Issuu

Club van 100 In maart 2008 introduceerde de NFV de Club van 100. De Club bestaat uit personen en bedrijven die de NFV een warm hart toedragen. Zij betalen jaarlijks een bijdrage van 100 euro. Word ook Club van 100 lid! Dit zijn de voordelen: • Gratis toegang tot evenementen in het NFV Funhouse (één toegangsbewijs per deelnemer) • Logovermelding op deze pagina en op de Club van 100 pagina op de NFV-site (met link) • Ingelijst logo op A4-formaat in het NFV Funhouse • Toegang tot de jaarlijkse Club van 100 bijeenkomst in het NFV F unhouse

Iedereen kan lid worden: NFV-leden, niet-leden, vrienden clubs, bedrijven en sponsors. Dankzij de steun van de Club van 100 is er de afgelopen jaren geïnvesteerd in de eigen collectie flipperkasten en het NFV Funhouse in Veenendaal. Lid worden van de Club van 100 is eenvoudig: stuur een e-mail naar Marianne Winkel (Cv100@nfvpinball.nl) en zij helpt u verder. Of kijk eens op de NFV website: www.nfvpinball.nl/club-van-100.

FQF Langedijk samen werken aan oplossingen

VAN DER PERK

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Inhoud Top stories 6 32 54

Avatar CE (JJP) The Uncanny X-men The Who’s Tommy Pinball Wizard restauratie

Evenementen 38 59

NL Championship Series Evenementenagenda

6. Avatar CE

Vereniging 12 24 44 62

Van het techniekteam Operatie Wiesmoor: kastenveiling Oude liefde roest niet Start a new game

Overig 14 17 18 28 40 47 48 52 60

Repareren is een vak: Peter Lunenborg In de media: 2000 Historie van de flipperkast: 1965 Flipperen in Japan Nieuws uit de flipperwereld Play research Digital Pinball: Night Mission Pinball 2024 Pinball on location The adventure continues...

24. Operatie Wiesmoor: kastenveiling

28. Flipperen in Japan

32. The Uncanny X-men

52. Tommy restauratie

Ronald Eijkman

Van de redactie

Ronald Eijkman

Wie schrijft, die blijft In de vorige Spinner heb ik een oproep geplaatst om potentiële opmakers warm te krijgen om zich te melden bij de redactie. We hebben namelijk hulp nodig bij de opmaak van ons clubblad. Meer concreet: we hebben hulp nodig bij het samenvoegen van tekst en afbeeldingen, zodat er een mooi en leesbaar artikel ontstaat. Ik heb nadien onvoldoende reacties ontvangen, vandaar dat de oproep nog steeds staat. Vind je het leuk om met Adobe InDesign te werken? Of lijkt het je leuk dat te doen? Om zo de Spinner vorm te geven? Stuur dan een mail naar redactie@nfvpinball. nl en we kunnen kijken of het opmaakwerk iets voor je is. In de tussentijd hebben we de vacature deels intern kunnen opvullen. Pieter Arentz heeft namelijk een groot deel van deze Spinner opgemaakt! Pieter heeft zich in het tweede kwartaal van 2024 bij de Spinner-redactie gevoegd om binnengekomen teksten te redigeren. Toen duidelijk werd dat Jos van Rixel aan het eind van 2024 de redactie ging verlaten, gaf Pieter vrij snel aan dat hij wel eens wilde proberen om een artikel op te maken. We hebben een paar keer contact gehad, zijn door InDesign gelopen en hebben samen een artikel opgemaakt. Het werd al snel duidelijk dat Pieter een goed gevoel voor opmaak heeft en dat is duidelijk te zien aan deze eerste Spinner van 2025. Ik wil hem daarom opnieuw aan jullie voorstellen. Dit keer met foto: het gezicht achter de opmaker. Bedankt en welkom als opmaker Pieter!

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Natuurlijk is deze Spinner niet alleen mogelijk gemaakt door de opmakers, ook Bas (schrijver en coördinator), Rens (schrijver), Barry (cover), Gerard (schrijver en verhalenbrenger), Winfred (schrijver en tekstcorrector), Wilko (schrijver en tekstcorrector), Theo (tekstcorrector), ikzelf en alle externe schrijvers hebben hieraan meegeholpen. Zo hebben we weer een bonte verzameling artikelen bij elkaar weten te brengen. En het leuke van deze eerste Spinner van het jaar is dat die artikelen door veel verschillende mensen zijn geschreven. Dat betekent dat je veel verschillende schrijfstijlen gaat tegenkomen als je deze editie van ons gewaardeerde flipperperiodiek doorleest. Ik vind dat heel leuk. Voor mij is dat aanleiding om nog een oproep te plaatsen. Eentje die we wel vaker hebben geplaatst: als je met een flipperverhaal in je hoofd rondloopt en dat verhaal zit daar al een tijdje, zet dat dan in een email en stuur deze naar redactie@nfvpinball.nl. Zodat wij het verhaal kunnen vereeuwigen in ons clubblad. Wie schrijft, die blijft! Het maakt niet uit waar het over gaat, als het maar enigszins met flipperen te maken heeft. Deze Spinner is daar een prima voorbeeld van. Ik ga niet de hele inhoudsopgave opnieuw oplepelen, maar als je deze Spinner uit hebt zul je het met me eens zijn; onze hobby gaat niet alleen over flipperkasten, maar veel meer over de mensen die zich met die flipperkasten bezighouden. Die hebben elk hun eigen verhaal. Laat van je horen!

Bas Vis

Van de waarnemend voorzitter

Bas Vis

Kastenveiling 2025 In Spinner 4 van 2024 kondigde ik het al aan: de NFV gaat in het voorjaar van 2025 opnieuw een kastenveiling houden. Het gaat om twaalf kasten, waarbij een aantal populaire titels van Bally/Williams uit de jaren 90. Heb je altijd al je eigen The Addams Family, Indiana Jones, Road Show, Fish Tales of Hurricane willen hebben? Dan zou ik zeker een kijkje nemen bij de NFV-veilingsite. Daar vind je ook andere leuke kasten die je niet zo vaak tegenkomt op de markt, zoals Rescue 911 (Gottlieb), Bad Cats (Williams), Sorcerer (Williams), Soccer Kings (Zaccaria), Escape from the Lost World (Bally) en Jackpot (Williams).

Club van 100(0) 2025 De Club van 100 bestaat al sinds 2008. Het initiatief van Gerard van de Sanden groeide uit tot een groep van sponsors van de vereniging. De samenstelling van de groep wisselde: elk jaar kwamen er donateurs bij, anderen vertrokken. Leuk is dat enkele Club van 100-leden er al vanaf het begin bij zijn. Een speciale blijk van dank aan André (André v.d Elst), Arie (Arrow Tech), Bas (Tommy), Dieter (Van Es Amusement), Guus (Huifkar), John (John & Ruby), Roger (RWE) en Ronald (Virtus). In Spinner 4 van 2024 stond een artikel over de Cv100: die club leeft want die bijdrage leverde elf nieuwe sponsoren op!

Dankzij de inbreng van Bob van Leeuwen (hij heeft niet alleen verstand van flipperkasten) kunnen de NFV-leden gebruik maken van onze eigen NFV-veilingsite. Van alle kasten zijn foto’s gemaakt en er is zelfs een video voor wie liever naar bewegende beelden kijkt. Bij de Funhouse Friday van 28 februari konden de bezoekers alvast een ‘sneak preview’ krijgen. De veilingobjecten stonden speelklaar opgesteld en er werd druk gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de kasten te bekijken en te spelen. De kasten waren ruim tien jaar nauwelijks bespeeld, maar daar was weinig van te merken. Ik vond de Sorcerer verrassend leuk om te spelen, net als de Bad Cats. En die Escape from the Lost World is best bijzonder voor een kast van ruim 40 jaar!

Deze ‘sponsoren’ zorgen elk jaar opnieuw voor extra budget voor de vereniging. De gelden werden de eerste jaren gebruikt voor het opbouwen van ons clubhuis in Ederveen en in die tijd gebruikten we daarom ook wel de naam ‘Funhouse Funders’. Na de verhuizing naar Veenendaal in 2014 was de jaarlijkse bijdrage van de Cv100 opnieuw zeer welkom voor de verbouwing, de aanschaf van de keuken, inventaris en apparatuur. In de jaren daarna was de bestemming van de Cv100-gelden niet expliciet omschreven. In 2024 formuleerde het bestuur een nieuw financieel beleid en kwam er duidelijkheid over de besteding van Cv100-geld: de inleg van de sponsoren is sindsdien het budget voor investering in de kastencollectie.

Begin maart stuurden we de eerste mailing met de planning: de veiling van deze kasten start op zaterdag 15 maart en loopt tot zondag 13 april. In de tussenliggende periode zijn er diverse momenten waarop de kasten gespeeld kunnen worden: zaterdag 15 maart, vrijdag 28 maart en zaterdag 5 april. Het kan zijn dat er last minute nog aanpassingen optreden, dus kijk goed op de veilingsite voor de data en tijden van deze speel- en kijkdagen! Tegen de tijd dat deze Spinner in de bus valt zullen de eerste datums al geweest zijn. Dus als je nu pas voor het eerst over de veiling leest en interesse hebt is het zaak om in actie komen! In het artikel in deze Spinner kun je meer lezen over (de voorbereiding op) de veiling.

Sinds 2019 verzorgt Marianne Winkel de contacten met en administratie van de Cv100. Zij benaderde het NFV-bestuur toen de jaarlijkse facturering een bijzondere verrassing opleverde: één van de trouwe sponsoren maakte € 1.000 over in plaats van € 100 (noot: hij blijft graag anoniem, dus daarom noem ik zijn naam niet). Hij was geïnspireerd door het initiatief van Guus Arens (zie de VdWV in Spinner 3 van 2024) en gezamenlijk daagden zij ons uit om het aanbod voor sponsoren weer eens onder de loep te nemen en te actualiseren. Immers: de bijdrage bleef al die tijd ongewijzigd maar met € 100 doe je anno 2025 niet meer hetzelfde als in 2008. Dat is een uitdaging die we graag oppakken!

Rens Hooijmaijers

Avatar I see you... In september 2024 toonde JJP hun nieuwste creatie aan de wereld: Avatar - The Battle for Pandora. Een creatie van nieuwkomer Marc Seiden. Jullie razende reporter kreeg de mogelijkheid om één van de eerste in Europa aanwezige Avatar CE van Pinsider AMSNL te unboxen en ging op een mooie woensdag voor jullie op pad. Het is hard werken maar iemand moet het doen.

Avatar: the unboxing

In september 2024, net voor Pinball Expo Chicago in oktober, onthulde JJP hun nieuwste creatie. Dit op een manier waar JJP ondertussen patent op lijkt te hebben: via een tweetal strak georganiseerde promotiefilms. Een korte promo en een zogenaamde deep-dive video. Het verhaal gaat dat deze samen meer dan USD 100.000 gekost zouden hebben. Het lijkt erop dat de lancering van Avatar een beetje gehaast was om zo potentiële kopers van Uncanny X-Men naar Avatar te lokken. Er werden namelijk rond het verschijnen van Uncanny X-Men diverse korte teasers van deze nieuwe flipper gepost, om vervolgens wat later met de uiteindelijke promo-video te komen. Van Avatar zijn al twee bioscoopfilms gemaakt en in 2025 wordt een derde verwacht. Ik denk dat JJP probeert op de actualiteit van de licentie mee te liften. Ook Stern heeft overigens in 2010 al een Avatar-flipperkast gemaakt. Van de LE zijn er toen 250 gemaakt, het aantal geproduceerde Pro-kasten is

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

onbekend (toen bestond er nog geen Premium). De Stern Avatar is nooit een groot succes geweest overigens. Hopelijk is dit geen voorteken voor de JJP-uitvoering.

Speelveld in volle glorie

De JJP Avatar-flipperkast is ontworpen door newbie Mark Seiden. Het ontwerp neemt de spelers mee naar de levendige wereld van Pandora uit James Cameron’s Avatar. Hiervoor bevat deze flipperkast originele filmclips, een epische soundtrack en exclusief, op de film geïnspireerd artwork. Het speelveld bevat maar liefst zes flippers en zes ramps, die spelers uitdagen om door drie speelvelden te navigeren in hun zoektocht om Pandora te redden. Voor het ontwerp staat newbie Mark Seiden dus garant en het artwork is in handen van Lea Faske. Beiden maken met Avatar hun debuut in de flipperwereld. De animaties zijn gemaakt door of onder supervisie van ‘onze’ JeanPaul de Win (in zijn rol als art-director) en ik verwacht dat Jean-Paul met zijn ruime ervaring ook wel suggesties heeft gedaan aan Lea Faske. Avatar is er in totaal in twee varianten: een Collectors Edition (CE) waarvan er maximaal 1.000 worden gemaakt en een Limited Edition (LE) waarvan er maximaal 5.000 worden gemaakt. De CE-variant komt op circa 18.000 euro, de LE op circa 14.000 euro. Op het moment van schrijven van dit artikel (februari 2025) is de CE-uitvoering nog gewoon te koop via de webshop van JJP, uitverkocht is hij dus (nog) niet. Je krijgt overigens veel kilo’s voor je geld, ik denk dat dit de zwaarste JJP-flipper ooit is, zelfs zwaarder dan Hobbit. Deze laatste is ook nog eens een widebody. In dit verslag wordt de CE besproken. Dit verslag gaat niet in op spelregels maar vooral of er speelplezier is. Ook het uiterlijk van de kast wordt beoordeeld.

Het speelveld Kijkend naar het speelveld moet de eerste indruk wel zijn dat het er netjes uitziet, zeker voor het debuut van Mark Seiden (design) en Lea Faske (artwork). Het artwork is meer dan kleurrijk, al moet je wel van de kleur blauw houden.

De GI-verlichting is, net als alle inserts, meerkleurig. Ook de JJP-hotrails zijn natuurlijk aanwezig. Over het speelveld valt overigens nog wel iets bijzonder te vermelden. Er is namelijk gebruik gemaakt van speciale UV-inkt in de kleuren Groen-Rood-Blauw. In de promofilm was dit ook duidelijk zichtbaar.

wa Ey HIGH CAMP SPIDER

RDA

OMATIKAYA

MEUIA (HONOR) WIN LIGHTS SHOT

TULKUN

DIVE

ROOKERY

HIT TOKEN SHOTS

RDA

RAINFOREST

SIVAKO MODE

(PAN PLAY ALL

JAKE AND NEYTIRI

MILESTONE

P-A-NAND HI

AVATAR 1 SONGCORDS

HIT SCOOP

FIRST AWAKENING

FIRST FLIGHT

VIPERWOLVES

LAST SHADOW

THANATOR CHASE

WILLOW GLADE DESTRUCTION

BANSHEE ROOKERY

ASSAULT ON HOMETREE

BLUE FLUTE CLAN

PREAMBLE TO BATTLE

MILESTONE PLAY 3 WIN

PAND LET

WIN 1

SPIDER

MILESTONE

JAKE’S TRAINING

HOMETREE

MILESTONE

WIN 1

TREE OF SOULS X3 METKAYINA

MEUIA AWARD

SHOOT HOMETREE

KIDS

AVATAR 2 SONGCORDS TREE OF SOULS

ROOKERY

HIGH CAMP

AMP SUIT

OMATIKAYA

TULKUN

MAGLEV RAID

NALUTSA ATTACK

HIGH VALUE PRISONERS

THE OUTCAST

UTURU

TA’UNUI TORCHING

LEARNING TO DIVE

AMRITA

GOING NA’VI

PAYAKAN HUNT

DIVE

METKAYINA

HALLELUJAH MOUNTAINS

A WARRIOR’S MOUNT

MILESTONE PLAY 3 WIN WIN 1

MILESTONE

LEFT EYWA TARGET RIGHT EYWA TARGET

SPELL E-Y-W-A

UPPER LEFT RAMP

MYSTERY AWARD

TUK KIRI LO’AK

LIGHT LANES

NETEYAM 71-100051-02 R1

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Left Outlane Left Inlane Right Inlane Right Outlane

LEFT HAND COMBO MAX TOXIN UNLIMITED ARROWS SKILL SAVE

a’Even

g COLLECT ALL 10 MILESTONES

OEL NGATI KAMEIE (I SEE YOU)

VICTORY LAPS

NDORA) COMPLETE THIRD STAGE

MILESTONE

-D-O-R-A IT SCOOP

SUPER JACKPOT

JACKPOT

DORA TTER

SHOTS

MILESTONE

VICTORY LAPS

PLAY ALL 3 STAGES

BATTLE OF HALLELUJAH MOUNTAINS MULTIBALL

LOCK BALL ON ORBIT

JAKE TARGET NEYTIRI TARGET

WIN 1 STAGE

UPPER RIGHT LOOP

COMPLETE THIRD STAGE

MILESTONE

SUPER JACKPOT

JACKPOT

SHOTS

MILESTONE

PLAY ALL 3 STAGES

DIVE

BATTLE OF AWA’ATLU MULTIBALL

DEFEAT CRAB SUIT

COMPLETE BUMPER TARGETS

WIN 1 STAGE

BOND COMBOS BOND JACKPOT

COLLECT ALL 8 AND HIT SCOOP

DIREHORSE

BANSHEE

THANATOR

TORUK

GILL MANTLE

ILU

SKIMWING

TULKUN

BOND SHOT

HIT ANOTHER WITHIN THE TIME LIMIT

ECLIPSE JACKPOT

EVENT MULTIPLIERS

RAMP RETURN AND INLANE X3 LEFT INLANE X3 RIGHT INLANE

HIT SPINNER

HIT ECLIPSED SHOTS AND TARGETS

START ECLIPSE

HIT SWITCHES

Effect van de UV-inkt

Echter bleek al snel dat dit effect niet alleen door de UV-spotjes op het speelveld werd opgewekt. Men had tevens een paar sterke UV-stralers boven het speelveld geplaatst. Geen gebruikelijke situatie in een standaard gameroom dus. Ook op beurzen werd de Avatar in een ‘partytent’ gezet met sterke UV-stralers. Ik heb het nu in actie gezien en had eerlijk gezegd slechter verwacht, gezien de diverse verhalen die rondgaan. Het is niet spectaculair maar zeker de kleur blauw komt nog wel redelijk tot zijn recht, de groene en rode kleuren helaas duidelijk minder. Een leuke gimmick is het zeker maar geen game-changer. Het effect is ook minder dan de PR vooraf beloofde. In de LE-versie is overigens maar één kleur UV-inkt aanwezig: blauw. Kijken we naar toys boven op het speelveld, dan is de conclusie vlug gemaakt: er zijn namelijk geen toys. Ja, er zijn wat statische Avatar-figuren geplaatst waaronder een AMP-suit. Die laatste is overigens niet geheel statisch maar heeft een door een spoel gedreven beweegbare arm. Een toy is bij mij echter iets wat een duidelijk fysieke interactie heeft met de bal en die is er niet. Wat natuurlijk wel direct in het oog springt, is dat niet één maar zelfs twee minispeelveldjes onder het hoofd-speelveld zitten. Het bovenste speelveldje voedt de onderste. Ook is er kwistig gebruik gemaakt van metalen ramps en wireforms. Het aantal mogelijke schoten vanuit de vier flippers op het bovenste speelveld is werkelijk fenomenaal.

Het cabinet Het cabinet trekt de stijl van het speelveld goed door. De speciaal gecoate poten en siderails complementeren het geheel prachtig. De CE komt met een speciale topper, voorzien van een lcd-display.

“Deze flipperkast haalt bij mij de top drie van best spelende JJP-flippers” Op het lcd-display worden de animaties getoond, welke er keurig verzorgd uitzien. We hadden ook niet anders verwacht gezien de uitstekende reputatie die Jean-Paul op dit gebied heeft. Ook inner-artblades zijn aanwezig en deze complementeren het geheel. De hamvraag: hoe speelt-ie? Hier kan ik eigenlijk heel kort in zijn: prima. Veel verrassende schoten en deze flipperkast haalt bij mij de top drie van best spelende JJP-flippers. De andere twee zijn Dialed-In en Elton John, waarbij Elton John de nummer één positie pakt. De hoeveelheid mogelijke schoten in deze flipper is werkelijk fenomenaal. Boven het speelveld vinden we vier flippers en onder het speelveld nog eens twee! In totaal dus maar liefst zes flippers, lang geleden dat we een flipper hebben gezien met dit aantal.

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Het aantal kruip-sluipdoor wegen die Mark op het bovenste deel van het speelveld creëerde, is dan ook verbazingwekkend. Het is dan ook een wireformparadijs dat, in combinatie met een paar mooi afgewerkte metalen ramps (waaronder één tilt-ramp), werkelijk voor zeer veel mogelijke schoten zorgt. Yup, je moet wel een beetje een ‘metal-head’ zijn om dit mooi te vinden gezien al het metaalwerk. Ook bijzonder is natuurlijk dat er maar liefst twee minispeelvelden zijn. De bovenste bevat alleen een popbumper (de enige in Avatar overigens) en wat stand-up targets, de onderste bevat ook twee miniflippers.

Avatar CE

geval. Je krijgt er zelfs een A3 bij met uitleg. Het thema is prima, zeker voor een sci-fi-liefhebber zoals jullie razende reporter. Er zijn reeds twee Avatarfilms gemaakt (2009, 2022), in 2025 komt de derde. In 2029 en 2031 worden nog twee films verwacht. Het thema van deze flipperkast blijft dus nog wel even actueel. Met de prijzen die JJP rekent voor hun flippers zul je een Avatar niet vlug in het veld tegenkomen. Als je ‘m wel tegenkomt, zorg dan dat je er een potje op speelt om zelf je mening te kunnen vormen. Kortom, wat mij betreft een goed geslaagde eerste flipperkast van Mark Seiden wat veel belooft voor de toekomst. Dank nogmaals aan Pinsider AMSNL voor het mogen spelen van deze nieuwe kast!!

Dit minispeelveld symboliseert de onderwaterwereld bij Avatar. En zo moeten de vele wireforms en ramps de ‘luchtwereld’ symboliseren. De animaties zijn fenomenaal zoals we gewend zijn bij JJP, er wordt goed gebruik gemaakt van originele filmbeelden en de lichtshow is fantastisch. Combineer dit met uitstekend artwork en het spelen van Avatar is een lust voor het oog. Het geluid is ook prima al heb ik weinig gemerkt van audioclips uit de film. Niet slecht maar ook niet bijzonder. De topper deed me niet veel eerlijk gezegd. De topper is een lcd-display in een rechthoekige ‘doos’ waarop

aanvullende spelinfo wordt getoond. Voor de speler is deze totaal buiten het gezichtsveld geplaatst en aldus nutteloos, hoogstens leuk voor omstanders. Nee, een ‘fysieke’ topper bevalt me beter eerlijk gezegd. De topper van de JJP-Avatar lijkt op de topper van de Mandolorian van Stern maar die had een beduidend betere vormgeving dan deze rechthoekige doos. Nee, dat moet beter kunnen JJP!

Onderzijde speelveld

Ook minder is het gemak waarmee multiballen gestart worden. Ook een JJP-handelsmerk maar dat mag best wat makkelijker wat mij betreft. Diepe spelregels zijn er in ieder

Side blades en zicht vanaf de flippers 11

Bob van Leeuwen en Wijnand Klaver

Van het techniekteam Eerste kwartaal 2025 Het behoud en onderhoud van onze flipperkasten blijft een doorlopend proces. Het techniekteam zit niet stil: de apronkaartjes zijn uitgebreid, er zijn tijdens de klusdagen tal van storingen door vrijwilligers verholpen en met behulp van 3D-printtechniek worden lastig verkrijgbare onderdelen vervangen.

Apron kaartjes

Zoals in vorige Spinner te lezen was hebben (bijna) al onze kasten nu een NFV-apronkaartje met QR-code, door deze te scannen kom je direct op een detailpagina van de flipperkast uit met wat basisinformatie en de mogelijkheid om een storing te melden. De PC bij de bar geeft overigens ook dezelfde informatie en ook daar kan je nog steeds storingen melden. De nieuw gemelde storingen worden overigens op een beeldscherm in de techniekruimte getoond zodat we ook live kunnen zien of er storingen gemeld zijn.

“Scan de QR-code op het kaartje en vind zo meer informatie” Eén van de opties die aanwezig was op de website was het doorlinken naar IPDB en Pinside voor extra

informatie of rulesheets. Dit was nog een klusje dat uitgevoerd moest worden en ergens op een lijstje stond, het is voor +/- 170 flipperkasten ook best een werkje. Gelukkig meldde Pieter Arentz zich om deze informatie te verzamelen. Door zijn harde werk hebben we nu voor al onze kasten waar beschikbaar een linkje naar IPDB en Pinside staan. Kortom, ben je in het Funhouse en wil je meer weten? Scan de QR-code op het kaartje en vind zo meer informatie via Pinside en IPDB.

Klusdag 8 februari

Op zaterdag 8 februari was er weer een grote groep klussers actief in het clubhuis. Naast de inmiddels grote groep vaste klussers was het leuk om weer een paar nieuwe klussers te mogen verwelkomen. Uiteindelijk zijn er rond de 60 storingen opgelost, zoals gewoonlijk varierend van de wat kleinere storingen tot de grotere die meer werk zijn. Ook zijn er een aantal kasten uit het magazijn gehaald die

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

daar al langere tijd stonden. Vaak omdat er veel werk in zat maar ook omdat er meerdere vreemde storingen in de kast aanwezig waren. Een groot deel hiervan is ook weer werkend in het Funhouse gezet om zo op de eerstvolgende opening gespeeld te kunnen worden.

“Valt er een kast uit dan kunnen we die direct omwisselen met een ander exemplaar uit ongeveer dezelfde tijd.” Dit betekent dat we inmiddels zoveel kasten hebben die wel werken dat het tijdens een Funhouse Friday of clubhuisdag eigenlijk heel erg simpel is: valt er een kast uit dan kunnen we die direct omwisselen met een ander exemplaar uit ongeveer dezelfde tijd. De defecte kast gaat

dan de techniekruimte in en als het weinig werk is kan deze gerepareerd het magazijn in. Zo kunnen we ook een beetje afwisselen wat er in het Funhouse staat opgesteld. Wat er nu nog in het magazijn staat zijn ongeveer tien kasten waar erg veel werk in zit. Hopelijk komen die met een volgende klusdag ook aan bod en hebben we heel de collectie speelbaar staan. Kortom: vind je het leuk om mee te helpen? Tot en met oktober staan de klusdagen op de website. Ook al heb je nog niet veel ervaring, alle hulp is welkom en er zijn altijd andere klussers waar je mee kan helpen om zo ook te leren.

DIY-onderdelen

Soms komt het wel eens voor dat onderdelen stuk gaan, waarvoor het lastig (of erg duur) is om aan vervangende onderdelen te komen.

nodige meet- en ontwerpwerk. Dit heeft weer geleid tot een werkende motorassembly die er voorlopig weer tegenaan kan.

“Ook al heb je nog niet veel ervaring, alle hulp is welkom” Op deze manier hebben we al meerdere onderdelen zelf geprint: van de plunger die de

ogen van Rudy beweegt was de link zelf kapot. Hiervoor hebben we ook een nieuw exemplaar geprint en deze zit er nu een aantal jaar al in en werkt goed. Afgelopen zomer werd er weer gemeld dat de ogen niet werkten. Eerst waren we bang dat het nieuwe onderdeel het toch begeven had. Na demontage bleek echter dat de pin die dit alles op zijn plek moest houden was losgelopen en er uitgevallen. Na deze weer vastgezet te hebben werkte alles weer helemaal zoals verwacht.

Van defect tandwiel (links)...

...naar ontwerp...

Op een recente Funhouse Friday was er een storing gemeld dat de blinder op de The Who’s Tommy het niet meer goed deed. Al vrij snel kwamen er tijdens het testen ratelende geluiden uit de servomotor die de blinder aan moet sturen.

“Op deze manier hebben we al meerdere onderdelen zelf geprint”

...naar proef- afdrukken...

Na demontage bleek dat één van de tandwielen een aantal tanden kwijt was, dit was de veroorzaker van het ratelende geluid. Hiervoor is met de 3d-printer vervolgens een nieuw exemplaar geprint na het

Saucer- plaatjes Gold Rush!

...naar nieuw geplaatst tandwiel

Bas Vis

Repareren is een vak! Flipperdokter Peter Lunenborg De techniek van de flipperkast heeft zich door de jaren heen flink ontwikkeld. Eerst was vrijwel alles mechanisch. Daarna deed de elektronica zijn intrede, maar de toepassingsmogelijkheden waren in de jaren ‘70-‘80 beperkt. Met de komst van meer geheugencapaciteit en het DMD display werd in de jaren ‘90 niet alleen het spel uitdagender, datzelfde gold voor de techniek. De laatste decennia bleef er qua uiterlijk van de kasten veel hetzelfde, maar ‘onder de motorkap’ veranderde er veel. Als je een flipperkast wilt repareren, moet je dus van veel markten thuis zijn. In deze editie laten we techneut Peter Lunenborg (Flipper Dokter) aan het woord. Een man met passie voor de flipperkast, die zichzelf leerde hoe je deze kasten goed spelend krijgt. Voor mij bevestigde het gesprek nog maar eens: repareren is een vak!

De mens Als ik bel om de afspraak die we eerder maakten te bevestigen, uit Peter wat twijfel over mijn reis. Twee uur in de auto naar Enschede en waarvoor dan precies? ‘Misschien moeten we d’r maar vanaf zien’ zegt hij. ‘Ik heb werk zat. Ik heb die reclame helemaal niet nodig’. Als ik aangeef dat dit artikel vooral bedoeld is om de techneuten in het land eens aan het woord te laten reageert Peter met: ‘Nou prima, dan moet je ’t zelf maar weten’. En zo rijd ik 150 kilometer naar het oosten van het land. Het pand waar Peter zijn flipperklussen doet ligt op een bedrijventerrein. Bij de loods van Peter is ook een woongedeelte en daar vind ik een bel. Ik kijk door het glas van de voordeur (met logo!)

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

De WCS in de woonkamer

De Eight Ball in de gang

en zie een flipperkast staan. Ik ben aan het juiste adres. Even later zitten we in de woonkamer aan de koffie, naast een WCS met een omhoog geklapt speelveld. Op tafel liggen een aantal printplaten en op de achtergrond ontdek ik een platenspeler met boxen. Peter ziet me kijken: ‘Leuk he, veel mooier geluid ook dan die digitale muziek van nu’. Aan de telefoon was Peter niet zo’n prater, maar hier bij de koffie is dat gelukkig anders. Aan hobby’s geen gebrek, zo ontdek ik tijdens het gesprek. Zo vertelt hij: ‘Ik begon al jong met een Yamaha-brommer, type FS1. Die had ik ook al snel ‘ns uit elkaar gehaald om te ontdekken hoe zo’n machine werkte. Toen ik dat door had, wist ik ook hoe ik ‘m

harder kon laten lopen. Machtig! Tegenwoordig rijd ik met een Mercedesbusje, die is heel comfortabel. Is ook praktischer, als ik spullen mee moet nemen’. Zijn kennis van de techniek van flipperkasten heeft hij door de jaren heen opgebouwd. Tijdens zijn opleiding aan de MEAO was hij als radio-piraat actief. Peter: ‘In die tijd had ik er al aardigheid in om met elektronica bezig te zijn. Het puzzelen om dingen aan de gang te krijgen. Niet met kennis uit boeken, maar leren door het te doen. Mijn eerste flipper had ik al in 1992, dat was een Police Force die ik via een exploitant kon kopen. Da’s intussen al ruim 33 jaar geleden dus’. Peter blijkt aardig wat omzwer-

Naam: Peter Lunenborg Werkplaats: Bedrijventerrein Euregio, Enschede Oost Bekend als: Flipper Dokter Website: flipperdokter.nl vingen te hebben gemaakt. Hij werkte onder andere over de grens, in Duitsland bij Pinball King. Peter: ‘Ik had gehoord dat ze daar een vacature hadden, toen ben ik gewoon in de auto gestapt en erheen gereden. Papieren had ik niet, maar ze wilden het toch wel met me proberen. Een hoop geleerd in die tijd. Ook over wat ik niet leuk vind en dat doe ik dan ook niet meer.

Flipperonderdelen en overige markthandel

Voor mij geen reparaties aan EM-ers en Gottlieb kasten, dat laat ik graag aan een ander over’. Peter: ‘Ik bepaal bij de grotere klussen mijn eigen tempo. Ik ben daar altijd duidelijk over. Als dat niet OK is dan moeten ze niet bij mij zijn. Verder ben ik overigens best flexibel. Zo heb ik wel eens een klant gehad die wat krap bij kas zat. Ze hadden een winkel waarin ze onder andere badlakens verkochten. Toen heb ik voorgesteld dat ze me met badlakens betaalden en die heb ik vervolgens op de markt weer verkocht. Iedereen blij!’ De werkplaats De werkplaats van Peter bevindt zich in een kleine woning die aan het bedrijfspand vast zit gebouwd. Peter heeft zelf het meeste (verbouw-)werk aan het interieur van de woning gedaan. Zo is er nu een slaapkamer, een badkamer, een hal en een woonkamer annex keuken. In alle ruimtes, met uitzondering van het toilet, bevinden zich flipperkasten. Peter: ‘Het is momenteel een beetje veel, dat klopt. Maar omdat ik hier alleen om te klussen ben, is het niet zo’n probleem. Neem deze Eight Ball bijvoorbeeld. Daar ben ik al aardig wat tijd mee bezig geweest. Eerst om ‘m technisch weer in orde te krijgen, maar het speelveld moest ook echt bijgewerkt worden. Voor mij is het

overigens niet zo’n geslaagd project, want ik werk bij voorkeur met een vooraf afgesproken prijs. Dan heb je later geen gedonder over de uren en de kosten, maar in dit geval schiet ik er zelf bij in’.

“In alle ruimtes, met uitzondering van het toilet, bevinden zich flipperkasten”

de postbode het verder te zien krijgt, want het pand ligt niet aan de weg. In de grote bedrijfshal staan nog veel meer flipperkasten en daar liggen ook onderdelen. Tegen de wanden staan stellingkasten met heel veel rollen textiel en stoffen van zijn markthandel. We gaan weer terug naar zijn werkruimte, tijd voor een tweede kop koffie. Peter vertelt: ‘Ik ben hier regelmatig voor flipper-reparaties, ik kan hier rustig werken. De woonkamer gebruik ik als werkruimte. Ik ga ook naar mensen toe, maar alleen voor onderhoudswerk en kleine reparaties. Ik sta nog steeds twee dagen per week op de markt met textiel. Die business heb ik al 35 jaar geleden overgenomen van mijn vader. Die afwisseling houd ik er voorlopig in, full time met flippers bezig zijn lijkt me niet ideaal. Werk is er genoeg, maar er moet ook tijd over blijven om te leven’. Het is tijd voor mij om verder te gaan. Ik dank Peter voor de gastvrijheid en de mooie verhalen. Peter vraagt nog: ‘Stuur je me nog zo’n blaadje als het straks afgedrukt is?’. Afgesproken!

Het is behaaglijk in de woon-/werkkamer en ik kan me voorstellen dat het hier prettig werken is. Peter heeft op de eettafel een Weller soldeerstation staan en naast de World Cup Soccer staat een sterke lamp. Goed gereedschap is het halve werk. Peter: ‘De ogen zijn nog prima hoor, maar werk aan die printplaten is wel precisiewerk’. Hij laat me ook de grote hal zien. Via de voordeur verlaten we het woongedeelte en gaan naar het bedrijfspand. Leuk detail is het logo dat in de voordeur is aangebracht. ‘Aardigheidje van een vriend van me’, vertelt Peter. Jammer dat alleen

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

De mooie voordeur die maar weinig mensen zien

In de media In deze Spinner wel een hele bijzonder ‘in de media’. Dit stukje krant uit 2000 is in een flipperkast gevonden die ter reparatie in de werkplaats van Starjet stond. Hoe ver zaten ze er naast een kwart eeuw geleden!

Henk de Jager

De historie van de flipperkast in woord & beeld - 1965 De export van flipperkasten naar Europa maakte dat de machines in grotere aantallen konden worden geproduceerd. Hierdoor kon meer worden geïnvesteerd in de ontwikkeling van de verschillende modellen. Hierin liep Bally voorop, de technologische voorsprong die Bally had verkregen door de jarenlange ontwikkeling van bingo’s werd nu aangewend om (voor die tijd) gecompliceerde spellen te creëren.

Het jaar begon al direct met een fraaie éénspeler: “Bullfight” verraste de speler niet alleen met mooi artwork, maar ook met een welgevuld speelveld. Ook een add-a-ball versie van dit apparaat verscheen. Weliswaar pas in december van 1965, toch werd de “Bullseye” net zo’n succes als de machine waarvan hij werd gekloond. Nog geen maand na het verschijnen van “Bullfight” werd de markt voor twee-speler machines verblijd met “Sheba”, een met oosterse haremdames getooide machine met een uiterst succesvol spel. Ted Zale, de ontwerper, was een liefhebber van veel gangetjes, hekjes en poortjes in zijn flipperkasten. Voor “Sheba” ontwikkelde hij een speelveld waarop door het raken van zes verschillende genummerde doelen, of combinaties van die nummers, drie hekjes, “gates”, waren te openen. Twee ervan waren poortjes, de derde was het nog maar pas in “Grand Tour” geïntroduceerde hekje in de rechtse uitloopbaan om de bal weer voor de afschieter te brengen. Dit spel werd zo geliefd bij de spelers, dat Bally later nog tweemaal flipper-

kasten uitbracht met exact dezelfde speelveld plattegrond en nagenoeg dezelfde spelregels: “Campus Queen” in 1966 en “Gator” in 1969. Bally bleef goed op dreef, en de hekjes en poortjes bleven ons om de oren vliegen. Een maand na “Sheba” kwam “Band Wagon”, de eerste vier-speler van dat jaar. Nog twee vierspeler flipperkasten zou Bally in 1965 uitbrengen: “Aces High”, met een ingenieus pokerspel, en “Blue Ribbon” met een wel heel bijzonder a-symmetrisch speelveld. Helaas vond de marketingafdeling van Bally het nog steeds nodig om machines met Duitstalige teksten te produceren, de “Aces High” en de “Blue Ribbon” zijn daar voorbeelden van. Bally bleef heel productief: in juni verscheen één van de mooiste één-spelers uit die tijd: “Magic Circle”, met ook weer de nodige hekjes en poortjes op het van bijzonder mooi artwork voorziene speelveld. In september was daar de “Gay Cruise” met tegelijkertijd de add-a-ball adapt “Fun Cruise”. In november werd “Trio” op de markt

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Bally’s Sheba

gebracht. Was dit een met haast in elkaar gezette machine? Een spel dat ver achterbleef bij de voorgaande modellen, en nauwelijks artwork op het speelveld. Het lijkt of het meeste werk is gaan zitten in de kopruit tekening. Nog twee twee-speler machines zijn het vermelden waard: heel bijzonder is de “50/50” uit juli. Het complete speelveld lijkt verticaal in twee delen te zijn gesplitst: een witte en een blauwe helft, met op iedere “speelhelft” een apart spel

Bally’s Magic Circle

met eigen features. Heel origineel gevonden, maar door het vrij lage productieaantal van 580 stuks nu een klassieker die we niet snel zullen tegenkomen. De in september 1965 gepresenteerde “Diskotek” sluit de rij Bally flipperkasten in dit hoofdstuk. Ook “Discotek” had weer een a-symmetrisch speelveld. Opvallend was ook de links bovenin, aan het einde van de afschietbaan, geplaatste extra flipper, die de speler de mogelijkheid bood na het afschieten direct een gericht schot op vier mushroom bumpers af te vuren. Geen van de Bally machines uit 1965 had artwork zo mooi als ‘Magic Circle”, toch zijn zij allen van de hand van één tekenaar: Art Stenholm. De nieuwe eigenaars van Bally aasden op een zo groot mogelijk marktaandeel en probeerden dat te verkrijgen door een zo breed mogelijk assortiment te voeren. Er bestond nog steeds een rendabele exportmarkt voor bingo’s. De laatste Bally bingo ‘Bounty” uit 1962 was nog lang leverbaar gebleven, maar nu werd het toch echt tijd voor wat nieuws. In januari was het “Border Beauty” die het spits afbeet als “bingo nieuwe stijl”. Direct valt het verschil met de oude bingo’s op: er zijn nog maar 20 genummerde gaten op het speelveld te vinden. De bingokaart is gekrompen naar vier

horizontale en vijf verticale lijnen. Lijnen? Die zijn er niet meer. Het succes van het schuifgordijn en de gekleurde vlakken voor de scores werd gewoon voortgezet. Wat de filosofie achter deze verandering is geweest is nooit duidelijk geworden. Het verminderen met vijf nummers bespaart een grote hoeveelheid werk tijdens het productieproces, was het kostenbesparing? De speler zal ongetwijfeld het idee hebben gehad meer winkansen te hebben: vijf ballen met twintig gaten lijkt makkelijker te scoren dan datzelfde aantal ballen bij vijfentwintig gaten, dus misschien was het gewoon vergroting van de aantrekkingskracht. Best mogelijk, want de te winnen aantallen vrije spelen waren veel hoger dan bij de oude generatie bingo’s: 1200 bij “Border Beauty”, en zelfs 1800 bij opvolgers “Beauty Beach” (april 1965) en “Folies Bergeres” (september 1965). Speciaal

“Zo slecht als de bingo er voor stond, zo goed ging het met de flipperkast” om deze aantallen te kunnen registreren was een credit teller met vier cijfers aangebracht, capaciteit 8999 vrije spelen. Ondanks het feit dat de verandering naar twintig holes met gemengd enthousiasme werd ontvangen bleef Bally doorgaan met het bouwen van deze stijl machines. Sommige bingo liefhebbers menen dat met de komst van deze apparaten het “begin van het einde” van de bingocultuur werd ingeluid, en misschien was dat ook wel zo.... Zo slecht als de bingo er voor stond, zo goed ging het met de flipperkast. Gottlieb produceerde in deze jaren de machines die nu het meest gewild zijn bij verzamelaars. “Sky Line” was de eerste dat jaar. Deze schitterende wedge-head was voorzien van een leuke kopruit-animatie. Door de juiste objecten te raken werd de wijzer boven de liftdeur opgevoerd van nul tot vijftien. Werd

de vijftiende verdieping bereikt, dan sprongen de liftdeuren open en kon de speler zien wie zich daarachter bevond… Drie maanden later verscheen opvolger “Kings & Queens”, van minstens even grote schoonheid. Geen kopruitanimatie deze keer, maar wel een nieuwe feature: vier naast elkaar gelegen uitworpgaten beschikten over een mechaniek waarbij van links naar rechts de bal steeds in het naastliggende gat werd geworpen. Pas bij het laatste gat werd de bal weer in het spel geschoten. De topper van het jaar, en misschien wel de grappigste animatie-flipper ooit, kwam uit in mei: “Cow Poke” (add-aball), een maand later gevolgd door “Buckaroo”, de vrij-spel versie. De kopruit-animatie is heel grappig: bij het behalen van belangrijke

Gottlieb’s Buckaroo

Bally’s Border Beauty

scores trapt het paard naar achteren en schopt zo de gebukte cowboy voorover. Bij de Italiaanse versie is het paard om onduidelijke reden vervangen door een stier. Gelijktijdig met “Buckaroo” verscheen “Rancho”, speciaal vervaardigd voor de Italiaanse markt. De Italiaanse overheid had namelijk de exploitatie van flipperkasten juist vrijgegeven, zij het onder strikte voorwaarden. De belangrijkste daarvan was wel dat de speler slechts voor amusement op deze machines mocht spelen en op geen enkele wijze mocht worden beloond. Vrije spelen waren niet toegestaan, zelfs extra ballen waren uit den boze! Na “Rancho” zouden nog veel “gestripte” klonen van Amerikaanse flippers worden uitgebracht speciaal voor Italië. Bij de verfilming van de rock-opera “Tommy” was een hoofdrol weggelegd voor “Buckaroo”, die daar door de wereldkampioen flipperen “Captain Fantastic” (Elton John) wordt bespeeld terwijl de hoofdrolspeler, de dove en blinde “Tommy” (Roger Daltrey) zich bedient van een “Kings & Queens”. (Ook niet slecht!)

Gottlieb’s Bank a ball

Echter, Gottlieb had nog meer op stapel staan wat betreft één-spelers. In september kwam “Bank-aBall”, in oktober gevolgd door de afgeleide types “Flipper Pool” (add-a-ball) en “Elektra Pool” (Italië), met een spelvernieuwing die het aanzien van flipperspeelvelden voor altijd zou veranderen: “flipper feeder lanes”. Dit zijn de vaak uit ijzerdraad gevormde baantjes die de bal vanaf de linkse en rechtse uitloopbaan weer terugleiden naar de flipper. Deze vinding zal in de volgende jaren herhaaldelijk terugkomen en dan ook worden overgenomen door de andere fabrikanten. Vanaf de jaren ‘70 zijn deze “flipper feeder lanes” niet meer weg te denken uit de flipperkasten. Vlak voor het einde van 1965 verscheen de laatste Gottlieb één-speler van dat jaar: “Ice Revue”, waarvan de

“Zitten er nog meer Gottlieb-beroemdheden verborgen in deze tekening? En tenslotte, wie o wie is Dolly zelf?” afgeleide types in de eerste maand van het volgende jaar verschenen. Opmerkelijk is dat beide varianten, zowel de add-a-ball als de Italiaanse versie met de naam “Ice Show” door het leven moesten.”Ice Revue” had geen kopruitanimatie, maar wel veel actie op het speelveld door vijf thumper-bumpers en is beslist een “collectible”. Ook voor twee-speler flipperkasten kon men goed bij Gottlieb terecht. In 1965 waren dat de “Thoro Bred”, “Hi Dolly” en “Paradise”. Niet de grootste toppers uit Gottlieb’s geschiedenis, zeker “Thoro Bred” niet, deze machine liet een matig artwork, (nou ja, niet wat we van Roy Parker gewend zijn) hand in hand gaan met een uiterst simpel spel. Twee maanden later kwam “Hi Dolly”, een aanzienlijk leukere flipperkast. In de kopruit geen animatie maar wel heel leuk artwork. De

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Gottlieb’s Hi Dolly “bella donna” Dolly heeft het druk met het beantwoorden van de telefoontjes van haar fans. Wie dat zijn? Verschillende hoofdrolspelers uit eerdere Gottlieb flipperkasten staan telefonerend afgebeeld. Ik heb ze er even uitgelicht: de stoere matroos uit “Ship Mates”, de olie-tycoon uit “Texan”, een van de immer vrolijke clowns uit “Happy Clown” en de Zuid-Amerikaanse veedrijver uit “Gaucho”. Zoeken we heel goed verder, dan zien we op het middelste van de drie portretten (links van Dolly’s kleedster) een bekend gezicht: de knutselende aannemer die boven in de kopruit van “Square Head” met een plank sjouwt. En op wie leek die vent ook alweer? Oh ja, good old Dave Gottlieb. Het rechtse portretje is onbetwist de boter-kaas-en-eieren spelende robot uit “Egg Head”. Maar er blijven nog raadsels. Wie is de persoon op het linkse portret? Wat stellen de twee handen met de tekst “Stage Hands” boven de portretten voor? Wie is de in het zwart geklede heer die de deur van Dolly’s kleedkamer openhoudt? Zitten er nog meer Gottlieb-beroemdheden verborgen in deze tekening? En, tenslotte, wie o wie is Dolly zelf? Op

het speelveld van deze markante flipperkast komt een aantal van de afgebeelde personen nogmaals in beeld. Het spel is zoals bij veel Gottliebs uit die tijd opgebouwd rondom een roto-unit die centraal op het speelveld is geplaatst. De laatste twee-speler flipperkasten van 1965 verschenen in november en december en hadden een exotisch uiterlijk. De namen? “Paradise” en “Pleasure Isle”, waarbij de laatste een add-a-ball versie was. Ondanks het floppen van “Big Top” in 1963 als eerste tweespeler add-a-ball probeerde Gottlieb het nu nog eens. In januari van het volgende jaar werd nog een kleine serie gebouwd zonder add-a-ball en zonder vrije spelen voor Italië: “Hawaiian Isle”. Al deze modellen waren voorzien van een kopruit-animatie met een heupwiegende Hawaii danseres. De tekening van het speelveld is minstens zo exotisch als die van de kopruit. Duidelijk is in deze tijd te zien dat de Amerikaanse thuismarkt er een was met slechts vraag naar één- en twee-speler flipperkasten. De export naar Europa was aardig

op gang gekomen, maar de vraag naar vier-spelers die daar weer geliefd waren was nog niet al te groot. Vandaar dat de fabrikanten slechts mondjesmaat vier-spelers uitbrachten, vaak maar één per jaar. Daar zou echter binnen niet al te lange tijd verandering in komen. Voor 1965 vond Gottlieb in ieder geval slechts één vierspeler voldoende. Het werd wel een heel geliefde machine: “Dodge City”, natuurlijk ook weer voorzien van een roto-unit. “Dodge City” was feitelijk een verbeterde “Happy Clown”. De door projectie-roto van waarde voorziene targets waren bij “Happy Clown” een behoorlijke hindernis: het was bijna niet mogelijk de bal weer naar de bumpers te schieten. Bij “Dodge City” zijn “rollunder” contacten gebruikt, hangende ijzerdraadvormpjes waar de bal onderdoor kan rollen en zo ook scoort. Ook aan een kopruit-animatie was gedacht: de komische cowboy in de deuropening springt af en toe op waarbij zijn scharnierende armen en benen alle kanten op bewegen. Terwijl alle fabrikanten al waren overgegaan op viercijferige telwerken bleef Gottlieb, conservatief als altijd, nog steeds machines leveren met een tellercapaciteit van 1999 punten (met uitzondering van de add-a ball types). Gottlieb zou hier nog tot diep in 1966 mee doorgaan. Kleine fabrikant Chicago Coin moest dit jaar weer alle zeilen bijzetten om te overleven. Er verscheen maar één flipperkast: de twee-speler “Hula Hula”. Niet eens zo’n slecht product: een machine met een professionele uitstraling en een spel dat aardig was om te spelen. Zelfs aan een kopruit-animatie was gedacht, hoewel deze rechtstreeks uit Gottlieb’s “Paradise” leek te zijn gestolen.

Gottlieb’s Dodge City

Dan valt verder nog de derde grote marktpartij te bespreken: Williams. Ook voor Williams was 1965 een productief jaar. Tenminste, wat betreft de één- en twee spelers, want net als concurrent Gottlieb bracht ook William maar één vierspeler machine uit. Wel weer een

Williams’ Big Chief heel goede: ‘Big Chief” zou later nog eens opduiken in een twee-speler (“Casanova”, november 1966). Leuke vondst was de verspringende schijf linksboven op het speelveld. Deze kon de kleuren rood, geel en groen of een strijdbijl aanwijzen. Bij geel of groen werden alle score-objecten van die kleur verlicht voor hogere waardes, bij rood werden alle objecten verlicht. Stond de strijdbijl aangegeven, dan werden ook alle objecten verlicht plus rechtsboven een doorloopbaantje voor “special”. Een wel zeer doordacht baantje: werd de bal van beneden naar boven daarin geschoten, dan kwam de bal weer terug en werd dus twee keer gescoord. Het artwork van deze kast is niet echt bijzonder, het uiterlijk van het meubel evenmin: vanaf maart 1965 was Williams overgegaan op een nieuw meubel: om een grotere inworpdeur te kunnen plaatsen was dit meubel aan de voorzijde verdiept, er hing als het ware een buikje onder. Vanwaar die lelijkmakende verandering? De grotere inworpdeur gaf de mogelijkheid een extra grote muntsorteerder in te bouwen. Het meubel had wel een positieve kant: de kopruit met zijn omlijsting was scharnierend aangebracht: door een vergrendeling van binnenuit los te maken kon de kopruit als een deur naar buiten zwaaien, en waren lampjes en tellers direct toegankelijk.

Williams’ Eager Beaver Twee-speler machines waren er natuurlijk ook in Williams’ leveringsprogramma voor 1965. In januari was daar “Pretty Baby”, de laatste Williams “lepel-flipper” (handmatige bal opbrengst). Een matig spel met een vrij leeg speelveld. De kopruit tekening doet een beetje aan de Gottlieb-stijl denken, maar mist de humor die daar meestal in verwerkt is. De volgende twee-speler van Williams maakt alles goed: “Eager Beaver” heeft een van de leukste kopruittekeningen die Williams ooit op de markt bracht. Ook het spelletje, voorzien van twee bewegende targets en twee drop-targets is ondanks zijn simpelheid leuk om te spelen. “Eager Beaver” is zeker een collectible. De laatste twee-speler dat jaar verscheen al in juni. Om eens af te stappen van de cartoon-achtige stijl die flipperkasten al sinds jaar en dag hadden, gaf Williams tekenaar Jerry Kelley opdracht het artwork te verzorgen van deze machine: “Pot-OGold”. Kelley had zijn sporen ruimschoots verdiend als industrieel vormgever, kijk maar naar zijn ontwerp van Bally’s nieuwe stijl gokmachine. Kelley had affiniteit met geometrische figuren, ellipsen en snijdende vlakken. Daarnaast was zijn

kleurkeuze altijd heel bijzonder. Zijn ontwerp was zo afwijkend van wat iedereen destijds bij een flipperkast verwachtte, dat het in eerste instantie niet werd gewaardeerd. Jammer, want Kelley’s stijl zou zo’n twee jaar later een ommekeer betekenen in flipper artwork, en zo’n tien jaar lang het uiterlijk van deze machines bepalen. Ook jammer voor “Pot-O-Gold”, want deze flipperkast is echt ondergewaardeerd. Een nieuwtje in “Pot-O-Gold” was het kleine balletje in een mini-pinball achter de kopruit. Na iedere gespeelde bal werd het kogeltje automatisch afgeschoten en kon zo nog 100, 300 of 500 extra punten scoren. Een soort van “outhole bonus” dus. Zoals gezegd, het artwork werd met gemengde gevoelens ontvangen. In de volgende jaren liet Williams nog twee flippers door Kelley tekenen (“A-Go-GO”, “Beat Time”) maar hield het toen voor gezien met deze eigenzinnige ontwerper. Williams’ eerste één speler machine van 1965 verscheen in maart en heette “Alpine Club”, en werd samen uitgebracht met de add-a-ball versie “Ski Club”. Twee nagenoeg identieke, maar niet echt opvallende flipperkasten. Toch schrijft “Alpine Club” geschiedenis: het is de eerste Williams machine met automatische bal teruggave, zoals Bally al een half jaar eerder in zijn apparaten bouwde. Maar er was nóg een nieuwigheidje in “Alpine Club”: onderaan in de kopruit is een verlicht venster aangebracht. Achter dat venster is een klem mogelijkheid voor teksten aangebracht. Losse letters (op folie gedrukt) waren te bestellen zodat de exploitant iedere gewenste tekst kon vertonen. Toen deze flipperkasten nieuw geleverd werden was achter het venster een papier geplakt waarop stond gedrukt: “put locations name here”, ofwel “plaats hier de naam van de klant”. Het werd in de praktijk amper gebruikt, na krap een jaar verdween deze extra service dan ook weer van de Williams producten. Het derde nieuwtje aan “Alpine Club” was het nieuwe, al eerder genoemde, meubel met de verlaagde voorzijde. Art Stenholm’s volgende

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

ontwerp voor Williams werd een echt bijzondere machine. “Moulin Rouge” neemt de speler mee naar Parijs waar we over de schouder van een kunstschilder naar zijn schilderij mogen kijken. Echter, het doek is leeg! Door op het speelveld de juiste doelen te raken wordt deel voor deel het schilderij zichtbaar, en toont ons dan de beroemde nachtclub waarnaar deze machine is vernoemd: “Moulin Rouge”. Deze kopruit-animatie die deel uitmaakt van het spel. Komt het projectie systeem misschien een beetje bekend voor? Dat kan best, want “Jig Saw” uit 1957 vertoont hetzelfde kunstje. In onze tijd is “Moulin Rouge” bij verzamelaars een zeer gewilde machine. De volgende Williams één-speler was van veel mindere klasse. De met een bowlingthema versierde “Lucky Strike”, drie maanden gevolgd door add-a-ball”Bowl-a-Strike” was echt zo’n “dertien in een dozijn”flipperkast. Geen bijzonder spel of artwork. Opvallender is de laatste één-speler van dat jaar: “Teacher’s Pet” waar op een interessant ingedeeld speelveld de letters van het woord T-E-A-C-HE-R-S-P-E-T moesten worden aangeschoten. Alles had deze één-speler flipperkast te bieden: drie thumper-bumpers, vier uitworpgaten, twee drop-targets en een freeball gate in de rechtse uitloopbaan. Verder komisch artwork op zowel speelveld als op de kopruit, kortom: beslist een verzamelobject.

Williams’ Alpine Club

10% korting voor leden NFV Kortingscode: LED4PIN o.a - Ledverlichting - Siliconen ringen, banden & sleeves - Cabinet protectors - Starpost verlichting - Nylon bolt ringen - Flipperknop verlichting - Popbumper verlichting

WWW.LED4PIN.EU

Bas Vis en Arie Pijl

Operatie Wiesmoor Nieuwe kastenveiling bij de NFV! In Spinner 4 van 2024 stond een kort artikel over de aankoop van een kleine partij flipperkasten uit Wiesmoor. Het betrof een privé-collectie van 13 kasten die door Arie Pijl en Bas Vis werd opgehaald uit Duitsland.

Dat artikel eindigde als volgt: we willen drie kasten aan de NFVcollectie toevoegen: Guns N’ Roses, Diner en Dr Dude. In de komende maanden zullen de kasten verder nagekeken en spelend gemaakt worden. In het voorjaar van 2025 gaan we dan een kastenveiling organiseren waarbij de meeste titels van deze ‘Operatie Wiesmoor’ aangeboden zullen worden aan onze leden. Het is de bedoeling om met de opbrengst van de geveilde kasten de kosten van de aanschaf te dekken, precies zoals we dat bij de eerdere Operatie Wormerland hebben gedaan. In deze Spinner het verhaal van Arie over dit project en een update over de vorderingen en de voorbereiding op de veiling.

ruim 10 jaar geleden nog wel waar André, samen met zijn vrouw ging verhuizen van Noord-Holland naar Duitsland en zij afscheid moesten nemen van ruim 30 kasten. Wij hebben toen een aantal kasten opgeknapt, geveild of retour gereden naar Duitsland. Mijn antwoord was: ‘als de Guns N’ Roses, die ik toen heb opgeknapt, er ook bij zit en deze uit dit project aan de collectie in ons clubhuis kan worden toegevoegd, dan ga ik mee’.

Arie’s verslag “Begin september belde Bas Vis mij op of ik tijd en belangstelling had om mee te gaan naar Wiesmoor in Duitsland waar André (een lid van de NFV) woont, die meerdere kasten heeft waar hij afscheid van wil nemen. Nu ken ik de historie van

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Op 19 september zijn Bas en ik naar Wiesmoor gereden en omdat er ook toen al duidelijk was dat er minimaal één kast weer retour zou gaan omdat André er één of twee wilde bewaren, zijn we met mijn auto gereden, waar met gemak een flipperkast in past. Rond het middaguur kwamen we aan en wat ik aantrof overtrof al mijn verwachtingen. Buiten de vele racemotoren, oldtimers en andere antiquiteiten stonden daar circa 15 flipperkasten opgesteld, waarvan er

niet één kon worden opgestart zonder dat daar even speciale aandacht voor nodig was. Van alle kasten hebben we een snelle inventarisatie gedaan, met de bijzonderheden erbij en we hebben alle kasten ook vastgelegd op de camera. André wilde in elk geval de Harley Davidson bewaren, die zat helemaal in zijn stijl en herinneringen. Deze kast startte niet op, alle rubbers waren verouderd en hard geworden en braken spontaan af toen we wat muziek in de kast konden krijgen, dus die ging mee naar Veenendaal. In dat weekend is er door zowel Wijnand Klaver, Hans Kamp en mij aan de Harley Davidson gewerkt en met z’n drieën hebben we daar weer een mooi goed werkend exemplaar van gemaakt. Tevens hebben we in dat weekend met het bestuur

overlegd wat we zouden kunnen bieden voor de partij. Bas en ik boden aan de financiering te doen, zodat we niet weer in de fout zouden gaan vanwege een niet door de leden goedgekeurde uitgave. Door deze wijze van financiering was er geen geld van de vereniging nodig en konden we binnen de regels van onze statuten blijven. Het lukte om een deal te sluiten voor 13 kasten, die we op 25 september zijn gaan ophalen in een kleine vrachtwagen.

“Wat ik aantrof overtrof al mijn verwachtingen.” Mooie kasten zoals Indiana Jones, The Addams Family en Fish Tales hebben we al zelf in onze collectie en deze kunnen dus worden geveild in een veiling voor onze leden.

Daarmee kunnen we dan het flipperbestand binnen de leden van de NFV uitbreiden en tegelijk de mogelijkheid benutten om door dit project een aantal leuke kasten te verwerven voor de vereniging. We vroegen de hulp van onze technische leden om alle kasten speelbaar te maken om klaar te zijn voor een veiling. Mijn oorspronkelijke doel om de GnR toe te kunnen voegen aan de collectie is in ieder geval gelukt, ik heb de kast zelf wederom opgeknapt en we mogen als NFV trots zijn op het resultaat. Wat de veiling uiteindelijk op gaat brengen, weten we ten tijde van dit schrijven nog niet, maar door dit project kunnen we kasten toevoegen aan de collectie (GnR, Diner, Fire en Dr. Dude). Alle dank aan het techniekteam en met name Bob en Wijnand voor hun speciale bijdrage aan dit unieke project.”

De aanwinsten voor de NFV collectie Alle kasten kregen in september 2024 eerst een plek in de opslag van het clubhuis, maar daar staan ze intussen niet meer. Een kort overzicht van de aanwinsten voor de NFV: Guns N’ Roses

De NFV kastenveiling voorjaar 2025 Van een aantal titels uit de partij uit Wiesmoor was direct duidelijk dat we die zouden gaan veilen, simpelweg omdat we die kasten al in de NFV-collectie hebben. Zo kwamen de Indiana Jones (Williams, 1993), The Addams Family (Bally, 1992) en de Fish Tales (Williams, 1992) op de lijst. Maar bij de Fire (Williams, 1987) was er twijfel om die te veilen, want dat was toch wel een erg leuke kast uit die tijd. Na overleg besloten we: we gaan die ruilen met een andere kast uit de NFV-collectie. En zo kwam de Soccer Kings in de veilinglijst.

De overige titels uit de Wiesmoorpartij voor de veiling waren: Hurricane (Williams, 1991), Bad Cats (Williams, 1989), Sorcerer (Williams, 1985) en Escape from the Lost World (Bally, 1987). Stuk voor stuk leuke kasten, maar we besloten ze niet aan de NFV-collectie toe te voegen. Immers, het doel van de club is ook om de collectie te verjongen.

“We gaan ervoor zorgen dat ze werken.”

Dankzij de inspanningen van Arie Pijl staat de Guns N’ Roses al enige tijd in de line up in het clubhuis. De kast is in prima conditie en speelt ook geweldig! Het techniekteam stortte zich als eerste op de Dr. Dude en die was alweer speelklaar voor het DPO 2024. De kast doorstond die ‘endurance test’ prima.

De volgende uitzondering was The Phantom of the Opera van Data East (1990). Dat bleek een kast te zijn die onze medehuurder van het clubhuis en erelid Ad Jonker graag wilde hebben. In ruil bood hij de Rescue 911 van Gottlieb en de toezegging dat de Phantom in het clubhuis komt te staan. Daarmee gingen we akkoord.

Het speelklaar maken van de Diner duurt wat langer. Die had net als de andere kasten lang stilgestaan en bij een check bleek dat er een probleem in de voeding en CPU zit waardoor de kast niet opstart. Als dat probleem gefixt is kan er begonnen worden aan een opknapbeurt. Meer in de volgende Spinner! De Fire staat ook al in de line up. Het karakteristieke belgeluid klinkt regelmatig door het clubhuis. Het speelveld was na ruim 35 jaar op bepaalde plekken niet mooi meer, maar daar wist Hans Kamp van het techniekteam wel raad mee. Voor de Fire hadden we nog een onverkleurde translite liggen voor de kopruit dus die is ook weer netjes.

Dr. Dude

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Fire!

Omdat we nu een veiling gaan organiseren, biedt dat de gelegenheid om het voornemen in te vullen om de Road Show (Williams, 1994) aan de leden te koop aan te bieden. Deze titel hebben we dubbel nadat we de Road Show van Albert Nomden hebben overgenomen. Nadat we recent een Gold Rush gedoneerd kregen, hebben we besloten we om ook de Jackpot uit de NFV-collectie te veilen. Deze kasten zijn namelijk, afgezien van het artwork, identiek. Uit de opslag komen tenslotte ook nog de Rocket III (Bally, 1967) en een arcade game die lang in ‘speelkamer’ voor de kids stond. Nakijken van de kasten Om de kasten goed na kunnen te kijken moesten de kasten op poten gezet worden. In de techniekruimte was daarvoor onvoldoende ruimte en daarom week het techniekteam uit naar de bovenverdieping. De

Naam Wiesmoor kasten The Addams Family Indiana Jones TPA Fish Tales Hurricane Sorcerer Bad Cats Escape from the Lost World Rescue 911 Soccer Kings Cosmos NFV kasten Red & Ted’s Road Show Rocket III Jackpot WrestleMania

vergadertafels werden aan de kant geschoven en zo ontstond er plek voor 12 flipperkasten. Tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst werd er al direct druk aan gewerkt. Het vertrekpunt was: de kasten moeten worden getest en we gaan ervoor zorgen dat ze werken. De kasten hadden lang stilgestaan, maar ze bleken mechanisch/elektronisch in redelijke staat. Wel waren vrijwel alle rubbers uitgedroogd en kapot. Arie Pijl doneerde een voorraad gebruikte rubbers en daarmee konden de kapotte exemplaren worden vervangen. Ook werden kapotte lampjes vervangen en storingen verholpen zodat op de kijkdagen de kasten door geïn teresseerde leden gespeeld kunnen worden. Het voorbereiden van de veiling We kozen voor de aanpak waarbij de flipperkasten worden verkocht zoals ze zijn. Op de veilingsite staat expliciet vermeld dat een koper de flipperkast koopt in de staat waarin die zich bevindt op het moment van de verkoop, met alle zichtbare en onzichtbare gebreken. Een koper kan dus geen aanspraak maken op

Fabrikant

Type

Bally/WMS Bally/WMS Bally/WMS Bally/WMS WMS WMS WMS Gottlieb Zaccaria ?

DMD DMD DMD DMD SS SS SS SS SS EM

WMS Bally WMS Midway

DMD EM EM Arcade

garantie of compensatie voor eventuele gebreken na de aankoop. Op die basis (aanbieden ‘as is’) werden ook de minimum veilingprijzen voor de individuele kasten bepaald. Voor een netto TAF of IJ wordt in de huidige markt al snel 7.500 tot 8.000 EUR gevraagd, bij de veiling voor NFV leden bepaalden we de minimumprijs op respectievelijk 5.500 EUR (TAF) en 5.750 EUR (IJ).

“De flipperkasten worden verkocht zoals ze zijn.” Die minimumprijs werd gebaseerd op ervaring, fingerspitzengefühl, Yin en Yang. Een uitgangspunt was dat we geen prijzen wilden die handel in de hand werken. Aan de andere kant hielden we zo ook rekening met het feit dat aan zo goed als alle kasten nog het nodige werk was. Voor de veiling werden de volgende regels bedacht:

• De start van de veiling was op 15 maart om 12.00 uur, waarna elke 10 minuten daarna een volgende kast wordt aangeboden. Er zit dus ook 10 minuten tussen de sluiting van de veiling van iedere kast. Op die manier kunnen we ervoor zorgen dat leden die bij een bepaalde kast niet het hoogste bod halen indien gewenst kunnen ‘doorschakelen’ naar een andere titel uit het veiling aanbod. Dat zou niet kunnen als alle veilingen tegelijk zouden starten en eindigen. • De sluiting van de veiling van de eerste kast is op zondag 13 april om 12.00 uur. Als er in de laatste twee minuten van de veiling van een kast een bod wordt gedaan, betekent dat dat de veiling daardoor automatisch met twee minuten wordt verlengd. En als er dan weer in de twee laatste minuten een bod binnen komt, volgt opnieuw verlenging met twee minuten. Dit totdat er in die twee minuten geen nieuw bod wordt gedaan. Zo willen we alle bieders een eerlijke kans geven en voorkomen dat de snelste laatste bieder meer kans maakte op het hoogste bod. • Bieden geschiedt uitsluitend via de veilingwebsite. De voor- en achternaam van bieders gaan op de veilingwebsite bij het bod geplaatst worden en leden moeten hiervoor akkoord geven als ze gebruik maken van de veilingwebsite. Deze website is alleen zichtbaar voor ingelogde NFV-leden. In de volgende Spinner kunnen jullie lezen over de resultaten van de veiling!

Winfred de Ruijter

Flipperen in Japan Als je ‘Japan’ zegt, dan denk je eerder aan sushi en aan manga dan aan flipperen. En aan Tokio natuurlijk. Maar in dit artikel komt toch het flipperen aan bod. Omdat ik toch al in Japan op vakantie was, ben ik speciaal in Osaka langsgegaan. Jazeker, om daar een potje te flipperen. Een arcadehal met meer dan 100 kasten. Hierbij een kort verslag.

Vorig jaar boekten we een ruim 3 weken durende rondreis door Japan. Het werd een groepsreis, dus er stond al van alles op het programma: steden, bergen, tempels, fietsen en vooral veel treinen en metro’s als vervoer. We gingen immers overal met het openbaar vervoer naar toe: van Midden- naar Zuid-Japan en terug. En alleen al van Tokyo naar Matsuyama is meer dan 800 kilometer. Gelukkig reisden we vaak met de zgn. ‘Shinkansen’, de bullet-trains die gemiddeld 300 km/u rijden. En allemaal stipt op tijd! Maar goed, een overvol programma, want in Japan is zoveel te zien.

ook iets nieuws te gaan ontdekken. En Theo kende flipperen alleen ‘van vroeger’, dus voor hem een ‘trip down memorylane’. En praktisch gezien was het allemaal wel te doen: ik had een concreet adres (The Silver Ball Planet = TSBP), dat ook nog eens goed per OV bereikbaar was. Dus Theo wilde wel mee! Fast forward naar eind september 2024. De drie weken Japan stonden voor de deur. Ik mailde als ‘opwarmer’ nog even de YouTube-

Maar flipperen stond natuurlijk niet op dat reisprogramma, dus mailde ik de reisleider Theo Leerintveld. Ik was er op tijd bij, want mijn verzoek schreef ik al 3 maanden voor het vertrek: ‘Euh….., is er wellicht in het programma ruimte om in Osaka te gaan flipperen?’. Hij reageerde direct. Theo had deze vraag nog nooit eerder gehad, maar hij zou zijn best gaan doen. Immers: hij kende de locatie zelf niet én vond het leuk om zelf

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

De flipperkasten zijn per thema ingedeeld

video van The Silver Ball Planet naar Theo. Hij wist het nog en het zou goedkomen. Op 5 oktober was het dan zover, die dag hadden we wat ruimte in het programma. Na een heenreis van bijna 2 uur (jaja, ook weer 2 uur terug!) kwamen we bij TSBP aan. Een wat ongewone locatie voor een flipperhal: TSBP zit op de derde verdieping in een winkelcentrum (Shinsaibashi), op 2 minuten lopen van de metro. Voordat je naar de liften gaat zie je links direct ook nog een pop-up ‘dependance’ op de begane grond, deze heet ‘The Silver Ball Asteroid’. Er staat daar een line up van 8 moderne Sterns. Ik kwam er overigens net iets te laat achter dat deze locatie al ruim een uur eerder sloot dan TSBP, dus daar heb ik helaas net geen kasten meer kunnen spelen.

“Ben je in de buurt van Osaka, dan is TSBP écht een aanrader!”

“De kasten speelden allemaal uitstekend (ook de oudere) en de entree is gratis.”

Maar boven wel! Er staan meer dan 100 kasten, waaronder de allernieuwste titels van o.a. Stern Pinball, Jersey Jack Pinball, Chicago Gaming en Spooky Pinball. Ik heb o.a. John Wick, Pulp Fiction en Elton John kunnen spelen. Een paar dagen na mijn bezoek werd de nieuwe Avatar (van JJP) er ook opgesteld. En nog meer goed nieuws: de kasten speelden allemaal uitstekend (ook de oudere) en de entree is gratis. Inworp is voor oudere kasten 50 yen (30 eurocent voor 3 ballen) en voor alle moderne kasten 100 yen (60 eurocent voor 3 ballen): dat zijn dus heel schappelijke prijzen! Ze zijn elke dag open. De line up van kasten is thematisch ingedeeld: zo zie je bijvoorbeeld alle 4 de Star Wars kasten op een rijtje. Een paar meter verderop staat JJP’s

Leer flipperen in vier eenvoudige stappen

Elton John keurig tussen Capt. Fantastic en Tommy’s The Who. Maar ook setjes van 2 maal beide Kiss kasten, 2 maal Rolling Stones en 3 versies Playboy staan keurig bij elkaar opgesteld. Er is duidelijk aandacht aan de line up besteed. Ik vermaak me uitstekend, en Theo ook trouwens. Hij meldde dat hij voortaan al zijn groepen in Osaka op deze leuke flipperlocatie zal wijzen. Tot slot nog even dit: Japan staat niet echt als flipper-land te boek. Japanners zijn daarentegen wel massaal verslaafd aan Pachinko. Dat spel lijkt nog het meest op een verticale flipperkast met kleine metalen balletjes. Maar Pachinko is een gokspel, een soort fruitautomaat. Verwacht dus niet dat je in Japan veel flipperkasten tegen zal komen, want die zijn er niet veel. Maar ben je in

Reisleider Theo op zijn trip down memory lane

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

de buurt van Osaka, dan is TSBP écht een aanrader! Meer info op https://www.silverballplanet.jp Wil je zelf naar Japan op vakantie én mega veel zien? Kijk dan eens op Theo’s site! Zie https://www.grensloosgenieten.nl Bekijk de 6 minuten rondleiding op YouTube van Indie Arcade Wave door de QR-code te scannen. (Let’s play pinball!)

“Hij meldde dat hij voortaan al zijn groepen in Osaka op deze leuke flipper locatie zal wijzen.”

The Silver Ball Planet Asteroid dependence

Wilko Wieffering

The Uncanny X-Men

Vanzelfsprekend verdient een nieuw verschenen flipperkast een artikel in de Spinner. Welnu, een ‘gloedjenieuwe’ kast spelen is altijd geweldig om te doen. Alles is nieuw, het artwork, het specifieke thema, de schoten, de lichteffecten, de animaties in het display. Dus als mij gevraagd wordt een review te schrijven en de locatie je ook nog eens in de schoot wordt geworpen, ach.... waarom niet?! Lees zelfs: ‘Graag!!!’

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Wilko in actie op de Uncanny X-Men, op de achtergrond gastheer Rob Capel

Locatie: The Pinball Lounge in Amersfoort Op een doordeweekse avond ging ik vanuit Vinkeveen/Amsterdam Zuidoost naar The Pinball Lounge in Amersfoort. Het was alweer een tijdje geleden dat ik daar geweest was. Na de hartelijke ontvangst van eigenaar Rob Capel en zijn trouwe viervoeter, keek ik mijn ogen uit. Veel mooie flippergerateerde items, verlichte kopruiten aan de muur én statafels met pinball-artwork als tafelblad. En: meer dan 20 flipperkasten in een sfeervolle loungeruimte. Bekende en grote titels, van oud tot ook veel nieuw. Maar ook wat minder geproduceerde kasten die ik niet vaak kan spelen, zoals de No Good Gofers. En een rijtje met recente topkasten van Stern. Voor één van deze kwam ik naar Amersfoort: Stern’s The Uncanny X-Men. Over het thema Uncanny X-Men Daarvoor verwijs ik je naar de welbekende zoekmachines online. Net zoals de thema’s van enkele kasten

uit mijn eigen collectie, weet ik bizar weinig van het thema. Het is vast een meerwaarde als je het thema X-Men goed kent. Maar bij mij gaat het om het artwork, de flow, de te maken schoten en de verrassingen

“Na enkele potjes is mijn indruk dat je een verrassende, zeer complete en leuke flipperkast speelt” in de kast (dus dit artikel bevat geen beschrijving van alle karakters en de doelen in deze kast, kijk daarvoor op YouTube, bijvoorbeeld via ‘The flip out pinball stream’). En ja... ik was positief verrast!

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Hoe oogt de kast? Ik vind het ‘een plaatje van een kast’. Erg fraai artwork in felle kleuren, een zeer indrukwekkend aantal mooi vormgegeven wire-ramps en mooie lichteffecten. Deze kast nodigde mij zeker uit om een groot aantal spelletjes af te drukken. Hetgeen uiteraard deze avond ook gebeurde. Het artwork op het speelveld is van de intussen zeer bekende Zombie Yeti. Deze ontwerper heeft meerdere recente Stern-flipperkasten van zeer fraaie speelvelden voorzien. Met de Uncanny X-Men is er wederom een zeer aantrekkelijk ogend speelveld ontworpen. De credits voor het speelveldontwerp en de schoten zijn voor Jack Danger. Die heeft een fraai staaltje werk afgeleverd! Ook de zijkanten en de backglass zijn voorzien van fraaie afbeeldingen. Veel animatiefiguren en knallende kleuren en het oogt allemaal even uitnodigend en aantrekkelijk. De kenner heeft het reeds gezien:

ik speelde op de ‘Pro’ versie. Ik heb de Premium of LE-versie niet gespeeld: kijk voor de verschillende versies op de website van Stern Pinball. Na enkele potjes op de Pro-versie is mijn indruk dat je een verrassende, zeer complete en erg leuke flipperkast speelt. De indruk: ‘de aftrap’ van het spel Vanzelfsprekend kun je het Stern Insider Connect systeem gebruiken (het systeem van Stern waar je met een eigen profiel en een app, je scores en awards kunt bijhouden). Je wordt tijdens het spel rijkelijk beloond met awards . Op twee manieren zijn skill-shots te maken. Drie skilllshot-opties als je de bal wegschiet zónder tegelijkertijd de linker-flipper omhoog te drukken. Én meerdere met op het speelveld oplichtende pijlen weergegeven skillshots als je de linker-flipper wél omhoog zet. Je kan ervoor kiezen de bal zachtjes weg te schieten óf hard. Hard wegschieten met de plunger (of action button) loont, als je je linker-flipper omhoog houdt (omdat de bal dan netjes voor je flipper wordt afgeleverd) Je kunt daarna het vervolgshot maken, waarmee je je (super)skillshots haalt.

De wijze waarop dat mini-speelveld kan worden bereikt is ook erg mooi bedacht. Een beetje à la Deadpool schiet je de bal indirect in dit speelveld. Met je rechterflipper schiet je een linker loop, die onder het midden van het speelveld zit. Vervolgens raast de bal dwars van links naar rechts (over het speelveld) aan de rechterkant een wire ramp

in, die vervolgens ónder de hoofdflippers doorloopt. De bal wordt in het mini-speelveld gedeponeerd. Direct voorbij de daar aanwezige miniflipper. Er is echter rechtsboven in het mini-speelveld ook een ruimte boven de eerder beschreven popbumper en deze biedt óók een ingang (en ook uitgang).

Wat valt er zoal te schieten? (I) Je kunt een breed scala aan mooie en ook deels zeer verrassende schoten maken. De vormgeving is bijzonder: de twee hoofdflippers zitten níet onderin het speelveld gecentreerd! Later meer daarover. De liefhebbers weten dit natuurlijk al: zeer bijzonder in deze flipperkast, is een extra minispeelveld (links van de plek waar normaliter de linker returnlane/outlane zit). Om ruimte te creëren zijn de hoofdflippers meer naar rechts geplaatst. De linker-hoofdflipper heeft geen slingshot maar een boogvormige ‘zone’ met drie targets én daarboven een ‘eenzame’ popbumper. In de ‘zone’ is er in het speelveld ook een pin, die de bal in goede banen leidt. Maar die pin kan ook tot erg verrassende ballen richting je linker flipper leiden. Je bent gewaarschuwd! Ik vond dat erg leuk.

kun je doen door eerst twee witte pijlen te schieten en vervolgens in een ramp (die bij de linker- of rechterhoofdflipper uitkomt). De helft van de features kennen een hogere moeilijkheidsgraad en je kan vrij kiezen welke je wilt spelen. Of er nog wizard modes achteraan zitten (als je een feature volledig uitspeelt) heb ik niet kunnen ontdekken. Het kan ook zo zijn dat deze nog bij volgende updates komen. Ook rechts, net als bij Godzilla, zit een solitaire popbumper. Samen met die andere ‘lonely guy’ links (de popbumper uit het stukje over ‘the danger zone’ heeft dus een dubbele functie: ook popbumper in het hoofdspeelveld) zorgen deze wel eens voor onverwachte ballen naar je hoofdflippers.

De ‘danger zone’

Het mini-speelveld kent diverse targets, de popbumper, een loopje linksom met spinner en een rampje die de bal bij de linkerhoofdflipper brengt. Je kan echter ook de bal in dit speelveldje verliezen, want de miniflipper is écht nodig om de bal niet te laten verdwijnen. Als je bal via de wire ramp het speelveldje opkomt en je de miniflipper omhoog houdt, dan weet je zeker dat je je bal verliest.... Alle benoemde schoten in het minispeelveld tellen bovenin het display op en je moet elk schot een X-aantal keer halen. Helaas is mij dat niet gelukt. Dus wat er gebeurt als je dit haalt...? Ik hoor het graag van de gelukkige! Wat valt er nog meer te schieten? (II) Véél! Alleen al zes (!) ramp-schoten waarvan vijf achterin het speelveld.

Met mooie banen komen je ballen weer netjes bij je linker- of rechterflipper, door een ramp-divider in één van de ramp-schoten (de meest rechter) is links óf rechts nog wel eens een verrassing. Opvallend op het speelveld is het ‘gezicht’ van ‘the Sentinel’, een schot midden erop loont zich. Na enkele keren start je hiermee een multiball op. Er zijn meerdere multiballen en dat maakt -vind ik- een kast extra aantrekkelijk. Zonder de rulesheet diepgaand te kennen, kwamen er al zo’n stuk of drie verschillende multiballs langs. Daarnaast kwam er ook regelmatig een ander spel langs: waarbij je in het verleden of in de toekomst je targets moet schieten. En is er een palet aan acht tot negen ‘features’ die je kan opstarten. Dat

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Een mysterieus target Een bijzondere target zit links onderin de kast. Deze zál wel een functie hebben die ik nog niet heb kunnen ontdekken. Is het een death-save-target als de bal hard

linksonder je linker-hoofdflipper afgaat? Of raakt de bal de target bij een ‘hard drain’? Het is mij niet duidelijk geworden. Zo blijft er voor jou als lezer ook nog een verrassing over. En soms was ik wat ‘confused’ in multitasking: tijdens multiball waarbij je alle drie de flippers in de gaten moet houden. En daarnaast de wijze waarop ballen soms op je linkerflipper vallen, door het ontbreken van een slingshot. Soms.... De wijze waarop de bal uit de linkerramp komt bij de linker hoofdflipper is wat minder fijn, vind ik (via een return lane loopt dit veel prettiger). Je kan daarna niet altijd rustig je bal weer gericht wegschieten. De ramps bij de hoofdflippers houden de ballen ook best vaak tegen. Dit komt de flow in het spel niet ten goede. De features zijn nog wat kort. De laatste twee kritische punten worden hopelijk nog bij updates verholpen.

Tot slot Allereerst veel dank aan Rob Capel, voor de zeer gastvrije ontvangst en het beschikbaar stellen van de kast. The Pinball Lounge in Amersfoort (ik mag er wel wat reclame voor maken vind ik), is elke zondagmiddag open. Naast de meer dan 20 flipperkasten zijn er voor de liefhebbers ook enkele videogames. Gezamenlijk pacman spelen of racen op een dubbele motorrace-speelautomaat? Zie voor meer informatie www.thepinballlounge.nl. Ook dank aan Bas Vis voor de lift van en naar Amersfoort én het altijd enthousiaste samenspelen, dit maal op de Uncanny X-Men! Een kast die mij zeker niet gaat vervelen. En waar vast nog updates voor komen die de kast van een nóg diepgaander rulesheet gaan voorzien. Er komen vast langere features en wellicht ook nog wat extra features/subspellen. En bonusspellen/wizard modes wellicht, bij het volledig afronden van een feature.

Bas Vis

NL Championship Series Finale voorbije seizoen & start nieuw seizoen In januari 2025 begon alweer een nieuwe cyclus van toernooien. Het is mooi om te zien hoeveel mensen er plezier beleven aan een flipperwedstrijd. De meesten spelen om hun tegenstander te verslaan maar zeker ook om het beste spel (technisch & tactisch) in henzelf naar boven te halen. Begin maart was er de finale van de jaargang 2024 waarbij de 48 spelers, die de meeste punten verzamelden, onderling mochten uitmaken wie een afvaardiging naar het EPC, en later in het jaar naar het WK verdiende. Twee korte verslagen. NLCS 2025 – punten scoren

De meest fanatieke wedstrijdspelers gaan op zoek naar goed bezette toernooien en halen punten bij internationale toernooien in België, Duitsland of nog verder Europa in. Maar ook bij de toernooien in eigen land vallen volop punten te scoren. Veel van die toernooien maken onderdeel uit van de NLCS, voluit: de NL Championship Series. De meeste punten binnen de

Nederlandse grenzen zijn te halen bij het DPO, terwijl ook bij een goed bezet toernooi in het clubhuis aardig wat punten te sprokkelen zijn. Elders in het land worden ook regelmatig toernooien georganiseerd waar punten te verdienen zijn, bijvoorbeeld bij de Pinball Lounge (Amersfoort), de Pinball Factory (nieuw!) in Herkenbosch (bij Roermond), de Pinball Club Eindhoven

Rahiel, Michiel en Mark

en bij Pinball Eindhoven. Dit jaar is ook het Dutch Pinball Museum gestart met het organiseren van toernooiavonden! De finalisten van het clubhuis toernooi van januari 2025: 1. Michiel Arts 2. Mark van den Broek 3. Rahiel Karamali

“Maar ook bij de toernooien in eigen land vallen volop punten te scoren.” Er was ook een B-finale. Die wordt gespeeld door acht spelers uit de kwalificatie die niet in de top 5000 van de wereldranglijst staan maar die wel goed hebben gepresteerd. Zo is er ook voor de spelers, die niet zo vaak toernooien spelen, een kans om een finale te spelen. Met een bijzondere winnaar bij dit toernooi, namelijk: voormalig NFV voorzitter

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Edwin, Freerk en Maarten Freerk André de la Porte. Die speelde voor het eerst in heel lange tijd een toernooi en wist dus te winnen. Uitslag B-finale clubhuis toernooi januari 2025: 1. Freerk André de la Porte 2. Edwin Rooijens 3. Maarten Reith

NLCS finale 2024 – zaterdag 8 maart

Na een jaar met heel veel toernooien (het worden er elk jaar meer!) kregen de beste 48 spelers de kans om de finale te spelen. Hoofdprijs: eeuwige roem en, wat meer tastbaar, een beker en een ticket voor het WK 2025 in Oostenrijk in juni van dit jaar. Wedstrijdleiders waren Jan Hop,

“Hoofdprijs: eeuwige roem en, wat meer tastbaar, een beker en een ticket voor het WK in Oostenrijk”

•

finales: group elimination bracket (4 spelers per kast), 3 kasten per ronde, beste 2 spelers per group gaan door naar de volgende ronde, punten 4/2/1/0.

Group 1

Tot.

Daan Rosvelds Taco Wouters Rakesh Kanhai Tom Verbruggen

9 2 6 4

Er waren bij start dus 48 spelers, 16 daarvan gingen door naar de finalerondes. Het toernooi begon om 10:00 en was rond 20:30 afgelopen. Winnaar was Daan Rosvelds (BE), 2e Rakesh Kanhai, 3e Tom Verbruggen en 4e Taco Wouters.

Harlem Globetrotters On Tour P1 4 P2 0 P3 2 P4 1

Fish Tales P4 P1 P3 P2

4 2 0 1

TRON: Legacy P1 P4 P2 P3

1 0 4 2

Fabio Villanueva, Dina Lindsay en Bart Volman. Streaming werd verzorgd door Jim en Dina Lindsay met Bart als co-commentator tijdens de finales. Het format was bij de: • kwalificatie: group matchplay (4 spelers per kast), 2 kasten per ronde (1 moderne & 1 classic), 7 rondes, punten 7/5/3/1.

Rakesh, Daan en Tom

Rens Hooijmaijers

Nieuws uit de flipperwereld In deze rubriek willen we in het kort aanstippen wat er speelt in de flipperwereld. Nieuws vanuit de fabrikanten, geruchten vanuit fora, et cetera. Omdat deze rubriek slechts éénmaal per kwartaal uitkomt, kan dit nieuws wellicht al achterhaald zijn of geruchten zelfs weerlegd. Deze rubriek is niet bedoeld voor de mensen die dagelijks Facebook en Pinside afstruinen naar het laatste nieuws, maar meer voor de lezer die dit allemaal niet volgt en in een paar pagina’s wil worden bijgepraat.

Wat speelde er allemaal in de flipperwereld in de maanden september, oktober en november 2024? Laten we eens de diverse fabrikanten langsgaan en kijken wat er daar aan nieuws te vertellen is. Als bron worden onder andere Facebook, Pinside, diverse podcasts (denk aan Kaneda, Pinball Magazine & Pinball News), de nieuwsbrief van Pinball Magazine, thisweekinpinball. com en knappsarcade.org gebruikt. Er zitten ook geruchten bij, dus niet alles is een vaststaand feit! Nieuws gekoppeld aan geen enkele flipperfabrikant in het bijzonder, is de onrust die op de wereldmarkt aan het ontstaan is met betrekking tot de importtarieven plannen van Trump. Natuurlijk gaat het veel breder dan alleen flipperen maar als dit daadwerkelijk doorgaat en Europa terugslaat door, net als in 2020 al eens gedaan is, de importtarieven op flippers met 25% te verhogen, wordt het verkopen van nieuwe flippers behoorlijk lastig lijkt me. Laten we hopen dat deze soep niet zo heet wordt gegeten als opgediend. Andersom zou export van nieuwe flippers van Europa naar Amerika door bv

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Dutch Pinball, Pinball Brothers en Pedretti ook wel eens onder druk kunnen komen te staan. Stern Pinball Stern zou bijna Stern niet zijn als er niet weer een nieuwe flipper zou zijn. Dit keer bleek het gerucht van Dungeons en Dragons door Brian Eddy op waarheid te berusten. Totale naam van deze nieuwe flipper is: Dungeons & Dragons: The Tyrant’s Eye. Design is van Brian Eddy, artwork van Vincent Proce. D&D is er in een Pro, Premium en LE variant. Van de LE worden er maximaal 740 stuks gebouwd. Het gerucht vertelde ook dat dit de eerste kast zou zijn met Spike 3 maar het blijkt weer ‘gewoon’ Spike 2 te zijn.

Stern Dungeons & Dragons

Dungeons & Dragons speelveld

In Metallica ontdekten de kopers overigens al wel een nieuw type voeding, wellicht een voorbode van Spike 3, wordt het geleidelijk uitgerold? D&D werd gelijk geplaagd door een probleem. Het Node10- board, wat de aansturing van de bewegende Draak verzorgt, ging namelijk bij een aantal LE-klanten gelijk in rook op. Blijkbaar wordt dit veroorzaakt door een te strak gelegde kabelboom waardoor er bij beweging steeds een verbinding wel-niet aanwezig is. Als dit continu gebeurt, dan is er een overbelasting van een IC die dan uitbrandt en hierbij voor rook zorgt. Wel passend, een Draak die vuur spuwt …. Verhaal doet denken aan Node10+problemen bij Rush-eigenaren, problemen die nog steeds niet helemaal duidelijk opgelost zijn. Als volgende flipperkasten gaat er nog steeds het gerucht dat er wordt gewerkt door Keith Elwin aan King Kong. Als Remastered versie gaan de geruchten over Ghostbusters en sinds zeer recent ook Walking Dead. Jersey Jack Pinball (JJP) Geen nieuws hier. Als sterk gerucht wordt nog steeds vermeld dat er aan Harry Potter wordt gewerkt. Een foto die JJP op hun Facebookpagina plaatste, hint hier in ieder geval ook heel sterk op. Het zou menigeen ook niet verbazen als de nieuwe flipper op het Texas Pinball Festival (21-23 maart) wordt gelanceerd.

Een ander gerucht is Sonic the Hedgehog. Als dit laatste klopt is JJP dus degene die deze titel heeft weggekaapt bij American Pinball. Ook Matrix wordt wel eens genoemd. Op de productielijn staat eindelijk Avatar CE en de eerste klanten hebben hun Avatar CE gekregen. Waar al voor gevreesd werd, kwam uit. De veelbesproken UV-inkt blijkt namelijk helaas niet zo aanwezig te zijn als de JJP-marketing ons liet geloven bij introductie. In een normaal verlichtte gameroom zonder extra UV-verlichting is er blijkbaar niet zo heel veel merkbaar van de RGB UV-verlichting. Chicago Gaming Company (CGC) Bij CGC is er geen nieuws, los van het feit dat de Pulp Fiction LE eindelijk geleverd wordt na twee jaar wachten. De eerste zijn ondertussen ook in Europa geleverd. Hier is de verwachting dat men na Pulp Fiction nogmaals een run doet van Medieval Madness Remake. Dit zouden dan de allerlaatste moeten zijn. Spooky Pinball Geen nieuws hier. Spooky rondt de productie van Looney Tunes & Chainsaw Massacre af en begint rustig met het bouwen van de recent aangekondigde Evil Dead. Turner Pinball Geen nieuws hier en een review van hun Ninja Eclips staat in de volgende Spinner.

Avatar op de productielijn, Jack Guarnieri bij een afbeelding van Harry Potter 41

American Pinball (AP) Hier is wel wat nieuws te melden dit keer maar van een ander soort. Geen nieuwe flipper maar AP heeft diverse mensen ontslagen van het R&D team waaronder bedrijfsleider David Fix en ontwerpers Steven Bowden en Ryan McQuaid. Ryan zou gewerkt hebben aan Cuphead en of die flipper dus ooit nog het daglicht gaat zien? In de podcast van Martin Ayub & Jonathan Joosten geeft David hier een interview op wat ruim een uur duurt. Ik raad aan om dit eens te luisteren als je meer achtergrondinformatie wenst maar duidelijk is wel dat het vertrek van deze mensen niet op vrijwillige basis is. Ook zou men in 2024 verliesgevend zijn geweest. David Fix geeft aan vrijwel iedereen de schuld, behalve aan zichzelf. Podcaster Gary Hardy bevestigde in een podcast van hem dat Cuphead inderdaad in ontwikkeling is bij AP daar hij een proto-exemplaar gezien & gespeeld had. Een ander gerucht, al sinds lange tijd, is He-Man. In hoeverre AP echter nog door gaat gezien het (onvrijwillig) vertrek van een aantal mensen op sleutelposities? We gaan het zien maar dat AP in zwaar weer verkeert is wel duidelijk. Vreemd genoeg zoekt men bij AP nog wel productiepersoneel. Verhaal gaat hier dat eigenaar Mukesh AP wil ombouwen naar puur een productiefirma voor derden, David Fix heeft het hier ook over maar gaf aan dit niet als haalbaar te zien, en dan zijn die mensen inderdaad niet nodig maar of dit een haalbare kaart is? Ook meldde AP Facebook dat men twee Support-personen heeft aangenomen, wat zou kunnen betekenen dat de eigenaar achter AP (Aimtron Group) het toch nog niet wil opgeven? Zijn allemaal beetje tegenstrijdige acties.

Multimorphic Hier bouwt men rustig door aan o.a. hun laatste aankondiging, The Princess Bride. Geen nieuws verder hier. Dutch Pinball Bij DP is men in de afrondende fase van de The Big Lebowski. Na tien jaar komt er aldus een einde aan dit model, denk dat het de langst lopende productierun genoemd kan worden. Alle productieslots zijn verkocht maar er zullen her en der nog wel distributeurs zijn die nog een TBL op voorraad hebben staan. Als die weg zijn is het echter op. Op de DP Facebookpagina liet men ook diverse foto’s zien van Alice speelvelden & decals die bedrukt werden. Duidelijk is dat de voorbereidingen voor productie in volle gang zijn.

Alice-speelveld wordt bedrukt

Pinball Brothers (PB) Geen nieuws hier en als gerucht gaat dat men aan Predator werkt.

Laatste cabinets staan te wachten op een speelveld

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

NFV-lid Barry Hoeben bij de laatste door hem geproduceerde bowling alley

Winfred de Ruijter

Oude liefde roest niet Hoezo…? Dat denk je vast. Wat betekent het eigenlijk? Het gezegde beschrijft het mooi: ‘De liefde verdwijnt nooit helemaal’. In dat licht besteden we hier aandacht aan NFV-leden, die al meer dan 10 jaar lid zijn. Wie zijn ze en hoe ziet ‘de hobby’ er vandaag de dag uit? In elke Spinner brengen we een aantal van die leden in beeld. En telkens uit een andere provincie: we gaan dit keer naar het zuidwesten van Nederland! We stelden de leden allemaal dezelfde vraag: hoe ziet ‘de flipperhobby’ er nu uit?!

Wat is je naam? Marc van Gurp Sinds welk jaar ben je al lid? 2003 Hoe ben je bij de vereniging terecht gekomen? Toen ik mijn eerste kast kocht, ben ik gelijk op zoek gegaan naar een netwerk waaruit ik onderhoudsinformatie kon krijgen. Zodoende kwam ik bij de NFV uit.

Wat was je eerste kast en heb je die nog? Red & Ted’s Roadshow was mijn eerste kast en die heb ik nog steeds. Deze kast stond tijdens mijn militaire dienstplichtperiode in de Cadi van de kazerne in Oirschot. Des tijds uren op gespeeld met collega’s daar. Zelfs zoveel dat het aantal vrije spellen dat we hadden zodanig opliep, dat we nooit meer hoefden te betalen. Toen ik na mijn studie was gesetteld vond ik het tijd om zelf een Roadshow aan te schaffen. Op de wensenlijst staat de Stern kast AC-DC. Goede muziek gecombineerd met flipperen. Wat waardeer je aan de NFV? Diversiteit. Als niet actief lid ervaar ik meerwaarde aan het lidmaat schap door zowel de informatieve en afwisselende Spinner maar ook door de mogelijkheid om op clubdagen op verschillende kasten te kunnen spelen. Door mijn werk ontbreekt het me aan tijd om hier iets meer tijd aan te besteden. Mijn huidige woonplaats Bergen op Zoom is in dit verband ook niet ideaal gelegen.

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Flipper je wel eens buiten de deur, zo ja waar (bijv. DPO, clubhuis, in het wild?) Soms. Afgelopen jaren een paar keer een open clubdag bezocht met de kinderen. Op verschillende kasten gespeeld. Erg leuke ervaring. Heb je wel eens iets bijzonders in de hobby meegemaakt? Flipperkasten op openbare locaties kom je niet veel meer tegen. Als dat dan toch het geval is, dan ga ik altijd even kijken. En als er dan een Roadshow bij staat dan is de verleiding groot om even te spelen: ongeacht of ik dan voor werk weg ben of privé. Wat wil je nog kwijt aan/over de NFV? Ik denk dat de NFV niet alleen voor actieve leden en semi-professionele flipperaars een leuke organisatie is, maar zeker ook voor degenen die minder tijd aan deze hobby kunnen besteden. Je blijft goed op de hoogte van de ontwikkelingen. Wat is je naam?

Wat waardeer je aan de NFV? Heel leuk Spinner magazine, voor mij de voornaamste flippergerelateerde infobron. Een leuke club met gelijk geïnteresseerden

Wat is je naam? Jarno Borgs Sinds welk jaar ben je al lid? 2010 Hoe ben je bij de vereniging terecht gekomen? Zelf ontdekt dat er destijds een heuse Nederlandse Flipper Vereni ging bestond (en nog!) en toen zo snel mogelijk lid geworden. Wat was je eerste kast en heb je die nog? F-14 Tomcat als restauratieproject. Jazeker die koester ik en die heeft al 2 verhuizingen doorstaan. Nog nooit zelf op gespeeld, dus dat is een nog te verwezenlijken droom. Recent trotse bezitter geworden van een replica speelveld, dus de basis is daarmee zeker compleet.

Flipper je wel eens buiten de deur, zo ja waar (bijv. DPO, clubhuis, in het wild?) Uitsluitend zelfs, publiek toegan kelijke flippergelegenheid blijft nog veel te zeldzaam. De voor mij best bereikbare plek met een ruime selectie is Café Comic Sans te Gent. Daar ben ik zo af en toe te vinden. In het clubhuis ben ik i.v.m. de afstand nog nooit geweest, maar ooit zal dat hopelijk ook nog wel een keer lukken. Ik was er wel o.a. bij tijdens het DPO in het Evoluon, in 2017 alweer maar dat was zeer zeker de moeite waard. Heb je wel eens iets bijzonders in de hobby meegemaakt? Al op jonge leeftijd op vakanties in met name Frankrijk en België spraken flipperkasten mij aan. Met als eerste herinnering het finalespel van een Scared Stiff op camping Polleur in België. Met wat klein geld mocht ik ‘even gaan flipperen’ want daarna gingen we weer op pad. Nou ik herinner me nog altijd levendig Hoe ben je bij de vereniging terecht gekomen? Door het DPO, ik weet niet meer welk jaar. Hier ben ik als recreatie speler naar toe gegaan en hier hoorde ik van de vereniging. Ik ben kort daarna lid geworden.

Wat is je naam? Stefan Blommaert Sinds welk jaar ben je al lid? 2000

Wat was je eerste kast en heb je die nog? In 1997 had ik net mijn vriendin leren kennen en zij had net werk in het UMC. Ik moest nog een paar maanden naar school en we zijn daarna samen gaan wonen in Utrecht. We werkten beide onregelmatig waardoor ik geregeld alleen thuis was en op zoek was naar een leuke hobby. Zo kwam ik op de website van Koos Vlamings terecht en ik heb bij hem mijn eerste kast gekocht. Mijn eerste kast was een Indiana

de knipperende startknoppen van menig verdiende credit, die ik dan gedwongen achter moest laten.. Gelukkig kwam het ook andersom genoeg voor. En snapt de massa (gelukkig?) nog steeds niet, dat er bijna standaard een loterij actief is na ‘een potje’. Op latere iets oudere leeftijd, bij aanschaf van mijn eerste flipperkast, waren de sleutels van de kast nog onbereikbaar (ze lagen op een andere locatie). Die stuurde de vorige eigenaar wel na per post. Dat heeft hij destijds keurig gedaan, getuige de enveloppe met daarin een gat in de vorm van een sleutel die ik een paar dagen later ontving... Post sorteermachine had hem ‘bij de post zelf afgeleverd’ maar respons op navraag daar heb ik nooit ontvangen. Factortje ‘jammer maar helaas’ was dat. Wat wil je nog kwijt aan/over de NFV? In de eerste plaats: ga zo door en bedankt! En als dromen mag voor de toekomst: Een dependance per provincie en dan een selectie verenigingskasten laten rouleren per half jaar?

Jones waar we vele uren samen op hebben gespeeld. Het beviel zo goed dat er zes maanden later een Twilight Zone bij is gekomen. In 2001 zijn we terug naar Hulst verhuisd omdat we vrienden en familie misten. In het nieuwe huis hadden we veel meer ruimte en zijn er in korte tijd drie kasten bijgekomen: een Scared Stiff, Attack from Mars en een Junkyard. Het snelle spel en de lekkere flow van Attack from Mars vond ik heel leuk en zo kwam ik uit op een Medieval Madness. De Medieval Madness was lastig te vinden en ik heb deze toen ge huurd via de NFV. Na 3 weken kwam Martijn van Aken hem ophalen en hebben we samen nog een potje geflipperd. Na deze 3 weken was ik er zeker van dat er een Medieval

Madness zou komen maar het heeft nog meer dan een jaar geduurd voor ik er 1 vond die betaalbaar was en in een redelijke staat. Met Medieval Madness in de verzameling merkte ik dat ik altijd op deze kast speelde en te weinig op de andere. Als er dan eens vrienden langs kwamen voor een avondje, was ik een halve dag bezig met kleine storingen uit de andere kasten te halen. Toen ben ik de andere kasten gaan verkopen, ook omdat we de ruimte nodig hadden. De enige kast

Wat is je naam? Patrick Josiassen Sinds welk jaar ben je al lid? 1997 Hoe ben je bij de vereniging terecht gekomen? Bas Vis heeft me geattendeerd op het bestaan van de vereniging. Wat was je eerste kast en heb je die nog? Mijn eerste kast was een Fish Tales en ja, die heb ik nog steeds. Wat waardeer je aan de NFV? De instandhouding van onze flippercultuur.

die ik nu nog heb is een Medieval Madness. Ik speel er te weinig op maar hij gaat nooit weg. Wat waardeer je aan de NFV? Dat er door een hoop vrijwilligers een mooie vereniging is met een mooi clubhuis en vele flipperkasten. Ook het blad is mooi, met leuke rubrieken. Flipper je wel eens buiten de deur, zo ja waar (bijv. DPO, clubhuis, in het wild?) Hier in de buurt zijn, voor zover ik

Flipper je wel eens buiten de deur, zo ja waar (bijv. DPO, clubhuis, in het wild?) Weinig. Op vakantie speur ik nog wel eens naar de aanwezigheid van een kast. En als het dan mag van de wederhelft, speel ik een potje (want vaak staan we er dan een tijdje…) Heb je wel eens iets bijzonders in de hobby meegemaakt? Mijn eerste kast, de Fish Tales heb ik gekocht bij Carl Jacobs in Schilde (B). Die had daar een bosachtig terrein waar ook allerlei gecamoufleerde legerjeeps en dergelijke op stonden. Vertwijfeld of ik op de juiste plek was aangekomen, liep ik dat pad in en voor ik het wist werd ik begeleid

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

weet, geen flipperkasten meer te vinden helaas. Maar afgelopen vakantie in Oslo zijn we bij Tilt geweest. Hier staan veel flipperkasten en andere arcadekasten. Hier hebben we wel een paar avondjes doorgebracht. (https://tiltoslo.no/tilt-games/) Heb je wel eens iets bijzonders in de hobby meegemaakt? Nee, eigenlijk niet. Wat wil je nog kwijt aan/over de NFV? Niks meer hoor :o)

door twee dobermanns, eentje links van me en eentje rechts. Zo kwam ik bij de schuur en trof daar een wal halla aan flipperkasten aan. Tegen mijn vrouw had ik aangegeven enkel te gaan kijken. De Fish Tales kwam net uit de exploitatie en kon ik zo meenemen. Hoef je niet de verbaasde blik uit te leggen: bij thuiskomst met een auto vol flipperkast. Wat wil je nog kwijt aan/over de NFV? Keep up the good work.

Sander Bakkes

Play research Play Research! Een nieuwe column over wat we van de wetenschap kunnen leren over (samen) spelen en flipperen – met veel nadruk op psychologie. Ik ben Sander Bakkes (Universitair Docent aan de Universiteit Utrecht) en ga het deze editie hebben over iets wat we allemaal – heel vaak! – meemaken bij flipperen: FALEN!

Stel je eerst even voor: Je hebt een drukke dag gehad; je bent druk bezig geweest met werk of familie, en hebt zin om in de avond even ontspannen een videogame te spelen. Vol verwachting start je een spel op, en zit helemaal klaar om even lekker te gaan spelen: je ziet mooi artwork, hoort gave muziek, en op het moment dat je denkt te gaan beginnen komt opeens in beeld: “Druk op deze knop om te winnen…” Waarom zou je daar waarschijnlijk heel geïrriteerd van worden…? Te makkelijk? Past niet bij de verwachtingen? Geen uitdaging? Het kan van alles zijn, maar het geeft denk ik duidelijk aan dat het vaak niet om het winnen gaat (of niet alleen maar om het winnen): het gaat om de weg daar naartoe (en niet alleen het resultaat); het gaat om de volledige ervaring. En hier wordt het interessant, want vanuit de psychologie weten we hoe belangrijk het is om je competent te voelen in de dingen die je doet in het dagelijks leven. Je wilt liefst het gevoel hebben dat je goed bent in je baan. Als je ervoor kiest om een bepaalde activiteit te doen (een hobby, koken, spelen met de kinderen etc.), dan wil je dat meestal goed doen en het niet verprutsen.

In de psychologie noemen we dit de paradox van faal ervaringen: 1. In de echte wereld houden we niet van falen; we voelen ons graag competent. 2. We ervaren faal-ervaringen wanneer we spelen en flipperen. 3. We kiezen er zelf voor om te gaan spelen en flipperen, ondanks dat we daar iets ervaren wat we in de echte wereld graag vermijden. Er is dus iets bijzonders aan de hand met flipperen. En aan de Universiteit Utrecht doen we hier onderzoek naar, en dan met name naar de persoonlijke verschillen bij het omgaan met falen. Sommige mensen kunnen daar beter tegen dan anderen. En sommige mensen geven meestal zichzelf de schuld als iets niet lukt, waar anderen meestal de schuld geven aan de flipperkast… ;-) Meer hierover in de volgende Spinner!

Het opvallende is: mensen die spelen op een flipperkast kiezen zelf voor een activiteit waarvan het gegarandeerd is dat je daarin faalt. Bal 1? Weg voordat je het in de gaten hebt. Bal 2? Gaat ook niet veel beter. Bal 3? Hé gelukkig die blijft wat langer in de lucht OH NEE SHIT, ook alweer kwijt... Bij flipperen faal je vaak. Opnieuw en opnieuw – gegarandeerd – en dat gevoel knaagt een beetje.

Ronald Eijkman

Digital Pinball

Commodore 64

Night Mission Pinball Extended – C64 (2024) Wacht eens even. Klopt dat wel? Een flipperspel voor de Commodore 64 uit 2024? Zeker, dat klopt helemaal! De Digital Pinball-rubriek is met deze game begonnen in Spinner 4 van 2016 maar nu blijkt er dus een remake van deze flipperklassieker uit 1982 gemaakt te zijn. Ruim 40 jaar nadat het origineel is uitgebracht dus. Een vergeten icoon, die Commodore 64? Dacht het niet!

De Commodore 64 (C64) was dé computer voor thuis in de vorige eeuw. Hij kwam op de markt in 1982 en werd daar pas in 1994 vanaf gehaald. In die tijd zijn er tussen de 12 en 17 miljoen exemplaren verkocht. Daarmee is de C64 als bestverkochte homecomputer aller tijden de geschiedenis ingegaan. De C64 zag er geenszins aantrekkelijk uit, maar was met name zo populair vanwege de astronomische hoeveelheid games die ervoor zijn gemaakt. Hoe tof was het dat je begin jaren 80 gewoon in de huiskamer de arcadeklassiekers van toen kon spelen? Donkey Kong, Space Invaders, Pac Man, Galaga, Popeye, Breakout, je kon het zo gek niet bedenken of het was er voor de C64. Mijn eerste computerspel Natuurlijk kon er ook geflipperd worden op de C64. Eén van de eerste flipperspellen was Night Mission Pinball. Voor mij een extra bijzonder spel, omdat dit het eerste spel was dat ik op een computer in de huiskamer speelde. Ik weet het nog goed, het was tweede kerstdag in 1984 en we waren met het gezin op bezoek

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

spelletjes werden veel sneller ingeladen en zo’n floppydisk bood veel meer ruimte voor grotere en dus mooiere games. Voor zowel de Datasette als de Floppy Drive was het supermakkelijk om software (lees: games) te kopiëren. De games die wij thuis hadden, die daadwerkelijk uit de winkel kwamen, waren op één hand te tellen. Meestal ging het ook nog eens om games die we uit de voordeelbak hadden gevist. Ik noem een ‘Attack of the Mutant Camels’. Dan weet je het wel. Na twee keer spelen verdween het spel de kast in. Dat was met Night Mission Pinball wel anders. Maar dat spel kwam dus uit het illegale circuit. Dus laten we de aandacht eens vestigen op de (semi)legale variant die dit jaar is uitgekomen!

Datasette 1530 voor de C64

Handleidingen en floppydisk van Night Mission Pinball bij mijn oom en tante in Leeuwarden. Mijn oom had iets nieuws: een computer! En je kon er spelletjes op spelen! Wat een ervaring was dat. We hebben tot laat zitten gamen. Ik was negen, laat was voor mij dus een uurtje of negen ’s avonds. Het spelen van spelletjes ging destijds ook gepaard met wachten. Wachten tot het spel was geladen. Dat ging niet zo heel vlot, want de eerste spelletjes voor de C64 stonden op een cassette bandje, dus het kon zomaar zijn dat je eerst drie minuten voor je uit zat te staren alvorens je kon beginnen met spelen. De cassettespeler voor de C64 heette Datasette. Als er meerdere spelletjes op een cassettebandje stonden, kon je aan de hand van het tellertje op de Datasette het bandje naar een bepaald punt toe spoelen en vanaf daar het spel laden. Mooie tijden. Illegaal circuit Later werd de Datasette ingewisseld voor de 1541 Floppy Drive. Wat een verademing was dat! Geen gedoe meer met het vooruit- en terugspoelen van het cassettebandje,

“Je moest eerst drie minuten wachten voordat je het spel kon spelen”

Night Mission Pinball: de C64-versie uit 1983 49

Introductiescherm van Night Mission Pinball Extended

Night Mission Pinball Extended Als we naar de C64-versie uit 1983 kijken dan ziet dat er best gedetailleerd uit voor een spel dat een jaar na de C64 zelf was uitgebracht. De meeste C64-spellen waren behoorlijk primitief en simpel begin jaren 80. Niet zo gek natuurlijk; de spelmakers moesten de C64 nog leren kennen en uitvinden hoe ze op een zo efficiënt mogelijke manier een zo fraai mogelijke game konden

zich met name bezig met het kraken van software, het maken van demo’s (‘kijk eens wat ik kan met deze computer!’) en het pimpen van klassiekers.

maken. Dat was een uitdaging, zeker voor huidige begrippen: de C64 had maar 38.911 bytes vrij voor de Basic programmeur! De games voor de C64 hebben ondanks deze blijvende beperking wel een enorme ontwikkeling doorgemaakt. De remake van Night Mission Pinball illustreert dat, zonder veel van het origineel af te wijken. Het spel is gemaakt door Extend, een C64-demogroep uit Finland. Zo’n demogroep houdt

Reverse engineering Deze Night Mission Pinball remake is tot stand gekomen door allereerst te kijken hoe het originele spel in elkaar zit. Aan de hand daarvan is de ‘Extended’-versie in elkaar geknutseld. Dat heet reverse engineering. De persoon die de meeste tijd in het project heeft zitten, legt - in een tekstbestand dat bij het spel zit - uit wat hij allemaal gedaan heeft. Je moet bijna een computerexpert zijn om te begrijpen wat hij allemaal vertelt. Het komt erop neer dat er een hele hoop dingetjes zijn aangepast met één reden: prestatieverbetering. Dit is vooral te merken tijdens multiball met vier ballen. Waar het originele spel moeite had met multiball (zelfs al met twee ballen), vliegen de ballen bij de Extended-versie als een malle over het scherm. Maar ook met één bal is het duidelijk, deze rolt veel soepeler over het speelveld. Wat natuurlijk ook gelijk opvalt is dat het spel eindelijk wat meer kleur

Spelscherm van Night Mission Pinball Extended 50

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

FIX-modus: pas het spel aan op 35 punten!

heeft. Dat begint al bij de intro, die de originele game natuurlijk niet had. Het is een intro die je verwacht bij een demogroep: mooie visuele aankleding en vette muziek. Hele vette muziek. Het zou zomaar een acidtrack geweest kunnen zijn uit de jaren 80. De SID-geluids-chip van de C64 blijft me verbazen. Of beter gezegd, het verbaast me wat men er allemaal uit kan halen. De gameplay Speelt deze nieuwe versie ook anders dan het origineel? Nou, hij is in ieder geval een stuk sneller. Dat wil ook zeggen dat je de bal sneller kwijt bent. Verder is het met de standaardinstellingen, net als bij het origineel, bijkans onmogelijk om met de rechterflipper de bal in het gangetje naast FLY te schieten. Dat is een essentieel gangetje voor multiball. In de meeste gevallen raak je één van de FLY-targets en komt de bal zo terug dat je ‘m, ondanks dat bumpertje tussen de flippers, kwijt bent. Heel frustrerend. Hetzelfde geldt voor die paarse popbumper, de kans is groot dat de bal ongelukkig terugkomt als je ‘m daar tegenaan schiet. Dat gebeurt naar mijn idee veel minder snel in het origineel. Wat wel een leuke verbetering is, is dat je het scherm ziet bewegen als je de kast een douw geeft. Dan heb je toch iets meer het idee dat er wat gebeurt. Niet dat het wat uitmaakt, als het nodig is om de bal bij te sturen gaat ie vaak zo snel

singen had gedaan, kwam de bal de shooterlane niet eens meer uit. En tijdens het spelen is de FIX-modus niet beschikbaar. Dat werd dus een harde reset. En zo kan het dus ook zijn dat je de kracht van de flippers zo laag instelt dat je de bal niet eens meer naar het bovenste speelveld kunt knallen. Kortom, je bent waarschijnlijk uren bezig met aanpassen, uitproberen, aanpassen, uitproberen, tot je een configuratie hebt die prettig speelt. Hier geldt wat mij betreft de oneliner: if it ain’t broke, don’t fix it!

dat er geen redden meer aan is. Tja. Die snelheid is wel een dingetje. Misschien ben ik gewoon een ouwe zak aan het worden. Dat kan. Nee, wacht, dat is ook zo. Gelukkig biedt het spel, net als het origineel, de mogelijkheid om de gameplay op 35 punten aan te passen met de zogenaamde FIX-modus. If it ain’t broke, don’t fix it! Je komt in de FIX-modus door FIX te typen als je niet aan het spelen bent. In de screenshot zie je een aantal opties. Er zijn aardig wat mogelijkheden om de bal minder snel te laten rollen. Iets te veel als je het mij vraagt, want het kan heel goed dat het spel totaal onspeelbaar wordt met een ongelukkige configuratie. Na mijn eerste poging, waarbij ik niet eens zulke heel extreme aanpas-

Gaan we die spelen? Als je van Night Mission Pinball op de C64 hebt genoten zou ik deze nieuwe variant zeker spelen. Mooi om te zien dat ‘the scene’ nog steeds springlevend is (er is dit jaar ook een nieuwe versie van Impossible Mission uitgekomen!). Nu weet ik niet of ik deze Extended-versie, ondanks de aanzienlijke prestatie verbeteringen en de geweldige grafische aankleding, verkies boven het origineel. Hier is toch sprake van een behoorlijk stuk nostalgie dat bij mij dreigt te verdwijnen bij het spelen van de versie uit 2024. Maar het is wel supergaaf wat Extend, en met name coder ‘Grue’, gepresteerd heeft. Dus, hoe gaan we dit spel spelen? Allereerst google je op Night Mission Pinball Extended. Via het eerste resultaat download je de game. En die kun je vervolgens met een C64-emulator starten. Scan de QR-code voor een begrijpelijke handleiding.

C64 Mini, helaas zonder Night Mission Pinball 51

Jim Jansen

Pinball on location Gastro Pub, Rokin 85, Amsterdam

Het jaar begon goed voor de hoofdstedelijke flipperliefhebber. In januari 2025 werd op het Rokin, op nog geen 100 meter van de Dam, Gastro Pub Rokin 85 geopend. “Great drinks, great food, and a warm welcome — every day, for everyone,” lezen we op de website. De nieuwe bar beslaat drie panden en je kan er inderdaad eten -van ontbijt en borrelhappen tot een uitgebreid diner- , cocktails drinken en er staan maar liefst drie flipperkasten. We betreden het pand door een chique draaideur en passeren rechts een prachtige ouderwetse bar. Her en der staan TV’s opgesteld waar zowel Nederlands als Engels voetbal wordt vertoond. Aan het eind van dit gedeelte zien we links een authentieke Amsterdamse voordeur in de muur van het pand gemetseld waarvoor gasten regelmatig poseren om de foto’s vervolgens te delen op Instagram. Rechts ervan bevinden zich de drie kasten en kan je ook nog pool biljarten. In volgorde zien we een Godzilla (premium), een Foo Fighters (pro) en een Toy Story LE). De kasten worden geëxploiteerd door Pinball Palace en komen alle drie net nieuw uit de doos. We bevinden ons in hartje Amsterdam en dat merk je ook aan de prijs. Je betaalt twee euro voor een

spel van drie ballen. Voor vijf euro krijg je drie credits. De overigens ontzettend aardige obers spreken alleen maar Engels. Omdat de kasten net uit de doos zijn gehaald, speelt de Godzilla werkelijk goddelijk. De bal vliegt door de machine en met recht vinden kenners dit een van de leukste

“De flipperkasten komen alle drie net nieuw uit de doos“ dan wel de leukste machine die de laatste tien jaar op de markt is gebracht. Zonder problemen vullen we steeds opnieuw onze namen in. Die in de weken die volgden alweer snel verdwijnen omdat het flippernieuws zich in de hoofdstad snel verspreidt en RVG en ACM hier vervolgens ook komen en hun highscores achterlaten.

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Foo Fighters is de tweede machine die we spelen en zelf vind ik dat een ontzettend mooie machine. In tegenstelling tot andere rockband gerelateerde flipperkasten vind ik de muziek van Foo Fighters wel erg goed. Omdat dit gecombineerd wordt met een heerlijke flow, mooie schoten en dito artwork speel ik erg graag op Foo Fighters. Wat ook leuk is dat dit de enige machine is waar Insider Connect werkt, wat toch weer net iets extra’s biedt. Ook deze kast speelt fantastisch en ook hier vullen we na elk potje wel een keer onze naam in. In vergelijking met de twee Stern machines valt Toy Story tegen. Ook deze kast is splinternieuw maar de flow ontbreekt. Ook vind ik de schoten niet bijzonder en na een potje houden we het voor gezien. Al met al is Amsterdam weer een mooie flipperlocatie rijker en iets verderop kan je ook terecht in the Minds (Addams Family) en De Buurvrouw (Game of Thrones). Een goede zaak.

Ruime gelegenheid om een highscore achter te laten

Nieuwe kasten bij de Gastro Pub!

Je gaat hier ook heen om een JJP in het wild te spelen

Jim’s flippermaat in actie

Ron Sommeling

The Who’s Tommy Flipperkastrestauratie In eerdere jaargangen zijn al een aantal projecten van Ron Som (bij de burgerlijke staat ingeschreven als Ron Sommeling) aan bod gekomen. Ik herinner me een H2II/The Getaway en een Scared Stiff en ik heb ook wel eens bij de gaskachel in zijn klusruimte annex gameroom gezeten. Het hobbymatig flipperkasten repareren is uitgegroeid tot een bijna professionele aanpak van uitdagende projecten. Het is prachtig om te zien hoe ‘lelijke eendjes’ in een aantal pagina’s en een serie foto’s in een eindproduct veranderen dat beter in elkaar zit, dan toen de machine origineel de fabriek verliet. Toen ik zag dat Ron een Tommy van Data East onder handen had genomen was dat de reden om contact met hem op te nemen. Hij vond het een prima idee om het verhaal met alle Spinner lezers te delen. Veel leesplezier!

Nieuw artikel, nieuw project. Ik ga dit keer een soort van vreemd, want er stond namelijk nog geen Data East restauratie op mijn projectenlijst. Het moet er dan toch maar eens van komen. Deze opdracht kreeg ik van een NFV-lid uit Helmond en eigenlijk was er van restauratie in eerste instantie geen sprake. De opdracht luidde: ..... ach, lees zelf maar even het bericht dat hij mij stuurde: Beste Ron, Ik las het artikel over je in de Spinner. Zelf heb ik al meer dan 15 jaar de kast ‘Tommy’. Deze destijds in redelijk goed spelende staat gekocht. In de jaren erna een paar kleine defecten zelf gerepareerd totdat de kast na enkele minuten spelen uitviel. En die minuten werden steeds korter tot de huidige status dat de kast niet meer opstart. Kennis van printplaten etc heb ik niet, en ik dacht als ik eens tijd heb hier in te gaan verdiepen. Maar in de praktijk komt daar niets van en mijn pensioen is ook meer dan 15 jaar in de toekomst. Dus trek ik de stoute schoenen aan om hulp te vragen. Hulp in de vorm van: wie kan en wil mijn Tommy repareren en ook restaureren zodat die weer jaren lekker speelt. Is dit een project wat wellicht bij jou past? Welke mogelijkheden zie jij hierin? Direct dat rinkelende belletje in mijn hoofd toen ik dit bericht las. Een kast die na enkele minuten al uitviel en

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

zelfs helemaal niet meer startte, toen deze voor de laatste keer aangezet werd (vertelde de eigenaar). Hmmm, dan zou ik graag enkele foto’s van de kast willen ontvangen en van met name de printplaten (om te zien wat daar loos is). De eigenaar verzekerde me de batterijen er op tijd te hebben uitgehaald, maar uit ervaring weet ik dat dit vaak de grootste oorzaak van al die ellende is. Na ontvangst van de gevraagde foto’s kon ik van deze klus een inschatting maken. • Cabinet had enkele slijtageplekken die ik kon bijwerken. • Siderails hadden roest en lakschade. • Speelveld nog mooi maar vuil, dus onderhoud nodig. • Kast heeft een storing, dus reparatie nodig. Op de ontvangen foto’s zagen de borden er keurig uit en leken die in orde. Dat moest ik dan maar bekijken als de kast gebracht was. Enkele weken later belandde de Tommy in mijn werkplaats. De eerste inventarisatie Nu de kast hier stond, kon ik toch eens goed naar de borden kijken (en dan met name het CPU bord). ‘Yep, oeps, damn, die is er nog slechter aan toe als ik dacht’. De processor was in elk geval overleden en de verschillende IC’s en weerstanden ook. Nog maar niet gesproken over de banen die compleet weggevreten waren.

Zuurschade (l) en kopkastreparatie

‘Het lijkt wel of die ic pootjes in een groen bubbelbad zitten... Nee Ron, dat is helemaal niet om te lachen maar om te huilen’. Over de gehele linkerkant van dit MPU bord was schade te zien, en dan ook serieuze schade. Herstelbaar? Ja met heel veel tijd en geduld misschien. In mijn optiek beter een nieuw MPU bord erin, want wie weet wat er na reparatie nog op dat bord meer omvaltbord. Zonde, zonde, zonde en helaas een bak extra kosten voor de opdrachtgever. Uiteraard werd dit goed overlegd, voordat we weer verder konden. Er kwam groen licht voor een nieuw bord dus daar konden we mee verder. Het cabinet Toch iets anders dan ik gepland had, ging ik verder met het cabinet. De siderails waren aan vervanging toe, dus die er dan maar voorzichtig afhalen.

Ook de kopkast had zijn schades en konden nu ook mooi bijgewerkt gaan worden. Zo waren we lekker druk bezig om alle plekken met airbrush bij te werken. Wat met de eerste twee plekken nog prima lukte, bleek uiteindelijk toch een mission impossible te zijn. Zelfs Brian kreeg dit oude vervaalde geel niet meer op de juiste kleur. Op sommige plekken was het vuil er zo ingevreten, dat het een soort bruingeel moest worden. Heel erg jammer van al het werk maar deze missie ging voor ons niet slagen. Je ziet het goed op de achterkant van het cabinet. Overal waar je keek, leek het geel weer een andere tint te hebben. We besloten om te overleggen hoe we hiermee verder moesten. Sommige mensen vinden het uiterlijk minder belangrijk en kunnen leven met iets kleurverschil. Gelukkig was de oplossing niet moeilijk en werd er in overleg besloten om toch maar voor nieuwe decals te gaan. Wat dus aanvankelijk geen restauratie leek, begon nu toch wel serieus die kant op te gaan. Het vooruitzicht: schuren, plamuren, schuren, plamuren, primer, stickers plakken etc...

Je ziet hier ook kleine gaatjes in het cabinet zitten die nog dichtgemaakt moeten worden. Geen idee waarom die erin zitten maar het waren er meer dan twee ;-). Je ziet hier ook de plekjes in het geel en zwart welke bijgewerkt moesten worden. Ik heb daar een uitermate kundige hulp (Brian) voor en snel gingen we aan de gang met het color matchen om daarna alles te airbrushen.

Colormatching

Als start maar eens met het cabinet begonnen om deze met de vlakschuurmachine helemaal kaal te maken. Een fijne klus (not) als er geen oude decals opzitten, maar gewoon verf zoals bij de Tommy. Ik was zelf aardig vergeeld, na een paar uurtjes flink doorschuren. Klaar voor het plamuurwerk en uiteraard een primer op de achterkant (want die gaat opnieuw gespoten worden). De Tommy decals zijn ook binnen, dus als alles klaar is met plamuur en primer kan ik direct doorgaan met het cabinet.

Eerste laag primer erop en daarna zeker nog een tweede laag om het mooi te dekken. Zeker met de kleur geel is een goede primer heel belangrijk, volgens Brian. ‘Doen we dat Brian en dan mag jij die achterkant weer mooi geel spuiten’ We hadden hiervoor de kleur van de decals aangehouden, om in ieder geval het cabinet weer 1 kleur te hebben. De kopkast was nog mooi en hoefde niet bijgewerkt te worden, alleen twee nieuwe side decals. We zaten echter wel met de bedrukking achter op de kast voor de “latch control”. Brian opperde om met zijn grafisch computerprogramma deze opnieuw te ontwerpen (en hem te laten printen op een doorzichtige sticker). Ik denk zelf dat we niet anders konden, want een kale gele achterkant is ook geen gezicht. Het wordt natuurlijk niet hetzelfde als het origineel (en een sticker blijf je zien) maar het resultaat viel ons toch niet tegen.

delen. Eerst maar eens beginnen met de lockbar receiver die meestal vies en geroest is. Met een beetje schuren en wat polijsten krijgt je het meeste vuil wel weg. Een stuk beter zo, en door met de rest van de onderdelen. Tommy cabinet terugbouw Het wordt tijd om de kast weer op zijn poten te gaan zetten en met het speelveld te starten. Buiten is het bloedheet, dus deur wagenwijd open om binnen nog een beetje verkoeling te krijgen. Dit zijn de mindere dagen om aan flipperkasten te sleutelen (als het 30 plus buiten is). We gaan gewoon door, want er is regen op komst en dat betekent afkoeling. Even het speelveld erin hangen dus.

In ieder geval weer een strakke achterkant en uiteraard willen we dat met de decals ook zien. Laten we maar beginnen met de kopkast. Zoals altijd de decal goed uitlijnen en met het contragewicht van de voeding kan deze tijdens het plakken niet meer verschuiven. Nog steeds mijn favoriete manier voor zowel kopkast als cabinet. Deze decals zijn van perfecte kwaliteit, hetgeen natuurlijk heel veel bij het plakken helpt. Cabinet ook maar even doen.

Cabinet met nieuwe decals

Het speelveld is nog heel netjes maar wel uiterst vuil, dus dat vraagt om een schoonmaakactie (alvorens er een playfield protector opgaat). Eerst nog even die apron sticker onder handen nemen, want die ziet er niet uit. Vieze lijmresten van een andere sticker die er ooit over heeft gezeten denk ik.

Dan nog even de laatste toevoeging om deze mooie decals tegen beschadiging te beschermen: een set leg protectors. De laatste hand aan het cabinet moest nog gelegd worden. Het schoonmaken en inbouwen van alle onder-

Dat is alweer een heel stuk beter en zo kon ik beginnen met het leeghalen van het speelveld (om deze ook een flinke poetsbeurt te geven). Best wel nodig toch? Ook duidelijk te zien dat hij in zijn leven enigszins vochtig heeft gestaan, gezien de corrosie op sommige metalen delen. Geen probleem, die worden straks ook weer bling bling. Leeghalen en poetsen is wat ik nu ga doen, voordat de protector er straks op gaat.

Lockbar eraf

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Je ziet de kast opknappen. De glans komt ook weer mooi terug, dus er is geen extra clearcoat behandeling voor dit veld nodig. Tijd om de playfield protector eens in te passen.

shooter. Deze was in het verleden door een lasser flink onder handen genomen denk ik. Speelveld, voor (boven) en na schoonmaak

Yep, die mag wel eens vervangen worden toch. Allemaal kleine klusjes aan het doen nu, dus het opbouwen van het speelveld staat nog even on hold. Ik wil eerst de kast weer technisch in orde krijgen voordat ik verder ga met het speelveld. Dat betekent kopkast erop en de borden inbouwen en aansluiten. En natuurlijk een nieuw MPU bord voor deze kast.

Deze paste heel netjes, zonder dat ik een aantal randjes moest wegknippen. Gebeurt niet heel vaak met die protectors, is mijn ervaring. Tijd om nog even wat ijzer te poetsen voordat ik met opbouwen verder ga.

Speelveldprotector Na het aansluiten van de borden nog even het playfield omhoog gezet, om de mirror te demonteren en van een nieuwe decal te voorzien. Dat was ook best wel nodig dacht ik.

Dit is altijd wel een lonend stukje werk en je ziet het meteen opknappen. Echter wel jammer natuurlijk dat de meeste ball guides onder speelveld plastics verborgen zijn. Volgend klusje was het vervangen van de auto

Mirrordecals

Na deze weer teruggezet te hebben, viel mijn oog op een connector die er niet heel fris meer uitziet. Deze zal ook inclusief zijn Z-connector vervangen moeten worden.

Ballguides

Nu alle connectoren weer aangesloten en of vervangen zijn kon de Tommy voor het eerst weer gestart worden - met het nieuwe MPU bord. Vol verwachting..., 5 volt led aan, PIA led aan en blanking blijft uit, grrrrr. Dat bord wil niet booten. Wat is hier aan de hand dan? Lastig is dat er slechts een vrij summiere handleiding meegeleverd wordt. De Tommy is een single ROM machine (512k). Het bord komt gejumperd uit de doos, voor zowel single als duo ROMS. Ik moest hiervoor jumper J4 losknippen. Het was even zoeken maar gelukkig was er een oplossing. Voor toekomstige klanten/ liefhebbers dus een tip als je een single ROM DE kast hebt.

De laatste loodjes Nu weer verder met de opbouw van het speelveld. Er restte nog een aantal ramps, plastics en uiteraard 6 nieuwe ballen. Appeltje eitje zou je denken toch. Nou nee dit keer niet. In ieder geval niet toen alles gereed was, en er een eerste spel kon worden afgedrukt. ‘Error in het L/R relais’: hetgeen betekende dat er een aantal spoelen/flashers niet aangestuurd konden worden. Hmmm, even dat PPB bord bekijken. PPB board

CPU-jumper en zuurschade

Gelukkig dus nu een startende Tommy. Ik werd meteen verwelkomd met de bekende klanken van “The Who”. Nice. ‘Niet te vroeg juichen Ronnie’, want het DMD had het ook niet naar zijn zin. Alle dots waren aan tijdens het booten en bleven aan. Hmmmm. Even de spanningen meten op de DMD connector. Alle pinnen gaven de juiste voltages, dus dan moet het wel in de data lijnen fout gaan. Lintkabel issue waarschijnlijk. De kabel van het MPU naar het DMD bord had ik nog op voorraad, dus heb deze direct vervangen. Helaas niet de oplossing. Dan de lintkabel van het DMD zelf. Ja dus.

Ok, Q5 is al eens vervangen en heeft ook geen relatie met dit probleem. Alles maar even nagemeten, relais opnieuw gevloeid, zekeringhouders gevloeid, connectoren gevloeid en zekeringen doorgemeten. Aha, F6 kaduuk. Die vervangen en het bord weer terug. Nada, damn, verder zoeken dan maar. Aha, de twee zekeringen bij de brugcellen in de kopkast had ik nog gemist. Juist, kaduuk. Weet je wat, ik trek die ellende eruit en zet er meteen een nieuw Inkochnito Brugbord in dan is dat circuit ook weer beschermd. Bedankt Peter.

Het lijkt me wel duidelijk. Ook hier was het zuur ingekropen. Dat wordt schoonmaken en alle pennen even opschuren. De rest van het bord zag er nog schoon uit, dus hopelijk is dit het. Booten van de CPU

Inkochnito brugboard

Yes, een startende Tommy met DMD alive. Nice! Nu weer verder met de opbouw van het speelveld en straks ook de inserts en kopkast van leds voorzien zodat de connectoren niet meer verbranden.

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Met extra zekering voor de mirror motor is dit hele circuit weer perfect beschermd. Nu maar eens een spel afdrukken… YEAH!!!, Tommy is alive!!!!

Damn, onderste lijn van het DMD is half weg, nee hè! Had natuurlijk de DMD controller al schoongemaakt maar het DMD zelf nog niet bekeken. Oke, wat zien we daar nu weer. Oei, ook niet best en ook aan de andere kant onder het glas zelf zag ik ellende. Daar kom ik nooit bij zonder het DMD compleet te slopen.

De laatste loodjes zoals gezegd en deze wegen toch wat zwaarder dan gedacht. Maar uiteindelijk staat er wel weer een hele mooie nieuwe en frisse Tommy klaar.

Alles schoonmaken dus en wat ik kon wegkrijgen en waar ik bij kon is goed gelukt. Nieuwe soldeerpunten gezet en fingers crossed voor de onderste lijn. Helaas. Ik ben bang dat deze in de toekomst ook vervangen moet worden. Rest me nog een laatste klus en dat is het vervangen van de inserts en kopkast lampen, door een mooie set van Led4Pin, bedankt weer Erik.

Leds voor kopkast en speelveld

Het eindresultaat

Evenementenagenda Maand

Dag

Datum

Locatie

Tijden

Thema

April

zaterdag

Veenendaal

10.00 - 18.00

Klusdag

vrijdag

Veenendaal

15.00 - 22.30

Funhouse Friday

Mei

vrijdag

Veenendaal

15.00 - 22.30

Funhouse Friday

Juni

zaterdag

Veenendaal

10.00 - 18.00

Algemene Ledenvergadering

zaterdag

Veenendaal

10.00 - 18.00

Klusdag

vrijdag

Veenendaal

15.00 - 22.30

Funhouse Friday

Check de NFV-website voor aanmelding, beperkingen of wijzigingen!

Gerard van de Sanden

De avonturen van een flippermuseumdirecteur

De Kromme doet ‘t zittend In 1973 verscheen er een bijzonder boekje op de markt, getiteld “Same Player Shoots Again”. Het boekje bevatte een voorwoord van Rijk de Gooyer en een interview met niemand minder dan Willem van Hanegem. Daarin vertelde Willem openhartig over zijn passie voor flipperen, waarbij hij een opmerkelijk detail onthulde: hij speelde het liefst zittend. Op de zolder van zijn huis in Hendrik-Ido-Ambacht had hij twee flipperkasten staan: de Doodle Bug en de Aloha. Samen met een goede vriend, Feyenoord-icoon Wim Jansen, had hij die flipperkasten naar boven getild – zonder poten en met de kop eraf, want anders pasten ze niet. Het is een beeld dat prachtig het tijdperk van de jaren zeventig oproept, toen het leven misschien wat simpeler, maar zeker niet minder spannend was. Nu, 52 jaar later, komt dat verleden weer tot leven. Vandaag was Willem namelijk te gast in ons museum voor de opname van de AD Willem en Wessel Podcast. Een podcast die niet alleen over Feyenoord gaat, maar vooral over de wereld van Willem van Hanegem zelf. Door het aanhoudende lobbywerk van onze voorzitter Dick werd eindelijk een wens vervuld: Willem in ons museum, voor een flipperpotje na de podcast. En natuurlijk kon dat niet zomaar op een willekeurige flipperkast. De Capcom Flipper Football stond klaar, een kast die perfect aansloot bij het voetbalhart van Willem. Het was direct duidelijk: hij was het flipperen nog lang niet verleerd. Net als op het veld draaide het om focus, timing en een beetje geluk. En ook nu maakte dat het verschil.

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Na het flipperen vereeuwigde Willem zijn aanwezigheid op de Wall of Fame met zijn handtekening. Een moment dat we in ons museum zeker zullen koesteren.

De Kromme doet ‘t zittend

“Als je lager zit, heb je beter overzicht. Je ziet de bal beter aankomen en kunt beter mikken.” Wist je trouwens dat er speciale Willem van Hanegem- flippers bestaan? De zogenaamde bananenflippers op de flipperkast Discofever worden “Kromme”-flippers genoemd, als eerbetoon aan zijn bijnaam. En waarom Willem altijd zittend flipperde? Daar gaf hij al in 1973 zelf antwoord op: “Als je lager zit, heb je beter overzicht. Je ziet de bal beter aankomen en kunt beter mikken.” Wie zijn wij om een voetballegende tegen te spreken? Zo werd vandaag een bijzonder stukje geschiedenis nieuw leven ingeblazen in ons museum. Willem van Hanegem, Feyenoord, flipperen en een unieke speelstijl – het zijn verhalen die blijven fascineren, nu en voor altijd.

Willem te gast in de Willem&Wessel podcast

Co van Kempen

Start a new game Nieuwe leden stellen zich voor Elk kwartaal verwelkomt de NFV zo’n 30 tot 50 nieuwe leden. Mensen die om uiteenlopende redenen zodanig enthousiast zijn over flipperen dat ze zich aansluiten bij onze vereniging. In deze editie stelt Co van Kempen uit Amstelveen zich voor. Hierbij wil ik mij voorstellen als nieuw lid. Mijn naam is Co van Kempen, ik ben 63 jaar, getrouwd met Coby en we hebben drie kinderen (allemaal de deur uit). We wonen heel prettig in Amstelveen. Toen ik een jaar of tien was speelde ik al op een flipperkast, er stonden er een paar op de voetbalvereni ging waar ik speelde. Toen ik ouder werd ging ik met enige regelmaat naar automatenhallen maar helaas zijn die allemaal verdwenen. Ik heb vroeger de Pharaoh-flipperkast gehad en ik heb ooit een tweede aangeschaft voor de onderdelen. Helaas had ik niet de technische kennis om de defecte kast te repareren en heb alles maar verkocht. Ik zou wel graag een eigen flipperkast willen en daar hebben we ook wel ruimte voor, maar als de kast stuk gaat zou ik niet weten wie de kast voor me zou kunnen repareren, misschien is huren wel een optie die ik overweeg.

me vroeger hoe goed hij in dat spel was. Als we op een camping stonden waar een flipperkast was dan gaven we hem een paar Euro en daar kon hij vaak de hele dag mee spelen. Vaak kreeg hij het geld op het einde van de dag weer terug omdat ze dan gingen sluiten. Het lijkt me leuk om samen deze hobby weer op te pakken. We kijken er naar uit om af en toe eens op een flipperkast in Veenendaal te spelen en ervaringen te delen met andere leden.

Mijn zoon Rob heeft het flippervirus van mij geërfd en ik verbaasde

NFV Spinner Magazine | jaargang 34 | nummer 1

Nieuwe leden Andre Jilderda Henriette Pol Esther Tempelaar Maximilian Marx Tony Kamp Joris van Seijen Sander Sol Marco van Beek Fred Brinkhof Alex Flipse Raymond de Man Edward Stolze Tony Vos Dirk Remmers Ivo Schürmann Erik-Paul Tenwolde Thirza Teuben Anne-Louise Westelaken Amaranthe Arentz Femke Arentz Iain Arentz Nick Peeks Karlo Poljančić George van Rossenberg Roel Smit Tjeerd Minnema Nick Maaskant Sascha Poljančić Wim van Silfhout Michel Veenendaal Dieuwert van den Broeke Bert Kramer Magaret van Schijndel

Technische Vraagbaak Flipperkast defect? Hoe sluit je een nieuwe spoel aan? Hoe check je of de opto’s goed zijn? Voorbeelden van vragen die leden kunnen stellen aan de Technische Vraagbaak (TV). De TV wil leden helpen die zelf het initiatief hebben genomen om iets aan hun kast te gaan doen, maar met een technisch probleem zitten waardoor ze niet verder kunnen. Of mensen die wel willen, maar misschien niet weten waar ze moeten beginnen; de TV biedt hulp. Vragen kunnen zowel schriftelijk

als telefonisch gesteld worden. Verwacht geen kant-en-klare oplossingen. Gert-Jan en Eric zullen je een stap op weg helpen zodat je zelf weer verder kunt. Vanwege de onregelmatige werktijden van Eric kan het zijn dat zijn voicemail aan staat. Als je een berichtje inspreekt, dan wordt je uiterlijk de volgende dag teruggebeld. Let op! Bel alleen op de aangegeven dagen en tijden! Schrijven of e-mailen kan natuurlijk altijd. Uiteraard kun je ook je vraag stellen in het NFV-forum.

COLOFON NFV Spinner Magazine is het tijdschrift van en voor leden van de Nederlandse Flippervereniging (NFV) en wordt viermaal per jaar gratis aan leden toegestuurd. Oplage 1.300 ex.

COPYRIGHT Niets uit de SPINNER mag worden overgenomen zonder schriftelijke toestemming van de redactie. PTT periodiek 146128 ISSN 1382-4066

REDACTIE Barry Driessen, Bas Vis, Gerard van de Sanden, Pieter Arentz, Rens Hooijmaijers, Ronald Eijkman, Theo van Vroenhoven, Wilko Wieffering, Winfred de Ruijter.

NFV DAGELIJKS BESTUUR Waarnemend voorzitter Bas Vis: voorzitter@nfvpinball.nl, 0644756466 Secretaris Rens Hooijmaijers - secretaris@nfvpinball.nl Penningmeester Laurens Linssen penningmeester@nfvpinball.nl Clubhuis & Collectie Arie Pijl - 0318-548901 arie@nfvpinball.nl Competitie, wedstrijden & Spinner Bas Vis - b vis@nfvpinball.nl 06-44756466 Techniek & onderhoud collectie Bart Volman - techniek@nfvpinball.nl 06-13443222

Aan dit nummer werkten verder mee Jos van Rixel, Bob van Leeuwen, Sander Bakkes, Jim Jansen, Ron S0mmeling, Co van Kempen. OMSLAG Barry Driessen COVERFOTO JJP GRAFISCH ONTWERP Brr Brr DRUK Drukkerij Koopmans REDACTIONELE BIJDRAGEN Artikelen en fotomateriaal zijn zeer welkom op het redactieadres. Er mogen geen rechten van derden op rusten. Door inzending geeft de auteur of fotograaf toestemming tot pu blicatie in de Spinner. Artikelen, advertenties, vragen, columns en ingezonden brieven opsturen naar: redactie@nfvpinball.nl ADVERTENTIE TARIEVEN • 1/4 pagina € 50,00(1x) / € 150,00 (jaarcontract,4x) • 1/2 pagina € 100,00(1x) / € 300,00 (jaarcontract,4x) • 1 pagina € 150,00(1x) / € 450,00 (jaarcontract,4x) • Achterkant op aanvraag

AANSPRAKELIJKHEID De redactie werkt met grote zorgvuldigheid aan de samenstelling van de SPINNER. De redactie en/of Nederlandse Flipper Vereniging aanvaardt geen aansprakelijkheid voor mogelijke schade (direct of indirect, van welke aard of omvang dan ook) die het gevolg is van onjuiste vermelding en/of zetfouten. De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden bijdragen in te korten, op onderdelen te wijzigen of te weigeren.

COMMISSIES Ledenadministratie Nils de Kleine ledenadministratie@nfvpinball.nl Clubhuis evenementen & catering Arie Pijl - 0318-548901 arie@nfvpinball.nl Webmaster Koen Martens Social media Winfred de Ruijter Club van 100 Marianne Winkel - Cv100@nfvpinball.nl Evenementen Evenementencoördinator: [vacature] DPM coördinator: [vacature] Wedstrijden & competitie Regionale Toernooien (RFT) coördinator: [vacature] Lokale Competitie (LFC) coördinator: [vacature]

Gert-Jan de Haan Roptasins 14 9051 GR Stiens 06 274 568 90 techniek@multigame.biz Maandag- en vrijdagavond van 19:00 tot 21:30 uur Eric Bartels Frankrijklaan 69 1966 VC Heemskerk 06 535 20 486 hmbartels@kpnmail.nl Dinsdag- en donderdagavond van 19:00 tot 21:30 uur Communicatie Spinner: redactie@nfvpinball.nl Public Relations: Jim Jansen jim@nfvpinball.nl / 06-12096694 TECHNISCHE VRAAGBAAK Gert-Jan de Haan techniek@multigame.biz / 06- 27456890 Maandag- en vrijdagavond van 19:00 tot 21:30 uur Eric Bartels - hmbartels@kpnmail.nl / 06-53520486 Dinsdag- en donderdagavond van 19:00 tot 21:30 uur ERELEDEN Guus Arens, Jurgen van de Peppel, Ad Jonker, Martijn van Aken, Bas Vis, Theo van Vroenhoven, Jan en Tonia Meijer LIDMAATSCHAP VAN DE NFV Lid worden van de Nederlandse Flipper Vereniging kan door een aanmeldingsformulier aan te vragen bij de secretaris of via de NFV website (www.nfvpinball.nl). Een lidmaatschap kost € 35,00 per kalenderjaar. Voor mensen die op hetzelfde adres wonen bestaat de mogelijkheid om duolid te worden. De contributie voor dit duo lidmaatschap is € 40,- per jaar. Voor hele gezinnen is er het familie lidmaatschap: € 45,- per jaar. Per adres wordt slechts één Spinner gestuurd. Opzeggingen schriftelijk uiterlijk 1 maand voor het einde van het kalenderjaar bij de penningmeester. BANKGEGEVENS ING Rekeningnr.: 7233926 t.n.v. NFV IBAN: NL 52 INGB 0007233926 BIC: INGBNL2A KVKnr: 40482631

DE NIEUWSTE MACHINES UIT VOORRAAD LEVERBAAR

PINBALL PALACE EXPL BV WWW.FLIPPERKAST.NL