerder in deze jaargang van de Spinner kwamen 1965, 1975 en 1975 aan bod. In deze Spinner is het de beurt aan 1995. Over dat jaar is zoveel te vertellen dat we er in de volgende Spinner mee door gaan!

Dat er slechte tijden in het verschiet lagen werd steeds duidelijker. De opleving bij de komst van de dot-matrix-displays bleek maar van korte duur te zijn. De explosieve groei van het aantal pc’s maakte het spelen van videogames thuis wel zeer aantrekkelijk, vooral nu de kwaliteit van de spelletjes zich kon meten aan die van de professionele speelautomaten. Niet alleen de flipperkast werd een moeilijk product, ook de video(arcade-)automaten verloren populariteit. Bij flipperkasten speelde ook nog eens mee dat de generatie whizzkids die met de pc-spellen opgroeide de kast met de stalen ballen maar suffig en ouderwets vonden. Het drama tekent zich af: na het nog wel redelijke jaar 1994 zullen de verkopen sterk afnemen, en daarmee ook het aantal nieuwe modellen. Toch verscheen

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

een nieuwkomer ten tonele. Een moedige stap van softwareconcern Capcom was het uitbrengen van een eigen flipperkast in augustus 1995. Al eerder was Capcom al eens een “vrijage” aangegaan met Gottlieb-Premier, waaruit de gelijktijdige lancering van flipperkast en videospel “Streetfighter II” voortkwam. Dat die actie geen succes was, weerhield Capcom er dus niet van om zich op de flippermarkt te begeven. De eerste Capcom-flipperkast, “Pinball Magic”, was een weldoordacht ontwerp. Bij Capcom had men goed begrepen dat er alleen maar een kans lag op de moeilijke flippermarkt door een uiterst bijzondere machine uit te brengen. Dat is gelukt: “Pinball Magic” doet zijn naam eer aan door een aantal werkelijk magische features te bieden. Zeven magiërs bestoken de speler met bijzondere

trucs. Onder hen vinden we Nostradamus de toekomstvoorspeller, Kenzo de Japanse Shinto-expert en The Great Hansen, waarmee spelontwerper Bryan Hansen zichzelf neerzette. De magische trucs zijn onder andere: de magische toverstok van Matra Magna, die de richting van de afgeschoten bal bepaalt, “levitating ball” waarbij de speler de bal werkelijk kan laten zweven en het buigen van een lepel (vrij naar de truc waarmee Uri Geller zich in de jaren 70 beroemd maakte). Bovendien kan de geoefende flipperaar olifanten, slangen en zelfs de hele wereld laten verdwijnen, er is een degenslikker en kan hij zichzelf in een afgesloten kist toveren. Natuurlijk mag bij deze goochelvoorstelling ook de hoge hoed niet ontbreken, in deze kast als ball-popper uitgevoerd. Ook een magisch effect geeft de verkleurende

“Stargate”, Gottlieb-Premier’s eerste flipperkast van 1995, haalde een oplage van 3600 stuks, en was daarmee ook meteen het laatste goed verkochte model tot de fabriek in 1996 de deuren moest sluiten. Thema van deze machine is de televisieserie met dezelfde naam, destijds uitgezonden door Le StudioCanal+ (U.S.). Effecten genoeg in dit prima ontwerp van Ray Tanzer en Jon Norris. De pyramide bovenin het speelveld opent en sluit zich. Als de pyramide geopend is, verschijnt een klein ruimteschip (“Glidercraft”) dat zich heen en weer beweegt en natuurlijk door de speler geraakt moet worden. “Stargate” heeft een heel ander soort multiball spel dan we gewend zijn. Bij het begin van multiball wordt met slechts twee ballen gespeeld. Door het schieten van de “jackpots” wordt steeds een bal extra in het spel gebracht, tot een maximum van vier ballen. Capcom’s topper Pinball Magic

bol rechts op het speelveld. Probeer de targets met de corresponderende kleur als welke de bol aangeeft te raken. Knap effect! Het artwork van “Pinball Magic” is verzorgd door twee tot dan nog onbekende ontwerpers: Hugh Van Zanten en Jeff Busch. Het ziet er fraai en aansprekend uit. Ook over de techniek was nagedacht. “Pinball Magic” heeft automatische detectiecircuits die defecte lampen en spoelen opsporen, regelbare flippersterkte, slechts één soort spoel voor alle mechanieken, geen switch-matrix maar onafhankelijk werkende schakelaarinputs en een speciale lampenbesturing waardoor verbrande stekkerverbindingen tot het verleden behoren. Capcom bouwde 1200 stuks van deze bijzondere flipperkast, die eigenlijk een veel hogere oplage verdiende. De timing was verkeerd, Capcom stapte in een krimpende markt voor flipperkasten. Was “Pinball Magic” een aantal jaren eerder uitgebracht dan had er waarschijnlijk een veelvoud van die 1200 exemplaren kunnen worden verkocht.

“Capcom bouwde 1200 exemplaren van deze bijzondere kast, die een veel hogere oplage verdient”

the pyramid” roept. Met dit ontwerp leek Gottlieb-Premier heel even weer op de goede weg te zijn, maar kon het succes bij de volgende modellen niet vasthouden. Er kwamen weer moeilijke tijden in flipperland! Na “Stargate” in februari verscheen de volgende Gottlieb-Premier-flipper in juli. Duidelijk tekende de terugloop van de populariteit van de flipperkast zich af: niet meer dan 1985 stuks van baseball-flipperkast “Big Hurt” vonden hun weg naar de spelers. Ster op deze kast was de in Amerika beroemde baseballspeler Frank Thomas, bijnaam “Big Hurt”. De (in die tijd) topspeler van de Chicago White Sox stond bekend om zijn verschrikkelijk harde slag. Zijn faam ging verder dan het White Sox-stadion en de flipperfabriek in Bensenville: ook verscheen zijn naam op een van de spelletjes voor Sony PlayStation. Omdat honkbal in Amerika minstens zo populair is als voetbal in onze streken, doen flipperkasten met dat thema het meestal beter op de Amerikaanse thuismarkt dan bij ons. Gottlieb’s Stargate

Nieuw zijn de “Horus”-targets die op twee plaatsen op het speelveld zijn aangebracht. Dit zijn eigenlijk omgekeerde droptargets. Als de speler zo’n target raakt zakt deze niet in het speelveld, maar schiet juist omhoog. De achter de “Horus”-targets geplaatste beelden kunnen wegklappen om zo de doorgang voor belangrijke schoten vrij te maken. Hoewel “Stargate” best wel enthousiast door de spelers werd ontvangen, zijn er toch ook een paar minpuntjes te melden. Zo is de uitstraling van het door Constantino Mitchell getekende artwork absoluut somber en donker te noemen. De beslist knap gecomponeerde synthesizermuziek die het spel begeleidt wordt heel irritant veel te vaak onderbroken door de stem die “shoot

Gottlieb’s Big Hurt

Gottlieb’s Waterworld

Leuke vondst in “Big Hurt” is de heen en weer bewegende catcherhandschoen boven in het speelveld. Bedoeling is natuurlijk door een goed getimed schot de bal via de ramps in de handschoen te spelen. Deze feature is natuurlijk gewoon een variant van het bewegende ruimteschip dat in voorganger “Stargate” was gemonteerd, maar beslist leuker van vormgeving. Op de flyer treffen we nog een stukje “sub-sponsoring” aan: bovenaan de achterkant zien we het Reebok-logo afgedrukt. Vreemd genoeg zien we die merknaam nergens in het flipperartwork terug. Overigens simpel maar prettig gekleurd artwork. Ondanks de toch vrij simpele tekening hebben maar liefst drie tekenaars zich met de vormgeving van “Big Hurt” bemoeid: Scott Melchionda, Susan O’Reilly en natuurlijk Constantino Mitchell, inmiddels Gottlieb’s vaste tekenaar. Bill Parker was het creatieve brein achter het spelontwerp.

“De film flopte jammerlijk. Met de flipperkast liep het eigenlijk niet anders” Nog een derde Gottlieb-Premier-flipperkast verscheen in 1995. In september verscheen “Waterworld”, gelijk met de Universal-speelfilm met dezelfde naam. De film met Kevin Costner, Dennis Hopper en Jeanne Tripplehorn in de hoofdrollen flopte jammerlijk. Met de flipperkast liep het eigenlijk niet anders. De technische grapjes die Ray Tanzer en Jon Norris in dit spel hadden bedacht sloegen niet aan bij het publiek. Waarschijnlijk niet helemaal de schuld van deze twee spelontwerpers: het flipperen op zich verloor in populariteit. Het artwork is van de hand van Constantino Mitchell (wie anders, bij Gottlieb-Premier?) en Scott Melchionda. Slechts 1500 stuks

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

“Waterworld” werden wereldwijd door de dealers verkocht. Premier Technologies, die de Gottlieb-divisie al geruime tijd in de verkoop had staan, was “not amused” over de slechte verkoopcijfers. Het moederbedrijf was het inmiddels zat om steeds weer geld in de kwijnende fabriek te steken. Als dat maar goed afloopt voor wat eens de meest toonaangevende flipperfabrikant ter wereld was! Ook bij Williams waren er problemen. Had deze marktleider in het vorige jaar nog een aantal leuke flipperkasten weten uit te brengen, dit jaar wilde het maar niet lukken een legendarisch goede kast met het Williams label neer te zetten. In maart verscheen Williams’ eerste kast van dit jaar: “Dirty Harry”. Natuurlijk, naar de avonturenreeks van Clint Eastwood, uitgebracht door Warner Bros / Malpaso Productions. Good old Clint, sorry: Harry, staat prominent op het kopruit, zijn magnum .44 op de speler gericht. De kopruit, en ook de kast, lijkt vol te zitten met kogelgaten. Knap tekenwerk van Kevin O’Connor en Pat McMahon. Het speelveld is mooi opgebouwd met 3D lightshields van flinke gebouwen. Bovendien is Dirty Harry’s favoriete wapen, de al genoemde magnum .44, ook schitterend vertegenwoordigd. En wel echt schietend! Nou ja, met flipperballen dan. Ook het afschieten van de speelbal gaat met een pistoolgreep (zoals we al eerder zagen bij “Terminator 2” en “Indiana Jones”. Spelontwerper Barry Oursler had in de reeks prototypekasten van “Dirty Harry” een droptarget geplaatst voor het “warehouse”, het grote gebouw waar de bal in kan worden geschoten om onder andere het multiball-spel te krijgen. In de productiereeks was deze droptarget weggelaten. Te duur of te moeilijk? In de software is de besturing van die target nooit verwijderd. Een handige knutselaar kan de droptarget dus zó weer inbouwen! Williams verkocht 4248 stuks “Dirty Harry”, een niet gering aantal voor die slechte tijd. Toch was een groot deel van die omzet te danken aan de ijzersterke naam die

de gehele naam mét deze tekst op de zijkanten van het apparaat, en ook op de flyer, terwijl op de kopruit slechts “No Fear” staat vermeld. Verscheidene in de Verenigde Staten bekende beoefenaars van gevaarlijke sporten komen voor in de dot-matrix-animatie. Zoals bijvoorbeeld skiër Glen Plake, waterski-jumper Sammy Duvall en freeclimber Dan Osman. Commentaar tijdens het spel wordt gegeven door het pratende doodshoofd op het speelveld, die spreekt met de stem van ontwerper Steve Ritchie. Ritchie, jarenlang de topontwerper bij Williams, nam

Williams’ Dirty Harry

“Het is vaker gezegd: flippers zonder thumper bumpers floppen altijd!” Williams in de loop der jaren had opgebouwd. Aan de flipper zelf lag het in ieder geval niet want “Dirty Harry” kan zeker niet tot de “hardlopers” in de exploitatie worden gerekend. Clint Eastwood spreekt de speler toe met de vraag “Do you feel lucky?” Misschien de spelers wel, maar de exploitanten voelden zich vast niet zo “lucky” als ze de geldlade leegden. Toch kon het vertrouwen in Williams wel tegen een stootje, want geheel tegen de lijn van de ontwikkelingen in verkocht Williams van opvolger “No Fear” meer exemplaren dan van “Dirty Harry”: 4540 om precies te zijn. Best een prestatie, want Williams bracht hier de tweede matig succesvolle machine op rij. Van “No Fear” was dat zelfs wel een beetje te verwachten want de kast heeft geen thumper-bumpers. En het is al vaker gezegd: kasten zonder bumpers floppen bijna altijd! Het thema van deze flipperkast draait om gevaarlijke sporten, de subtitel van de kast is ook “dangerous sports”. Vreemd genoeg staat

met deze kast afscheid van zijn werkgever. Hij vertrok naar Atari om daar videospellen te gaan ontwikkelen. Pas in de loop van 2003 zal hij -bij Stern- weer terugkeren in de flipperindustrie. Tekenaar Greg Freres, verantwoordelijk voor het artwork op deze kast, kunnen we ook horen spreken: hij leende zijn stem aan de “wise guy” in deze kast. Ritchie en Freres bedachten zelf de teksten. Het gemis aan thumper bumpers maakte van deze kast dus een weinig spannende. Toch zijn er wel wat bijzonderheden. Het automatisch lanceren van de bal vanuit rust, zoals we zagen in “The Shadow” is hier verder uitgewerkt. Achterop het speelveld is een steile plastic ramp gemonteerd met drie elektromagneten. De bal lijkt de zwaartekracht te trotseren en rolt moeiteloos naar boven. Als het systeem werkt, tenminste. In de praktijk bleek het een grote bron van storingen. Doorbrandende elektromagneten die door hun warmte de plastic ramp vervormden waren de nachtmerrie van menig flippermonteur. Rechts is een flipper geplaatst

in de hoog liggende ramp. Omdat het aandrijfmechaniek gewoon onder het speelveld is gebouwd, heeft “No Fear” hier de langste flipper-as en bijhorend lager uit de hele flipperhistorie: ruim 12 centimeter steekt de uit metaal gemaakte lagerbus boven het speelveld uit. Door die lengte en de grote krachten die er op werden uitgeoefend sleet het flipperlager snel uit, nog een storingsbron dus. Zoals al gezegd bij “Dirty Harry”: Williams moest goed op zijn tellen gaan passen. 4540 stuks van deze “No Fear” lijkt een aardig aantal, zelfs zo’n 300 meer dan “Dirty Harry”, maar komt nog steeds door “oude roem”. Een gelukkige investering waren de laatste twee Williams-modellen niet voor de exploitanten. Met de volgende flipper onder het Williams label was het al geen haar beter. Uit respect voor de kort tevoren (1994) overleden ontwerper Joe Joos Jr. werd een remake uitgebracht van “Pin-Bot” uit 1986: “Jack-Bot”. Joe Joos jr. was geen spelontwerper, maar was de man achter de vaak kunstig bedachte mechanische trucjes zoals de opengaande helm in “Pin-Bot” en de werpmolen in “Fish Tales”.

Williams’ No Fear

meeste zich op het dot-matrix-display afspeelde. Dit was eigenlijk een uitbreiding op het oude ontwerp, want de essentie van het spel bleef hetzelfde: leg de twee ballen vast onder de geopende helm van Pin-Bot en multiball begint. Het is wel een vreemd soort casino, want vals spelen wordt er zelfs aangemoedigd! De speler kan zijn geluk proberen met dobbelen, slotmachines, poker en keno (een soort bingo-spel).

Williams’ Jack-Bot

Net als de regel dat het ontbreken van thumper bumpers een flipper doet floppen geldt voor “Jack-Bot” ook een oude flipper-wijsheid: grijp nooit terug naar een ontwerp uit het verleden. “Jack-Bot”, qua speelveld en een deel van het artwork een kopie van zijn (toentertijd wél geslaagde) voorganger “Pin-Bot” was dan ook geen succes. Slechts 2428 stuks wisten de dealers over de gehele wereld aan de man te brengen. Dat was natuurlijk niets ten opzichte van de 12000 stuks die van “Pin-Bot” waren verkocht. Het ontwerp van “Jack-Bot” was van Barry Oursler en Larry DeMar, terwijl John Youssi het artwork voor zijn rekening nam (“Pin-Bot” was getekend door Python Anghelo). Op de kopruit zien we zowel robot Pin-Bot als het robotmeisje “the Bride of Pin-Bot” uit “The Machine” (1991). Zo ontstond een hele Pin-Bot story! Door het ontbreken van ingewikkelde features was “Jack-Bot” wel een heel bedrijfszekere flipperkast. Oursler en DeMar hadden in deze flipperkast een casino-achtig spel opgenomen, waarvan het

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

“Hier geldt een oude flipperwijsheid: grijp nooit terug naar een ontwerp uit het verleden” Al snel werd het volgende Williams model in de showrooms geplaatst, weer een filmthema: “Johnny Mnemonic”. Het bijna onuitspreekbare woord “mnemonic” komt uit het wereldje van de computerprogrammeurs: het is de aanduiding voor de alfanumerieke codes waaruit de instructieset van een microprocessor bestaat. De film waarvan deze flipperkast zijn naam en thema leende gaat dan ook over computerexpert Johnny die een groot computerprogramma in zijn hoofd heeft opgeslagen en het snel moet overbrengen omdat hij anders zal sterven aan de grote hoeveelheid opgeslagen data in zijn hersens. Hoe bedenk je het! Het spelontwerp in deze kast is behoorlijk geavanceerd. Een van de opdrachten is de bal op de juiste (verlichte) knoppen van de 3 x 3 matrix rechts bovenaan het speelveld te leggen. Dat gebeurt met behulp van de beweeg-

bare hand die door de speler met de twee flipperknoppen en twee extra knoppen is te bedienen. Vanuit een uitworpgat wordt de bal verticaal in de beweegbare hand geschoten. Door de elektromagneet in de hand wordt de bal vast gehouden. Met de flipperknoppen kan de hand nu naar links of rechts worden bewogen, met de twee extra knoppen voor- of achterwaarts. Na enige seconden wordt de bal uit de hand losgelaten. Deze moet dus binnen die tijd boven de verlichte knop in de matrix zijn gebracht. Via deze matrix wordt het multiball-spel opgebouwd. Om de ballen uit de matrix te bevrijden is een uiterst slim systeem bedacht: de metalen rails die als afscheiding tussen de knoppen dienen kantelen omhoog, waardoor de ballen in de plastic ramps rollen. Het artwork van “Johnny Mnemonic” is niet echt briljant te noemen. Zowel op de kopruit als op het speelveld zien we de hoofdrolspeler van de film, Keanu Reeves, bijna fotografisch afgebeeld door John Youssi. De film werd slecht gewaardeerd, de flipperkast al niet veel beter. Williams zag nog steeds geen kans weer een top-flipperkast neer te zetten. Er werden slechts 2756 van deze door de toen onbekende George Gomez

Williams’ Johnny Mnemonic

Williams’ Congo

ontworpen flipperkast verkocht. Bij de exploitanten (en de monteurs) is het mechaniek dat de bewegende hand aandrijft berucht: het is een bron van storingen. De laatste Williams-flipper van het jaar 1995 verscheen in november. Natuurlijk weer een filmthema: “Congo”, als promotie voor de Paramount-film die toen juist in première ging. De filmthema-keuzes waren niet erg gelukkig bij Williams: ook deze film werd niet het kassucces waarvan was gedroomd (filmwaardering was 4,6 op een schaal van 10). Het boek dat werd verfilmd is geschreven door Michael Crichton, de auteur die ook “Jurassic Park” schreef, dat wél een groot succes werd. Een hoofdrol in de film is weggelegd voor gorilla Amy, die door primatoloog Peter Elliot (gespeeld door Dylan Walsh) terug naar de wildernis wordt gebracht. Dwarsgezeten door de naar diamanten zoekende Dr. Karen Ross (een rol van Laura Linney). Moraal van het verhaal is een aanklacht tegen de menselijke hebzucht. Veel thema’s uit

de film vinden we terug in de flipperkast. Gorilla Amy is de hoofdfiguur op de kopruit en is zelfs als flipperende pop aangebracht op een mini-speelveld dat onder het “normale” speelveld ligt. Met de armen schiet Amy een flipperbal in de richting van de targets op dat mini-veld. De bal op het dieper gelegen, door een venster zichtbare, mini-speelveld is niet een van de speelballen maar een in dat speelveldje opgesloten bal. Nieuwe vondst in “Congo” is de ball-popper die de bal in twee richtingen kan wegschieten. We vinden dat nieuwe spelobject links van de vulkaan. Die vulkaan speelt ook een belangrijke rol in het spel: bij de start van het multiball-spel braakt de vulkaan de ballen uit. Leuke vondst, maar niet helemaal nieuw: we zagen hetzelfde al bij Gottlieb’s “Volcano” in 1981. De vraag naar flipperkasten nam in de loop van 1995 behoorlijk af, er werden slechts 2129 stuks “Congo” verkocht. Bijzonder verhaal is dat één van de prototype-machines van “Congo” bij een ex-medewerker van Williams terechtkwam.

zwakke plekken zitten (er breekt veel op een “Congo” speelveld), is John Trudeau. Het artwork is van de zeer ervaren tekenaar Kevin O’Connor. “Congo” was ook als ombouwkit leverbaar, om oudere Williams modellen weer een nieuw leven in te blazen. Het aantal verkochte conversie-kits is niet bekend, maar veel zullen het er niet zijn geweest. ⬤

In de volgende Spinner het tweede deel over de “magische machines” van 1995. In dat deel neemt Henk de Jager de flipperkasten van Bally en Sega onder de loep, zoals Theatre of Magic, Attack from Mars en Apollo 13.

“Natuurlijk weer een filmthema, als promotie voor de Paramount-film die toen in première ging” De machine had jarenlang dienst gedaan in de personeelskantine van de fabriek. Bij sluiting van de flipperproductie kon deze medewerker de kast voor een prikje kopen. Het prototype wijkt in kleine details af van het serieproduct. Zo is de rand waaronder de ballen verdwijnen als zij het speelveld verlaten lichtgroen in plaats van het donkergroen dat we bij alle andere machines zien. Het prototype zit in een bijzonder kabinet: het onderstuk is gelijk aan dat van alle andere “Congo” kasten, de kopkast draagt de opdruk van “No Fear”. Ontwerper van dit spel, waarin toch wel een aantal

Sander Bakkes

Play research De psychologie achter het flipperen Welkom bij deze column over de wetenschap achter (samen) spelen en flipperen. In de vorige Spinners hebben we het gehad over de paradox van faalervaringen: we houden helemaal niet van falen – want daar voelen we ons niet competent door – maar bij het flipperen blijven we maar doorspelen en doorspelen, terwijl we ook daar de hele tijd tegen de lamp lopen. In de vorige Spinner hebben we besproken dat de ontwerpers van flipperkasten bewust of onbewust een paar psychologische trucjes toepassen, om ons maar door te laten spelen: (1) Illusie van controle – we denken dat we controle over het spel hebben, maar eigenlijk overschatten we hoeveel controle we écht hebben, en (2) Near misses – we denken “Ik had het BIJNA!”; en dat klopt, je had inderdaad de bal bijna op de flipper in plaats van in de drain – en dat “bijna” gevoel maakt dat je meestal opnieuw wilt spelen om het nu wel goed te doen. Ok, dus, iedereen faalt altijd en ook best vaak bij het flipperen, meestal drie keer bij een potje met drie ballen. Een interesse vraag is nu: waarom worden sommige mensen als ze af gaan boos op de flipperkast? En waarom worden andere mensen juist boos op zichzelf? Een psychologische theorie die helpt om hierop een antwoord te geven, is de Attribution Theory van Abramson, Seligman, en Teasdale. Ze stellen dat als jou iets negatiefs gebeurt, dat je dan aan drie factoren denkt om de “schuld” hiervan te bepalen.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

1. Intern vs. Extern. Geef je jezelf de schuld, of geef je iets buiten jezelf de schuld (b.v. de flipperkast). 2. Stabiel vs. Niet Stabiel. Heb je het gevoel dat dit altijd blijft gebeuren (stabiel), of denk je dat door een beetje oefenen en beter opletten dat je het volgende keer beter gaat doen (niet stabiel). 3. Globaal vs. Specifiek. Geloof je dat je er echt helemaal niks van kan (globaal), of geloof je dat er één specifiek ding is waar je nog beter in zou kunnen worden (nudgen). Flipperkasten proberen op deze combinatie uit te komen: je geeft jezelf (een beetje) de schuld als het mis gaat (intern), je gelooft dat je beter kan worden (het falen is niet stabiel), en je gelooft dat er specifieke dingen zijn waar je beter in kan worden. Stel, we zouden precies het omgekeerde denken: dit is de schuld van het apparaat, dit apparaat blijft me maar geld uit de handen trekken, en het maakt geen bal uit hoe goed ik ben; ik ga de hele tijd af en heb geen hoop op verbetering en oh ja al mijn geld vliegt weg. Ja… Dan maak je zo’n

apparaat waarschijnlijk stuk… En gooi je er zeker geen extra geld meer in. Wat onderzoeken laten zien, is dat het super belangrijk is dat wij ons verantwoordelijk voelen voor het “falen”, want alleen daardoor raken we gemotiveerd om dat gevoel weer kwijt te raken – en gaan we tijd en energie (en geld) steken in een gevoel van competentie. Onderzoeker Jesper Juul zou dit “pleasure spiked with pain” noemen. In het boek “Pinball Wizards” van Adam Ruben komen we een mooi voorbeeld daarvan tegen, geobserveerd op een flipperkast-toernooi: ’I hear a woman tell her husband, with a measure of urgency in her voice, “Have fun. Have. Fun.” She says this before leaving him. He has a tropical shirt, a ponytail, and a big fluffy, red beard. What she doesn’t realise is, when he fails and curses and realises he need to buy another ten-dollar tournament entry to have any short at feeling like a worthwhile human being, he is having fun.’ Ben benieuwd of dit gevoel herkenbaar is onder de toernooispelers? ⬤

Avondonderwijs bij de Universiteit van Utrecht

10% korting voor leden NFV Kortingscode: LED4PIN o.a - Ledverlichting - Siliconen ringen, banden & sleeves - Cabinet protectors - Starpost verlichting - Nylon bolt ringen - Flipperknop verlichting - Popbumper verlichting

WWW.LED4PIN.EU

Tekst: Pieter Arentz, foto’s: Femke Kuntze-Arentz

Stern x Danger Dubbelinterview met Gary Stern en Jack Danger op het DPO Expo Het verzoek was eenvoudig. Een dubbelinterview met Gary Stern en Jack Danger, die beiden naar het DPO Expo zouden komen. Ik had vragen bedacht. Geheugenkaartje van m’n camera leeggemaakt. Microfoon getest. Accu’s opgeladen. Een rustig hoekje voor het interview gevonden. Wat kon er misgaan?

Nou... dat het interview meteen wordt omgedraaid, bijvoorbeeld. We zijn nog niet eens gaan zitten, of Gary Stern, tachtig jaar maar met de energie van Deadpool, schuift zijn visitekaartje in mijn hand en begint: “Let’s ask you a couple of questions first. Tell me about you and about what we’re doing.” Jack Danger, de ontwerper van The Uncanny X-Men, Foo Fighters en Jurassic Park Home Edition en de nieuwe Head of Community grijnst breed: “Yeah, man. We need to know who we’re talking to.” En zo word ik het eerste onderwerp van mijn eigen interview. Ik vertel over het begin van mijn flipperreis, die pas echt begon met een Addams Family. “Classic game. Great game.” Beide heren zijn erg geïnteresseerd in hoe de hobby bij mij begon, waar ik de machine kocht, hoe ik leerde de kast te onderhouden, en hoe ik uiteindelijk bij de NFV terecht ben gekomen.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Europese strategie

iemand die hier fysiek aanwezig is, de taal spreekt, de community kent en de markt begrijpt. Daarom kiest Stern nu voor een structurele aanwezigheid in de persoon van John Buscaglia, die zich vanuit Amsterdam op de Europese markt zal gaan richten. Vlnr: Jack Danger, Gary De aanleiding is pijnStern en Pieter Arentz lijk duidelijk: de laatste Star Wars-kast, Fall of the Empire, mag niet in Europa worden uitgebracht. Een teleurstelling voor fans, maar ook een wake-upcall voor Gary. “We see that we have grown, done some great stuff in the United States and North America, and we realized with some recent events that we have not grown as much in Europe Hoe mensen hun eerste kast kopen, and so we intend to remedy that, to zegt veel over een markt. Natuurlijk concentrate on that. If we don’t grow verkoopt het Amerikaanse Stern then we shrink. There’s no such thing Pinball zijn kasten over de hele as staying the same size.” wereld, maar tot nu toe was Europa vooral een exportbestemming. Maar dit omgekeerde interview heeft een reden. Jack legt uit dat Gary aan het uitplussen is hoe de Europese en specifiek Nederlandse flipperscene werkt.

Maar nu ziet Stern dat Europa een eigen benadering nodig heeft, met

Zo vader, zo zoon

Voorafgaand aan dit gesprek had ik wat research gedaan in het Dutch

Pinball Museum. Waar anders? Daar werd me al ingefluisterd dat Gary in een vorig leven advocaat was. Ik kon me niet echt een voorstelling maken van deze glimlachende amusementsveteraan in de kille wereld van rechtbanken. Hij was gespecialiseerd in faillissementszaken, “heartbreaking, especially for small business people”. Maar op een dag realiseerde hij zich dat, als hij dan toch zorgen over bedrijven moest hebben, hij beter zijn eigen bedrijf kon runnen. Zijn vader zat al in de flipperindustrie, en Gary stapte uiteindelijk volledig in. Toen gevestigde namen als Bally en Gottlieb verdwenen, bleef Stern als laatste grote fabrikant over. Maar zijn liefde voor flipperkasten kwam van vóór die tijd. Als 16-jarige had hij al een bijbaantje in het magazijn van zijn vaders bedrijf, Williams Electronics, ook niet onbekend in de flipperwereld. Maar het meest interessant was de samenwerking met zijn vader, Sam Stern: “You’re so lucky to spend that time with your parent. You know your parent’s weaknesses other people don’t know. You know strengths other people don’t know. So very lucky.”

“So anyway, why did I quit law? To be in pinball! Heck yeah!” Gary vertelde hoe zijn vader elke dag om 6 uur opstond om na te denken over een idee, om Gary een uur later met dat idee wakker te bellen. Lang niet elk idee was even goed, sommigen zelfs harebrained, maar daar ging het niet om. Het ging om de vader-zoon-relatie, die Gary pas herkende nadat zijn eigen kinderen hun eigen weg volgden.

Maar Gary volgde zijn hart: “So anyway, why did I quit law? To be in pinball. Heck yeah!”

zocht ‘how do you beat Judge Dredd?’ Er ging een wereld voor hem open. Hij leerde dat je een flipperkast niet ‘verslaat’: “You don’t beat a pinball machine. Here’s how to lose gracefully.” Hij leerde dat er spelregels zijn, dat elke kast een strategie heeft. Hij ging ook op zoek naar tips voor Lord of the Rings, en ging toen pas die kast ook begrijpen. Jack’s lot was hiermee bezegeld.

Wide bodies

Gary haakt even in op het onderwerp widebodies. Hij is er geen fan van. Het is méér dan alleen maar een bredere kast; de hele dynamiek van de bal en het spel wordt erdoor veranderd. Het spelletje is verticaal georiënteerd, dat is de as waarlangs de zwaartekracht werkt. Door het spel breder te maken leggen ballen langere banen af, horizontaal over Stern HQ het speelveld, en dit haalt in Chicago, het tempo uit het spel. IL Hij vergelijkt het met een Dead Flip tennisbaan: “You know, a Gary geeft met “Ask him why tennis court is a certain size. he’s doing this” het stokje door aan Yeah, you got a doubles court, but you Jack Danger, ook bekend als Dead got more players. It’s a certain size. Flip. Jack legt uit hoe hij pas relatief You’re breaking the rules when you laat met flipperen in aanraking change the size. Pinball is always the kwam: een vriend had een Lord same size.” of the Rings (toevallig een Stern) gekocht zonder er ruimte voor te Ook Gary-de-zakenman is er niet hebben, en vroeg Jack of hij de blij mee: een bredere kast betekent flipperkast tijdelijk in zijn animatiesimpelweg meer onderdelen. “If studio mocht stallen. Het zaadje was you’re going to make a wide body, geplant, hoewel Jack vooral speelde you’ve got to put a lot more parts into op ‘de bal zo lang mogelijk hoog it, which is... more money.” houden’. Maar nog geen maand later kocht diezelfde vriend een Judge Dredd, en klopte opnieuw bij Jack aan met dezelfde vraag. “If you don’t have room for these things, you got to stop buying them!” Maar deze kast bleef zijn aandacht trekken. De humor, het geluid, misschien speelde mee dat het een widebody was (Gary fronst)… “Everything about it was loud, it was a super game!”

Maar dit alles gezegd hebbende, is de widebody Flight 2000 toch één van Gary’s favoriete kasten.

Maar verliezen deed hij nog steeds. In een poging om beter in het spel te worden, ging Jack het internet op en

Pinball streaming

Als Gary is uitgesproken, pakt Jack de draad weer op. Het flippervirus wilde na zijn ontmoeting met Judge Dredd niet meer weg, en Jack speelde met het idee om zijn potjes op te nemen en te analyseren, in een poging om beter te worden in het spel. Het idee sloeg beter aan dan verwacht: anderen wilden ook graag mee kunnen kijken. Zo werd Jack één van de pioniers van pinball streaming, lang voordat het een gevestigde categorie op het gamestreaming-platform Twitch werd. Rond die tijd nam Zach Sharpe hem onder zijn hoede om hem beter te leren spelen, en Jack gaf die kennis vervolgens live door aan zijn groeiende publiek. Maar zijn grootste sprong kwam toen hij besloot een eigen flipperkast te bouwen – simpelweg als contentproject. Zonder ervaring, maar mét een netwerk van handige vrienden heeft hij een compleet werkende homebrew-machine gerealiseerd. Dit trok de aandacht van George Gomez, die stiekem had meegekeken en vooral wilde zien of Jack zo’n project ook echt kon afmaken.

“We’ve got a million and one ideas. We’re only limited by time and resources” Dat kon hij. Jack kreeg hierna zijn kans bij Stern in de vorm van de home-versie van Jurassic Park: een volledige flipper-ervaring, maar met een veel strakker ‘budget’ van lampjes, switches en andere bewegende delen. “I got a T-Rex that actually roars and spits the balls out!” Deze kast verkocht uitstekend, wat de weg vrijmaakte naar grotere projecten: Foo Fighters en The Uncanny X-Men.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Uncanny Foo Fighters

Jack vertelt enthousiast over Foo Fighters, die veel meer is dan een ‘bandkast’. In plaats van simpelweg een muziekthema te volgen, wilde het team een volledig eigen verhaalwereld creëren; een originele game met een Foo Fighters-soundtrack.

normaal door het breken met traditionele patronen en het opnieuw moeten bedenken hoe het spel zou moeten werken. Maar het leverde iets bijzonders op. “We were able to make that ball do some things that really haven’t been done before,” zegt Jack. Hij is zichtbaar trots op het resultaat van de genomen risico’s: een gedurfd en opvallend ontwerp.

“You don’t beat a pinball machine. Here’s how to lose gracefully”

De band reageerde meteen positief op het concept. “And honestly, we had very little pushback on anything,” zegt Jack. Alleen was de band het niet eens met de naam van de robot: “We tried to call it the Grohlbot and they were like, no, it’s about the whole band.” En zó kregen we een kast die gewoon klopt: muziek, humor en gameplay, én een paar leuke technische grapjes zoals de ballsave langs de linker outlane terug de flippers op. Bij The Uncanny X-Men koos Jack voor een andere benadering. De kast heeft een opvallende asymmetrische layout met drie flippers onderin, een verschoven rechterflipper, en geen linker slingshot. Stern omarmde het idee meteen intern, “it was fun to shoot it, watching Gary and George and all of them jam on it.” Het ontwikkelproces was lastiger dan

Jack vertelt ook dat hij inmiddels deels richting marketing beweegt; niet om minder te ontwerpen, maar juist om méér van het creatieve proces te laten zien. Zijn volgende project wordt een soort open dagboek: een flipperkast die hij vanaf de allereerste schets zichtbaar opbouwt, waarbij de community op social media kan meekijken hoe de game ontstaat. Aan het einde moet er een volledig speelbare machine staan, te zien op bijvoorbeeld Pinball Expo (of wie weet, DPO?). “Who knows,” zegt hij schouderophalend, “if the game doesn’t completely suck, maybe it’s something we will make?” Gary noemt het een mooi experiment. Hij vertelt hoe Stern ook met de Home-modellen, zoals Jack’s Jurassic Park Home Edition of de recente Star Wars Home Edition, nieuwe spelers bereikt. Die kasten

zijn relatief betaalbaar en blijken voor veel mensen een prima eerste stap in de hobby. En dáár ligt Stern’s huidige focus: de community laten groeien. In de VS lukt dat prima dankzij toernooien, Stern Army en sterke marketing. Precies de reden dat John Buscaglia straks vanuit Amsterdam gaat opereren, dicht bij de spelers zelf.

Insider Connected

Over de vraag hoe Stern de toekomst van flipperen ziet, hoeft Gary niet lang na te denken. “It’s going to be wonderful. Absolutely wonderful,” maar hij benadrukt dat groei noodzakelijk is. Nieuwe aanwas van spelers is essentieel en ze moeten warm worden gemaakt voor het spel, want de drempel om voor het eerst een flipperkast te kopen is hoog. “We need to all be Sherpas to help everybody else through it,” legt hij uit. Mensen begeleiden, meenemen, laten zien hoe je deze hobby instapt: dát is wat de community sterker maakt.

“We need games at places where people can play them” Connectiviteit speelt daarin volgens Gary een sleutelrol. Hij vertelt hoe elk modern product een online verbinding heeft, van je koelkast tot je wasdroger. “Why you got to talk to your dryer, I don’t know,” grapt hij, maar de boodschap is helder: alles is verbonden, dus je flipperkast ook. Met Insider Connected (IC) krijg je meldingen, uitdagingen, prestaties, berichten van vrienden die net een achievement hebben gehaald – het soort prikkel dat je weer naar de kast trekt. Mijn persoonlijke ervaring met online persistence is beperkt tot Dungeons & Dragons, met zijn blijvende personages en voortgang, zelfs als je op een andere D&D-kast verder speelt. Jack knikt en verwijst

naar eerdere experimenten met progressiesystemen, zoals in Teenage Mutant Ninja Turtles en John Wick. Volgens hem zijn er nog talloze IC-functies die Stern wil uitbouwen: clubs, communities, creatievere uitdagingen, op termijn zelfs headto-head wedstrijden waarbij spelers op afstand tegelijk dezelfde kast spelen. “Yeah, same machine, but different locations. We’ve got a million and one ideas,” zegt Jack. “We’re only limited by time and resources.”

Volgens Gary is dat cruciaal voor de toekomst. “There’s two things that we need to have in ten years from now,” zegt hij. “One is, we need connectivity. The other thing is, we need games at places where people can play them. Whether they be in clubs, or the street, or what have you. If there are no games on the street in ten years, we won’t have the pinball business.” Ontdekken, aanraken, proberen, dáár begint het allemaal. Insider Connected helpt, maar fysieke aanwezigheid blijft onvervangbaar.

“I don’t think there’s going to be any shortage of people that are going to want to design” De jeugd heeft de toekomst

Gary legt uit dat connectiviteit niet alleen een leuke toevoeging is, maar ook een bron van kennis die eerder simpelweg niet bestond. Hij verwijst naar Harry Williams, die als ontwerper meer keek naar hoe anderen speelden, dan dat hij zelf speelde. Hoe beweegt een speler, waar richt hij op, waar stagneert het spel? Insider Connected tilt dat principe naar een hoger niveau. “You’re giving us data every time you play,” zegt Gary. Niet alleen high scores, maar ook wélke shots mensen maken, welke ze vermijden, wanneer en waar er gespeeld wordt.

Maar ook buiten technologie ziet Jack duidelijke patronen dat flipperen toekomst heeft. De homebrew-sectie op Expo in Chicago was dit jaar groter en professioneler dan ooit. “Even from a design standpoint, at Expo this year, the homebrew section was huge. So many of these games look completely finished,” zegt hij met bewondering. “I don’t think there’s going to be any shortage of people that are going to want to design… I think we’re in good hands in that.”

Dat levert een vorm van telemetrie op die ontwerpers direct kunnen gebruiken: misschien blijkt een target onbedoeld lastig, of komt een bepaalde mode nooit op gang. Vroeger haalde Stern dergelijke auditinformatie handmatig op via USB-sticks, nu gebeurt alles live, wereldwijd, met inmiddels meer dan 400.000 IC-spelers.

Jack legt uit dat veel moderne ontwerpers digitaal beginnen: sneller, goedkoper en makkelijker itereren. De populariteit van homebrew-projecten verrast Stern niet; sommige van de beste ontwerpers (zoals Keith Elwin, maar eerder ook Pat Lawlor) kwamen daar vandaan. Gary benadrukt dat er plek is voor iedereen: van hobbyisten tot kleine fabrikanten. “There’s a place for all of it.” Ook op toernooien, zelfs het DPO, duiken steeds meer jonge spelers op (“They’re kicking my butt, that’s for sure!”). Gary merkt op dat het geen toeval is: flipperen is uitgegroeid tot een volwaardige competitieve sport, en dat trekt vanzelf een nieuwe generatie aan die sneller, fanatieker en scherper is. Ook Insider Connected speelt daarbij een rol: uitdagingen, rankings en achievements houden spelers betrokken en dagen hen uit om steeds beter te worden. Tegelijkertijd, zegt Jack, moeten flipperkasten fris en interessant blijven; jongeren raken sneller uitgekeken dan ooit. IC biedt daarvoor continu nieuwe prikkels, maar ondanks alle digitale toevoegingen blijft de kern van het spel onverminderd analoog. “There will always be that appeal to this physical thing you can touch,” legt Jack uit.

The Danger Collection

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Gary vult aan met een oude wijsheid van Harry Williams: “The ball is wild. You have to add a little spin to it. It’s basically a ball-and-bat game.” Flipperen blijft een spel waarin vaardigheid een rol speelt, maar waar ook een onervaren speler plezier moet kunnen beleven en zo af en toe een multiball kan scoren.

De dynamiek tussen deze twee heren vat eigenlijk Stern’s toekomstvisie samen: flipperen blijft groeien, omdat er ruimte is voor alle leeftijden, alle niveaus en alle soorten spelers.

“Pinball is tenacious, man, it ain’t going anywhere!”

Door de jaren heen heeft de industrie zware stormen doorstaan: van de periode waarin flipperkasten in steden als New York en Chicago verboden waren, tot recessies zoals de Lehman-crisis en zelfs de coronapandemie. Toch kwam de hobby er elke keer sterker uit. “Pinball is tenacious, man,” zegt Gary. “It ain’t going anywhere!”

Wanneer ik hem vraag of hij zelf eigenlijk nog fanatiek speelt, lacht Gary: “No, I’m too old and slow.” Jack reageert direct: “It’s never too late!”

Hardnekkig

Gary wijst erop dat flipperen niet alleen entertainment is, maar ook een complete bedrijfstak die duizenden mensen werk geeft. Stern Pinball telt bijna vijfhonderd medewerkers en heeft nog duizenden leveranciers en distributeurs die afhankelijk zijn van het bedrijf. “I don’t think pinball will exist like it is today without us,” zegt Gary nuchter. Niet uit arrogantie, maar omdat de meeste andere producenten op een veel kleinere schaal werken; Stern produceert als enige op industriële schaal en vormt daarmee de ruggengraat van de flippermarkt.

Daar kunnen wij het moeilijk oneens mee zijn. ⬤

Rens Hooijmaijers

Club Assistent Een nieuwe web-app! Achter onder andere de website, ledenadministratie en activiteiten van de NFV zit het programma Club-Assistent. Voor veel leden is dit een ‘onzichtbaar’ programma, maar we willen dit hier onder de aandacht brengen. Met de app kun je namelijk je inschrijving op evenementen nog bijwerken..

Al heel wat jaren maakt de NFV gebruik van het programma Club-Assistent (CA). De complete ledenadministratie wordt hier bijgehouden. Ook vinden we er de Cv100-administratie, een centrale opslag van documenten, de nieuwsbriefmodule, de mogelijkheid om op activiteiten in te schrijven, het Content Management Systeem van de website... Kortom, een behoorlijk veelzijdig programma. Alle info met betrekking tot dit programma is te zien op https://www.club-assistent.nl. Zoals je daar kunt zien is CA vooral gericht op teamsporten. Niet helemaal zoals de NFV, maar we delen veel overeenkomsten met sportverenigingen. Al enige tijd heeft CA een eigen app. Er is onlangs een uitbreiding in functionaliteit uitgebracht die het mogelijk maakt om achteraf op een al gedane inschrijving alsnog een introducé toe te voegen. Dat is de reden om in dit artikel toch eens extra aandacht te schenken aan deze app.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Waar vinden we deze app? Ga hiervoor op het apparaat waar je het wilt installeren (typisch een mobiel) naar https://www.nfvpinball.nl/app, maar doe dit niet zonder eerst de how-to gelezen te hebben op https:// support.club-assistent.nl/app/ instellingen. Op een mobiel apparaat draaiend op iOS of Android ga je dus NIET naar de betreffende app- of playstore maar volg je de instructies op deze pagina! De inloggegevens die gevraagd worden zijn de standaard gegevens

van Mijn NFV. Weet je je wachtwoord niet meer? Gaan dan naar https://www.nfvpinball.nl/ en gebruikt de knop ‘wachtwoord vergeten’. Deze staat linksboven. Doe dit alvorens de installatie te beginnen. Voor Windows – Android volg je de volgende stappen: Ga naar https://www.nfvpinball. nl/app. Bij de eerste keer opstarten van de app heb je zeer waarschijnlijk

Eerste bezoek in Windows 11

een melding boven in je scherm gekregen met de vraag om de app te installeren. Heb je deze melding weggeklikt en wil je de app alsnog installeren? Ga dan naar instellingen en klik op de knop ‘Installeren’. Op Android zal de app geïnstalleerd worden en na enkele seconden aan je startscherm toegevoegd worden. Onder Windows krijg je een snelkoppeling op je bureaublad of ga gewoon naar https://www.nfvpinball.nl/ app . Voor iOS volg je de volgende stappen:

Inlog- en instellingenscherm op Android

Ga in de Safari-browser naar https://www.nfvpinball.nl/app . Klik op de ’Installeren’-knop en volg de instructies op het scherm. Dit duurt enkele seconden. Scroll naar beneden en selecteer ’Zet op beginscherm’. De app is daarna beschikbaar vanaf je startscherm. Als je een andere browser gebruikt dan kun je de app niet installeren op iOS. Dit is een beperking van iOS. In de app kun je onder andere de activiteitenkalender bekijken en ook inschrijven. Geen introducé toegevoegd en dit later toch willen? Ook dit kan hier (mits natuurlijk het maximumaantal nog niet bereikt is). Ga dan naar je app, kies voor de agenda en vervolgens de activiteit waar je je voor hebt aangemeld. Klik vervolgens op het woord ‘aangemeld’, er zal dan een extra venster openen waar je de introducé kunt toevoegen. Doe vervolgens de betaling en klaar is Kees. Kijk gerust eens rond in deze app en kijk of er functionaliteit bijzit die je handig vindt om in de toekomst te gaan gebruiken. Zo kun je bijvoorbeeld eenvoudig inschrijven op een activiteit, oude nieuwsbrieven terugkijken en je postadres veranderen onder Mijn NFV. ⬤

Installatie onder iOS

Toevoegen van een introducé 39

Ronald Eijkman

Digital Pinball

De Game Boy Color was in verschillende kleuren verkrijgbaar

Pokémon Pinball (1999) - Game Boy Color In Spinner 2020-4 kwam de Nintendo Game Boy al eens voorbij met het flipperspel Revenge of the Gator. Superleuk, maar kan het beter? In deze Spinner is de Game Boy Color aan de beurt. Een Game Boy, maar dan met een kleurenscherm. En het flipperspel, dat centraal staat in deze editie, draait om Pokémon.

Voor sommigen zal het moeilijk te geloven zijn, maar er bestaan mensen die niet weten wat het fenomeen Pokémon inhoudt. Hier val ik ook onder. Ik wist het ook niet toen een jaar of wat geleden zo’n beetje ieder kind, al dan niet volwassen, buiten rondrende om ‘Pokémon te vangen’ met zijn of haar mobiele telefoon. Na de wikipediapagina over Pokémon diagonaal te hebben doorgespit, weet ik het nog steeds niet. Waarom is dat Pokémon-gebeuren zo populair? Waarom hoor ik zelfs mijn kinderen er nog steeds over? Dus ik heb effe wat onderzoek gedaan. Tijdens dat onderzoek ben ik er wel achter gekomen dat bepaalde zaken heel gevoelig liggen bij de Pokémon-fans, dus bij deze een disclaimer: ik probeer Pokémon in het kort uit te leggen, maar eigenlijk heb ik geen idee waar ik het over heb. Dus laten we beginnen! Wat zijn Pokémon? Om gelijk maar even mogelijke misverstanden en potentiële discussies de wereld uit te houden: het woord Pokémon is zowel enkelvoud als meervoud. Je hebt dus één Pokémon, maar ook meerdere Pokémon. Dus, wat zijn Pokémon?

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Het zijn fantasiewezens. Die zagen het levenslicht in 1996, in de Pokémon Red- en Green-spellen voor de Game Boy, die in eerste instantie alleen in Japan werden uitgebracht. In de spelwereld van die spellen kun je Pokémon zoeken en verzamelen. Ja, hoor ik je denken, hoezo verzamelen? Als het fantasiewezens zijn, dan fantaseer ik er toch gewoon lekker een paar bij zodat mijn verzameling groter wordt? Dat kan dus niet. Want Nintendo kan als enige die wezens verzinnen. Er is dus een vast aantal Pokémon, totdat Nintendo er meer bij maakt. Wat moet je doen? In 1999 was Europa aan de beurt om de Pokémon-gekte te onthalen. Pokémon Red bleef, maar Pokémon Green werd Pokémon Blue. Red en Blue hebben hetzelfde doel maar hebben niet dezelfde Pokémon-figuurtjes. Het doel is om, als zogenaamde trainer, zoveel mogelijk Pokémon te verzamelen en ervoor te zorgen dat deze zo sterk mogelijk worden. Je bent niet de enige die dat doet. Er zijn namelijk meer trainers, maar jij moet de beste worden. Pokémon worden sterker als je een gevecht met ze wint. Als je meerdere Pokémon hebt, moet je ze tactisch

De spelwereld van Pokémon Red op de Game Boy

inzetten. Er zijn namelijk meerdere Pokémon-typen, de basistypen zijn water, gras en vuur. Een vuurPokémon zet je vanzelfsprekend niet in tegen een water-Pokémon.

“Als het fantasiewezens zijn, dan fantaseer ik er toch lekker een paar bij?” Hoe vang je Pokémon? Dat doe je met een zogenaamde Poké Ball. Die gooi je naar een Pokémon. Hoe krijg je die bal? Die kun je onder andere kopen in één van de vele winkeltjes in het spel.

Multiplayer Pokémon Red/Blue is het eerste spel dat gebruikmaakt van de linkkabel. Een kabel waarmee je twee Game Boys kunt verbinden en zo met of tegen elkaar kunt spelen. Een vroege versie van multiplayer, zullen we maar zeggen. In het geval van Pokémon kun je met een andere speler ook Pokémon ruilen. Dit is ook de enige manier om zo je verzameling Pokémon echt compleet te maken. Na Pokémon Red en Blue zijn er nog talloze spellen uitgebracht, elk met nieuwe Pokémon, nieuwe features, maar het basisprincipe van Red en Blue is nooit veranderd. Naast games zijn er ook tekenfilms, films, strips en kaartspelen gemaakt en is dit één van de succesvolste franchises ooit. Maar hoe vertaalt zich dit in een flipperspel?

Spelverpakkingen van Pokémon Red/ Blue en Pokémon Pinball 41

Titel- en keuzescherm van Pokémon Pinball

Pokémon Pinball Dit flipperspel is uitgebracht in 1999 en heeft twee tafels: Red en Blue. Net als bij het eerste Pokémon-spel. De ondertitel van het spel zegt alles over de bedoeling: Gotta Catch ‘em All! Inderdaad, ook bij dit flipperspel is er één hoofddoel: zoveel mogelijk Pokémon vangen. En jawel, de flipperbal is een… Poké Ball! Als je het spel start, heb je een overzichtelijk menu met drie opties: Start Game, Pokédex en Option. In de Pokédex wordt bijgehouden welke Pokémon je hebt gevangen. Het zijn er 150 in totaal, dus dat betekent dat je aardig wat flipper-uurtjes voor de boeg hebt. Dan is de vraag: hoe vang je Pokémon in het flipperspel? Dat is vrij simpel, voor zowel Red als Blue geldt: als het vlak in het onderste speelveld zwart-wit is en een soort silhouet laat zien (catch mode), dan moet je zes keer op de pop bumpers in het bovenste speelveld schieten en de Pokémon verschijnt als een legpuzzel in het midden van het onderste speelveld. Heb je alle stukjes, dan moet je daar zes keer op

schieten om het woord CATCH te maken en de Pokémon te vangen. Dan is er, voor de die-hard Pokémon-fans onder ons, ook de mogelijkheid om een Pokémon te laten evolueren of te trainen voor extra punten. Gameplay De flippersimulaties van Pokémon Pinball bestaan uit twee schermen. In tegenstelling tot veel andere flipperspellen, scrollt het scherm bij dit spel niet met de bal mee. In plaats daarvan schakelt het scherm tussen het onderste en het bovenste deel van het speelveld, afhankelijk waar de bal rolt. Behoorlijk onrustig, maar alles went. De speelvelden van zowel Red als Blue zijn best kaal. Dat wordt gecompenseerd door bonusspeelvelden. Als je een Pokémon hebt gevangen dan ontstaat er een gat in het onderste speelveld. Schiet je de bal daarin, dan gaat er een soort van prijzenrad draaien. Je maakt dan kans op verschillende bonussen. Bijvoorbeeld extra punten, start van Pokémon-evolutie-modus, bonus

Bonusspellen van Pokémon Pinball 42

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

multiplier, 60 seconden ball saver of catch-modus. Het gat kan ook toegang geven tot een bonuslevel. Dit gebeurt nadat je bijvoorbeeld drie Pokémon hebt gevangen. Dat bonuslevel bestaat uit één scherm en de bedoeling is in alle gevallen om binnen een bepaalde tijd een aantal monsters te raken. Een welkome afwisseling.

“De Poké Ball heeft in dit spel meer weg van een strandbal” Strandbal Je kunt de bal redelijk goed onder controle houden met de flippers. Het mikken op de verschillende targets lukt aardig goed, hoewel je soms ook wel eens een backflip maakt terwijl dat helemaal niet zou moeten kunnen. Hoewel bij veel andere oude flipperspellen de bal zich vaak gedraagt als een stuiterbal heeft de Poké Ball in dit spel soms meer weg van een strandbal. Die hopt heel ontspannen over het speelveld. Ik vind het niet erg, te veel actie op zo’n klein schermpje is ook niet goed. Wat opvalt is dat de animatie van de rollende bal heel mooi gemaakt is, ziet er echt leuk en natuurlijk uit. Het spel biedt ook de mogelijkheid om te ‘nudgen’. Dat kun je zo vaak en

ragtime, je weet wel, muziek die je in een saloon hoort in een westernstadje. Die muziek hadden ze wat mij betreft wel iets meer op de muziek van Pokémon Red/Blue kunnen baseren.

Cartridge met ‘rumble’ feature

hard doen als je wilt, het spel kent geen tilt. Handig! Niet dat je het nodig hebt met zo’n strandbal die rustig rond rolt. Maar hoe rustig de bal dat doet, hoe gefreakt het muziekje soms is dat bij het spel zit. Het lijkt een beetje op

Shakermotor Als ie er nog niet inzit, zetten veel flipperkasteigenaren ‘m er eigenhandig in: de shakermotor. Het feedbackapparaat dat de spelbeleving veel intenser maakt. Een stampende dinosaurus, een brullende draak, een aardbeving, een instortend flatgebouw, met een shakermotor heb je het idee dat je ernaast staat of er midden in zit. De Game Boy Color heeft niets wat hier op lijkt. Maar Nintendo zag de potentie van een dergelijke feature wel in, dus hebben ze iets wonderlijks bedacht: als we geen ‘shakermotor’ in de Game Boy kunnen bouwen, dan bouwen we ‘m in de game cartridge! Zo gezegd zo

gedaan. En Pokémon Pinball heeft deze feature in de cartridge. Het heet ‘Rumble’ en je hebt er een extra batterij voor nodig, die je ook in de cartridge stopt. Verwacht er niet te veel van, het lijkt op de laagste trilstand van je telefoon. Maar het is toch een vernuftig snufje. Gaan we die weer spelen? Wat mij betreft wel. Ik had helemaal niets met Pokémon, maar ik ben door dit spelletje wel geïntrigeerd geraakt. Ik heb zelf geen Game Boy Color, dus ik heb het spel gespeeld met de VBA-M emulator. Werkt prima. Wil je weten hoe? Scan de QR-code hieronder. Oh ja, en Pikachu, misschien wel de bekendste Pokémon, komt ook in het spel voor als ballsaver. En hij laat van zich horen als hij de bal van de ondergang redt! Piiiiiiiikaaaaaaaa! ⬤

Speelvelden van Red en Blue in volle glorie

Jim Jansen

Pinball on location Gameorama, interactive game museum, Luzern, Zwitserland

Als ik een stad bezoek, check ik altijd op Findapinball.com of er openbare locaties zijn waar je een potje kan flipperen. In het Zwitserse Luzern bleek dat niet mogelijk te zijn. Totdat de app Pinball Map me vertelde dat er op één minuut van mijn hotel een kleine twintig machines stonden opgesteld.

Door de liefde en voor mijn werk ga ik een paar maal per jaar naar Zwitserland. Mijn schoonouders wonen aan de grens van Italië bij het Lago Maggiore en met lezers van New Scientist bezoek ik eenmaal per jaar de deeltjesversneller onder de grond van Genève. Deze zomer reisden we vanaf het zuiden naar Basel waar we de nachttrein naar Amsterdam zouden pakken. De tussenstop vond plaats in Luzern, een prachtige stad gelegen aan het uiteinde van het Vierwoudstrekenmeer. De stad is omringd door bergen en groen en vormt het economische en culturele centrum van Binnen-Zwitserland. Zowel mijn vrouw Claudine als mijn zoon Miquel flipperen graag en ik was blij verrast dat er op een steenworp afstand van ons hotel een flink aantal machines stonden opgesteld. Als we de drukke Hirschengrabenstraat inlopen, zien we in de “etalage” van het museum

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

al een aantal flippers staan. Altijd mooi om te zien, zeker ook omdat ze goed waren uitgelicht. Gameorama is een interactief spelmuseum met flipperkasten, spelcomputers, arcadespellen en een bordspelcafé. De woorden interactief en museum zijn perfect

“Na twee uur komt er een medewerker naar ons toe wijzend op haar horloge“ van toepassing op deze plek, want er staan heel veel automaten die je allemaal kunt bespelen. Van oude computerspelletjes tot moderne dansmachines, voetbaltafels, dartmachines en shooters; alles is er aanwezig. Je betaalt twintig frank (omgerekend 21,40 euro) voor een slot van twee uur. Dat is best aan de

prijs, maar de levensstandaard in Zwitserland en de daarbij behorende prijzen liggen nog hoger dan in Nederland. Alle machines staan wel op free play en zoals het een echt museum betaamt staat er her en der uitleg over de apparaten. Natuurlijk is deze plek niet te vergelijken met het flippermuseum in Rotterdam, maar ze hebben met zorg hun collectie samengesteld, met bijvoorbeeld Terminator 2 (T2), een van de meest geproduceerde populaire kasten uit de jaren negentig. En met Revenge from Mars (RfM), de kast die de flipperindustrie van nieuw elan moest voorzien en andere doelgroepen moest gaan aanspreken. We weten natuurlijk allemaal hoe dat is afgelopen. Nadat we voor de vorm een rondje langs alle arcades hebben gemaakt, gaan we naar het deel van het museum waar alle flipperkasten staan opgesteld. De muren zijn voorzien van prachtige flippergraf-

fiti met ballen, flippers, martians en andere zaken. De eerste kast die we spelen is de Star Wars™ Home Edition, een machine die ik niet eerder speelde en me niet echt kon bekoren. Dat geldt wel voor de RfM. Ik kan me nog goed herinneren dat de machine op de markt kwam en dat we uren speelden in het café waar hij toen stond opgesteld. RfM is een kast met humor, mooie graphics en artwork, spannende subgames, kortom alles wat een goede flipper moet hebben. Ook doen we een paar potjes op High Roller Casino en Grand Prix, twee oudere Sterns die je niet heel vaak tegenkomt. Best aardige kasten, maar de Black Knight en T2 zijn een stuk leuker en op beide kasten vullen we onze naam in. Na twee uur komt er een medewerker naar ons toe wijzend op haar horloge. Het blijven per slot van rekening Zwitsers. Altijd pünktlich. ⬤

Jim mag zijn initialen wéér achterlaten

Rens Hooijmaijers

Nieuws uit de flipperwereld In deze rubriek stippen we kort aan wat er in de flipperwereld speelt: nieuws van fabrikanten, geruchten van fora, enzovoorts. Omdat deze rubriek slechts één keer per kwartaal verschijnt, kan het nieuws inmiddels achterhaald zijn of kunnen geruchten weerlegd zijn. Deze rubriek is bedoeld voor lezers die niet dagelijks Facebook en Pinside volgen, maar graag in een paar pagina’s worden bijgepraat.

Wat speelde er de afgelopen maanden in de flipperwereld? We lopen de diverse fabrikanten langs en bekijken het nieuws. Bronnen zijn onder andere Facebook, Pinside, diverse podcasts (zoals Kaneda, Pinball Magazine & Pinball News), de nieuwsbrief van Pinball Magazine, thisweekinpinball.com en knappsarcade. org. Let op: er zitten ook geruchten bij, dus niet alles is een vaststaand feit! De afgelopen maanden was het relatief rustig, maar laten we toch kijken wat de fabrikanten in september, oktober en november hebben gebracht. Oktober is door de Chicago Pinball Expo vaak een maand met extra nieuws. Was dat in 2025 ook zo? Lees verder en ontdek het.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Stern Pinball In september lanceerde Stern de cornerstone-titel Star Wars. In november volgde een nieuwe flipper: een remastered versie van The Walking Dead uit 2014. Het origineel wordt gezien als een meesterwerk van Lyman Sheats en is misschien wel de favoriet van deze verslaggever. Het gerucht dat Stern hieraan werkte, ging al langer rond. Op 4 november werd de nieuwe versie gepresenteerd, kort na de Pinball Expo. Dit is opvallend, omdat de lancering meestal tijdens of vóór de beurs plaatsvindt (zoals bij Metallica remastered in 2024).

The Walking Dead Remastered LE

Het commentaar op het artwork was kritisch: men vond het te kleurrijk voor een flipper met zombies als thema. Van de LE worden maximaal 500 exemplaren gemaakt; de Premium is onbeperkt. Er is geen Pro-model, zoals bij het origineel wel het geval was.

Het LE-model onderscheidt zich van het origineel door het nieuwe artwork, expression lights aan de binnenkant én verlichte siderails aan de buitenzijde. Dit idee werd eerder gebruikt bij Star Trek LE uit 2014.

is typisch voor CGC: nieuwe flippers aankondigen en vervolgens lange tijd niets leveren.

Alle mechanieken zijn gelijk gebleven, behalve de Well Walker, die nu een extra spoel heeft en onafhankelijk van de bal kan bewegen. Verder is het een verfijnde uitvoering van het origineel.

Van Beetlejuice worden 999 exemplaren gemaakt, plus 70 ‘showgames’ voor gebruik op shows. Alle 999 waren al vóór de lancering verkocht; pre-order spots worden inmiddels voor duizenden dollars boven de fabrieksprijs van USD 9999 verhandeld. De productie start begin 2026 en zal waarschijnlijk het hele jaar duren.

De animaties zijn gebaseerd op de originele DMD-animaties uit 2014; het LCD-display wordt niet volledig benut. Het ontbreken van filmbeelden uit de serie is een tegenvaller. Gezien de reacties op fora wordt verwacht dat dit geen hardloper wordt. Eigenaren van het origineel hebben weinig motivatie om te upgraden naar het remastered model. Er gaan geruchten dat Stern werkt aan een Pokémon-flipper. Ook He-Man, Fallout en Transformers worden genoemd, maar die zijn minder waarschijnlijk. Chicago Gaming Company (CGC) Sinds de aankondiging van de Merlin Edition van Medieval Madness op TPF is het stil bij CGC. Dit

Spooky Pinball Na een korte teaser presenteerde Spooky Pinball op 14 november hun nieuwste creatie: Beetlejuice. De film Beetlejuice (1988) gaat over het echtpaar Adam en Barbara Maitland, dat overlijdt en als geesten in hun huis blijft wonen. Wanneer een nieuwe familie intrekt, proberen ze hen te verjagen met hulp van de ondeugende “bio-exorcist” geest Beetlejuice, wat tot chaos leidt.

“Van Beetlejuice worden 999 exemplaren gemaakt, plus 70 ‘showgames’ voor gebruik op shows”

Als geruchten voor toekomstige titels worden Goonies en Gremlins genoemd. Turner Pinball Na de aankondiging van Merlin’s Arcade op TPF is het stil. Bij de lancering werd gezegd dat de productie in de zomer van 2025 zou starten, maar er zijn geen berichten dat de productie daadwerkelijk begonnen is of dat er unboxing-video’s zijn van Merlin’s Arcade.

American Pinball (AP) American Pinball heeft bekendgemaakt dat de reeds ontworpen flipperkast Cuphead wegens licentieproblemen niet doorgaat. Wel zijn er plannen om op Pinball Expo Chicago in oktober 2026 een nieuwe flipperkast te lanceren.

creëren, maar er zijn naar verluidt nog geen 150 verkocht. Met weinig succesvolle voorgangers als Queen en ABBA en nu een Predator waarvan de verkoop niet vlot, lijkt Pinball Brothers het financieel moeilijk te hebben.

nergens heen leiden en deuren die op muren uitkomen, bedoeld om geesten te verwarren. Tegenwoordig is het een toeristische attractie. Ontwerper is topflipperaar Karl Deangelo, die hiermee zijn debuut maakt als designer. De vraag is of de shots ook voor ‘normale’ flipperaars te maken zijn. De tijd zal het leren. De prijs is USD 11.600 en de maximaal 525 exemplaren (huisnummer van Winchester House) waren binnen enkele dagen verkocht. Pre-order spots worden inmiddels voor duizenden dollars boven de fabrieksprijs verhandeld. De productie zou al begonnen zijn, maar dat is het geval zodra er één schroef in het speelveld zit. Een paar prototypes zijn reeds geleverd.

“Het staat bekend om zijn bizarre architectuur, zoals trappen die nergens heen leiden en deuren die op muren uitkomen” Multimorphic Hier is sinds de laatste release (Portal) geen nieuws.

Verder is er geen nieuws, en het is onzeker of deze fabrikant zo lang blijft bestaan. Er zijn veel klachten over support, mogelijk door personeelstekort.

Barrels of Fun Barrels of Fun zorgde voor de verrassing van 2025: vlak voor Pinball Expo werd zonder geruchten de nieuwe flipper Winchester Mystery House aangekondigd.

Pinball Brothers Predator is nog altijd de laatst gemaakte flipperkast van Pinball Brothers. Eerder werd aangekondigd dat deze tot eind 2025 in productie zou zijn, met een maximum van 300 stuks. Dit lijkt bedoeld om FOMO te

Het Winchester Mystery House is een Victoriaans landhuis in San Jose, Californië, gebouwd door Sarah Winchester, de weduwe van wapenmagnaat William Wirt Winchester. Het staat bekend om zijn bizarre architectuur, zoals trappen die

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Dutch Pinball (DP) Tijdens een seminar op Pinball Expo in Chicago kondigde DPX-designer Melvin Williams aan dat zijn volgende titel Retro Atomic Zombie Adventureland (RAZA) wordt. Net als Alice Adventures in Wonderland is RAZA een titel waar John Popadiuk aan heeft gewerkt. Deeproot heeft RAZA al eens ontwikkeld, maar door een faillissement is deze nooit in productie genomen.

Melvin heeft de rechten op RAZA gekocht en brengt een verbeterde uitvoering (met DP-techniek in een DP cabinet) in de eerste helft van 2026 op de markt.

“Gerucht gaat dat in mei 2026 een nieuwe flipper van Steve Ritchie verschijnt, met als thema Sonic the Hedgehog”

“Tijdens een seminar kondigde DPX-designer Melvin Williams aan dat zijn volgende titel Retro Atomic Zombie Adventureland wordt” Melvin vertelde dat iedereen die Alice daadwerkelijk afneemt, als eerste in de rij komt te staan bij aankoop van Dutch Pinballs tweede titel (gerucht: Back to the Future). Dit is een beloning voor het getoonde vertrouwen in DP(X) door aankoop van Alice.

RAZA in Deeproot stijl

Melvin op Pinball Expo seminar

Jersey Jack Pinball (JJP) In juni werd hun laatste titel gelanceerd: Harry Potter, die volop geproduceerd wordt. De verkoop verloopt uitstekend en van de CE-uitvoering zouden al duizenden stuks verkocht zijn. Gerucht gaat dat in mei 2026 een nieuwe flipper van Steve Ritchie verschijnt, met als thema Sonic the Hedgehog. ⬤

Winfred de Ruijter

Oude liefde roest niet Hoezo…? Dat denk je vast. Wat betekent het eigenlijk? Het gezegde beschrijft het mooi: ‘De liefde verdwijnt nooit helemaal’. In dat licht besteden we hier aandacht aan NFV-leden, die al meer dan 10 jaar lid zijn. Wie zijn ze en hoe ziet ‘de hobby’ er vandaag de dag uit? In elke Spinner brengen we een aantal van die leden in beeld. En telkens uit een andere provincie: we gaan dit keer naar Friesland en Groningen!

ook beschrijvingen van flipperkasten en hun ontwerpers zijn voor mij interessant.

Wat is je naam? Roberto Talamini Sinds welk jaar ben je al lid? 1993 Hoe ben je bij de vereniging terecht gekomen? Helemaal zeker weet ik dat niet meer, maar volgens mij was ik bij een flipperkastenbeurs waar de NFV ook was. Wat was je eerste kast en heb je die nog? Mijn eerste kast was een Bally Harlem Globetrotters On Tour, deze kast heb ik nog steeds en verkeert nog in goede spelende staat. Wat waardeer je aan de NFV? Wat ik fijn vind aan de NFV is het clubblad en forum. Het is leuk om te lezen over hoe anderen hun hobby beleven. Met name technische rubrieken vind ik fijn om te lezen,

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Flipper je weleens buiten de deur, zo ja, waar? Ik flipper nu niet meer buitenshuis, toen er nog speelhallen met flipperkasten waren wel. Ook in militaire dienst werd er door mij veel geflipperd. Heb je wel eens iets bijzonders in de hobby meegemaakt? Mijn eerste flipperkast kocht ik in 1991, dit was een Bally, Harlem Globetrotters on tour. De kast was in een zeer slechte staat, niks werkte, zelfs de normale verlichting niet. De kast was bovendien gedeeltelijk met grijze verf overgeschilderd, evenals het onderste deel van het speelveld. Voor 100 gulden (45 euro) vond ik het een leuk project, dus ging de kast in de auto mee naar huis. Gelukkig zat er een Bally repair manual in, en een Harlem Globetrotters manual met schema’s. Na vele uurtjes in de kast te hebben gestoken kwam de kast weer tot leven. Omdat hij overgeschilderd was en de originele afbeelding zo slecht was,

heb ik van de nog vaag zichtbare zijkant van de kast een sjabloon gemaakt (van 4mm greyboard karton). De kast en kopkast zijn vervolgens in een grondlak en daarna in de witte basiskleur geverfd, waarna de afbeelding met het spuitsjabloon weer op de kast is aangebracht. Ook het speelveld heeft een nauwkeurige grafische restauratie ondergaan. De laatste kast die ik kocht, is een Williams Funhouse. In werkende staat voor 1000 gulden (450 euro). Ik heb deze kast alleen maar hoeven schoonmaken en van nieuwe rubbers en lampjes voorzien. Het is een zeer leuke kast om te spelen en die heb ik dus nog in bezit. Voor mij geeft voornamelijk het repareren voldoening en komt het spelen op de tweede plaats. Anno 2025 heb ik vier kasten staan, ik speel er niet meer vaak op. Af en toe worden ze aangezet om te spelen, want dat blijft leuk. Wat wil je nog kwijt aan de NFV? Ga vooral zo door!

Wat is je naam? Robert Pelgrim Sinds welk jaar ben je al lid? 2012 Hoe ben je bij de vereniging terecht gekomen? Eigenlijk zocht ik meer informatie over flipperen op internet en kwam op de site van de NFV terecht. Er waren dus meer mensen die flipperen als hobby hebben. De Spinner die elk kwartaal wordt uitgebracht met daarin de vele rubrieken, oude en nieuwe flipperkasten, maar ook de productie en de werking van de kasten vind ik erg interessant. Wat was je eerste kast en heb je die nog? De Dracula van Bram Stoker. Deze stond in mijn tienerjaren bij Sprookjeshof in Zuidlaren. Ik speelde er vaak op, omdat de film mij enorm aansprak. Dracula, mooie vrouwen die jouw bloed willen drinken en het verhaal van het eeuwige leven. Ook de ‘Mistball’ waarbij de bal als het ware zweeft, was voor mij heel bijzonder. Als jongen van 17 jaar was ik

Wat is je naam? Tiemen Fiat Sinds welk jaar ben je al lid? 2012

verkocht natuurlijk. Vele fragmenten van deze film komen in de kast voorbij, waardoor de beleving tijdens het flipperen heel intens wordt. Jaren later ben ik deze kast op Marktplaats gaan zoeken en vond hem voor net geen 1000 euro. Helaas door ruimtegebrek heb ik deze mooie kast van de hand moeten doen. Wel voor een mooi bedrag, maar ik had deze kast liever gehouden. Ik heb er nu nog spijt van!

te krijgen! Als je dat geluid hoort, is dat voor mij echt het ultieme wat er te halen valt. Eerder ben ik weleens in het noorden bij de Drie Gezusters geweest, voor een toernooi of vrije speelavond. Tegenwoordig is dit Tasmania, maar daar ben ik nog nooit geweest. Misschien in de toekomst. Jaren geleden ben ik bij het DPO in Zwolle geweest, dat was heel gaaf om alles en iedereen met dezelfde hobby, bij elkaar te zien.

Wat waardeer je aan de NFV? Ik vind het heel bijzonder hoe sommige mensen zo aan deze mooie hobby toegewijd zijn. En die veel tijd steken in de vereniging en hulp aan anderen bieden bij bijvoorbeeld storingen. De Spinner met daarbij de flyers zijn altijd een mooi moment om naar uit te kijken. De flipperkasten van de vereniging met hun eigen clubhuis is eigenlijk best uniek. Maar voor mij te ver weg om af en toe langs te komen, en mij te kunnen vergapen aan de lichtjes en geluiden.

Heb je wel eens iets bijzonders in de hobby meegemaakt? Het ophalen van de Dracula uit Hoensbroek was voor mij al een echte wereldreis. De weg er naar toe, het proberen van de kast, de aankoop en het plaatsen in de auto en weer terug. Voor mij al een ultieme ervaring met een mooi resultaat. Maar ook flipperkasten in het wild ontdekken (bij Center Parcs of in het buitenland). En daarbij proberen je initialen er in te krijgen (omdat je de highscore hebt verbeterd), dat geeft echt een kick. Maar eerlijkheidshalve lukt dit natuurlijk niet altijd, hahaha.

Flipper je weleens buiten de deur, zo ja, waar? Jazeker, ik heb laatst de KingCool Arcade in Beilen ontdekt. Daar staan heel veel flipperkasten, waaronder ook de Dracula. In een vrij weekend ga ik daar weleens heen, om toch te proberen de high score te verbeteren. En natuurlijk de ultieme “30 million” multiball voor elkaar

Wat wil je nog kwijt aan de NFV? Allemaal toppers bij de NFV die ver gaan met en voor hun hobby, daar kan ik alleen maar waardering voor hebben. Misschien kom ik in de toekomst wel een keer langs in het Funhouse, om daar op de Dracula te spelen.

Hoe ben je bij de vereniging terecht gekomen? Ik denk gewoon via internet. Flipperkast gekocht, dus dat leek me een goede informatiebron.

Flipper je weleens buiten de deur, zo ja, waar? Nee, tenzij ik ergens een kast tegenkom. Maar dat is wel steeds minder vaak het geval.

Wat was je eerste kast en heb je die nog? De Gottlieb BoneBusters Inc. die ik nog steeds heb. Zonder de topper, helaas.

Heb je wel eens iets bijzonders in de hobby meegemaakt? De vele handelaars die er zijn, en allerlei interessant spul hebben liggen in een vaak rommelige loods.

Wat waardeer je aan de NFV? Mooi blad en veel informatie.

Wat wil je nog kwijt aan de NFV? Ga zo door, graag een tweede Funhouse in Noord-Nederland openen… ⬤

Rens Hooijmaijers

King Kong LE Myth of Terror Island

Al een tijdje gingen er geruchten dat Keith Elwin werkte aan een nieuwe flipper, met als thema King Kong. Voor de maker van Godzilla, Jurassic Park en Jaws is het eigenlijk logisch dat zijn volgende ‘monsterflipper’ ook van zijn hand zou zijn. In april 2025 was het dan eindelijk zover: King Kong – Myth of Terror Island werd aan de wereld getoond.

Toen enthousiaste NFV-leden Jacco en Chantal uw razende reporter uitnodigden om bij hen thuis deze nieuwe flipper in LE-uitvoering te komen spelen, aarzelde hij geen moment en reisde af naar onder de rook van Rotterdam. Jullie weten het: het is hard werken, maar iemand moet het doen! Thema Over het thema deden al langer geruchten de ronde, maar

LE cabinet en kopkast

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

waarop zou het nu precies gebaseerd zijn? Op de comics, de Hollywoodfilms, of iets anders? Bij de lancering werd al snel duidelijk dat de kast meer op de comics gebaseerd is en dat er geen filmbeelden of iets dergelijks worden gebruikt. Het is wat kort door de bocht en doet de kast eigenlijk tekort, maar als je zegt dat het een gorilla-flipper is met de naam King Kong erop geplakt, zit je — sorry — best dicht bij de waarheid. Overigens is de eigenaar van deze King Kong LE het daar niet mee eens. Dat maakt het geen slechte flipper, absoluut niet, maar wie King Kong-fan is vanwege de films, zal wellicht wat teleurgesteld zijn. De ontwerper is dus Keith Elwin, en het artwork is een samenwerking tussen Greg Freres, Kevin O’Connor en Zombiyeti. Zombiyeti heeft hier een dubbelrol als Stern’s nieuwe artdirector en werkt dus samen met Stern’s oude artdirector Greg Freres. King Kong is verkrijgbaar in drie varianten: PRO, Premium en LE. In dit artikel komt de LE aan bod. Het speelveld van de Premium en LE is, zoals gebruikelijk, identiek. Van

de LE worden maximaal 932 stuks gemaakt. Dit getal verwijst naar het jaar waarin King Kong werd bedacht (1932, de eerste film kwam in 1933 uit). Stern vond 1932 blijkbaar toch net iets te veel… Prijsindicatie: LE ca. €16.500, Premium ca. €11.750 en PRO ca. €8.700. Ten opzichte van eerdere modellen zijn de prijzen in USD gelijk gebleven. In Europa kunnen ze licht schommelen door de wisselkoers van de dollar. Het speelveld Met de gecombineerde krachten van drie veteranen — Kevin O’Connor, Greg Freres en Zombiyeti — kan het niet anders dan mooi zijn. En dat is het ook. Smaak is persoonlijk, maar hierover valt moeilijk te twisten.

“Het meest opvallende element is natuurlijk de King Kong-figuur rechtsachter met een treinwagon ervoor” Speelveld van de LE De verlichting is, zoals we van Stern gewend zijn, prima in orde, maar niet op het niveau van een Jersey Jack Pinball-flipper. Ook zijn er geen Expression Lights gebruikt, zoals bij sommige muziekflippers van Stern. Waarschijnlijk ook minder passend bij dit thema. 3D-gesculpte King Kong en spin Het meest opvallende element is natuurlijk de King Kong-figuur rechtsachter met een treinwagon ervoor. Deze fungeert als fysieke ball lock. De wagon kan zelfs verticaal kantelen om de ballen vrij te geven op het playfield.

Speelveld in de LE

King Kong zelf is deels beweegbaar, met name de armen. Op sociale media werd gemeld dat die armen loskwamen, maar dat lijkt na een software-update verholpen.

Een ander fraai detail is de mooi gesculpte spin linksonder. Hieronder bevindt zich een magneet die de bal kan vasthouden, samen met een paar standup targets. Wat het ook altijd goed doet bij jullie reporter: flipperkasten met meer dan twee flippers. King Kong heeft er maar liefst vier! Dat zie je niet vaak bij Stern. Keith herhaalt hiermee het

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

“Naast het rechter loop shot bevindt zich een gong waarmee je modes start. Een mooi en bevredigend shot!”

aantal van zijn debuutflipper Iron Maiden. Verder bevat de kast fraai gevormde wireforms, metalen en plastic ramps, diverse standup targets, droptargets, popbumpers enzovoort. Bijzonder is de opbouw aan de linkerzijde. Daar bevindt zich voor de flipper een droptarget die je met de

action button op de lockbar omhoog kunt zetten om zo de linker bovenflipper te ‘voeden’. Met die flipper kun je vervolgens droptargets raken, een metalen ramp of een inner loop shot maken. Of je kiest ervoor om dit niet te doen en voedt de linker onderflipper. Zo kan iedere speler het spel naar eigen voorkeur beïnvloeden.

Schiet je de rechter loop, dan blijkt die geen volledige loop te zijn, maar te eindigen in een kickback die de bal terugstuurt. Verrassend, en het voedt bovendien de rechter bovenflipper, waarmee je weer een ramp kunt raken. Naast het rechter loop shot bevindt zich een gong waarmee je modes start — een duidelijke verwijzing

naar de gong uit de King Kong-films, waarmee het monster werd opgeroepen. Een mooi en bevredigend shot! Cabinet De LE bevat natuurlijk alle blingbling die Stern maar kan bedenken: shaker, ontspiegeld glas, mirrored backglass, speakerverlichting, enzovoort.

Ook Jurassic Park en Iron Maiden heb ik gehad en die bevielen uitstekend. King Kong onderscheidt zich, vind ik, vooral door de enorme veelzijdigheid aan shots. Ook hier slaagt Keith er weer in de bal verrassende richtingen te geven. Hoe hij het doet, geen idee, maar zijn ontwerpen kennen telkens een unieke ball flow. Complimenten — ik ben benieuwd hoelang hij dat volhoudt. De flow is in elk geval meer dan prima.

Ook zijn er speciale siderails en poten met poedercoating. Omdat deze, net als bij de Premium, zwart zijn (zij het in een iets andere tint), werd er wat geklaagd over het geringe onderscheid tussen LE en Premium. Desondanks staat het zwart hem goed. Het geheel ziet er gewoon prima uit — niets mis mee. Animaties op LCD-display Op het LCD-display worden geen filmbeelden getoond, maar animaties, zoals we kennen van meerdere Stern-flipperkasten (denk aan Jurassic Park). De hamvraag: hoe speelt-ie? Als disclaimer: tot nu toe bevallen Keith Elwin-flippers mij uitstekend. Zou ik maar één flipper in mijn collectie hebben, dan stond er waarschijnlijk een Godzilla Premium (op de voet gevolgd door The Walking Dead).

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Qua thematische integratie ben ik minder enthousiast. Het ontbreken van filmbeelden is een duidelijk minpunt, al merkt de stalen bal daar zelf natuurlijk niets van. Geluid en call-outs zijn prima, maar trekken me niet echt in de King Kong-sfeer. Humor, wat ik persoonlijk belangrijk vind in een flipper (zoals bij Deadpool), mis ik hier een beetje.

Het artwork vind ik prachtig, en de hommage aan de paar Data East-prototypes doet een oude flipperaar als ik goed.

“King Kong onderscheidt zich vooral door de enorme veelzijdigheid aan shots” De animaties op het display zijn toereikend, maar niet meer dan dat. De code is echter nog jong, dus daar kan nog veel in gebeuren. Wat de spelregels betreft: een paar potjes zijn te weinig om iets zinnigs te zeggen, maar ik heb er alle vertrouwen in dat Keith er iets moois van maakt. Het is dus een flipper die lekker speelt en er goed uitziet — van een topontwerper, wat vertrouwen geeft in toekomstige updates van de code. Kortom: ga hem vooral zelf eens spelen voordat je een beslissing neemt, en overtuig jezelf (of niet) of deze flipper iets voor jou is. Op het moment van schrijven (september 2025) is de King Kong LE nog gewoon verkrijgbaar. Dat is wel eens anders geweest — en t ekenend voor de huidige markt, waarin zelfs ‘GOAT’ Keith Elwin er niet

in slaagt een gelimiteerd topmodel snel uitverkocht te krijgen. Op Pinside probeerde iemand in de VS een King Kong LE NIB te verkopen en moest zakken van USD 13.000 naar maar liefst USD 10.400 om hem kwijt te raken! De tijden dat je een nieuwe flipper direct met winst kon doorverkopen, lijken echt voorbij.

Dank nogmaals aan Jacco en Chantal voor het mogen spelen van deze nieuwe kast! ⬤

Wil dat weer gebeuren, dan zal het model waarschijnlijk nóg gelimiteerder moeten zijn, of mechanisch iets moeten bieden wat de Premium niet heeft.

Reactie van de eigenaren

Vrijdag “Fourth of July“: de grote dag dat onze eerste “Brand New” flipperkast werd afgeleverd: KingKong - Myth of Terror Island.

Na het spelen van diverse flipperkasten, kwamen we er ook achter dat we grote fan zijn van Sternkasten zoals Jaws, Jurrassic Park, Godzilla,

Hadden we de King Kong in het echt gezien en bespeeld? Dat hadden we niet, maar waarom dan toch besteld? Over dat laatste wilden we een korte motivatie geven: “Waarom Wel?”. Het Pinball gebeuren “an sich” heeft ons getriggerd. Na een aantal bezoeken aan het Dutch Pinball Museum zijn we ook beiden lid van de NFV geworden. We zijn wedstrijdjes gaan spelen, reparatiedagen gaan bezoeken en ik ben me meer en meer gaan verdiepen in het gehele flippergebeuren. Dus podcasts beluisteren, internet afzoeken enzovoort. Thuis werd er ook steeds meer over gesproken en na ervaringen met het spelen op de Jaws werd ons doel om die kast ooit nieuw te gaan kopen.

Iron Maiden… Kasten die allemaal door Keith Elwin ontworpen zijn. In maart 2025 kregen we te horen

dat er een King Kong flipperkast zou uitkomen. King Kong, een mythisch verhaal uit onze jeugd. Met als thema New York en jungle/ safari, waar we zelf ook mooie avonturen en herinneringen aan hebben. Daarnaast is de flipperkast ook door onze favoriet Keith Elwin ontworpen - met goede recensies vanuit de diverse media. Dat zou toch wel heel mooi zijn als we die in onze keuken zouden kunnen plaatsen. Thuis bespreken, prijs gaan opvragen, maar toch wel heel veel twijfel. Totdat ik op een zonnige aprilmiddag uit mijn werk thuiskwam en mijn vrouw zei dat ze iets stoms had gedaan……. Ze had de King Kong - Mythe of Terror Island LE versie besteld! Geweldig toch! Enfin, we vinden het een fantastische kast met hele mooie shots, die we steeds verder aan het ontdekken zijn. Heel erg blij mee! Chantal & Jacco Zoutewelle ⬤

Tom Schilders

Start a new game Nieuwe leden stellen zich voor Elk kwartaal verwelkomt de NFV zo’n 30 tot 50 nieuwe leden. Mensen die om uiteenlopende redenen zodanig enthousiast zijn over flipperen dat ze zich aansluiten bij onze vereniging. In deze editie stelt Tom Schilders uit Waalre zich voor.

Ik ben Tom Schilders, op het moment 46 jaar en ik woon in het Brabantse Waalre met mijn Leavitt bulldog Nel. Verder werk ik als freelance (SEO) copywriter en ben ik medeoprichter van de Metal Business Club. Een zakelijk netwerk voor ondernemers die van harde gitaarmuziek houden. Muziek speelt een doorlopende rol in mijn leven. Zo speel ik drums en tour ik met mijn band door Europa en ik heb een uitgebreide muziekcollectie. Er staat bijna altijd muziek aan. Voor de leden van die businessclub organiseerde ik onlangs een heel gezellig uitje bij The Pinball Club in Eindhoven. Na een tijdje spelen kreeg ik een soort openbaring, ik merkte namelijk dat ik helemaal zen werd van het flipperen. Echt even helemaal nergens aan denken, iets wat me doorgaans best wat moeite kost. Natuurlijk heb ik wel eens eerder op een flipperkast gespeeld, maar ik was me er nooit van bewust dat ik zo tot rust kom van het proberen die stalen knikker onder controle te krijgen. Vanaf dat moment probeer ik zo vaak mogelijk te spelen, op zoveel mogelijk kasten. Wéér een nieuwe hobby erbij dus en niet bepaald een straf. Gelukkig zitten The Pinball Club en Pinball Eindhoven vlakbij. Verder staan er een aantal locaties op mijn wensenlijst, waaronder het NFV-clubhuis. Natuurlijk speel ik graag, maar ik probeer ook informatie over flipperkasten en flipperen te vinden. In mijn zoektocht naar informatie kwam ook de NFV op mijn netvlies en ik ben meteen lid geworden.

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Wie weet koop ik over een tijdje een eigen flipperkast. Ook virtual pinball wil ik graag proberen, al besef ik me dat dit voor sommigen misschien vloeken in de kerk is. Qua generatie maakt het me tot dusver weinig uit welke kast ik voor me heb. Een hypermoderne kast kan leuk zijn, maar ook van een ouderwetse mechanische flipperkast die piept en kraakt kan mijn hart een paar slagen overslaan. Niet zo lang geleden, net voor mijn flipperopenbaring, speelde ik in de Pinball Hall of Fame in Las Vegas op een flipperkast uit de jaren ’60 en die beviel ook prima. Voor mij moet het speelveld uitdagend zijn. Een kast vol met moderne techniek of juist helemaal mechanisch, allebei dikke prima. M’n voorlopige favorieten zijn Godzilla, The Big Lebowski, Metallica, Ripley’s Believe It Or Not, Fire!, Iron Maiden, Terminator 3, The Mandalorian en Foo Fighters. Kasten die hoog op mijn verlanglijstje staan om te spelen zijn onder andere Guns n’ Roses (de oude en de nieuwe!), Led Zeppelin, South Park, Sopranos. Flipperkasten die als thema mijn favoriete muziek en films hebben, oefenen een grote aantrekkingskracht op me uit. Ik probeer ervoor te zorgen dat ik elke dag geniet, lach en plezier heb met vrienden, want misschien is het morgen wel te laat. Oh, en flipperen, want dat is me toch een partij gaaf! ⬤

Nieuwe leden Roy De Haas Niels De Lange Pim van Berkel Charlotte Kruis Zoe Oranje Pawel Juzala Daan Van Berkel Peter Docter Felix Simeon Villanueva Valentijn D’Hoores Daniele Koek

Stijn Bouwmeester Dré Lameir Eric Meijer Lionel Poitevin Jacques Verspeek Theo Diederich Lisanne Langeveld Erwin van Ovebeek Reinier Van der wal Louis Wouters Maarten Stapel

Gijs Verspeek Huub Verspeek Magdelt Verspeek Hans Appel Cas de Lange Linda de Lange Odin de Lange Sela de Lange Daan Meijer Nicolette Meijer - Van Delden

Ellen van Haren Max Birk Ron Bruggeman Corné van den Heuvel Huib Schröder Dirk van der Voort Paul Van der Wolf Nicolle Wolffenbuttel

Tom Schilders

Gerard van de Sanden

De avonturen van een flippermuseumdirecteur

Lief dagboek… Lieve Marianne… Beste Mona.

Een begin dat iedereen begrijpt, maar waar het eindigt, dat blijft altijd de vraag. Wat mij het afgelopen kwartaal weer is overkomen, is eigenlijk niet te beschrijven. Maar we doen natuurlijk toch een poging. Ons museum bestaat inmiddels tien jaar en dat vroeg om een feestje. Met lieve mensen die ons een warm hart toedragen, beleefden we een avond om nooit te vergeten. Een orkestje van een man of veertig, Martijn Fischer die een moppie kwam zingen en onze burgemeester Carola Schouten die uit handen van een abseilende Batman een enorme jubileumbal in ontvangst mocht nemen. En dat was nog maar eind september. In oktober kwam John Romero ons museum bezoeken. Geen naam die meteen bij iedereen een lampje doet branden, maar wel de man achter Wolfenstein 3D, Doom en Quake: de grondlegger van de First Person Shooter. Toen ik hem onze Sky Fighter uit 1940 liet spelen, moest hij glimlachen. Het idee van een first person shooter blijkt dus al veel ouder dan zijn eigen klassiekers. Zijn vrouw Brenda, zelf betrokken bij maar liefst 49 games, vergezelde hem. Wat een eer om zulke iconen een privétour te mogen geven. Martijn Fischer

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Steve Ritchie

En toen was daar Steve Ritchie. In dit clubblad is zijn naam geen onbekende, maar mocht deze column toevallig belanden bij de lokale tandarts, dan is enige uitleg gepast. Steve Ritchie is een van de meest invloedrijke ontwerpers uit de flipperkastwereld, bijgenaamd de ‘Master of Flow’ dankzij zijn snelle, vloeiende spelontwerpen. Hij werkte bij Williams, Atari, Stern en tegenwoordig Jersey Jack Pinball. Hij was verantwoordelijk voor klassiekers als Black Knight, High Speed en Star Trek: The Next Generation. Zijn duidelijke visie, technische innovaties, markante audiostijl en direct-humoristische persoonlijkheid maken hem tot een icoon. Bovendien was hij betrokken bij diverse videogames. Zegt “FINISH HIM” uit Mortal Kombat je iets? Precies. Die stem is van Steve.

John & Brenda Romero

In aanloop naar het Dutch Pinball Open kwam hij een dagje langs in ons museum. Wat hebben we een geweldige tijd gehad: lunchen, dineren, praten, spelen, lachen — en als kers op de taart bleef hij ook nog slapen. Wie kan er nu zeggen dat Steve Ritchie in zijn bed heeft geslapen? (Uiteraard alleen en met verschoond beddengoed.) Dat zijn van die momenten, lieve Mona, Marianne of dagboek, die je nooit meer vergeet. Geniet van al het beeldmateriaal. ⬤ Carola Schouten

In de media

NFV Spinner Magazine | 2025 nummer 4

Uit ‘Passie & Hobby’ van de Tros Kompas

Technische Vraagbaak Flipperkast defect? Hoe sluit je een nieuwe spoel aan? Hoe check je of de opto’s goed zijn? Voorbeelden van vragen die leden kunnen stellen aan de Technische Vraagbaak (TV). De TV wil leden helpen die zelf het initiatief hebben genomen om iets aan hun kast te gaan doen, maar met een technisch probleem zitten waardoor ze niet verder kunnen. Of mensen die wel willen, maar misschien niet weten waar ze moeten beginnen; de TV biedt hulp. Vragen kunnen zowel schriftelijk

als telefonisch gesteld worden. Verwacht geen kant-en-klare oplossingen. Gert-Jan en Eric zullen je een stap op weg helpen zodat je zelf weer verder kunt. Vanwege de onregelmatige werktijden van Eric kan het zijn dat zijn voicemail aan staat. Als je een berichtje inspreekt, dan wordt je uiterlijk de volgende dag teruggebeld. Let op! Bel alleen op de aangegeven dagen en tijden! Schrijven of e-mailen kan natuurlijk altijd. Uiteraard kun je ook je vraag stellen in het NFV-forum.

COLOFON NFV Spinner Magazine is het tijdschrift van en voor leden van de Nederlandse Flippervereniging (NFV) en wordt viermaal per jaar gratis aan leden toegestuurd. Oplage 1.500 ex.

COPYRIGHT Niets uit de SPINNER mag worden overgenomen zonder schriftelijke toestemming van de redactie. PTT periodiek 146128 ISSN 1382-4066

REDACTIE Barry Driessen, Bas Vis, Gerard van de Sanden, Pieter Arentz, Rens Hooijmaijers, Ronald Eijkman, Theo van Vroenhoven, Wilko Wieffering, Winfred de Ruijter.

NFV DAGELIJKS BESTUUR Voorzitter Winfred de Ruijter: v oorzitter@nfvpinball.nl Secretaris Rens Hooijmaijers: secretaris@nfvpinball.nl Penningmeester Peter Geurtsen: penningmeester@nfvpinball.nl Clubhuis & Collectie Arie Pijl: 0318-548901 arie@nfvpinball.nl Competitie, wedstrijden & Spinner Bas Vis, Spinner & (clubhuis)evenementen bvis@nfvpinball.nl 06-44756466 Bart Volman, toernooien & (clubhuis)evenementen Techniek & onderhoud collectie Wijnand Klaver: techniek@nfvpinball.nl

Aan dit nummer werkten verder mee Martin Ayub, Jasper van Eeden, Bob van Leeuwen, Erol Saydam, Sander Bakkes, Jim Jansen, Tom Schilders. OMSLAG Barry Driessen COVERFOTO Barry Driessen GRAFISCH ONTWERP Brr Brr DRUK Drukkerij Koopmans REDACTIONELE BIJDRAGEN Artikelen en fotomateriaal zijn zeer welkom op het redactieadres. Er mogen geen rechten van derden op rusten. Door inzending geeft de auteur of fotograaf toestemming tot pu blicatie in de Spinner. Artikelen, advertenties, vragen, columns en ingezonden brieven opsturen naar: redactie@nfvpinball.nl ADVERTENTIE TARIEVEN • 1/4 pagina € 50,00(1x) / € 150,00 (jaarcontract,4x) • 1/2 pagina € 100,00(1x) / € 300,00 (jaarcontract,4x) • 1 pagina € 150,00(1x) / € 450,00 (jaarcontract,4x) • Achterkant op aanvraag

AANSPRAKELIJKHEID De redactie werkt met grote zorgvuldigheid aan de samenstelling van de SPINNER. De redactie en/of Nederlandse Flipper Vereniging aanvaardt geen aansprakelijkheid voor mogelijke schade (direct of indirect, van welke aard of omvang dan ook) die het gevolg is van onjuiste vermelding en/of zetfouten. De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden bijdragen in te korten, op onderdelen te wijzigen of te weigeren.

COMMISSIES Ledenadministratie Nils de Kleine: ledenadministratie@nfvpinball.nl Clubhuis evenementen & catering Arie Pijl: 0318-548901 arie@nfvpinball.nl Webmaster Koen Martens Social media Winfred de Ruijter Club van 100 Marianne Winkel: Cv100@nfvpinball.nl Evenementen Evenementencoördinator: [vacature] DPM coördinator: [vacature] Wedstrijden & competitie Regionale Toernooien (RFT) coördinator: [vacature]

Gert-Jan de Haan Roptasins 14 9051 GR Stiens 06 274 568 90 techniek@multigame.biz Maandag- en vrijdagavond van 19:00 tot 21:30 uur Eric Bartels Frankrijklaan 69 1966 VC Heemskerk 06 535 20 486 hmbartels@kpnmail.nl Dinsdag- en donderdagavond van 19:00 tot 21:30 uur Communicatie Spinner: redactie@nfvpinball.nl Public Relations: Jim Jansen jim@nfvpinball.nl / 06-12096694 TECHNISCHE VRAAGBAAK Gert-Jan de Haan techniek@multigame.biz / 06- 27456890 Maandag- en vrijdagavond van 19:00 tot 21:30 uur Eric Bartels - hmbartels@kpnmail.nl / 06-53520486 Dinsdag- en donderdagavond van 19:00 tot 21:30 uur ERELEDEN Guus Arens, Jurgen van de Peppel, Ad Jonker, Martijn van Aken, Bas Vis, Theo van Vroenhoven, Jan en Tonia Meijer, Arie Pijl. LIDMAATSCHAP VAN DE NFV Lid worden van de Nederlandse Flipper Vereniging kan door een aanmeldingsformulier aan te vragen bij de secretaris of via de NFV website (www.nfvpinball.nl). Een lidmaatschap kost € 35,00 per kalenderjaar. Voor mensen die op hetzelfde adres wonen bestaat de mogelijkheid om duolid te worden. De contributie voor dit duo lidmaatschap is € 40,- per jaar. Voor hele gezinnen is er het familie lidmaatschap: € 45,- per jaar. Per adres wordt slechts één Spinner gestuurd. Opzeggingen schriftelijk uiterlijk 1 maand voor het einde van het kalenderjaar bij de penningmeester. BANKGEGEVENS ING Rekeningnr.: 7233926 t.n.v. NFV IBAN: NL 52 INGB 0007233926 BIC: INGBNL2A KVKnr: 40482631

Lokale Competitie (LFC) coördinator: [vacature]

CH GE A U min FFE VRAA GD ima UR / BEL al 24 MON TE :06 uur 537 p/w UR 308 e 15 ek

BEST PRICE IN EU

PINBALL PALACE EXPL BV WWW.FLIPPERKAST.NL