nederlands auschwitz comité
28e jaargang, nr. 4/5/6, juni/juli/augustus 1984, verschijnt 6x per jaar.
Secr.: E. Furth, Diemerkade 43, 1111 AC Diemen, tel.- 020-905310 bankrek.: A M R O BANK, bijk. van Baerlestr. 58, 1071 BA A m s t e r d a m , spaarrek. 40.01.75.088 Gem. giro: 4875500, postgiro 293087 t n.v. NAC Redaktie: Drs. Eva Tas, Amsteldijk 23, tel. 020-795716, 1074 HS A m sterdam Administratie krant: D v a n Geens, Renkumhof 50, 1106 JB Amsterd a m (Zuid-Oost), tel 020-972869.
Een drukke zomer Er is genoeg te doen deze zomer in Nederland. Twee, drie festivals, vooral in Amsterdam. En nog een, dat van de poëzie, in Rotterdam. Een en ander werd ondanks honderd fluiten op de Amstel onder Amerikaanse leiding overstemd door het zg. dubbelbesluit over kruisraketten uit Den Haag en door verkiezingen voor een invloedloos parlement in het verre Straatsburg. Misschien denkt u nu dat u uw buurt- of avondblad ter hand hebt genomen. Nee, echt niet. En toch gaat het ons allemaal aan. Zo goed als de twee Amerikaanse dansgroepen, de beide Bolsjoi-balletsterren, de vier Poolse theatergezelschappen, de rondtrekkende Engelse acteurs met hun King Lear-in-eentent, naast talloze andere in- en uitheemse artisten, tot uit de Himalaya toe, die hier hun kunst brachten. Ondanks ook hierbij aanwezige haken en ogen in veel opzichten voorbeeldig, niet alleen voor ons. Veel directer dan met de golven toerisme en kunst hebben wij natuurlijk te maken met het ingrijpende besluit van de Tweede Kamer om de kruisraketten in 1988 te plaatsen, mits... Hoezeer de meningen onder de overlevenden, vervolgden en andere slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog ook uiteen mogen lopen, wij denken toch dat er in onze kringen weinig flessen champagne zijn opengetrokken bij het vooruitzicht dat er ooit maar één kruisraket of enig kernwapen meer in ons land komt. Menigeen, juist van onze mensen, ligt wakker van de weinig bemoedigende internationale toestand en bij elke manifestatie zijn waarlijk ervaren ouderen tussen de verontruste jeugd te vinden. Je kunt ook zeggen: wij delen het inzicht in wat ons bedreigen kan met een meerderheid
van de Nederlandse bevolking. De uitingen lopen overal sterk uiteen. Meer in het bijzonder treft ons de uitslag van de Europese verkiezingen. Niet alleen omdat het Europese parlement kort voor deze en vorige verkiezingen antisemitisme en neonazisme besprak en verwierp. Nog minder omdat in de verkiezingsactie van vijf jaar geleden Italiaanse neofascisten met hun bloedbroeders uit andere westese landen op Sicilië een rondreizend fascistisch circus hebben opgezet. Ditmaal wisten extreem-rechtsen vaste voet in Straatsburg te krijgen. Niet uit het voormalige fascistische Duitsland of Spanje (de Italiaanse MSI had al enige zetels), maar uit Frankrijk. In Nederland haalde de ongeveer gelijkgezinde, tegen buitenlanders agerende Centrumpartij wel geen zetel, maar toch een ongezond percentage stemmen. Tenminste werd er te Velp bij de weduwe Rost van Tonningen, begunstigster van binnen- en buitenlandse oud- en neo-nazi's benevens van de Centrumpartij, huiszoeking gehouden. Tot niemands verbazing werden er stapels schendlectuur gevonden, zoals 'Stierven er werkelijk zes miljoen'? De nazi-weduwe wordt nu wegens haar gifhandel vervolgd. In Drachten bedreigt al geruime tijd gespuis van de Viking-jeugd een oud-verzetsman, zonder dat justitie iets doet. Terwijl deze toch over een gedetailleerd rapport beschikt. Wij kunnen ons licht indenken hoe geschokt een jonge geschiedenislerares zich voelt, vanwege collega'sCentrumpartijbestuurders. Terecht hebben de burgemeesters van Londen en Amsterdam hier over racisme gesproken: het is niet uitsluitend, maar wel bij uitstek een grotestads-
27 januari De 40ste Auschwitz-herdenking valt precies 40 jaar na de bevrijding van Auschwitz, op 27 januari 1985. Houdt deze zondag vrij! NAC
robleem. En waar het toe leidt, wat et van binnenuit bekeken nog meer betekent, we hebben het kunnen horen en lezen van de Zuidafrikaanse dichter Breyten Breytenbach, bestrijder en daardoor gevangene van de apartheid. Er leven heden drie generaties bij wie oude wonden en de gevolgen daarvan nog schrijnen. Hier en daar wordt geprobeerd over misdaad en schuld heen te stappen. Een gepensioneerde nazi-generaal kreeg bij de herdenking van D-day, de landing in Normandië door de geallieerden op 6 juni 1944, een medaille van een Franse burgemeester. Onschendbaar
De ontstane opschudding gaf aan hoezeer de grens was overschreden. Die grens met het nazidom moeten wij onschendbaar houden. Een instelling die volgens ons en vaak met ons daar onwaardeerlijk werk bij doet is de Anne Frankstichting. Onlangs besteedde deze aandacht aan de uitingen van racisme en antisemitisme op het voetbalveld. Op zeer genuanceerde wijze. Onze lezers kennen die materie ook uit ons blad. Verbazing is een zwak woord voor Vervolg op pag. 2
ICODO, studie en verslag De sociaal-juridische studiedagen voor vrijwilligers-organisaties op 28 en 29 maart j.l. op de Ernst Sillemhoeve in Lage Vuursche gehouden, waren uiteraard voor ons werk van groot belang. Nu het verslag uit is, komen wij er nog even op terug. Voor de WUV geldt ook wat een der sprekers zei over de Buitengewone Pensioenwet: het is wel een aflopende zaak, maar dan een, die nog lang niet is afgelopen. Annie Fels, de voorzitster van het Ned. Auschwitz ComitĂŠ, wees op enkele negatieve kanten van de WUV. Zo is bij iedere vervolgaanvraag (autokosten, telefoon, huishoudelijke hulp) steeds weer een keuring nodig. Soms loopt dat goed, maar vaak zijn daarmee juist grote moeilijkheden, bijvoorbeeld wanneer een arts geen enkel begrip toont dat men huishoudelijke hulp nodig heeft. Dit geldt niet alleen de oudere, maar met name ook de jongere vervolgden. Die krijgen dan te horen:
'Wat heeft u nou meegemaakt?' Vooral deze laatste groep, die bijvoorbeeld als kind ondergedoken is geweest, moet heel erg vechten om aanvragen erkend te krijgen en heeft vaak het gevoel tegenover een muur te staan. Mr. Bierenbroodspot voegde hieraan toe dat de WUV op zich een goede wet mag worden genoemd, maar dat de uitvoering vaak te wensen overlaat. Jeugdige vervolgden met een uitkering voor 1, 2 of 3 jaar moeten wegens de trage afhandeling eigenlijk, zodra ze de beschikking hebben, al meteen verlenging aanvragen. Eva Furth wees op de grote moeilijkheden waarop Joodse kinderen die na de oorlog geen familie meer over hadden, na veel pleegouders en adressen stuiten. Hetzelfde geldt voor vrouwen die alleen onmeetbare invaliditeitskosten of een hulp in de huishouding aanvragen. Onzerzijds werd erop gewezen dat
het is voorgekomen dat Joodse verzetsstrijders moeilijkheden ondervonden bij het verkrijgen van een buitengewoon pensioen, als zij niet in verband met hun verzet, maar bijvoorbeeld bij een razzia op Joden waren gepakt. Wij willen een uitspraak van mr. H. van de Meerendonk, de directeur van de Stichting 1940-1945 hier niet onvermeld laten: 'Wat de WUV-taken betreft moet nog eens gezegd worden dat de Stichting 1940-1945 deze niet heeft afgestoten als een vreemde administratieve opdracht, maar daarvoor in overleg met de overheid een andere oplossing heeft moeten zoeken in blijvende solidariteit met de Joodse, Indische en andere groepen van oorlogsgetroffenen.' Tenslotte nog een door Nico Wijnen geopperde suggestie: het ICODO zou moeten uitgroeien tot een goede wetswinkel, die ook juridische begeleiding zou kunnen geven bij de procedures.
uitspraak van een rechter, een voogdij of helpt een oplossing voor de moeilijkheden zoeken. Bij WUV-aanvragen zorgt JMW voor rapportages en is ook verder behulpzaam, zo nodig na een eventuele afwijzing, ook bij het opstellen van een bezwaarschrift of het aantekenen van beroep. Beth Simcha biedt onderdak aan een hele reeks activiteiten voor ouderen die prijs stellen op een Joodse sfeer. Een reeks vrijwillige medewerk(st)ers zet Beth Simcha luister bij of gaat op ziekenbezoek. Bijzondere prijs wordt gesteld op hulp van automobilisten om weinig mobiele leden van Beth Simcha en andere JMWcliĂŤnten te vervoeren. Laten gegadigden zich melden! Alle activiteiten van Beth Simcha in het nieuwe seizoen beginnen op 26 augustus. Hoogtepunten in het klubseizoen zijn de vieringen van de Joodse feestdagen. Op verzoek kunnen kosjere maaltijden door bemiddeling van JMW worden verzorgd. Op bescheiden schaal wordt, althans in Amsterdam, aan gezinsverzorging gedaan. Zij die daaraan behoefte hebben en zij die zich op enigerlei wijze ter be-
schikking willen stellen, kunnen zich opgeven bij de Stichting JMW, De Lairessestraat 145-147, 1075 HJ Amsterdam, tel. 020 - 730629. Het clubadres van Beth Simcha (JMW in samenwerking met de NIISA) is De Lairessestraat 13, tel. 020 - 738780.
Wat JMW doet Er wordt nogal eens gevraagd naar het werk van Joods Maatschappelijk Werk. Een zeer ruim terrein. Er is individueel en groepswerk, gericht op jongere of juist oudere mensen. Er zijn cursussen en recreatiemiddagen het jaar rond en ook vakantieverblijven. Velen van ons kennen JMW als behulpzame hand bij WUV-aanvragen. Een aantal 55-plussers kent ook de sociaal-culturele activiteiten, van volksdansen tot Frans babbelen en van lezingen met dia's tot en met de instuif op zondag. Voor een inschrijfgeld van f 50,- per jaar kan men alle cursussen en gezellige bijeenkomsten bijwonen. Alle mogelijke problemen met kinderen, nog op school of al schoolverlaters, kan men hier uitpraten. Ook zaken als handicaps, werkloosheid of verslaving zijn in de Lairessestraat bespreekbaar. De mensen van JMW staan, wie dit wensen, bij aan het ziekbed, ook als dat een sterfbed wordt. Vluchtelingen in Nederland (en Jodenvervolging is nog steeds niet voorbij) vinden vaak hulp bij JMW. Jonge mensen dient JMW meermalen van advies. Men aanvaardt er soms, via de
Vervolg van pag. 1
onze reactie op het bericht dat het ministerie van WVC tien procent wenst te bezuinigen... ausgerechnet op de Anne Frankstichting. Terwijl het voortreffelijk werk van de Stichting nodiger is dan ooit en goed wordt ontvangen, wil men in Den Haag de geldader afknijpen! Precies het omgekeerde is aan de orde. Wanbegrip en benepenheid strijden met elkaar. Wij behoeven het werkterrein van de Anne Frankstichting niet af te bakenen. Het valt iets bezijden het onze. Maar de doeleinden zijn dezelfde. Beiden richten wij ons tot het publiek. De Anne Frankstichting is vooral gericht op de jeugd. Juist daar behoort de regering, de overheid het voorbeeld te geven. Elke cent op dit werk bezuinigd is schade aan de ziel.
Verzetsman Lubberhuizen Geert Lubberhuizen, een van de oprichters van D e Bezige Bij, is gestorven. Weer een die, jong in het verzet, heenging voor hij oud werd. De student Geert Lubberhuizen liet Jan Camperts D e achttien doden drukken om aan geld te komen voor het redden van Joodse kinderen. Zo begon en daarvoor werkte de illegale uitgeverij D e Bezige Bij. H e t bedrijf bleef bestaan en neemt nog steeds een onvervangbare plaats in het Nederlanse literaire leven in. Geert Lubberhuizen heeft zijn monument zelf opgericht. Een verzetsmonument. Loco-burgemeester A. Ruitenbeek van Diemen reikt mevrouw Eva FurthHalverstad de versierselen uit, behorende bij de orde van Oranje-N'assau op 27 april 1984. Foto: Dirk-Jan Prins
Geridderd
Dankbetuiging
Enkele druppels van de jaarlijkse lintjesregen zijn dit jaar dicht bij ons gevallen. D e volijverige en alomtegenwoordige secretaresse van ons comité werd ridder in de orde van Oranje-Nassau. Wij hebben haar samen met haar man, chauffeur en onvermoeibare rechterhand, een gezellige ontvangst in hun eigen Diemen aangeboden. O n z e lezers en vrienden hebben geen verdere toelichting nodig. Het dankwoord van Eva Furth hieronder spreekt voor zichzelf. O o k een andere naaste vriend en medewerker van ons comité viel een onderscheiding ten deel: dr. Eddy de Wind werd bevorderd tot officier in de orde van Oranje-Nassau. Aan beiden nogmaals onze hartelijke gelukwensen.
Voor de talrijke fijne reacties, voor de grote belangstelling, voor de bijna ontelbare bloemstukken, geschenken, telegrammen, brieven, bomen in Israël, telefoontjes en persoonlijke felicitaties, wil ik iedereen heel hartelijk danken. H e t verlenen van een koninklijke onderscheiding (Ridder in de O r d e van Oranje Nassau) was een grote en onverwachte gebeurtenis, die mij bijzonder getroffen heeft. D e motivering: voor de strijd tegen fascisme en racisme vóór, tijdens en na de oorlog, en tevens voor het werk van het Auschwitz Comité is niet alleen voor mij van grote waarde, maar tegelijk voor al onze medewerkers waarmede ik samen al zovele jaren de strijd voer. Hopelijk kunnen wij nog vele jaren samenwerken in ons belangrijk werk. 27 april 1984 was voor mij en allen die mij na staan een bijzondere gelukkige dag.
NAC
Eva Furth-Halverstad
NAC
V r o u w i n bezettingstijd H e t voortreffelijke Verzetsmuseum Friesland, Kanselarij Turfmarkt 13 te Leeuwarden, herbergt tot 1 n o vember van dit jaar een tentoonstelling De vrouw in bezettingstijd. H e t toont de vrouw in het gezin en in het verzet en vaak was dat geen tegenstelling. D e tekeningen van Aat Breur-Hibma, die een jaarlang in het Rijksmuseum te zien waren, worden ook in Leeuwarden geëxposeerd. Openingstijden: dinsdag, zaterdag van 10-17 uur, 's zondags van 13-17 uur.
Pilotenhelpsters en
koeriersters
Talens en de nazi-misdaad nu De kogel is door de kerk. Een niet lande niet briljant te nomen - de herleving sinds 1978 danken wij aan de geheel misplaatste beeldspraak. Alzg. Groninger groep, dat is een parbert Talens, eens wegens verzet geticulier initiatief - over de grens is het pakt en als kampoudste in Kaufbeuren-Riederloh zelf pijniger van zijn helemaal bar en boos. In datzelfde 1978 is dan ook door een Internatiomedegevangenen geworden, moet het buitengewoon pensioen, dat hij naal Initiatief van verzetsmensen en slachtoffers van nazisme en fascisme sinds 1975 ontving, terugstorten. Tussen haakjes: Talens moest verlé- van alle eens bezette landen en beide den jaar in Maastricht terechtstaan en Duitslanden een grote demonstratie werd begin mei vrijgesproken. En- in Keulen gehouden voor verbod en kele verklaringen van uit Amerika ontbinding van de HIAG, de orgaovergekomen (oog)getuigen klon- nisaties van oud-SS-ers en van naziken met elkaar in tegenspraak. Ta- propaganda. Een jaar later werd dit lens wist een en ander bij zijn pensi- met kracht herhaald in Straatsburg, oenaanvrage in 1975 door liegen en onder het oog van het Europese parlement. Zoals daar nu ook geëist verzwijgen voor de Stichting 40-45 werd de verjaring van moord, dus en de Buitengewone Pensioenraad te ook van de nazi-misdaad, in juli 1979 verbergen. door de Bondsdag afgewend. Een Men zal zich herinneren dat het delegatie van het Int. Initiatief was NAC zich destijds telegrafisch tot bij de stemming in de Bondsdag aanhet OM te Maastricht en tot de BPR wezig. heeft gewend. De BPR schorste na het proces uit- Maar, moest Maurice Goldstein, de betaling van Talens' buitengewoon voorzitter van het Int. Auschwitz pensioen en vordert nu de over acht Comité, op de laatste bijeenkomst jaar uitgekeerde ongeveer 250.000 van het Initiatief te Triest vaststellen, gulden terug wegens het 'verstrek- na veel goed en helaas broodnodig ken van onjuiste informatie' aan werk, heeft het Int. Initiatief het er in 1983 lelijk bij laten liggen. Stichting en BPR. In de zomer van 1983 werd door de Deze zaak was aanleiding tot een uitregering te Bonn de HIAG gevoerig interview voor de VARA-raschrapt uit de rij van organisaties diorubriek 'De stand van zaken' met welker 'doeleinden tegen de op vrijmr. P. Brilman, de officier van justiheid berustende democratische tie, speciaal belast met het opsporen van oorlogsmisdadigers. Ts die vrij- grondwettige orde ingaan'. De HIspraak van verleden jaar geen dood- AG zou niet rechts-extremistisch vonnis voor de vervolging van oor- zijn. En dat terwijl op ieder 'Treffen' logsmisdadigers?' vroeg de intervie- de heldendaden van de beulsknechwer. Mr. Brilman ontkende dit niet. ten en hun chefs worden opgehaald Hij ziet weinig mogelijkheden tot onder het motto 'Unsere Ehre heisst bestraffing van 46 veroordeelde of Treue'. Himmlers politiek wordt er gezochte Nederlandse nazimisdadi- aangeprezen. En genoemde Himmgers, allen wonend in de Bondsrepu- ler stelde de SS juist 60 jaar geleden tot taak 'alle openlijke en geheime bliek. Men is praktisch steeds, na vijanden van de Führer, van de naruim veertig jaar, afhankelijk van ge- tionaal-socialistische beweging en tuigenissen. Documenten ontbreken van onze volkse wederopstanding te meestal. vinden, te bestrijden en te vernietiBinnenkort zal mr. Brilman verslag gen'. uitbrengen aan de minister over de geringe kans op berechting. Zijn bu- Het Oberverwaltungsgericht van ro wil hij niet laten opheffen, de Lüneberg stelde op 16 mei j.1. vast know how, de verzamelde kennis en dat door de toen geplande bijeenervaring, kan beter blijven bestaan. komst in Bad Harzburg 'de denkweEr kunnen zich immers plotseling reld van de SS weer tot leven gedingen voordoen, zoals de zaak- bracht zou worden'. Bonn liet echter Menten. Mr. Brilman noemde dit via ambasades weten dat de HIAG overgaan van actief op passief vervol- geen gevaar voor de grondwet vormde. gingsbeleid. Is de berechting van nog of weer los- Bondskanselier Kohl deed er op een lopende oorlogsmisdadigers hier te persconferentie juist een jaar geleden
nog een schepje bovenop: die jongens waren toen pas 19 of 20 en opgeroepen door de.Waffen-SS - die mochten niet het Kaïnsteken van het rechtsradicalisme dragen! Overigens heet het blad van de oud-SS-ers nog vandaag de dag Der Freiwillige! Een vorige Bondsregering heeft zich geheel anders uitgesproken in een verklaring gericht tot de Verenigde Naties op 31 juli 1970: 'Het uitdrukkelijk verbod van nazi-organisaties en het feit dat men nazistisch streven belet vloeien in gelijke mate voort uit de grondwet en wel in zulk een richting, dat de door de geallieerde en Duitse autoriteiten ter bevrijding van het Duitse volk van nationaal-socialisme en militarisme van kracht verklaarde wetgeving ook in het vervolg geldt.' En daar hoort het bij te blijven.
Centrum '45 Oorlogsgetroffenen die in het bezit zijn van een WUV-uitkering of van een Buitengewoon pensioen en die psychologische behandeling wensen, kunnen zich aanmelden bij Centrum '45 te Oegstgeest. De behandeling zal vier maanden na aanmelding kunnen beginnen. U kunt het Centrum bellen 071 155242 en een afspraak maken met mevr. Schavemaker.
Oranje Hotel Op 29 september a.s. houdt de Stichting Oranje Hotel de jaarlijkse dodenherdenking. Aanvang 11 uur. Het poortje van de gevangenis te Scheveningen gaat om 11.30 uur open. Men kan kaarten aanvragen bij de heer W.A. Brug, Willem de Zwijgerlaan 114, 2582 EV Den Haag.
Sobibor, 14 oktober 1943 * In de 'Binnenlandse Kroniek' van het op'15 oktober 1-943 verschenen nummer van het illegale blad 'Trouw' staan twee opvallende artikelen. In het eerste wordt verslag gedaan van de laatste grote razzia in Amsterdam en het Gooi op erev Rosj Hasj ana 5704, Waarbij de laatste Joden waaronder de leiders van de Joodsche Raad, werden opgepakt. Elders staat onder het kopje 'Het gaat goed' hoe...' het nederlaag-complex langzaam maar zeker onze beschermers bekruipt. Hoe prematuur dat optimisme van oktober 1943 was is ons helaas bekend.. Voor enkelen was er echter enige reden tot optimisme, met name voor Chaim Engel, zijn vrouw Selma Wijnberg en nog 48 anderen. Hun was het gelukt na de opstand van 14 oktober blijvend te ontsnappen. Over het kamp Sobibor en alles wat daar plaats vond is uitvoerig bericht door o.a. de Jong, Presser, Herzberg, Novitch en op andere wijze door Cohen. Aan deze serie is zeer onlangs een boek toegevoegd: 'Ontsnapping uit Sobibor' (oorspronkelijke titel 'Escape from Sobibor') geschreven door de 47-jarige Amerikaanse journalist Richard Rashke, eveneens auteur van het veelbesproken boek 'The Killing of Karen Silkwood'. Rashke, die zich bij het schrijven van dit boek gehandicapt voelde, door het feit dat hij geen Jood is, is een zgn. Tnvestigative Journalist'. Hij heeft het zichzelf bij het schrijven van dit boek niet gemakkelijk gemaakt. Zo reisde hij o.a. naar Israël, Canada, Polen en Rusland om overlevenden, waaronder de leider van de opstand - een officier van het Rode Leger - te interviewen. Ik heb het gevoel dat de vertaling beter had gekund; de integriteit van de schrijver staat buiten discussie. Voor mij was dit het eerste verslag van de opstand in Sobibor, een opstand waarbij ongeveer driehonderd gevangenen ontsnapten van wie uiteindelijk slechts 50 in leven bleven dat zo gedetailleerd geschreven is. Het boek is bovendien een schoolvoorbeeld van wat 'Oral History' (mondelinge geschiedenis) kan zijn. Rashke's inspanningen - en de span-
Wij
ningen die hij zijn gesprekspartners heeft bezorgd - zijn mijns inziens dan ook vokomen verantwoord. Niet alleen omdat hij de grootste opstand uit de gehele geschiedenis van de concentratiekampen beschrijft, maar óók omdat hij aantoont dat waar dat maar enigszins mogelijk was, de Joden in de kampen, ondanks hun erbarmelijke lichamelijke conditie, toch verzet hebben gepleegd. De opstand heeft bovendien tot gevolg gehad dat onmiddellijk erna de Duitsers de gaskamers hebben afgebroken en het kamp met de grond gelijk hebben gemaakt. Naast alle bijzonderheden betreffende de toestand in het kamp vanaf het moment dat het eerste transport arriveerde, gaat Rashke uitvoering in op het antisemitisme van vele Poolse partizanengroepen, die dan ook vele ontsnapten hebben vermoord. Hij gaat eveneens in op de Oosteuropese geschiedschrijving, waar met betrekking tot de Holocaust het woord 'Jood' nauwelijks voorkomt. Eveneens beschrijft de auteur de hulp die de twee belangrijkste kampbeulen van Sobibor, Wagner en Stangl van de rooms-katholieke bisschop Hudal hebben gekregne om via Syrië naar Brazilië te kunnen ontkomen. Het boek bevat de namen van vrijwel alle geïnterviewden en een zeer uitvoerige literatuurlijst. 19 treinen vertrokken uit Westerbork naar Sobibor, meer dan 34.000 uit Nederland afkomstige Joden zijn er vermoord. Richard Rashke heeft een waardige grafsteen voor hen neergezet. Het boek is 'opgedragen aan de meer dan tweehonderdvijftigduizend die niet aan Sobibor ontsnapten'. Het boek verdient een uitgebreide lezerskring. Amsterdam, juni 1984 Ab Caransa Richard Rashke: 'Ontsnapping uit Sobibor' Uitgeverij In den Toren, Baarn Vertaald door Anita van de Ven Prijs: f32,50
waren...
Ook als u niet zoveel van ons hoort zijn wij meestal in de weer. Natuurlijk waren wij op de Dam en andere gedenkplaatsen op 4 mei en in Middelburg op 5 mei om de bevrijding te vieren. Al tijdens de eerste meidagen was Ro Corper-Blik in Bergen: daar was een congres gewijd aan de vaak netelige problemen van de 'naoorlogse Joodse-generatie'. De hoogleraren Abram de Swaan en Lea Dasberg en de debuterende schrijfster Ellen Santen leidden in, zeer bewogen gesprekken volgden. Het laatste mei-weekend woonden voorzitster en redactrice de eerste Europese bijeenkomst bij van de Wereldfederatie van Joodse verzetsmensen, oud-strijders en gedeporteerden. Eigenlijk was het doel deelname uit Europa aan het congres van de Wereldfederatie in het voorjaar van 1985, 40 jaar na de bevrijding, in Israël te verzekeren (Bij beide voorgaande congressen was ons comité ook in Tel-Aviv vertegenwoordigd.) George Wellers en Maxime Steinberg, resp. Frans en Belgisch specialist in de geschiedenis van de Joodse tragedie door de nazi's, hielden belangrijke voordrachten. Onder meer bleek opnieuw dat het Joodse aandeel in de verschillende geallieerde legeers zowel als in het verzet van allerlei aard relatief zeer groot is geweest, in tegenstelling tot oppervlakkige of boosaardige voorstellingen. In Frankrijk en België bestonden aparte Joodse, ook gewapende, verzetsgroepen. In Nederland niet, maar het aandeel van Joden in het verzet overtrof verre dat van Joden ook van de vooroorlogse bevolking van Nederland. In de resolutie werd onder meer aangedrongen op versterkte vervolging van nazi-misdadigers, vestiging van vrede tussen Israël en de buurlanden en behoud van vrede in de wereld. Internationaal Initiatief Aangezien het NAC al jaren meewerkt aan het Internationaal Initiatief van Verzet en Slachtoffers van nazisme en fascisme, reisde redactrice Eva Tas eind juni naar Triest, op uitnodiging van onze Italiaanse
Verzetsmuseum Amsterdam Er is een Verzetsmuseum Amsterdam in de maak met een stichting, voorzitter en comité van aanbeveling, waarin ook mevr. A.S. FelsKupferschmidt, de voorzitster van het NAC. Daarnaast een Stichting Vrienden en Vriendinnen vna het Verzetsmuseum Amsterdam. Deze zond ons het volgende bericht: Verzetsmuseum Amsterdam in 1985 een feit! Althans, daar streven we naar. Wij, dat zijn in de eerste plaats de vrouwen en mannen uit het verzet 19401945 die samen de Stichting 'Verzetsmuseum Amsterdam' hebben gevormd, daarin bijgestaan door een tweede stichting 'Vrienden en Vriendinnen Verzetsmuseum Amsterdam'. Zoals bekend is, heeft wijlen koningin Wilhelmina, 'De Moeder van het Verzet' Amsterdam de wapenspreuk verleend 'Heldhaftig, vastberaden, barmhartig'. Dit op grond van het feit dat de Amsterdamse bevolking zich gedragen heeft als vervat in de drie woorden van deze wapenspreuk. Dit geldt uiteraard voor de vrouwen en mannen van het verzet in de eerste plaats. Hierbij denken
wij nu niet alleen en uitsluitend aan de Februaristaking, alhoewel dit unieke historische gebeuren wel het sein was voor het gehele land om de vijand te weerstaan. Om dit plan te realiseren zijn reeds een aantal positieve mededelingen te doen. In de eerste plaats heeft de overheid in principe haar medewerking toegezegd en is van verschillende zijden hulp aangeboden. Het initiatief is ontstaan uit de groep verzetsmensen die de tentoonstelling 1933-19NU eerst in Katwijk en later in Amsterdam in het Koninklijk Paleis hebben georganiseerd. Ook de assistentie van het 5 mei-comité van Amsterdam heeft daarbij een rol gespeeld. Amsterdam heeft reeds een tentoonstelling van uitstekend kaliber tot haar beschikking en deze tentoonstelling vindt momenteel onderdak in een schoolgebouw in het centrum van Amsterdam. Het Verzetsmuseum Amsterdam, dat de initiatoren voor ogen staat, zal worden ondergebracht in de geheel verbouwde synagoge in de Lekstraat in Amsterdam-Zuid, daar dit gebouw in zijn huidige vorm niet beantwoorden kan, helaas door gebrek aan mensen, aan het gestelde doel. Er zal daartoe een kleine synagoge in het gehele gebouwencomplex onder-
dak vinden. Het Verzetsmuseum Amsterdam zal vooral de jeugd kunnen tonen hoe het verzet heeft gewerkt, wat de fascistische terreur aan leed en onheil heeft gebracht en zal daarnaast vanzelfsprekend een duidelijke waarschuwing zijn voor herlevend fascisme met al zijn verderfelijke uitwassen als antisemitisme, racisme en willekeur, zoals b.v. discriminatie van minderheden. Rijk en gemeente hebben reeds steun toegezegd, instellingen van groot formaat benevens alom bekende fondsen overwegen momenteel ook subsidies te verlenen. Echter zonder steun van u, oud-verzetsmannen en vrouwen, alsmede sympathisanten uit alle kringen van de Nederlandse bevolking, zal het niet gaan. Uw bijdrage kunt u storten op postrekening 5.1940.45 t.n.v. Stichting Vrienden en Vriendinnen Verzetsmuseum Amsterdam. U hoort nader van ons - mogen wij nader van u horen?
plaats met gebed door een Grieksorthodox geestelijke, de bisschop en de rabbijn van Triest. In naam van de beschermheer, president Pertini, spraken de president van het hoogste Italiaanse rechtscollege, bestuurders van stad en provincie Triest en de voorzitter van het Int. Auschwitz Comité, Maurice Goldstein. Een voorname ^rol speelde het Comité voor de Verdediging van de Waarden van het Verzet en de Democratische Instellingen, dat ons mede had uitgenodigd. Uitstapjes buitenslands betekenen niet dat wij ons niet met binnenlandse aangelegenheden blijven bezighouden. Wij hadden wederzijds zeer gewaardeerd contact met het nieuwe hoofd van de hoofdafdeling verzet en vervolging van het ministerie van WVC, mr. H.Y. Kramer. Een allang in uitzicht gestelde gedachtenwisseling met bestuur, directeur en staf
van Centrum '45 heeft plaats gehad en zal, naar wij allen hopen, ook vruchten afwerpen. Alle activiteiten worden voortgezet.
Stichting Vrienden en Vriendinnen Verzetsmuseum Amsterdam
Vervolg van pag. 5
vrienden van de ANED, de algemene organisatie van gedeporteerden. Ook hier werd afgesproken om in 1985 op 5 april een internationale bijeenkomst te houden, tezamen met Duitse antifascisten in Dortmund om nogmaals te onderstrepen: geen SS-clubs en geen nazi-propaganda meer. De tweedaagse bijeenkomst was gewijd aan onderzoek naar en herdenking van de 'doodsfabriek' van San Sabba, het enige vernietigingskamp dat de nazi's in West-Europa nebben ingericht, nu 40 jaar geleden in een oud-rijstverwerkingsbedrijf bij Triest. Er zijn 5000 mensen vermoord en in een crematorium verbrand. De slachtoffers waren Italianen en Slovenen, onder wie enkele Joden. De meeste Joodse slachtoffers waren in 1944 al naar Auschwitz gestuurd. Voor het crematorium had een indrukwekkende plechtigheid
'De mensheid zonder geschiedenis, is als een mens zonder geheugen' Alles moeten wij doen wat wij kunnen om ervoor te zorgen dat wij nooit meer met zo een nachtmerrie wakker worden. Op vele plaatsen in de Verenigde Staten zijn centra gesticht om de massamoord op de Europese Joden te gedenken en te bestuderen. Er zijn bibliotheken, instituten enz. opgericht, er zijn bijeenkomsten op Jom Hasjoah, de dag van de ramp in april en er bestaan organisaties van kinderen van slachtoffers.