Auschwitz Bulletin, 1976, nr. 01 Januari

=2>

m min Mfk

GO

.• i .-

Ajc * \

1

n

L I . '

O O

CO

z O

Q.

natuurlijk verkade chocolade, u proeft wel waarom!

Lil

U houdt een uitvoerig, m o o i d r u k w e r k in u w hand. U leest v a n e e n herdenking, v a n acties. D a t kost allemaal heel veel geld.

H o e k o m e n wij daaraan? Door bijdragen, groot e n klein, misschien van u en heel veel a n d e r e n .

Belangrijke b e d r a g e n ontving het N . A . C . van het ministerie v a n C R M , v a n d e g e meente Amsterdam, van de N.C.R.V., van de schrijver J a n W o l k e r s , v a n de firma's Albert H e y n en D e Bijenkorf.

U behoeft niet achter t e blijven. Juist d e hulp uit alle kringen, uit alle streken v a n ons land en v a n onze vrienden in alle werelddelen m a a k t ons w e r k mogelijk. Elk bedrag is w e l k o m !

Bijdragen op postrekening 2 9 3 0 8 7 of A m sterdamse g e m e e n t e g i r o N 5 5 0 0 beide t.n.v. N . A . C , A m s t e r d a m .

I. S t i b b e , penningmeester N . A . C .

PISA loopt voor op de s c h o e n e n m o d e van

morgen

Kalverstraat 14 Tel. 24 59 10 AMSTERDAM

Boetiek Trik m o d e voor j o n g e m e n s e n Kinkerstraat 111 Amsterdam T e l e f o o n 18 62 0 3

voor een lekker kopje koffie in een aangename sfeer naar

-Q贸pre贸贸o

Kalverstraat 142 Amsterdam

HERDENKINGSNUMMER

nederlands auschwitz comité

O p l a a g : 25.000 e x e m p l a r e n

2 0 e j a a r g a n g , nr. 1 , j a n . 1976 Secr.:

E.

Furth,

Diemerkade

43, D i e m e n ,

tel. na 10-2

905310 Bankrek.: A M P . 0 Bank, bijk. V a n Baerlestr., A m s t e r d a m - Z .

G e m . Giro N 5 5 0 0 N . A . C .

Redaktie: Amsteldijk

-

Postgiro nr. 293087

23, A m s t e r d a m - Z . ,

telefoon

795716

Administratie: telefoon 020-184159

HOE KON AUSCHWITZ BESTAAN?

'Gij

moogt

zweren.'

Peter

niet

ijdel o p d e grote

Z o besloten

Viktor

Kien h u n 'Keizer

schreven

dit

Even

tegen getuige W i e s e n t h a l ' J u d a verrecke!'

reden geeft n i e m a n d beter d a n d e verzets-

w o r d e n g e r o e p e n zonder dat d e magistraat

auteur

een vin verroerde.

Parijs naar S a r a h Bernhardt's theater trekt.

v a n Atlantis'. Zij

opera-libretto

Theresienstadt.

naam

Ullmann en

later

Oostenrijkse

nazi-mis-

in

1943 in

dadigers s p o o r t deze helemaal

trof

hen d e

o p : die w o r d e n toch vrijgesproken.

grote d o o d v a n A u s c h w i t z . Het werk, hier

'Het

feit

dat i e m a n d

in

de

niet

meer

'Wij

Vercors,

dienen

mensen

buurt

van

stuk

o n s af

te

tussen

andere

zijn

aarde. W a n t

wiens

'Zoo'

vragen

niet z o lang

heel

w a t wij

soorten

geleden

op

stond

o n l a n g s uitgebracht d o o r d e Nederlandse

D a c h a u of Treblinka in garnizoen lag b e -

het gehele m e n s d o m o p het spel . . . H e t

Operastichting, is een i n d r u k w e k k e n d e g e -

wijst niet dat d e betreffende schuldig w a s

heeft weinig gescheeld

tuigenis tegen

aan

had d e wereld overspoeld en zijn wil o p -

het bederf

v a n het leven

volkerenmoord.'

Aldus

een

o n d e r d e dreiging v a n d e vernietiging.

Mark A r n o

Maar

w e e r w o o r d o p d e overeenkomst v a n P o t s -

niet alleen o p d e planken leven d e

in ' S v o n S p i o n ' .

zekere

Het is zijn

'Oorlogsmisdadigers

gelegd.

Het

of

beloofde

nazi-Duitsland

de

wereld

d u i z e n d jaar nieuwe orde w a a r i n

voor

Joden,

jaren v o o r t toen d e d o o d d o o r d e bruine

d a m (1945) die zegt:

pest regeerde.

en allen die deel h a d d e n aan het b e r a m e n

menschen,

In Frankfurt trad een Nederlandse getuige

of uitvoeren v a n nazi-misdaden die g r u w e -

Ariërs, d e enige echte m e n s e n h a d d e n te dienen. Is dat afgelopen? Is het ver w e g ?

D e H o n d o p , die vanuit het C a n a d a - c o m -

len of o o r l o g s m i s d a d e n ten g e v o l g e h a d -

m a n d o in A u s c h w i t z heeft gezien en g e -

den

h o o r d h o e d e S S - e r Sawatzki d e gillende

recht.'

zigeuners het gas instuurde.

Uiterst

grote

blonde

en is die nachtmerrie

nu

beperkt

van?'

tot

kleine

twintig

Een blaadje in d e Elzas verdedigde het uit-

Düsseldorf

terecht.

heel veel mensenrassen bestaan, die sterk

m o o r d e n v a n O r a d o u r als een 'plicht t o t

O m g a n g m e t j o o d s e collega's n o e m d e n d e

v a n elkaar verschillen, maar dat m e n ze o p

neerslaan' v o o r

advocaten

geen

bestaanden v a n d e slachtoffers en verzets-

g e t u i g e - d e s k u n d i g e ! Enigen v a n die a d v o -

indelen. ' S o m m i g e d a d e n v a n het nazisme

m e n s e n in Frankrijk protesteerden.

caten zijn d a n ook nazi-bloedrechters

waren

Antisemitisme vertoont zich evenzeer ver

science

SS-ers

Majdanek. staat

nu

Een te

de

is d o o d

de

o u d e geschiedenis? Bent u daar z o zeker

Lief zijn v o o r d e nazi's blijft niet

overleefden

Hitier

als slaven

doods-

fabriek

weinigen

m o e t e n w o r d e n gearresteerd en b e -

Negers, S l a v e n en Latijnse v o l k e n , Unter-

'bevooroordeeldheid'

v a n een in

de

Duitse

'heimwee-naar-Hitler-golf.

d e Duitse officieren. N a -

Vercors wil vooral laten zien dat er w e l

enkel vlak geen

in hoger

halve

fiction

en lager m a g

eeuw

gerekend,'

geleden meent

tot

d e re-

Polen geweest. En dat m a g natuurlijk w e l .

buiten n a z i d o m en Duits taalgebied en o o k

D e rechtspraak tegen nazi-misdadigers in

gisseur en herinnert o n s aan het w o o r d

de n a - o o r l o g s e ontwikkeling w o r d t ervoor

de B o n d s r e p u b l i e k

van

a a n g e g r e p e n . In het blad D n i p r o g i n g T .

die er iets aan verbeteren.

verdoezelen het a f d o e n

m e t al zijn

en verdraaien

verdagen,

loopt

van hedendaagse

d o o r in

zaken. Zie

Kitsjko zich te Kiëw

met een helper te

Brecht: d e dingen

Het N . A . C ,

behoren

deel v a n het handjevol

levenden, acht het zijn plicht te g e t u i g e n , wakker te roepen en te h o u d e n o m iets te

recente Berufsverbot: z g . extremisten m o -

boek,

W a a g e n a a r , een foto-journalist v a n Neder-

nazi is d o o r die w e t getroffen. M a a r w e z e n

verbeteren

landse

waarin wij leven, waarin

verzetsstrijders

Hitier

Kinderen afkomst

van (zie

Israël,

van

Sam

N.R.C.-Handelsblad,

aan

de

gevaarlijke

wereld

Auschwitz be-

zijn wel

1 9 - 1 2 - 7 5 ) . Kitsjko is een recidivist: in 1964

g e w e e r d als kleuterleidster of v o o r stages.

stond

kon hij al een smerig boekje vol j o d e n h a a t

Allicht zijn zij net z o 'extremistisch' als

wereld zal aan d e mensheid

publiceren. O o k in Kiëw.

hun

horen. Telkens weer zal d e vraag klinken:

In o n s land v e r k o n d i g d e een zekere G l i m -

z o n d e r bloed aan h u n h a n d e n zitten w e l

hoe

merveen

achter slot, o m d a t zij v o o r h u n cliënten,

bijna z o n d e r a n t w o o r d .

w a a n z i n . Pas in hoger beroep w e r d hij ver-

b.v. d e Rote A r m e e Fraktion o p t r a d e n . En

oordeeld o p g r o n d v a n het nieuwe artikel

een rechter die actieve collega-juristen laat

in o n s W e t b o e k v a n Strafrecht.

gefusilleerde

tegen

over-

buiten aan antisemitische hetze n.a.v. een

gen g e e n baan. G e e n o u d - , ex- o f extravan

aan h e n

ouders.

Advocaten

regelrechte

fascistische

rassen-

opsluiten is natuurlijk niet b e v o o r o o r d e e l d .

Dit alles zien w e n u , naast nieuwe o o r l o g s -

Berecht w o r d t

de nazimoord

brandhaarden,

wel

weggepraat.

goed-

of

nauwelijks, Nog

steeds

fascistische

dictaturen,

apartheid en z o meer. Het N . A . C .

stelt in

circuleert het schendschrift Die A u s c h w i t z -

dit wijdverbreide n u m m e r 31 jaar na d e b e -

L ü g e , verspreid d o o r ene Roeder, o o k een

vrijding

a d v o c a a t en rustig in functie. W e l m o c h t

o p n i e u w en n o g steeds aan d e orde. D e

door

het Sowjetleger

Auschwitz

en nooit

meer

kon Auschwitz

m a g bestaan;

bestaan?

die

na o n s b e Een vraag

Laat dit blad een

vingerwijzing zijn.

Omslagtekening:

Truus

Menger

Lay-out en druk: Heiermann Amsterdam

8- Co. cv.

R U B I N S T E I N E L I S A B E T H

99

A R D E N

T E I D E M "

B.V.

S T E N D H A L DR.

P A Y O T

Import beenbekleding

L A N C Ö M E

voor dames-heren

O R L A N E A

en kinderen

Y E R

en alle bekende F r a n s e

Parfums

BLEYENBURG 4 D E N HAAG Tel. 64 69 20

Parfumerie Parisienne BEETHOVENSTRAAT TELEFOON

Ook

vanuit

(020)

5 A

hoek

Apollolaan,

AMSTERDAM

7 9 63 71

Amstelveen

N.V.

gemakkelijk

te

TBX

bereiken.

Cruqiusweg 89 A m s t e r d a m

Hartung

-

SIGNALE DURCH

DEN

TODESZAUN

Oldenburg-De Beethoven

Die S e l b s t b e f r e i u n g des KZ B u c h e n w a l d ist in der Geschichte o h n e Beispiel.

208 blz., g e b o n d e n f 12,20

Moscow/Stalingrad

C.

1941-1942

Recollections, Stories a n d Reports

young

RODALO

288 blz., g e b o n d e n f 15,05

fashion

Randy-Rachel

verkrijgbaar bij Pegasus, Leidsestraat 25, A m s t e r d a m .

IMPORT-EXPORT

D A T ZIT W E L

T e l e f o o n 231138.

Konigin W i l h e l m i n a p l e i n Tel. 15 81 70 -

GOED

12—14

17 54 74

Amsterdam-1017

jSSl 0

0/

J

0

bv

BONEWIT IS E N B L J F T

HORLOGER-JUWELIER VAN

EIGEN

UURWERKEN ISARWEG 6

AMSTERDAM

AL BIJNA 5 0 JAAR!

DOOR

A m s t e r d a m - Sloterdijk

DÉ

60 %

IMPORT

VAN

EN J U W E L E N

VAAK

GOEDKOPER

Tel. 11 12 32

ALBERT CUYPSTRAAT TEL. 79 09 78

166

Auschwitz- herden ki ng 25 januari 1976 Hoe wij herdenken Ook in 1976 wordt Auschwitz herdacht. Als altijd komen wij met allen die ons na staan samen op de Nieuwe Oosterbegraafplaats, waar bloemen worden gelegd bij de urn met as uit Auschwitz.

Op zondag 25 januari om 1 uur verzamelen wij ons bij de ingang Kruislaan te Amsterdam-O. (bereikbaar met lijn 9 en bus 8).

Om 3 uur ontmoeten wij elkaar weer in het RAI-restaurant, Europaplein, voor een reünie. Zeer vele oud-kampgenoten, familie en bekenden, oude en nieuwe vrienden van ons comité zullen elkaar daar bij een kopje koffie treffen in een ongedwongen sfeer, ledereen is van harte welkom!

Verschillende kunstenaars zullen daar voor ons optreden: de operazanger Willy Caron, begeleid door G. Franken, de begroeders Brouwer spelen trompet, Gert Hofman begeleidt hen. Wij mogen rekenen op de welwillende medewerking van het Trio Dave Swaab (viool), Peter Alberts (bas) en Ted Perron (piano).

De jonge rabbijn A. L. Ralbagh zal een kort woord spreken — in het Nederlands. Ida Vos draagt voor.

Er zal volop gelegenheid zijn elkaar te ontmoeten, een praatje te maken, oude banden weer aan te knopen en nieuwe contacten te leggen.

Wanneer men de middag samen heeft doorgebracht, behoeft men tegen de avond niet weg te gaan. Er is gelegenheid in hetzelfde RAIrestaurant te dineren. Het diner zal worden opgeluisterd met zang van onze oud-kampgenoot Bob Scholte en door Wim Bosch aan de piano. Uiteraard is het voor eigen rekening. De kosten bedragen f22,50 per persoon. Er worden ook kosjere maaltijden geserveerd.

Wie aan het diner wil deelnemen dient dit zo spoedig mogelijk op te geven aan mevr. Furth, Diemerkade 43, Diemen, tel. 020—358842 of aan de heer I. Stibbe, Velperweg 50, Arnhem, tel. 065—427477. Het bedrag storte men op postrek. 293087 of gem. giro Amsterdam N5500 t.n.v. N.A.C, Amsterdam met vermelding 'Diner'.

De toegangskaarten voor de reünie zijn gratis bij dezelfde adressen te bestellen en 's middags aan de zaal verkrijgbaar.

Komt allen!

N.A.C.

HIJ ZAL HET ZICH HERINNEREN In d e z e tijd d e n k e n wij w e e r a a n o n z e bevrijding v a n d e n a z i - m o o r d e n a a r s e n b e u l e n . De bevrijding uit d e h a n d e n van o n z e onderdrukkers in A u s c h w i t z w a s e e n e n o r m belangrijke g e b e u r t e n i s en wij m o e t e n o n s d e z e als zodanig herinneren.

Niettemin kan dit feit op zichzelf niet alleen s t a a n . Het m o e t g e p a a r d gaan m e t d e herinnering aan onze vaders en m o e d e r s , e c h t g e n o t e n , zusters en b r o e r s , z o n e n en d o c h t e r s , die zo b e e s t a c h t i g w e r d e n uitgeroeid.

H o e w e l w e als verlamd zijn d o o r d e doortraptheid van d e gruwelen die j e g e n s o n s volk zijn b e g a a n , m o e t e n w e t o c h de b e t e k e n i s v a n d e z e s l a c h t i n g o n d e r o g e n zien.

Wij m o e t e n o n s op zinvolle wijze herin-

neren w a t er e e n g e n e r a t i e g e l e d e n m e t o n s is g e b e u r d . Maar de vraag rijst: in w e l k e verhouding s t a a n wij t o t o n z e z e s millioen b r o e d e r s en zusters — g e z e g e n d zij hun n a g e d a c h t e n i s — die v e r g a s t , g e c r e m e e r d en levend verbrand zijn? Hoe r e a g e r e n wij d a a r o p ? S o m m i g e n b e w e r e n dat het w a a r is dat J o d e n v e r m o o r d zijn, m a a r het w a s hun eigen s c h u l d . D e z e uitleg kunnen wij m e t minachting b e s c h o u w e n ; het is de taal van d e g e m e n e a n t i s e m i e t . S o m m i g e n zijn c y n i s c h en z e g g e n dat als d e slachting kon plaats vinden 'les dien veles d a j o n ' — er is g e e n r e c h t e n er is g e e n rechter. Als wij dit d e n k e n , is de wereld ten d o d e o p g e s c h r e v e n . De reactie die men het v a a k s t hoort is dat d e m e n s e n niet a a n het

verleden herinnerd willen w o r d e n , zij z o u d e n liever willen v e r g e t e n .

In f e i t e is d e herinnering iets w a a r v a n o n z e g e g e n w o o r d i g e g e n e r a t i e liever g e e n g e bruik zou willen m a k e n . De t e g e n w o o r d i g e g e n e r a t i e wil zich niet d e o o r l o g e n herinneren, d e tyrannie, d e uitroeiing van millioenen. V o l g e n s d e uitleg van d e p s y c h o l o g e n v e r g e t e n wij w a t o n s niet willen herinneren. M a a r al proberen wij het, o n z e herinneringen kunnen o n s niet verlaten. Zij zijn o n z e gids in het leven; als w e o n s g e e n dingen k o n d e n herinneren van het e n e ogenblik o p het a n d e r e , zou d e wereld voor o n s e e n niets z e g g e n d e l e e g t e zijn. Wij zien dit bij p e r s o n e n die lijden a a n a m n e s i e , g e h e u g e n v e r l i e s . Het lezen kan v o o r h e n g e e n b e t e k e n i s h e b b e n , w a n t o m er b e t e k e n i s in t e zien, m o e t e n wij o n s h e d e n herinneren w a t er gisteren is g e b e u r d en d e e n e g e b e u r t e n i s m e t d e a n d e r e in verbinding b r e n g e n .

Dit alles is e v e n e e n s van t o e p a s s i n g o p o n s leven als leden van e e n g r o e p ; ieder m e n s m o e t t o t é é n of a n d e r e g r o e p b e h o r e n , of het nu e e n g e m e e n s c h a p , e e n natie of e e n s t a a t is. Niemand kan in volledige afzondering leven. Nu zijn er m e n s e n m e t w i e er, als individu, niets a a n d e hand is v o o r zo ver het hun herinn e r i n g s v e r m o g e n b e t r e f t , m a a r in hun relatie t o t d e g r o e p lijden zij a a n a m n e s i e .

T o t hen in het bijzonder m o e t e n wij z e g g e n : 'Gij zult het u herinneren — Vergeet nooit!'

Ik m o e t d e n k e n a a n e e n verhaal dat m e is verteld, dat e e n s t e r k e indruk o p m e m a a k t e en dat m e n o g levendig v o o r d e g e e s t s t a a t . Na de oorlog k w a m e n overlevenden a a n in é é n van d e d o o r g a n g s k a m p e n . U kunt zich d e aanblik v o o r s t e l len, armzalige, u i t g e m e r g e l d e l i c h a m e n , o u d e r s die hun kinderen h a d d e n verloren, kinderen die w e e s w a r e n g e w o r d e n — allen vluchtelingen na d e ontzettende gebeurtenissen.

De o v e r l e v e n d e n zaten s a m e n in g r o e p j e s in é é n van d e d o n k e r e k a m e r s . Plotseling k w a m e e n man d e k a m e r binnen en zag e e n 'sjtreimel' o p d e grond — e e n bij p l e c h t i g h e d e n gebruikt h o o f d d e k s e l van b o n t , dat d o o r s o m m i g e J o d e n bij f e e s t e lijke g e l e g e n h e d e n w o r d t g e d r a g e n . Er n a a s t zat d e e i g e n a a r ervan, e e n o u d e , b r o o d m a g e r e en uitgeputte m a n . ' H e e f t u e n i g e a n d e r e b e z i t t i n g e n ? ' v r c e g hij h e m . Hij s c h u d d e het h o o f d . 'Is dat alles w a t u h e e f t kunnen b e w a r e n ? ' v r o e g hij.

'Alles w a t ik wilde b e w a r e n , ' w a s het antwoord. 'Hoezo?' Toen kwam de onvergetelijke uitleg: 'Alles w a t ik h e b g e h a d is van m e w e g g e n o m e n — mijn v r o u w , mijn kinderen, mijn huis, mijn b o e k e n . Alles w a t ik heb gehad is m e a f g e n o m e n . M a a r niet alles w a t ik ben geweest! En dit is e e n s y m b o o l van w a t ik e e n s b e n g e w e e s t .

Het is het t e k e n van mijn v r o e g e r e s t a t u s .

W a t ik ben geweest kan n i e m a n d van m e a f n e m e n e n w a t ik ben g e w e e s t zal ik e e n s w e e r zijn!'

Dit dan m o e t e n wij o n s herinneren. Wij moeten o n s herinneren w a t wij zijn g e w e e s t — wij m o e t e n in leven blijven m e t d e T o r a h . Als wij dit d o e n zijn wij levende g e t u i g e n van het feit d a t d e o p z e t van d e v o l k e r e n m o o r d verijdeld w e r d .

Rabbijn Aryeh L. Ralbag, M . A .

5

'SU/-

Wereld's grootste speciaalzaak N a p p a en suède Exclusieve modellen NIEUWENDIJK

voor

kleding

en

kleuren 133-143

+++++-f+4~f4-

HET D U M P P A L E I S

Hofleverancier

Nieuwendijk 153 - Nieuwendijk

71

AMSTERDAM

D e groofsfe en best gesorteerde

speciaalzaak

voor

vrijetijdskleding

H.H.

leaders in non-wovens

F I R E T bv POSTBUS 45 VEENENDAAL TELEFOON 08385-19148*

Emigranten 1 0 % korting

HANDELSOPLEIDING

Dinkgreve Boekhouden M.O. S.P.D. M.B.A. Marketing Praktijkdiploma's Boekhouden

Talen Typen Steno M iddenstandsdiploma Erkende opleiding

KANT.: WILLEMSPARKWEG 31, AMSTERDAM-Z.

761176 5

LES-ADRESSEN

• • • • •

ZUID WEST SLOTERMEER NOORD AMSTELVEEN

Lid van d e V.P.O. Vraagt p r o s p e c t u s

TWINTIG J A A R Begin s e p t e m b e r 1956 k w a m er e e n klein groepje o u d - A u s c h w i t z e r s bijeen in café 'De Roode Leeuw' te Amsterdam. A a n leiding daartoe w a s e e n verzoek v a n h e t Internationale A u s c h w i t z Comité, w a a r v a n het secretariaat destijds in W e n e n g e vestigd w a s , o m Nederlandse v r o u w e n , overlevenden v a n het beruchte e x p e r i m e n ten Block 10 t e A u s c h w i t z , t e laten g e tuigen in een k o m e n d proces t e g e n d e b e ruchte k a m p a r t s , prof. dr. Clauberg.

Per advertentie in d e dagbladen w e r d e e n oproep g e d a a n o m e e n vergadering bij t e w o n e n in ' D i e Poorte v a n Cleve' t e Amsterdam. Honderden vrouwen èn mannen k w a m e n , d e zaal bleek veel t e klein.

Z e k w a m e n niet allemaal o m t e g e t u i g e n , maar o m d e band die tussen d e o u d g e v a n g e n e n bestond a a n t e halen. M e n had het gevoel, na alles w a t m e n s a m e n had m e e g e m a a k t , bij elkaar t e horen. O p deze g e d e n k w a a r d i g e a v o n d is in feite h e t Nederlands A u s c h w i t z Comité g e b o r e n .

Reeds in oktober van hetzelfde jaar ging er een delegatie v a n o n s comité als w a a r nemers naar H a m b u r g o m e e n juristenconferentie bij t e w o n e n .

Processen t e g e n oorlogsmisdadigers en in het bijzonder t e g e n Clauberg w e r d e n uitvoerig besproken. H e t plan voor e e n m o n u m e n t t e A u s c h w i t z w e r d daar g e opperd e n o o k het idee o m v a n het k a m p Auschwitz-Birkenau een permanent m u s e u m t e m a k e n , m e t voor alle landen e e n zelf in t e richten barak.

In 1956 w e r d e n , o o k door bemoeienissen v a n h e t Internationale comité, processen m e t succes gevoerd t e g e n d e I.G. Farben.

Er w a r e n besprekingen m e t d e Claims C o n f e r e n c e I.G. Farben t e Frankfurt a m Main, waaraan ook werd deelgenomen door het N . A . C . In augustus 1957 stierf Clauberg in e e n ziekenhuis t e Kiel. H e t proces d a t d e w e r e l d d e afschuwelijke nazi-misdaden had m o e t e n t o n e n ging niet door. M a a r h e t N e d . A u s c h w i t z Comité bleef bestaan! Er bleken zovele problem e n voor d e o u d - g e v a n g e n e n t e bestaan dat er voor ons comité een grote taak w a s weggelegd.

MONUMENT

1956, ' 5 7 e n ' 5 8 w a r e n b e w o g e n jaren m e t ontelbare aktiviteiten. Er w a s t e g e n w e r king e n onbegrip, o o k bij d e autoriteiten, maar o o k sympathie m e t o n s streven e n onze doelstellingen.

In januari ' 5 7 e n ' 5 8 k w a m e n er reünies, die door honderden o u d - k a m p g e n o t e n w e r d e n bezocht. In januari ' 5 7 ging er o o k een delegatie, bestaande uit secretaresse A n n i e Fels, d e b e e l d h o u w e r W e s s e l C o u zijn e n museumdirecteur, wijlen O t t o M e y e r naar A u s c h w i t z voor d o c u m e n t a t i e en uitwisseling v a n gedachten voor h e t plan ' M o n u m e n t ' .

M e i ' 5 8 w e r d in A m s t e r d a m e e n internationale conferentie belegd.

D e e l n e m e n d e landen w a r e n : België, Duitsland, E n g e l a n d , Frankrijk, Hongarije e n Polen. Hoeveel weerklank deze conferentie

NEDERLANDS A USCHWITZ COMITÉ had bleek uit d e wijze w a a r o p alle gasten door o n z e o u d - k a m p g e n o t e n o n t v a n g e n en verzorgd w e r d e n . Een besluit v a n d e conferentie: kunstenaars uit t e nodigen o m o n t w e r p e n in t e zenden voor e e n monument te Auschwitz-Birkenau. Uit Nederland k w a m e n er maar liefst 4 7 inzendingen. Er w e r d in Nederland e e n comité g e v o r m d o m het t o t s t a n d k o m e n van het m o n u m e n t daadwerkelijk t e ondersteunen.

H e t w a s vooral d e N e d . Federatie v a n Kunstenaars, onder d e bezielende leiding van W i l l y d e Vries e n J a n Kassies, die zich daarvoor inspande. T a l v a n v o o r a a n staande Nederlanders gaven h u n n a a m aan een patronage comité.

Door besprekingen m e t d e Claims C o n f e rence I. G . Farben t e Frankfurt k o n d e n w i j uiteindelijk in 1958 berichten d a t er vorderingen g e m a a k t w a r e n e n d e claims a f g e handeld z o u d e n w o r d e n . Ons comité heeft zeer aktief d e belanghebbenden g e h o l p e n .

V o o r d e v r o u w e n v a n het e x p e r i m e n t e n Block slaagden w e in ' 5 9 , na talrijke verzoekschriften e n bezoeken a a n h e t desbetreffende ministerie in B o n n e e n extra uitkering t e verkrijgen.

Eind januari ' 5 9 b e g o n n e n w i j m e t h e t organiseren v a n d e jaarlijkse herdenking e n . H e t p r o g r a m m a v a n 2 7 januari vermeldt d e m e d e w e r k i n g v a n d e kunstenaars Paolo Gorin, M a u r i c e v a n U z e r , Hans e n Mirjam Krieg, Enny d e L e e u w e e n Rosa Spier, ten/vijl prof. J . Presser voorlas uit zijn in w o r d i n g zijnde boek ' O n d e r g a n g ' . D e toespraak v a n J a n Kassies h a d tot onderwerp ' H e t Monument'.

W i j zijn misschien w a t uitvoerig g e w e e s t over deze beginperiode, maar voor o n s w a s d a t d e basis w a a r o p w i j gestaag e n vastbesloten verder gingen o m o.a. d e slachtoffers zoveel mogelijk t e helpen e n ons parool ' N o o i t meer A u s c h w i t z ' w a a r te m a k e n .

Al onze m e d e w e r k e r s , o p elk gebied, w e r k t e n belangeloos m e d e ; soms w a s er zelfs geen geld o m postzegels t e k o p e n e n w e r d e n d e kosten uit eigen p o r t e m o n n a i e betaald.

Dank zij d e bijdragen die w e gelukkig o o k meer e n meer ontvingen, k o n d e n w e na enige tijd zelfs ons mededelingenblad laten d r u k k e n . L a n g z a m e r h a n d kregen w i j meer ervaring. M e i ' 5 9 w e r d in restaurant 'Atlantic' t e A m s t e r d a m e e n belangrijke vergadering g e h o u d e n , w a a r tal v a n kampcomités e n andere belangstellenden aan d e e l n a m e n . O n d e r w e r p w a s ' S c h a d e loosstelling a a n Nederlandse oorlogsslachtoffers o p basis v a n het Duitse Entschadigunggesetz.' Tevens ' d a t bij verkrijging v a n schadeloosstelling gestreefd m o e t w o r d e n naar contact m e t d e overheid'. J a , z o lang zijn wij al bezig m e t deze kwestie!

D e uitkeringen J o k o s e n Cadsu k w a m e n aan d e orde; onze comitéleden hielpen a v o n d na a v o n d d e b e l a n g h e b b e n d e n m e t het invullen v a n formulieren.

Demonstraties è n e e n vergadering in 'Bellevue' t e A m s t e r d a m , w e r d e n in januari '60 georganiseerd t e g e n d e anti-semitische rellen in d e Bondsrepubliek. O p deze vergadering w e r d e e n motie a a n g e n o m e n t e g e n d e vrijlating van oorlogsmisdadigers, volgens d e notulen m e t slechts één s t e m tegen.

D e Nederlandse regering v a n prof. dr. J .

E. d e Q u a y w e i g e r d e in 1961 e e n bijdrage t e g e v e n voor h e t m o n u m e n t . D e reden: in analoge gevallen w a r e n er o o k g e e n bijdragen g e g e v e n . Alsof er analoge gevallen als A u s c h w i t z w a r e n !

D e verontwaardiging w a s groot! Parlementariërs stelden d a a r o m t r e n t v r a g e n aan d e minister-president, het a n t w o o r d bleef enkele jaren ' n e e n ' .

T e n gunste van het m o n u m e n t organiseerde h e t comité in april ' 6 3 d e 20-jarige herdenking v a n d e W a r s c h a u e r Gettoopstand in h e t Tropeninstituut t e A m s t e r dam.

PROCESSEN

D e grote A u s c h w i t z - p r o c e s s e n t e g e n d e oorlogsmisdadigers t e Frankfurt a m M a i n vingen aan; een lid van ons comité trad als 'Nebenklagerin' op.

In h e t J o o d s Historisch M u s e u m in D e W a a g t e A m s t e r d a m w e r d o.l.v. directeur H. Jaffé e n conservatrice m e v r o u w D e Vries—Robbé, e e n tentoonstelling ingericht betreffende het W a r s c h a u e r getto.

O n z e leden leidden dagelijks middelbare scholieren rond e n g a v e n toelichting.

Juli ' 6 3 . I n plaats v a n vakantie t e h o u d e n vertrokken 2 leden o m t e getuigen in Oost-Berlijn t e g e n Globke, d e m e d e - o n t w e r p e r v a n d e Neurenbergse rassenwett e n , die zulk e e n catastrofale gevolgen h a d d e n . Globke w a s o p d a t m o m e n t e e n topfunctionaris in d e W e s t d u i t s e regering, die h e m van alle blaam gezuiverd had.

1964 w e r d h e t jaar v a n d e v o o r t d u r e n d e A u s c h w i t z - p r o c e s s e n . D e uitbetalingen van d e Cadsu vingen a a n . In ons blad k w a m e n er gesprekken v a n o n z e m e d e werkster A n n i e Fels m e t m e v r o u w dr.

S w e l h e i m — d e Boer over d e psychische gevolgen v a n onderduik e n vervolging bij kinderen. Z e w e r d e n in 1965 voortgezet.

D e verjaring v a n oorlogsmisdaden k w a m in d e Bondsrepubliek a a n d e orde, w a a r t e g e n w i j fel protesteerden m e t d e m o n straties e n handtekeningenacties.

Vervolg op pagina

9

Amsterdam Hilton

376 deluxe rooms, new amsterdam grill, half moon bar. coffee-shop. fietsotheque discotheque. shopping arcade, canal boat rides. spacious parking area. amsterdam's finest hotel.

Amsterdam Hilton Apollolaan 138, 020 - 73 06 22

Schiphol Airport Uil

fan

JiAAAA%PAK

over 200 sound-proofed guest rooms, popular dutch oven restaurant, delft sandwich shoppe for a quick luncheon. swimming and sauna, free 5huttle service to terminal building, amsterdam's newest hotel.

Schiphol Airport Hilton P.O. Box 7685 Schiphol Centrum Tel. 020-5 11 59 11

B O E K E N EN

KONINKLIJKE

EMBALLAGE

KUNSTBOEKEN

INDUSTRIE

VAN LEER B.V.

Boekhandel

O o k U b e n t hartelijk w e l k o m in

ROBERT PREMSELA

V a n Baerlestraat 78 T e l e f o o n 72 42 66

Bar-Bodega Tl LEX W a a l s t r a a t 48, hoek

Merwedeplein

T e l e f o o n 72 70 56

HERGO

Beethovenstraat 49 Maasstraat 53 Buitenveldertselaan 40 Pretoriusstraat 53 U w adres v o o r 1e klas

Amsterdamseweg

206

Amstelveen Tel. 0 2 0 - 4 3 43 00

V L E E S EN

VLEESWAREN

Speciaal a a n b e v o l e n :

OSSE

KOOKWORST

Tel. 7 1 3 0 9 8

Dagelijks g e o p e n d 3 . 0 0 — 1 . 0 0

uur

Vrijdags en z a t e r d a g s 3.00 — 2.00 uur

Vervolg

1965.

van pagina

Twintig

7

her-

9 september zijn de 3 m a a n d e n verstreken

de drie in B r e d a ' luidde het hoofdartikel in

en

maar Lages denkt er niet aan o m naar zijn

ons septembernummer.

A m s t e r d a m . Het C o n c e r t g e b o u w w a s veel

cel terug te keren, hij leeft n o g 4 jaar g e -

Het

te klein o m

lukkig verder in zijn Heimat.

Het

Kamer en bij de regering v o o r

houdt

succesvolle

denkingen

bergen.

jaar

in

grootse Den

Haag

alle belangstellenden te

Geen

werden

bevrijd,

Rotterdam,

het

wonder!

her-

Hoogtepunten

Kunstmaandorkest

(tegen-

w o o r d i g A p h o ) o.l.v. A n t o n Kersjes en d e t o e n reeds b e r o e m d e

19-jarige

Russische

pianist J e w g e n i M o g i l e w s i . Zij brachten de zaal tot ovaties.

Processen t e g e n oorlogsmisdadigers

gin-

op

18 september

protestdemonstratie

een

N.A.C.

met d u i z e n d e n

deel-

nemers.

Kamerlid J . J . V o o g d

De

25ste

herdenking

kenden: Hans

Helaas k u n n e n w e niet alle aktiviteiten ver-

Olof.

m e l d e n , het z o u een boek w o r d e n .

zetsliederen

Corper

g e v a n g e n i s . D e mannelijke getuige

Bram

de la Penha kan de b e h a n d e l i n g , d o o r nazi-verdedigers in

elkaar

niet verwerken,

van

publiceert

in

ons

psychomati-

onderdrukking

en

verzet'.

Hollands

Processen

tegen

weken

later.

slachtoffers

tegen

vriend

Nederland

oorlogsmisdadigers,

opereerden maakten,

Slottke, w e r d e n

en

die

duizenden

Harster,

Zöpf

besloten met zeer

en

milde

en

andere

goede

Nederlan-

ders succes. Er k w a m geen verjaring

van

oorlogsmisdaden.

In april w o r d t d e eerste steen gelegd v o o r

heid v a n autoriteiten uit 23 landen en een

Uit

het

Hartefonds

w e d u w e n v a n d e I.G.

betaalt

men

bij. de

Farben-dwangarbei-

16 april

menigte

1967 w e r d

van

40.000,

kampgenoten,

het

in

tegenwoordig-

voornamelijk

monument

te

oud-

Ausch-

ders een v e r g o e d i n g . Natuurlijk hielpen wij

witz o n t h u l d . Een indrukwekkende en o n t -

de v r o u w e n zoveel mogelijk.

roerende plechtigheid. Uit Nederland k w a -

Er k o m t g e e n blad uit z o n d e r een artikel

m e n 23 deelnemers waaronder

ook

pers

v a n voorzitter J o s Slagter, waarin hij a a n -

en r a d i o m e n s e n . D e herdenking v a n

1968

dringt o p v e r g o e d i n g v a n d e regering v o o r

in het R A I - c o n g r e s c e n t r u m te A m s t e r d a m

d e j o o d s e slachtoffers. Gezien de slechte

w a s een zeer bijzondere met o.a. d e m e d e -

gezondheid

werking van

N.A.C.

van

velen

onzer

richt

het

zich tot verkrijging hiervan tot d e

In

december

Peter W e i s s

gaat in

'Het

Onderzoek'

Amsterdam

in

van

première.

T e n bate v a n ' H e t M o n u m e n t ' is er o p 16 februari 1966 in de S t a d s s c h o u w b u r g

een

voorstelling.

De

oorlogsmisdadigers

terechtstonden,

die

worden

te

Frankfurt

wegens

slechte

g e z o n d h e i d bijna aHen na een half jaar cel vrijgelaten.

In april w o r d t een f o r u m a v o n d in het A n n e

Frankhuis,

gehouden

oud-gevangenen

v o r m e n dit f o r u m .

Zulke a v o n d e n zullen later n o g meermaals worden

georganiseerd,

in

samenwerking

met d e A n n e Frankstichting.

O n s comité steunt het streven m o n u m e n t te W e s t e r b o r k . D e

naar

een

Nederland-

se regering-Cals geeft eindelijk d a n k zij d e i n s p a n n i n g e n v a n het m o n u m e n t e n - c o m i t é en

vele

Kamerleden

een

bijdrage

van

f 3 0 . 0 0 0 , — v o o r het m o n u m e n t .

O p 28 mei (Pinksteren) k o m e n in het A n n e Frankhuis artsen en professoren bijeen uit België,

Frankrijk

en

natuurlijk

Nederland

o m g e d a c h t e n uit te wisselen over de late gevolgen

voor

Daniël W a y e n b e r g

de

gezondheid

van

ge-

v a n g e n i s - e n concentratiekampverblijf.

O p o n s verzoek

materiaal sprak Ed Hoornik o p wijze

over

de

tot

nu

toe

ons

grandioze

uitgebleven

schadeloosstelling aan oorlogsslachtoffers, een

zaak

waarvoor

wij

al

bijna

10

jaar

ijverden.

Pers, radio e n T V k w a m e n in het geweer, de d o o r b r a a k w a s er! O o k in negatieve zin k w a m e n wij in

het

nieuws.

Een

TV-ver-

slaggever probeerde ons comité kapot te krijgen.

Van

wie

de

man

de

opdracht

kreeg en w a t h e m bezielde, is o n s ten

dage

nog

een

raadsel.

In

heden

elk

geval

lukte het h e m niet! ' W i j h e b b e n A u s c h w i t z overleefd en overleefden ook Dick Verkijks aanval.

De

pensionering

kwam

aan

de

van orde

oorlogsslachtoffers in

het

parlement.

Eindelijk b e g o n m e n te begrijpen

waarom

het g i n g . Pensioen k w a m er n o g lang niet, maar in noodgevallen w e r d e n s p o e d i g uitkeringen verstrekt.

Antisemitisme in de S o w j e t - U n i e en Polen.

Het

N.A.C.

is diep

bondgenoten weigerde aan

een

en

teleurgesteld

bevrijders.

o n z e voorzitter internationale

in

Als

zijn

protest

deel te

nemen

conferentie

te

Warschau. protesten

tegen de belachelijk lichte straffen

LAGES VRIJ

de

oorlogsmisdadigers,

tegen

tegen

het

anti-

semitisme in verschillende landen.

3 juni. A l o m protesten tegen d e vrijlating

In de T w e e d e

van

Schaik

De

het

en met b e h u l p v a n

Het jaar 1969 verliep met o n z e

Lages!

met

K u n s t m a a n d o r k e s t en Liesbeth List in de ' M a u t h a u s e n c y c l u s ' van Theodorakis.

T w e e d e Kamer.

officiële

naam

is

straf-

o n d e r b r e k i n g ( w e g e n s ernstige ziekte). O p

voor

Kamer pleitte mr. T h vrijlating

te

Brussel avond, over-

koningin

de van

Juliana

Westerbork.

organiseert

De Tweede

Op

plechtigheid

uit

het

Op

N.A.C.

6

een

tocht naar W e s t e r b o r k .

ED HOORNIK SPRAK

Nederlanders

de

1970 onthult

gedenkteken

september

het M o n u m e n t te A u s c h w i t z - B i r k e n a u . 20 wonen

Wulfowicz

o.l.v.

geten raken.'

O p 4 mei

zetsmensen

Orkest

A u s c h w i t z , Treblinka en S o b i b o r niet ver-

een

ver-

Max

ver-

Noord-

plicht rust te z o r g e n dat de m e n s e n

teerde.

ook

het

van

levenden w a a r d i g , o p wier s c h o u d e r s

talrijke

uiteraard

Griekse

n o e m d e het ' E e n g e d e n k w a a r d i g e

straffen, w a a r t e g e n het N . A . C . fel protes-

van

zong door

Philharmonisch

de d r e i g e n d e verjaring. Ditmaal h a d d e n de protesten

met koor

een i n d r u k w e k k e n d s c h o u w s p e l , d e

akties en v e r g a d e r i n g e n

enkele

Bastiaans

gevolgen

in

sterft

hij

de

sche

stort

en

Wederom

en

Lucas 5 jaar

J.

Cühne

begeleid

Onze

als R o

krijgt dr.

dr.

Bloemendal

Christina

over ' D e late psychische en

getuigen

ConcertMedewer-

A n t o n Krelage, het A p h o met violist T h e o

Henri A r e n d s .

Lien v a n d e H o e k

het

De 'Deutsche Soldatenzeitung' noemt ons

h e r d e n k i n g s n u m m e r v a n 1967 een artikel

toedoen van

de

'onmensen'!

Prof.

Door

in

g e b o u w w e r d g r o o t s opgezet.

het een deel v a n

gezondheid.

in

pensione-

ring v a n oorlogsslachtoffers.

gen v o o r t . O n z e m e n s e n getuigen, al kost hun

pleitte

van

de

Breda'. Er o n t s t o n d g r o o t tumult.

'Drie

Voogd

Kamer

voor

aanvaardt

pensionering

de

van

motieoorlogs-

slachtoffers. D e toenmalige staatssecretaris legt de motie naast zich neer.

Wel

komen

o.a.

voor

er verbeteringen

de

in

het

in de

buitenland

wet,

levende

Nederlanders.

Eind v a n het jaar 1971, de R . O .

Bijstandswet.

Nog

geen

3 uit de

pensioen,

maar

wel een grote verbetering.

DE DRIE BLIJVEN IN BREDA Het jaar 1972 z o u er een w o r d e n met grote spanningen

en

opzienbarende

gebeurte-

nissen.

O p de h e r d e n k i n g s a v o n d (30 januari in d e Bachzaal) krijgt iedere bezoeker een briefje w a a r o p hij of zij persoonlijk kan protesteren t e g e n de v o o r g e n o m e n de

Drie

in

Breda.

Reeds

vrijlating op

1

van

februari

brachten wij enkele h o n d e r d e n

handteke-

ningen

Daarmede

aan minister V a n A g t .

zetten wij de aktie tegen d e vrijlating ir,.

Verzetsorganisaties

en

kampcomités

slo-

ten zich o p een historische v e r g a d e r i n g in de R A I aaneen, deze vergadering w e r d g e deeltelijk d o o r V A R A ' s A c h t e r het N i e u w s uitgezonden.

D e g r o e p b e z o c h t gezamenlijk Kamerleden en gehele fracties in de T w e e d e Kamer e n v e r d e d i g d e n zijn s t a n d p u n t . O p 24 februari vond

er in de

vaste

Kamercommissie

Tweede

Kamer,

hoorzitting plaats. In emotionele dingen

vertelden

38

voor

v a n Justitie,

de een

bewoor-

vertegenwoordigers

v a n verzets- en kampcomités en een g r o o t aantal j o o d s e organisaties, over h u n ervaringen.

D e Februaristaking-herdenking, een m a n i festatie waar wij elk jaar v o o r o p r o e p e n e n aan d e e l n e m e n , groeide uit tot een massa v a n 45.000 deelnemers.

Dagelijks, s o m s meermalen per d a g , w a r e n er T V - p r o g r a m m a ' s over d e 'Drie'. D e pers

van in

'Houdt

Vervolg op pagina

11

ACCOUNTANTS-ADMINISTRATIEKANTOOR

J.

HAAN * Accountancy * Administraties * Belastingzaken Botenmakersstraat 78, Zaandam Tel. 0 7 5 - 1 6 8 5 5 1 Postbus 2 8 3

EXCLUSIEVE HERENMODE Ook voor u w aangiften inkomstenbelasting en vermogensbelasting.

L E I D S E S T R A A T 44 A M S T E R D A M

JUWELEN MET BRILLANT

PEPER JEWELS

RINGEN

P.V.B.A.

HORLOGES

DE E G M O N D E N S T R A A T 210 t e l e f o o n 36 36 97 AMSTERDAM

- BEGIN

cv. drukkerij heiermann+co.

Elandsstraat 147, 169-173 Amsterdam Telefoon 0 2 0 - 2 2 72 67

BROCHES

P E L I K A A N S T R A A T 86 2000 A N T W E R P E N T E L E F O O N (031) 31 94 8 5 - 86 T E L E X 33786 P E P G E M .

CLEAVAGE

T O —

END

HANGERS ARMBANDEN

BR1LLIANCE

'T HONK Interieurverzorging Kunstnijverheid

BOEKDRUK OFFSET Alle illustratie, boek- en handelsdrukwerk Prima kwaliteit en service, snelle levering

FLOWER Alb. Cuypstraat

700

Middenweg 105-107-107a Telefoon (020) 35 12 22 Amsterdam (Oost)

RADIO VOS

57

Voor al uw bloemwerk AMSTERDAM(Z) tel.

020-720123

Radio en Elektrische Apparaten Elektrische en elektronische onderdelen.

C E I N T U U R B A A N 137 - T E L . 7 3 6 1 5 4

FOTO- EN

FILMSTUDIO'S

HENK

bSms Utrechtsestraat

20, tel.

243210

Van Woustraat

242, tel.

720666

M e e r dan

A A N ONZE VRIENDEN

100%

service

BUITENLANDSE

D e uitgave van ons blad k o m t sneller in u w bezit. O m dit te realiseren is t o t luchtpost verzending o v e r g e g a a n .

D a t dit extra kosten m e t zich m e e brengt hoeft g e e n b e t o o g . W i j verzoeken u d a a r o m in de t o e k o m s t een extra bijdrage t e willen o v e r m a k e n .

N a m e n s het bestuur L.G.

Vervolg

van pagina

9

schreef over d e nazi-misdaden en de g e -

steeds

v o l g e n v o o r d e slachtoffers. Zaterdag

zijn d e p a r t e m e n t e n ons comité. Tal

26

een

goede

samenwerking

In deze tijd gaven

tussen van

al o n z e

medewerkers

h u n beste krachten e n h u n vrije tijd, ieder

februari z o n d de V A R A d e film 'Begrijpt u

verbeteringen in de W . U . V . k w a m e n er in

lid

nu w a a r o m ik huil' uit, die d e

die periode tot stand.

W i j g a v e n ontelbare malen interviews aan

psychische

werkte,

uiteraard

belangeloos

mede.

O p een w a r m e voorjaarsdag in mei heerste

pers, radio en T V , belegden v e r g a d e r i n g e n

gezin behandelt.

er een z o n n i g e s t e m m i n g in

en persconferenties,

27 jaar na de o o r l o g beleefde Nederland in

O p de 16de v a n die m a a n d w e r d

feite o p n i e u w bezetting en o o r l o g .

'45 d o o r koningin Juliana, in het bijzijn v a n

homoseksuelen

Prins

W.U.V.

problemen

Op

van

dinsdag

een

verzetsman

29 februari

zou

en

de

zijn

Tweede

Bernard,

ministers

Oegstgeest.

en

Centrum

autoriteiten

organiseerden

bij

het

verkrijgen

geopend.

Het m e d e d e l i n g e n b l a d w a s een

Eva Furth ( N . A . C . ) viel d e eer te beurt o m

communicatiemiddel,

parlementariërs v a n voorstander tot t e g e n -

n a m e n s verzet en j o o d s e slachtoffers

d o o r drs. Eva Tas.

stander v a n vrijlating g e w o r d e n .

d a n k r e d e te m o g e n

uitspreken.

'45

voor

Kamer

uitspraak

doen.

Onder

de

indruk

v a n d e grootste b e w e g i n g w a r e n er vele

In t e g e n w o o r d i g h e i d

van

honderden

be-

is

een

opvang

een

Centrum

lichamelijk

en

voor-

lichtingsavonden. W e hielpen zigeuners en

kundig

van

belangrijk gedirigeerd

Het verschijnt in een

oplage v a n 5.500, terwijl het herdenkingsblad zelfs in een

oplage v a n

maar

liefst

langstellenden in en o m het B i n n e n h o f e n

geestelijk zieke verzets- en oorlogsslacht-

25.000 verschijnt. W i j h a d d e n de steun en

v o o r miljoenen kijkers (de T V z o n d recht-

offers. Het w e r d

hulp v a n h o n d e r d e n !

streeks uit) k w a m o m 3 uur 's m o r g e n s de

ook spoedig te klein. M e n streeft ernaar

Doktoren,

s t e m m i n g . D e motie, o n d e r t e k e n d d o o r 6

om

journalisten,

Kamerleden

richten.

'geen

van

verschillende

collectieve

overweldigende

gratie'

fracties,

werd

meerderheid

met

een

door

de

Kamer a a n g e n o m e n .

CENTRAAL ORGAAN EN CENTRUM '45 18 verzetsorganisaties en de

Met

een begrip e n

nieuwe o p v a n g s m o g e l i j k h e d e n Centrum

'45 is het streven

voorzitter v a n

het C . O . V . V . S .

sloten

(C.O.V.V.S.). vervolgden

(W.U.V.)

k w a m tot stand en behelsde talrijke

ver-

beteringen.

Baaren

(hoofdbe-

stuurder v a n d e N e d . V e r e n i g i n g v a n denking

gevangenen) van

1973 en

sprak

op

bewees

de

Exher-

daarmede

m e e n d e dank.

herdenkingen

daarvoor

onze

opluisterden.

hartelijke en

Bij

welge-

In 20 jaar zijn vele v r i e n d e n , b e r o e m d e en

geheugen

minder

ligt. W i j gingen gestaag

door,

verheugen

ons

over

de val v a n

het

bekende

medewerkers

ons

ont-

vallen. W i j blijven hen g e d e n k e n in d a n k bare herinnering.

fascisme in Griekenland en Portugal, over

W i j zijn o n s devies ' N o o i t meer A u s c h w i t z '

het einde v a n de V i e t n a m o o r l o g .

t r o u w gebleven. W i j d e d e n dit alles

M a a r ook verdriet en pijn over d e Allende

en

daarmee

ook

moord op

de

door

met

het

bestrijden

D e steeds bedreigde vrede in het M i d d e n -

met

Oosten

moeilijker vallen.

baarde

voortdurende

zorg.

Ons

het

klimmen

s t a n d p u n t is: Israël m o e t in vrede k u n n e n

Wij

leven. D e anti-zionistische resolutie v a n d e

spanningen

V.N.

is een g r o o t schandaal en

onrecht,

hebben

der

jaren

de v o l d o e n i n g

ons

dat

niet tevergeefs zijn

onze

In juli 1975 k w a m er een regeling tot stand de v r e e m d e , een zaak waar ook wij

k w a m er eindelijk i e m a n d met begrip v o o r

aan gewerkt h e b b e n .

onze problemen.

T w i n t i g jaar is een lange tijd!

vervolgden

in

hard

doordat

staatssecretaris

in

der

naam

koningin,

W. onze

Meijer, voorzitter

decoreerde v o o r zijn persoonlijk aandeel in het verzet, maar tevens o m het werk het

'Nederlands

Auschwitz

Comité'

van te

eren.

SPAANS TOURISME

Stekelige muren. Ruige korsten W a a r de m e n s e n dag een dag zich k w e t s e n , W o n d e en grafkuil, deze n a u w e holte.

' H e t g r o n d p l a n v a n z o ' n f o r t is a l s e e n s t e r . ' t K a n o n , d a t z i e t u w e l , is v e e l t e k l e i n voor ons m o d e r n begrip.

B r i e f k a a r t e n a a n d e i n g a n g bij d i e o u d e v r o u w .

U kijkt n a a r b o v e n : 't lijntoestel d a t o v e r v l i e g t is d a t v a n e l f u u r d e r t i g , d a t d e a a n v o e r o n d e r h o u d t

Hier verheimlijkt, bleef een levensvolle B o o m v a n m e n s e n h a r t e n ; in d i t v l e k k i g Schijnsel rode klavers. V e l e n dorren,

in-

geweest.

Centrale gevangenis

O n d e r m i j n d Castilië. T r a g e o n t z e t t i n g .

K a t h e d r a a l , n a a r 't g r a f t e r n e e r g e d r o n g e n .

M e t een huid van kankrig steen verborgen.

wat

Officieel erkend w e r d ons werk in april 1975

v a n het aloude antisemitisme. ex-landgenoten

van

onrecht.

Het schept de basis v o o r een nieuwe v o r m

onze

met

grote toewijding en overtuiging, wij g a a n fascisme en oorlog. A l zal dat misschien,

voor

nog

en

belangeloos

Dit is z o recent dat alles n o g vers in ieders

M e t staatssecretaris W . Meijer v a n C . R . M . en er is

geestelijken

werkten

naars uit b i n n e n - en buitenland, die o n z e

ven?

o n z e hechte s a m e n w e r k i n g .

Er k w a m

allen

mee. Niet in het minst de talrijke kunste-

deze

op

politieke

de

andere

zij

W a t w e over 1974 en 1975 m o e t e n schrij-

democratie in Chili.

O n z e vriend J o o p v a n

van

en

parlementsleden,

schrijvers,

stijlvolle

We

slachtoffers,

professoren,

verzetsmensen werkelijkheid g e w o r d e n .

O r g a a n V o o r m a l i g Verzet en Slachtoffers' uitkering

te

rabbijnen,

zich eenaan en z o o n t s t o n d ' H e t Centraal

wet

op

blijven v e c h t e n tegen herlevend fascisme.

v e r t e g e n w o o r d i g d d o o r het N . A . C .

De

daarmee

D e a a n v o e r , m a n , is m i j h e l a a s b e k e n d : van leugens, uniformen, sterren, dure heren.

D i e o u d e v r o u w , die a a n d e i n g a n g zit e n ik, w i j w e t e n a l l e e n dit: w i j zijn te klein o m o n s h i e r t e g e n te v e r w e r e n .

V a l l e n b l o e d l o o s af, e n t o c h , h u n w o r t e l Breidt geleidlik m e t e e n glans v a n fosfor Uit elk graf e e n vlag, zich w i j d ontrollend.

N o g in z o v e e l d u i s t r e s m a r t b e d o l v e n , is d e g l a n s v a n d e z e v l a g m i j n w o n d e r .

Marcos Ana Vert.: Hendrik de Vries

J. A. Emmens, Een h o n d v a n Pavlov 1969 Van

Oorschot

Concentratiekamp H o n g e r , geile gesel, plettend steen wij k r a m p t e n , mergelden, v e r d w a a s d e n n o g niet g e s t o r v e n m u m m i e s , allen e v e n

oud

H e t lijden w a s te g r o o t v o o r m e d e l i j d e n l e v e n , in a l z i j n a r m z a l i g h e i d het uitgangspunt, de hoop, het doel D e ziel k l e m d e g e s c h r o m p e l d tussen het wijd geplooide vel en het verdunde bloed G e r e k t e tijd v e r s c h o o f d e h o o p in h a l f s l a a p d i e d e s l a a p v e r v i n g Wij zochten tevergeefs vervlogen stuifmeel d r o o m d e n v a n e e n t o e k o m s t vol gestapeld fruit k a u w d e n , s l i k t e n , s t i k t e n in o n s l e e d M a r g o t H. de

Hartog

Het is niet w a a r Ik w i l e r n o g z o g r a a g e e n s e v e n h e e n alleen m e t mijn g e d a c h t e n staan V e r g e t e n d w a t het mij h e e f t a a n g e d a a n w i l ik h e t l e e d n o g e e n s g e h e e l d o o r p r o e v e n o m n i e u w t e w e t e n h o e het mij b e r o e r d e S l e c h t s d a n z a l ik g e l o v e n i n het sterven van de w i n d e n zullen alle d o d e n e c h t g e s t o r v e n zijn N u z i j n zij s l e c h t s v e r d w e n e n en het verhaal der waarheid is n o g s t e e d s n i e t w a a r M a r g o t H. de

Hartog

Onderduiken

T o e n de k a m e r o p e n d e

In d e o m l i j s t i n g van het raam w a s e e n grijs v e l d er w a s g e e n b u i t e n

W i j h a d d e n het zo vaak gerepeteerd p e r s o o n s b e w i j z e n in d e h a n d valse identiteit geprojecteerd op het verbeeldend denkscherm van mogelijkheid en angst

Dwaalgestalten deelden onze te n a u w e kamer kreunden door onze verbruikte lucht doolden door ons doodsgevoelen

Maar toen de kamer opende als e e n d o o s m e t v e r e n d e k s e l en ze daar stonden m e t pistool gericht k o n ik s l e c h t s d e f u t i l i t e i t e r k e n n e n

Het glas zou scheuren w a n n e e r wij z o u d e n gillen

G e w e n d a a n slechts drie s t a p p e n — v a n de tafel naar het b e d — sijpelde b l o e d uit o n z e z a c h t e v o e t e n de hielen aan de k o u s e n klevend

H e t z o u in d u i z e n d d i a m a n t e n als b e v r i j d e n d e t r a n e n o v e r een onttoverd landschap Maar door angst l e e f d e n w i j 22

vallen L a n g z a a m liepen onze hersens leeg bij h e t k o r t e r w o r d e n v a n d e w e g

verlamd

D e w a a r h e i d v l a m d e pas hel o p d o o r het blikke dichtslaan v a n d e cel en d e b e k n e l d e m u f h e i d v a n het n i e u w verblijf

maanden

in s t o m h e i d e n v e r k a p t e

waanzin M a r g o t H. de

Hartog

M a r g o t H. de

Hartog

W a n n e e r jij 's m o r g e n s , z o o n v a n m i j , drie t u r v e n h o o g uit b e d g e d o k e n , je a r m e n n a a r mij u i t g e s t o k e n , mij s t r a l e n d t o e l a c h t , z o m a a r blij. . .

D a n k i j k i k , a l s ik j o u z i e s t a a n de kinderen van Auschwitz aan.

V o o r anderhalf miljoen de d o o d , slechts honderdzestig bleven leven.

Z i e ik d a t t r i e s t g e b e d g e s c h r e v e n , d a n w o r d t ik i n m i j n h a r t t o t j o o d .

Ik h e b , m i j n z o o n , a l s ' k j o u o m a r m , e e n k i n d v a n A u s c h w i t z in m i j n a r m .

Eerste en laatste couplet van Les Enfants d ' A u s c h w i t z

(René-Lou/s

Lafforgue)

De kinderen van

Auschwitz

(vert. Ernst van

Altena)

In dankbaarheid o p g e d r a g e n aan allen die dit kinderleed h e b b e n v o o r k o m e n en aan hen die al het mogelijke g e d a a n

hebben

o m diegenen die concentratiekamp, onder duik

en verzet

overleefden,

weer

in

een

menselijk bestaan terug te leiden En alle anderen wil ik met dit werk o p het hart drukken

De kinderen van Auschwitz wandtapijt van C Laroo — Marinus

'Besef dat een systeem

schijnbaar

hoge

gebaseerd

op

mensheid,

leidt

idealen,

de

laagste

tot

instincten

sadistische

met en der

perversi-

teiten zoals aan de tweelingen van A u s c h witz in 1940-'45 is misdaan ' C

Moeder Niet langer een engel wel deftig — een dame G o d zegen de vergetelheid

appellerend

LAROO -

MARINUS

D e bevrijding K w a m m e t kleine s t a p p e n en droom aan gruzelementen de bevrijding m o e h e i d , nietslaap en werk gingen door

H a r e n niet grijzer dan de mijnen nu T o c h sluipt het gas nog stendig door mijn nachten en de duitsgelaarsde stap nog even hard en r

Keurige pakjes arriveerden het rode kruis dus t o c h suiker j a m en kaak M i j n n a a m n e t j e s in i n k t geen nummer meer

D e prijs In n a c h t m e r r i e n o g de kalkgeur van de het snoerbeeld van het knarsen van de

steeds dood de angst trein

Hongerpijn schroeit dicht allen d o o d w e e r levend muziek en paradepas

g

O o k één v o o r m i j n die niet langer

g m t. 'g Het leven steeds bewust gevoeld m a a r niet b e g r e p e n en angst de dood M a r g o t H. de

moeder

L a n g z a a m allebei g e g e t e n (te veel i n e e n s gevaarlijk na lang hongeren) Het k a m p nog steeds e n g e e n w e g uit

Hartog

M a r g o t H. de

Hartog

Het nijpend leed onhoudbaar, doet ontwaken in b e w u s t z i j n v a n d e w a a r h e i d D e a d e m blijkt e e n o n v e r d i e n d e prijs het leven een onbegrepen schuld nooit afgelost en leeg de h a n d e n

M a r g o t H. de

Hartog

HELEN ARUBINSTEIN NEDERLAND

KELTUM PLEET GOUD & ZILVER UURWERKEN OPTIEK

^TL^. >K

DRUKKERIJ NOORDSTER B.V.

D

E

Dir. H. V a n H e u v e l e n

Voor al uw

drukwerk

Handels

Drukker Sr Vaal MAASSTRAAT

115 - A M S T E R D A M

- TEL. 42 75 79

Kantoor Reklame Familie * S i n d s 1905

Atheneum Boekhandel een tuin in de wildernis

Amsterdam-O. Schollenbrugstraat 22 T e l e f o o n 020-35 52 01

cDeklantblijfit

"Kalief

bij Con&Verdonck

NIEUWSCENTRUM

C o n & V e r d o n c k heeft e e n uitstekende naam h o o g

Atheneum

boekhandel

te h o u d e n in d e P e r z i s c h e tapijtenwereld. Daarom, wat er o o k g e b e u r t , d e klant

S p u i 14-16, A m s t e r d a m , t e l e f o o n

020-233933/226248

blijft kalief. E n natuurlijk d o e n wij er alle m o e i t e v o o r o m u g o e d te a d v i s e r e n . H o e v e e l p e r z e n wilt u z i e n

9

T i e n , twintig, vijftig?^ Con & Verdonck D e g r o o t s t e b r u i d s - e n c o c k t a i l a f d e l i n g v i n d t u bij:

ziet u g r a a g komen.

Modehuis

De Vries B.V.

verder b r e n g e n wij v o o r u een ruime keus in j a p o n n e n , mantels, pakjes, broekpakken etc.

A l s m e d e een uitgelezen bontcollectie.

Kalverstraat 3-5 - Tel. 66258-237634 (bij de Dam)

Amsterdam-Den

Haag-

Rotterdam- ArnhemEindhoven

Himmelfahrtransport MET DE D O O D OP DE TREEPLANK Pas

kort

onderweg,

kwamen

wij

vele

evacuees, v r o u w e n e n kinderen t e g e n . Zij kruisten

onze

spannen

hoognodige karren

richting.

spoedden

Angstig

zij

zich

o p sleden,

geladen,

en

voort.

kinderwagens

sleepten

zij

en

sneeuw,

als

inladen bleek

veel tijd

kegels b o v e n de schotten uit.

nam.

nachtelijk d o n k e r gereden z o u w o r d e n . D e

met afgetelde ploegen van h o n d e r d

zoldering

was

met

er

het

beslag

O o k d e dichte w a g o n s bleken vol te zijn

onze

messen

alleen

in

handen

Ik w e r d bij de telling v a n mijn makkers g e -

reiken.

op

scheiden. T o c h prees ik mij gelukkig, dat

v a n o n s er gaten in te b o r e n .

ik

het

te

probeerden

be-

enigen

Maar

het

b o v e n het h o o f d werken w a s niet lang vol

niet dat er medelijden bij ons te b e m e r k e n

dichte k w a m te staan. W i j maakten

aan-

te h o u d e n . V a n v e r m o e i d h e i d m o e s t e n wij

viel.

stalten in de beschutte donkerte te klim-

er

men.

resultaat nihil bleef.

'Laat die m o f f e n

bij

ons

ook

de

geloof

Met

dat

dat

in

ge-

man.

Later

zo

een

leefde

Ik

kou

voor

Eerder

oorlogsgeweld.

goederen

tegen

zich

m e d e . Een b e k e n d beeld v a n stakkers de vlucht v o o r

Lange uren verstreken, ik d a c h t

beschermd

Het en

met

h o o f d en h u n bovenlichaam staken zij, o n -

gedachte:

maar eens

voelen,

met

de

volgende

Deze w a g o n

mannen

bleek

echter

volgens

w a t het betekent, v a n have en g o e d

ver-

o n z e b e g r i p p e n z o vol, dat er geen

dreven

hun

meer bij k o n . W i j protesteerden d a n

eigen

te w o r d e n . ' tempo

en

Wel

doel

konden

zij

bepalen,

vluchten

mens ook

met luid g e m o p p e r .

het anders.

roepen

abrupt

nog

Opge-

werden

vaak m e t g e w e l d uit h u n huizen

zij

getrom-

m e l d , als ze geluk h a d d e n met b a g a g e tot een m a x i m u m buren,

van

15 kg. H o e

familieleden,

duizend heeft,

joodse

clowneske

onze

ruim

honderdgetroffen

en

vaak

pakken

de

het

Nederlanders

vrouwen

kinderen

gestoken,

van

in

dikke

gordijnstof vervaardigd, o m hen z o

goed

mogelijk t e g e n de Poolse kou te bescherm e n . O p w e g naar h u n laatste spel, een carnaval v a n d e d o o d , regelrecht de g a s kamers in.

Hun

hees

déag. van

geroep

Wij hen

kinderen.

ten

afscheid

'Déég,

komen

terug.'

Praktisch

kwam

terug,

zeker

Nog

altijd

hoor

ik

geen

niet

hun

de

rauwe

8 PAARDEN OF 40 MENSEN

zochten

de

omdat

het

nationaliteiten

elkaar o p . W i j Hollanders k w a m e n aan een

oorlog van

de

joden).

n o g aan andere takken van sport.

c o m m a n d o v a n het transport v o e r d e .

W i j s t o n d e n tegen elkaar aangedrukt. W e l

De

belangstelling sprak duidelijk uit z ' n s t e m .

een verschil met vroeger t o e n er een veld

'Ik zal het p r o b e r e n ' , s c h r e e u w d e

en

v a n 110 meter tussen ons lag. Hij w a s zeer

rukte een lange lat v a n een der kratten, die

g e d e p r i m e e r d . Ik probeerde h e m w a t af te

n o g ingeladen moesten w o r d e n .

leiden

en

hielp

niets

De

plank

w a s slank

en

puntig

aan

kant. Daar greep hij h e m vast en de

hem

als

een

hij

hanteer-

reuzenslaghout.

hakte hij als een bomenveller

één

Woest

o p o n s in.

praatte w a t want

over

hij

die tijd.

steunde:

Het

'Dat

is

onmogelijk vol te h o u d e n . Hier k o m ik niet levend

uit'.

Zijn

voorspelling

kwam

uit,

w a n t hij w e r d een der eerste d o d e n .

wij

Het zal v o o r z o ver te bepalen laat in d e

gat

a v o n d zijn geweest toen de trein zich in

O p d e b u i t e n w a n d van de w a g o n s

stond

des te moeilijker w e r d het v o o r ons o p de

met

of

Om

d e slagen te ontwijken

ons

hals

over

kop

in

stortten

het

duistere

b e w e g i n g zette. H o e meer vaart hij kreeg,

achter de o p e n schuifdeur. krijt aangetekend: Het

bleek

8

paarden

dat er

minstens

40

m a n n e n in deze w a g o n g e s t o u w d w e r d e n .

opslagplaatsen

voor

Hij w a s een g o e d e doelverdediger en d e e d

Hun

in de

sportbeoefening

'Gaat het niet?' riep d e Scharführer die het

mensen.

kwam

ook

perk (tot het v e r b o d in het begin v a n

kreten, n o g altijd krimp ik er v a n in elkaar. bagage

Onwillekeurig

en

Een v a n hen kende ik uit mijn voetbaltijd-

O n z e mensen verging meer

stoppen

dozijntje minder of meer b e k e n d e n .

w a a r h e e n zij zelf wilden. en

mee

140

been te blijven. T e g e n elkaar leunen w a s uitgesloten, midden

te

hadden

benauwend.

Wij

het meeste te

in

het

verduren.

terecht, b e s t e m d v o o r de getroffen Duitse

Bijna 18 j o d e n v o o r één paard. Ik geloof

S t e u n p u n t e n w a r e n er niet en je zwiepte

gebieden.

niet dat o n z e

d o o r het s c h u d d e n heen en weer.

Slechts langzaam g i n g e n wij verder.

paard teveel in de w a g o n s geladen z o u d e n

p r o b e e r d e n wij te gaan zitten, maar

Een v r o u w

hebben.

sloegen de a n d e r e n over ons heen, o m d a t

bleef bij een onzer

bewakers

staan. O p g e w o n d e n vertelde ze h e m dicht

de

Russen

al g e n a d e r d

hoe

waren.

Ze

Ter

Duitse dierenvrienden

verontschuldiging

moet

een

ik wel

aan-

v o e r e n dat de m e n s e n v a n ons transport

n o e m d e een plaatsnaam, maar ik kon niet

n o o d g e d w o n g e n plaats moesten inruimen

v e r s t a a n welke. W e l zag ik o p een kruis-

voor

materiaal

p u n t een scheef gezakte wegwijzer.

door

het

Glei-

en

manschappen,

opdringen

der

welke

Sowjets,

blijk-

hun

benen

dan

onder

hen

Soms dan

vandaan

gedrukt w e r d e n .

PROMINENTEN

witz gaf hij aan. In een v a n de z . g . n e v e n -

baar hier t e r e c h t g e k o m e n w a r e n . In ieder

lagers w a s

geval m o e s t dit allemaal mee. V a n d a a r dat

Er g i n g e n zich groepjes v o r m e n . Z o

ook

er

een aantal min of meer p r o m i n e n t e n .

Dat

Daar

ik een

vandaan

half jaar

werd

diamantbewerkers Auschwitz

te

ik

'gehuisvest'.

met

nog

opgeroepen

komen

als

T e r u g in dit 'moederlager'

enige

om

naar

Facharbeiter. h e b ik het als

inschikkelijkheid

werd

verlangd,

de

achterste w a g o n w a s h o o g o p g e l a d e n met

w a r e n die d o o r relaties en v o o r a a n s t a a n d e

kuch. Erg b e m o e d i g e n d , d o c h wij moesten

functies

ervaren

andere opvallende h o e d a n i g h e d e n , in g u n -

dat dit b r o o d

niet v o o r

ons

be-

of

robuste

lichaamsbouw

specialist niet verder k u n n e n b r e n g e n d a n

s t e m d was.

klusjes

D e d e u r e n w e r d e n dichtgeschoven e n wij

k a m p e n . V a n deze v o o r r e c h t e n

bleven

zij

vaalt

doen, rijden

o.a. en

paardemest

wel

heel

naar

grove

de

stenen

sjouwen.

We

naderden

een

station

dat

niet

meer

goederen-

vervoer.

Met

Hollandse

vrienden

sprak

mogelijk

bij

w a g o n te

enige

van

ik af:

elkaar

komen

mijn

'Laten

open

wachten.

blijven,

en ons

en

dichte

onkundig

van

het

buiten-

er

rookwolken

beerden

samen maar

konden

de

gebruik

en

zij

zijwand

had

de

wagon

2

luiken,

w a a r v a n slechts een open kon. M e t

deze

halve vierkante meter en een kleine o p e n

Zij h a d d e n zich voorin genesteld. v a n hen g i n g er zelfs bij liggen.

Ik

tie g e n o e m d .

dieven v a n de ruimte v o o r ons

stond

blies o n s

te

dichte

Wij

pro-

dichte w a g o n

te

T o e n ik een weinig g e w e n d w a s

geraakt

aan de duisternis, probeerde ik een g o e d e plaats te bemachtigen.

Die w a s

er

een-

Enigen

g i n g e n zitten, strekten h u n b e n e n en een

een

gezamenlijk

zich

d a a r m e d e beter te v o e d e n en te kleden.

om

in

maakten

wisten

gleuf in het p l a f o n d heb ik de luchtcircula-

tegemoet.

in een

In

dankbaar

veel

wagons,

D e lokomotief

grauwe komen,

verder

wij zo

d o o r te b o k s e n . ' D e trein, een lange reeks van

stiger o m s t a n d i g h e d e n k o n d e n leven in de

gebeuren.

w a s d a n een klein perron v o o r

of

protesteerde

heftig

en

noemde

hen

allemaal.

Een kleine dikke n o g heel j o n g e Belg zette een grote m o n d o p .

Hij z a g er zeer g o e d en d o o r v o e d

uit en

v o u d i g niet, o m d a t ik als toevoegsel al d e

v o e l d e zich kennelijk b e s c h e r m d

door

plaatsen

andere

was

hij

kinderen

die

die enige steun

konden

bieden

reeds o v e r - b e z e t v o n d .

prominenten.

wel een v a n

Misschien

die n o g

bijna

de

dit al meteen

ver-

Al

geten. D e o p e n w a g e n s , laadbakken

met

lucht zich flink gelden. Het leek er o p dat

troetelkind

het beetje dat b i n n e n s t r o o m d e

k a p o ' s seksueel misbruikt w e r d e n . Hij b e -

o p s t a a n d e kanten v a n ongeveer een halve meter

hoog

mannen

waren

al

volgeladen

die naast en tegen elkaar

g e p r o p t als lucifers in een volle d o o s .

met zaten Met

spoedig

deed

het

gebrek

aan

verse

tot v o c h t

gedistilleerd w e r d , w a n t het zweet parelde dik o p o n z e

gezichten

en

behalve als b o o d s c h a p p e n j o n g e n , vaak als

weerde

dat

van

een

hij wel

der meer

barakleiders van

en

dergelijke

verschillenden

k r e u n d e n en hijgden v a n zuurstofgebrek.

Vervolg o p p a g . 17

Voetklachten?

WIJ HELPEN

Ook levering van Papierwol en Dozen

U!

Cees Tak "VOETVERZORGING" D a m e s - , heren- en kinderspeciaalschoenen

Bilderdijkstraat 69 A m s t e r d a m Tel. 129465 - 124193

Vliegtuigstraat 8, Amsterdam Telefoon 155358 - 15 75 92

See

u

m o r r i s

bef ore you buy yourreal sheepskin coat.

Bekouw Mendes

Uitgebreide sortering dames- heren-en kinder suedenappa-en lamsvacht jassen.

makelaars in assurantiĂŤn

Wij willen u helpen nu en later, bij uw financiering en het treffen van de juiste voorzieningen voor de toekomst.

wettelijke aansprakelijkheid hypotheek, brand, inboedel, diefstal, ongeval, auto.

onze service houdt niet op na het sluiten van de polis.

Haarlem: Barteljorisstraat, Tel. ( 0 2 3 ) 3 1 2 6 5 5 Amsterdam: Leidsestraat, (bij Koningsplein), Tel. ( 0 2 0 ) 2 2 3 5 9 6

IMPEL-FIX

DENKT U WEL AAN ONZE

van 'I hofflaan 53 - tel. 92 4 8 7 3 amsterdam-oost

advies & installatie

ADVERTEERDERS?

bureau

zelfbouw centrale verwarming

iUodana i:.v.

HANDSCHOENENGROOTHANDEL

1 Bekouw Mendes

SCHIPHOLWEG

1011

BOEGINGHELIEDE

Stadhouderskade 2 A m s t e r d a m 0 2 0 - 21 2 6 2 6

T E L . 02505-673

H e t is niet eenvoudig o m a n t w o o r d t e g e v e n o p d e vraag ' W a t is fascisme?'. H e t historische fascisme is e e n heel c o m p l e x v a n factoren. Fascisme is in ieder geval een gevaarlijke antidemocratische strom i n g , w a a r i n terreur b e w u s t verheerlijkt wordt.

H e t fascisme gaat uit v a n e e n vulgair m e n s - e n w e r e l d b e e l d . In deze negatieve ideologie heerst onverbiddelijk het recht van d e sterkste. Bepaalde fascistische stromingen b e v a t t e n antisemitische elementen.

H e t antisemitisme is overigens al heel o u d .

D e j o d e n h a a t zal w e l o p g e w e k t zijn d o o r d a t joodse m i n d e r h e d e n hun identiteit w i l d e n b e w a r e n . H e t antisemitisme is versterkt m e t h e t o p k o m e n v a n h e t C h r i s t e n d o m d a t in h e t begin h e t J o d e n d o m als rivaal z a g . D e Christelijke kerk b e s c h o u w d e zich als het w a r e Israël. O p grond v a n e e n bepaalde uitleg v a n d e evangeliën kregen d e J o d e n d e schuld v a n de kruisiging v a n Jezus.

D e Christelijke kerk ging e e n zeer slechte rol spelen bij J o d e n v e r v o l g i n g e n . Vooral tijdens d e kruistochten hebben d e J o d e n onder gruwelijke vervolgingen t e lijden g e h a d . D e afgrijselijke p o g r o m s in Rusland b.v. v a n 1 9 0 5 w e r d e n m e t hulp v a n d e kerk georganiseerd o m d e a a n d a c h t v a n politieke e n sociale problemen af t e leiden.

M e t d e k o m s t v a n h e t nationaal-socialisme w e r d het antisemitisme verheven t o t e e n metafysische haat. D e nazi's zagen daarin

W A A K Z A A M ZIJN! het middel o m hun b e w e g i n g kracht t e verlenen. H e t Duitse nationaal-socialisme w a s d e misdadigste en radicaalste v o r m van fascisme. D e rassenwaan leidde t o t d e systematische vernietiging van zes miljoen J o d e n . A l s verslaggever h e b ik in 1965 e n 1966 het Sobibor-proces b i j g e w o o n d in het W e s t d u i t s e H a g e n . Daar stonden 12 S S - g a n g s t e r s terecht w e g e n s m o o r d o p 250.000 J o d e n in het Poolse vernietigingsk a m p Sobibor. Sobibor w a s e e n v a n d e totale en direkte vernietigingskampen w a a r 34.000 J o o d s Nederlanders, v e r m o o r d door h e t nazi-geboefte.

Ook t o e n w e r d e n door d e oud-nazi's krankzinnige a r g u m e n t e n gehanteerd v a n : ' J e m o e t minstens nazi zijn g e w e e s t o m erover t e m o g e n oordelen.

Vergeten

is

schuld

H e t Nederlands A u s c h w i t z Comité m o e t blijven herdenken. T e r e c h t heeft d e filosoof Karl Jaspers gezegd: ' V e r g e t e n is schuld.' H e r d e n k e n is tevens w a a k z a a m zijn. D a a r o m m o e t het Auschwitz-comité, een onmisbaar comité van w a a k z a a m h e i d , voortbestaan.

T e r e c h t heeft h e t comité d e resolutie v a n de V e r e n i g d e Naties inzake gelijkstelling van Zionisme e n racisme a f g e w e z e n .

W a n t w a t als anti-zionisme w o r d t v o o r g e -

vervolg van p a g . 15 transporten had g e h o o r d , waarbij velen stierven v a n honger e n nog veel meer v a n d e dorst. M e t verheffing v a n s t e m riep hij: 'Ik zal er voor zorgen d a t ik deze t o c h t overleef.' T e n koste v a n alles z o u hij d e geleerde kamplessen o p v o l g e n , leder h e t zijne.

Ik probeerde h e m er o p t e wijzen d a t w i j allen dezelfde slachtoffers w a r e n e n er o o k al enige jaren o p h a d d e n zitten, d a t w i j gelijke kansen m o e s t e n hebben. Hij lachte schamper. Hij wist d a t zijn collega's er n e t zo over d a c h t e n e n er later naar z o u d e n handelen.

Zij stoorden zich a a n niemand anders buiten h u n kring. M e t slapen e n w a k e n wisselden ze elkaar af e n b e s c h e r m d e n h e t door h e n bezette gedeelte z o nodig m e t koppelriemen e n h u n beslagen laarzen.

Een Tsjech, g o e d gekleed alsof hij gisteren uit h e t burgerbestaan g e k o m e n w a s , e e n b e s c h a a f d t y p e nochtans, had zich bij d e p r o m i n e n t e n g e v o e g d e n probeerde enigszins d e leiding in h a n d e n t e n e m e n . Enige autoriteit w a s h e m w e l t o e t e schrijven.

Hij wilde d a t w i j v a n voor t o t achterin o n s in rijen v a n 6 opstelden.

Zijn raad w e r d na enig gesputter e n g e w i r w a r o p g e v o l g d . Hij z o u t o t drie tellen en d a n m o e s t e n w i j tegelijk hurken. D e eerste poging w e r d e e n falikante mislukking. H e t ging niet gelijk e n w i j rolden door e n over elkaar heen. Er w e r d g e s c h r e e u w d e n gegild v a n je welste. W i j raakten bekneld e n krabbelden m o e i z a a m w e e r overeind. W e probeerden het o p nieuw. N u rij na rij. D e eerste rijen k w a m e n o p h u n zitvlak, maar n a m e n al zoveel plaats in d a t d e g e n e n die n o g s t o n d e n v a n d e been raakten e n over d e

zittende vielen.

Gegil, protesten e n gekanker volgden natuurlijk. ' T o c h m o e t h e t lukken', riep d e Tsjech. ' W i j h e b b e n rust e n slaap hard nodig.'

Laten w e onze jassen uittrekken e n er o p gaan zitten', stelde iemand voor. Verschillenden, waarbij o o k ik, trokken d e jassen uit. (Voor mij w e r d het m e t e e n e e n afscheid v o o r g o e d , w a n t ik z a g h e t voor mij z o kostbare kledingstuk niet meer terug.) W e probeerden het nog eens, maar o m d a t d e meesten hun jas aanhielden, mislukte o o k deze poging. Ik m o e t hierbij o p m e r k e n , d a t g e e n S S - e r of kapo m e t z w e e p of balk o n s hier o p o n z e g a t had gekregen. D e nacht k w a m en d e trein ging w e e r rijden.

N i e u w e o n g e m a k k e n k w a m e n ons k w e l len. Bij velen zwollen d e b e n e n o p . D e randen van mijn t e nieuwe e n nu t e kleine vetleren schoenen knelden steeds erger. Ik kreeg er rode schrijnende vlekken v a n e n mijn t e n e n d e d e n g e m e e n pijn. In mijn liezen kreeg ik bulten die ook steeds meer zeer gingen d o e n . D e kleine Belg h a d e e n soort h a n g m a t van zijn deken g e m a a k t e n deinde b o v e n h e t geroezemoes in zijn schommelbed. Maar de volgende d a g moest hij zijn verheven plaats verlaten e n k w a m hij m e t hoogrode koortskleur naar beneden.

D e nacht w a s voorbij. D e trein w e r d o p een verlaten rangeerterrein gezet. D e g e nen die bij h e t open luik stonden b e w e e r d e n d a t w i j z o goed als niets o p g e schoten w a r e n .

MEDEREIZIGSTERS V e r d e r w e g k w a m e e n andere trein t o t staan. H e t w a r e n meest open w a g o n s , e e n

steld is in feite antisemitisme e n d a t heeft geleid t o t het m o o r d d a d i g e racisme e n d e uitroeiing v a n zes miljoen J o d e n . 10 n o v e m b e r 1975, d e d a g w a a r o p d e V N m e t grote meerderheid, deze resolutie hebben aangekomen w a s een zwarte d a g in d e geschiedenis der volkeren.

Natuurlijk zijn er in e n buiten Europa n o g vele fascistische e n antisemitische t e n d e n zen, die zich meestal niet o p e n e n bloot manifesteren. W a n n e e r ik echter lees d a t in Oostenrijk m e t zijn antisemitische traditie e n zijn vele oorlogsmisdadigers S i m o n W i e s e n t h a i voor e e n gangster w o r d t u i t g e m a a k t , d a n ervaar ik dat als een v o r m van misdadig fascisme.

W i j m o e t e n o n s verzetten t e g e n elk politiek stelsel w a a r geen vrijheid v a n meningsuiting is. Perverse regiems, doordrenkt v a n g e w e l d e n v e r d a c h t m a k i n g , zonder behoorlijke rechtspraak, m o e t e n aan d e kaak gesteld w o r d e n .

W e m o e t e n o p d e bres staan voor d e menselijke w a a r d i g h e i d , geen enkele discriminatie tolereren. D a a r o m is voorlichting een eerste vereiste, vooral v a n d e j e u g d .

D a t is dankbaar w e r k . Z o h e b ik d e indruk dat d e Duitse jeugd geleerd heeft door informatie over het afschuwelijke jongste verleden.

O n z e richtlijn is: w e e s w a a k z a a m !

Ds A . D. H . H u y s m a n N e d . Herv.predikant Purmer

v r o u w e n t r a n s p o r t , w a a r v a n d e reizigsters dicht t e g e n elkaar g e p r o p t zaten. D o o r d e t e grote afstand w a r e n d e a r m e m e d e slachtoffers niet t e herkennen.

Langs d e treinen surveilleerden d e w a c h t posten. Gelukkig voor o n s verveelden zij zich e n w a r e n er enige v a n h e n t e b e w e g e n ons w a t s n e e u w t e g e v e n . W e lieten h e n o n z e hoofddeksels vullen. Een v a n o n z e Hollandse jongens toverde e e n etensblikje voor d e d a g . W i j w a r e n erg blij m e t dit stuk gerei. J a , onze M a x k w a m er zelfs bij d e p r o m i n e n t e n m e e in d e gratie.

O n z e rantsoenen hadden w i j al m e t e e n in onze m a a g laten verdwijnen, daar w a s het 't veiligst g e b o r g e n .

W e kregen maar m o n d j e s m a a t , ver o n v o l d o e n d e . W e w a r e n letterlijk uitgedroogd door gebrek e n koorts e n s n e e u w is niet bepaald dorstlessend. Daarbij lag ze t r o u w e n s al d a g e n , goorsmerig g e w o r d e n v a n kolengruis e n zand.

Er w e r d e n gissingen g e m a a k t w a a r wij o n s b e v o n d e n . H e t bleven onopgeloste v r a g e n .

N o g minder w a s het uit t e m a k e n w a a r d e reis o n s z o u heenleiden, a a n g e n o m e n d a t deze d o d e n t o c h t overlevingskansen b o o d .

O m o n s t e ontlasten hesen w i j elkaar o p de rand v a n h e t luik o m er o p gezeten d e smeerlapperij z o veel mogelijk buiten t e h o u d e n . D a t gehijs vergde natuurlijk o o k w e e r veel mankracht.

Een Hollandse semi-arts n a m h e t initiatief o m een klein hoekje als e e n a m b u l a n c e in te richten. H e t w e r d maar e e n heel klein plaatsje, w a a r g e w o n d e n e n vooral uitg e p u t t e ouderen even z o u d e n k u n n e n zitten. M e d i c a m e n t e n e n d e m e e s t primitieve verbandmiddelen ontbraken v o l vervolg o p pag. 19

Speciale koopjes oudste stoffenzaak AMSTERDAM

in de van

K A L V E R S T R A A T 146-150, hoek Spui A m s t e r d a m — T e l e f o o n 2 3 2 2 64

U koopt het beter en verser

bij

Galerie MIGNON SUPERMARKT

R e g u l i e r s b r e e s t r a a t 19 Nieuwendijk 175 AMSTERDAM

Dames, a l l e e n bij o n s k o o p t u h e t v o o r d e l i g s t V o o r al u w stoffen STOFFENHUIS Linnaeusstr. 34 Amsterdam T e l . 3 5 3 1 16

Een boeiend antwoord op een klassieke vraag: 'Wat leest u, heer?'

(Polonius, vergelijk verder Shakespeare) Vrij Nederland bevat elke week véél woorden, rond 80.000 (handels- en personeelsadvertenties niet meegerekend).

Veel woorden in VN. Niet elke lezer hoeft ze allemaal te lezen, maar ze zijn nodig.

In deze tijd van steeds sterkere regionale kranten, van korte tv- en radiobulletins is Vrij Nederland het weekblad dat lange en langere stukken blijft brengen, omdat er ruimte moet zijn voor alle feiten en omstandigheden.

Daarnaast ook korte

VRIJ

MARCUS

nieuwsverhalen, columns, rubrieken en interviews (van Bibeb bijvoorbeeld).

E l k e week 80.000 w o o r d e n , dat is elke week een kloek boek. Maar voor ieder die wil en kan lezen geeft VN ook regelmatig informatie over boeken.

Zeven keer per jaar verschijnt een (bewaar-)boekenbijlage op magazineformaat. Met besprekingen en signalementen van pas verschenen Nederlandse en buitenlandse literatuur.

Voor alle lezers van Vrij Nederland.

Ver. Nachtveiligheidsdiensten B.V. Anno 1902

Hoofdkantoor:

Vossiusstraat 8

Amsterdam Tel. 020 - 7 1 2 7 1 1

Vestigingen:

R o t t e r d a m - Den B o s c h - Tilburg Nijmegen - E n s c h e d e Hengelo - Alkmaar

NEDERLAND

RAAMGRACHT 4 AMSTERDAM TEL. 020-62375

E X C L U S I E V E HERENKLEDING EN -MODE Kalverstraat, 1 4 1 4 4 5 ,

Amsterdam

P E N S I O N E R I N G BLIJFT

Attentie

O N S STREVEN T o e n mr. A . H . v a n N a m e n mij probeerde t e overtuigen d a t d e W U V voor o n s m e e r m o e t b e t e k e n e n d a n h e t o p n e m e n in d e Buitengewone Pensioenwet, argumenteerde hij dit o.a. als volgt: a) V o o r o n s , oorlogsslachtoffers, geldt g e e n m i n i m u m of m a x i m u m bij d e uitkering e n z . b) A l s je medisch als slachtoffer w o r d t b e s c h o u w d , g e l d e n d e wettelijke n o r m e n , die van.50% t o t 85% lopen (zie het t o e g e z o n d e n boekje).

M a a r w a a r t o e leidt d e B u i t e n g e w o n e Pensioenwet? a) Zij die onder d e B u i t e n g e w o n e P e n s i o e n w e t vallen m o e t e n e e n m e d i s c h e keuring o n d e r g a a n die h e t percentage v a n hun uitkering bepaalt. b) Dit p e r c e n t a g e kan v a n 10 t o t 80 + 20% en zelfs v a n 100% plus 40% zijn. c) D e m e e s t e n vallen echter onder d e h o o g s t e percentages.

D e a r g u m e n t a t i e v a n mr. V a n N a m e n is niet z o sterk als w e l lijkt. Daar k o m t n o g bij d a t d e m a x i m u m uitkering v a n d e W U V zeer verschilt v a n die volgens d e B . P . W .

Er z o u e e n brochure nodig zijn o m die verschillen alle t e omschrijven.

W a n n e e r w i j steeds o p n i e u w b e g i n n e n over d e pensionering, h o u d t d a t beslist niet in d a t w i j geen w a a r d e r i n g k u n n e n o p b r e n g e n voor d e W U V . Integendeel, w i j zijn er sterk o p v o o r u i t g e g a a n . V o o r o n s zit h e t in d e w a a r d e r i n g of h e t o n t b r e k e n d a a r v a n , in h e t onbegrip o o k na d e oorlog voor h e t handjevol m e n s e n d a t is t e r u g gekomen.

D e regering v a n voor '40 heeft g e e n enkele maatregel g e t r o f f e n , zoals voorlichting b.v., o m onze joodse bevolkingsgroep voor o n d e r g a n g t e b e h o e d e n , h o e w e l d e bloedsporen v a n het nazisme t o t in onze straten merkbaar w a r e n .

D e nazi's b e s c h o u w d e n ons als volksvijand nr. 1, o n g e a c h t of e e n aantal v a n onze m e n s e n a a n het verzet d e e l n a m .

In zijn

Harmonisatie-rapport erkent mr.

V a n N a m e n o n s d a n o o k als bedreigde g r o e p , anders d a n verzetsmensen, militairen e n z e e v a r e n d e n .

Eerder g e n o e m d rapport heeft t o t t h e m a het coördineren v a n d e talloze pensioenwetjes. D e z e w o r d e n onder één n o e m e r g e b r a c h t e n d a n gesplitst in d e t w e e zojuist a a n g e g e v e n h o o f d g r o e p e n . D i t k o m t neer o p s a m e n t r e k k e n v a n h e t a m b t e n a r e n - k o r p s , w a t naast snellere afw e r k i n g e e n vermindering v a n d e totale bezetting oplevert. Dit past mooi in h e t straatje v a n inkorting v a n overheidsuitg a v e n . Natuurlijk is over het rapport n o g niet alles gezegd: het staat n o g o p e n voor kritiek, z o w e l v a n regering e n p a r l e m e n t als v a n d e belangenorganisaties.

V o o r o n z e vrouwelijke o u d - g e v a n g e n e n , ook die uit d e e x p e r i m e n t e n b l o k k e n e n die g e h u w d zijn, stelt h e t rapport e e n m a x i m u m v o o r v a n 20% invaliditeitstoeslag, hetzelfde w a t o o k voor d e a n d e r e slachtoffers geldt.

W i j h e b b e n nooit gestreefd naar e e n uitzonderlijke behandeling, o o k niet naar d e zg. v o o r d e l e n die d e W U V - s l a c h t o f f e r s b o v e n die v a n d e B P W z o u d e n stellen, althans volgens mr. V a n N a m e n .

W i j v r a g e n o m e e n eerlijke e n objectieve beoordeling, uitgaande v a n d e w i j z e w a a r op w i j in d e oorlog door d e nazi's zijn b e handeld. G e e n overdreven s y m p a t h i e die alleen m a a r leidt t o t onjuiste gevolgtrekkingen, als u begrijpt w a t ik bedoel.

D R E I G T ER G E V A A R ?

Ons bereiken regelmatig berichten d a t d e toelage voor huishoudelijke hulp v a n t w e e halve d a g e n t o t een halve d a g of g e e n z o u w o r d e n teruggebracht. D a t extra-vakantie plotseling niet meer w o r d t beschikbaar gesteld. D a t diverse aanvragen w o r d e n afg e w e z e n . Daarnaast d e klachten d a t extra voorzieningen z o lang op zich laten wachten.

W o r d t d e kraan misschien al e e n tikkeltje dichtgedraaid? W i j zullen u niet v e r m o e i e n m e t getallen. D e aanmeldingen voor d e slachtoffers v a n d e J a p p e n k a m p e n h e b ben e e n grote o m v a n g a a n g e n o m e n . D e Nederlanders in het buitenland eisen veel w e r k , maar o o k h e t aantal a a n v r a g e n v a n de ex-Nederlanders w a r e n in n o v e m b e r al tot 4100 g e s t e g e n , w a a r v a n ongeveer 2400 uit Indonesië.

Sinds juli 1968 zijn er grote v e r a n d e r i n g e n g e k o m e n , z o w e l in d e wettelijke bepalingen als door d e e n o r m e uitbreiding v a n personeel e n d e personeelsbezetting.

W i j herinneren ons d e protestacties, vooral bij J . M . W . V e l e v a n deze m a a t s c h a p p e lijk werksters hebben plaats g e m a a k t v o o r a n d e r e n . O n s m e d e l e v e n geldt in het bijzonder h e n die zich zozeer v e r a n t w o o r d e lijk voelden e n z o dikwijls onder d e last v a n h u n taak ziek zijn g e w o r d e n , helaas maar al t e velen.

O o k zijn d e mutaties bij d e diverse diensten v a n invloed o p de uitvoering v a n de w e t e n o p d e beoordeling v a n z a k e n .

A r t s e n zijn gewisseld, part-timers erbij g e k o m e n . D e centrale v a n d e Stichting '40-'45 t e A m s t e r d a m telt ±200 m a n . Bij de artsen o p het Nassauplein w e r k t e e n tiental m e n s e n . Per 1 januari w e r d mr.

Loonstijn secretaris van d e W U V .

V e l e n die zich v a n het eerste uur af m e t hart e n ziel a a n h e t w e r k w i j d d e n zijn ziek of v e r d w e n e n . H e t apparaat v a n d e W U V is volledig bezet; t o c h blijft d e w a c h t t i j d lang e n w o r d e n d e beoordelingen anders.

W i j m o e t e n er scherp o p letten d a t zich hier e e n a p p a r a a t ontwikkelt e n d e m o g e lijkheid bestaat d a t onze m e n s e n e e n n u m m e r w o r d e n , o o k al is er e e n psycholoog a a n het w e r k .

In h e t begin h e b b e n w i j het al o p g e w o r p e n : e e n menselijke begeleiding die leeft en m e e l e e f t m e t onze p r o b l e m e n .

M e n s e n over m e n s e n naast m e n s e n .

JOS SLAGTER

O p 10 februari a.s. w o r d t h e t t e l e f o o n n u m m e r v a n het secretariaat (020) 905310.

T o t d a n is m e v r o u w Furth bereikbaar onder n u m m e r 020 - 358842.

D i e m e r k a d e 43, D i e m e n .

Oproep aan de buitenlandse vrienden U hebt g e m e r k t d a t ons blad per luchtpost verzonden wordt. Daarmede wordt aan de w e n s v a n velen t e g e m o e t g e k o m e n . Regelmatig o n t v a n g e n w i j bijdragen uit h e t buitenland e n voornamelijk v a n over z e e .

W i j d o e n e e n beroep o p diegenen die d a t t o t hiertoe v e r z u i m d e n , gezien d e e n o r m e p o r t o k o s t e n , alsnog e e n bijdrage t e z e n d e n . Bij v o o r b a a t onze dank.

Vervolg v a n p a g . 17 k o m e n natuurlijk. Hoogstens s t o n d e n w i j e e n heel klein beetje s n e e u w af, o m zijn patiënten t e laven.

H e t is die hulppost als e e n eendagsvlinder v e r g a a n , w a n t zijn inrichting eiste t e veel plaats o p e n d e dokter moest o o k a a n zich zelf g a a n d e n k e n . H e t klinkt p a r a d o x a a l , maar k a m p n o r m e n w a r e n moeilijk t e definiëren. Ik b e n er zeker v a n d a t d e brave m a n het transport niet doorstaan heeft.

Niet m e e r bij m a c h t e zich s t a a n d e t e h o u d e n , z a k t e n enige m a n n e n onderuit.

W i j probeerden hen weer op d e been te helpen e n s c h r e e u w d e n o m ze w a k k e r t e h o u d e n . O n z e hulp v e r m o c h t echter w e i n i g uit t e richten. Even w e e r overeind g e h o l p e n , tolden zij w e e r naar d e b o d e m , d r o n k e n v a n slaap e n uitputting. W i j p r o beerden het enige malen o p n i e u w , m a a r eigen z w a k t e , het w a s beestachtig z w a a r w e r k , e n d e machteloosheid d e r slachtoffers w a r e n oorzaak d a t w i j steeds verloren v a n d e d o o d . D e rampzaligen raakten onder d e voet, w a n t steeds w a s sr die sterke b e w e g i n g in d e kolkende k l u w e n m a n n e n , die aldoor o m e e n gunstiger plaats v o c h t e n .

Zij die t e g e n d e w a n d e n geplakt s t o n d e n , lieten h u n plaats niet los e n m o e s t e n o p hun beurt als duivels k n o k k e n o m ze t e behouden.

S o m s k w a m e n d e stakkers w e e r bij kennis, maar e e n m a a l gevallen w a r e n zij niet m e e r in staat zich o p t e richten. Zij j a m m e r d e n , huilden e n gilden t o t zij t e n slotte d e geest gaven.

Een lange kerel w e r d krankzinnig. M e t w o e s t e kreten b o v e n alle laweit uit s t o r m d e hij als e e n w o e s t e stier o p o n s in.

Even veroverde hij zich e e n w e i n i g ruimte, want wij wrongen w e g van h e m , o m s c h o p p e n e n slaan t e o n t g a a n . Later z o u blijken d a t hij n o g m e t e e n m e s g e s t o k e n had.

D e trein k w a m w e e r t o t staan. D e achtste dag w a s aangebroken.

J A C Q U E S I. F U R T H

werd in 1937 in Polen geboren. Hij beleefde als kind de nachtmerrie van getto en concentratiekamp.

Ju rek Becker

In JAKOB DE LEUGENAAR beschrijft deze nu Oostduitse schrijver het dagelijks leven in een getto in een klein Pools stadje. En iedere keer weer roept hij bij de lezer een glimlach op, een vertedering over de humor, de levenswijze berusting van de Oosteuropese jood. Een glimlach die aan het einde van het boek op onze lippen besterft, om het einde van het verhaal dat wij allen kennen.

'Zelden heb ik op zo'n geraffineerd eenvoudige, maar juist daarom zo razendknappe manier het eeuwenoude joodse drama zien verbeelden als in deze 270pagina 's.'

Ton Crijnen, De TIJD Gebonden f22,90 Paperback f 17,90

'INDISCHE' A A N V R A G E N V a n d e ruim 13.000 n i e u w e a a n v r a g e n , die in het kader v a n d e W e t Uitkeringen Vervolgingsslachtoffers 1 9 4 0 - 1 9 4 5 ( W U V ) vanuit Nederland bij d e Uitkeringsraad in 1975 zijn b i n n e n g e k o m e n , w e r d circa 8 0 % ingediend door hen, die tijdens d e t w e e d e wereldoorlog in het voormalige Nederlands Indië door d e J a p a n s e bezetter w e r d e n vervolgd. Dit bracht ons ertoe eens nadere informaties in t e w i n n e n bij de heer W . C. Lemaire, die t o t medio 1974 secretaris is g e w e e s t v a n d e Uitkeringsraad e n thans directeur is van d e Stichting Pelita.

H e t is immers voornamelijk deze stichting, die hier t e lande d e aanvragen v a n 'Indische' vervolgden begeleidt.

V o o r d e heer Lemaire is h e t moeilijk aan t e g e v e n w a t precies d e oorzaak is, d a t g e d u r e n d e h e t laatste anderhalf jaar het aantal 'Indische' aanvragen zo e n o r m is t o e g e n o m e n . V a s t staat d a t bij e e n groot deel v a n d e vervolgden in het voormalige Nederlands Indië ziekten e n gebreken als gevolg v a n d e vervolging zich eerst o p latere leeftijd — tussen d e 5 0 e n 6 0 jaar — o p e n b a r e n d a n w e l zodanig verergeren, d a t e e n beroep o p d e W U V noodzakelijk gaat w o r d e n . * ) Daarnaast blijkt duidelijk dat d e voor vervolgings-slachtoffers b e staande wettelijke regelen, die in 1968 in d e Rijksgroepsregeling Oorlogsslachtoffers H o o f d s t u k III ( R . O . III) voor het eerst g e stalte kregen e n thans in d e W U V m a n i fester zijn g e w o r d e n , pas na h e t inwerkingtreden v a n laatstgenoemde w e t o o k in 'Indische' vervolgingskringen algemene bekendheid kregen.

H o e h e t echter o o k zij, d e duizenden a a n vragen van 'Indische' vervolgden liggen er thans e n d e Stichting Pelita stelt alles in

Voordeel in bejaardencentra V o o r d e bejaarden die e e n w a t hogere grondslag voor h u n W U V h e b b e n e n in een bejaardencentrum w o n e n of willen k o m e n : opgelet!. W a n n e e r in het over hen o p g e m a a k t e rapport staat d a t zij o p medische gronden m o e t e n w o r d e n of zijn o p g e n o m e n e n er verband ligt m e t d e oorlog (en dat geldt eigenlijk voor allemaal) vallen zij onder art. 2 0 v a n d e W U V e n is ook art. 14 van toepassing.

Is m e n o p medisch advies in e e n bejaard e n c e n t r u m , d a n kan m e n o p grond v a n art. 2 0 d e verpleegkosten vergoed krijgen.

W o r d t d e aanvraag v a n art. 2 0 , de verpleegkosten dus, t o e g e w e z e n , d a n treedt a u t o m a t i s c h o o k art. 14 in w e r k i n g e n krijgt een alleenstaande 1 2 % (en een echtpaar 2 0 % ) v a n het uitkeringsbedrag voor eigen gebruik t o e g e w e z e n .

Bij e e n lage grondslag levert d a t geen voordeel o p . H e t verblijf in het bejaardenc e n t r u m w o r d t d a n betaald door d e bijstand. M e d i s c h e kosten e n ziekenfonds w o r d e n d a n o o k vergoed plus eventuele taxikosten voor het o n d e r h o u d e n v a n sociale c o n t a c t e n e n van het vervoer naar

het w e r k o m deze aanvragen z o snel e n a d e q u a a t mogelijk t e begeleiden. W a t d a t betreft is d e heer Lemaire bijzonder tevreden. ' T o e n ik hier in september 1974 als directeur a a n t r a d , w a s Pelita m e t betrekking t o t d e uitvoering v a n d e W U V n o g een betrekkelijk kleine organisatie, a f g e s t e m d o p d e behandeling van enkele h o n derden aanvragen per m a a n d . W i j h a d d e n daarvoor e e n buitendienst v a n e e n kleine 20 m e d e w e r k e r s en medewerksters, d e m e e s t e n daarvan afkomstig uit d e periode t o e n a d e q u a t e wettelijke regelingen n o g ontbraken en onze Stichting d e 'Indische' slachtoffers financieel steunde uit eigen middelen. Daarvoor w a s in 1947 door d e t o e n m a l i g e Nederlands-Indische regering een eenmalig bedrag v a n ruim f 7 miljoen beschikbaar gesteld e n d a a r m e e hielp Pelita in d e daarop volgende jaren d e slachtoffers van d e oorlog m e t J a p a n .

T o e n in 1968 d e R.O. III k w a m , w a s er v a n dat bedrag na twintig jaar hulp (en inflatie) uiteraard niet z o veel meer over. M e n heeft zich t o e n o p verzoek v a n C R M gaarne beschikbaar gesteld o m d e a a n v r a g e n voor e e n wettelijke uitkering t e gaan begeleiden, hetgeen, zoals reeds is o p g e m e r k t , zich t o t medio 1974 beperkte tot enkele honderden aanvragen per maand.

T h a n s , eind 1975, zijn het er ruim duizend per m a a n d , d e aanvullende aanvragen m e e g e r e k e n d , hetgeen betekende d a t w i j onze buitendienst e n o r m hebben m o e t e n uitbreiden.

W e beschikken thans over 6 0 m e d e w e r kers e n medewerksters in de buitendienst, voor het merendeel part-timers, m e n s e n dus, die naast deze W U V - w e r k z a a m h e d e n

ziekenhuis e n dokter.

Heeft m e n alleen A O W , d a n krijgt m e n toeslag uit d e bijstand t o t het inkomen t o t het g e w o n e bedrag is aangevuld. V o o r A O W - t r e k k e r s in e e n bejaardencentrum blijft 2 0 % v a n d e A O W vrij ter beschikking.

N.A.C.

WIEN, WIEN H e t kleine Oostenrijk leverde na d e Anschluss bij h e t Grootduitse Reich e e n zeer groot deel v a n de nazi-misdadigers.

W i j b e h o e v e n maar t e herinneren a a n Seyss-lnquardt, Rauter e n andere oppernazi's in Nederland. En die door d e bank niet d e strop of d e kogel kregen. I n t e g e n deel. Nergens zijn er z o weinig gestraft, zovelen, als zij ooit e e n rechter z a g e n , vrijgesproken. Alle bewijsmateriaal t e g e n t w e e b o u w e r s v a n crematie-ovens in A u s c h w i t z lag o p tafel, maar e e n W e e n s e jury sprak hen vrij. Onlangs is G o g l , e e n veelvuldig moordenaar v a n M a u t h a u s e n , door e e n jury vrijgesproken.

H e t laatste geval deed W i e s e n t h a l b e sluiten niet meer t e proberen in Oostenrijk

nog andere werk-verplichtingen hebben.

Ik denk hier aan d e vele sociale werksters in o n z e 'familie', die gezinnen h e b b e n e n dus maar e e n beperkte tijd a a n het b e geleiden v a n d e aanvragen k u n n e n b e steden.

D e inzet is echter geweldig m e t als gevolg dat w i j m o m e n t e e l maandelijks e e n kleine duizend aanvragers per m a a n d persoonlijk k u n n e n b e z o e k e n e n derhalve e e n dito aantal sociale rapporten aan d e Uitkeringsraad ter verdere beoordeling e n beslissing k u n n e n voorleggen.

O n d e r d e 'Indische' vervolgden bevinden zich merendeels Europeanen e n IndoEuropeanen, maar o o k d e destijds naar Nederland g e k o m e n inheemsen, zoals bijvoorbeeld e n i g e d u i z e n d e n A m b o n e zen.

Tijdens d e J a p a n s e bezetting w e r d vrijheidsberoving voor e e n groot deel onderg a a n door opsluiting in internerings- c . q . w e r k k a m p e n , maar o o k door opsluiting in gevangenissen en in d e kazernes v a n d e K e m p e t a i , d e w r e d e J a p a n s e politie.

Vooral in laatstgenoemde verblijfplaatsen is lichamelijk e n geestelijk vaak e x t r e e m geleden. Hoeveel aanvragen er n o g v a n 'Indische' vervolgden t e ven/vachten zijn, is moeilijk t e voorspellen. Alle t o t nu t o e opgestelde prognoses — o o k t e n aanzien van d e slachtoffers v a n d e Duitse bezetting — zijn t e laag gebleken.

Onpeilbaar is h e t leed, d a t d e b e z e t t e n d e machten gedurende de tweede wereldoorlog d e door hen vervolgden h e b b e n a a n g e d a a n , vandaar d a t d e o p v a n g v a n dat leed in materiële zin n o g vele jaren h e t w e r k v a n d e Uitkeringsraad e n d e b e g e leide stichtingen zal bepalen'. *) V a n d e grote s t r o o m v a n a a n v r a g e n k o m t d a n o o k ruim 7 0 % uit die leeftijdsgroep.

nazi-misdadigers o p het spoor t e k o m e n : dit is letterlijk boter aan d e galg g e s m e e r d .

Zoals b e k e n d leven h o g e S S - e r s o n g e stoord e n o n g e z o c h t in e n o m h e t W i e n e r w a l d : ze zitten er nooit in e e n c e l , w e l in h e t parlement. D e Vrijheidspartij in de B o n d s d a g w o r d t aangevoerd door d e o u d - S S - e r Peter die n o g in 1944 e e n c o m p a g n i e v a n d e beruchte tankdivisie Das Reich aanvoerde. D e regeringsleider Kreisky dekte zijn medestander e n keerde zich dreigend t e g e n W i e s e n t h a l . D e z e verplaatst nu letterlijk en figuurlijk zijn werkterrein. Hij gaat n u t o t A m e r i k a a n genaturaliseerde Baltische, Hongaarse, R o e m e e n s e e n Tsjechoslowaakse oorlogsmisdadigers 'hinderlijk v o l g e n ' . H e r m i n e Ryan-Braunsteiner, e e n v a n d e vijf v r o u w e n o p d e v e r d a c h t e n b a n k der M a j danek-beulen is indertijd o p W i e s e n t h a l s aanwijzing in d e V S geïdentificeerd (zij w a s m e t een A m e r i k a a n g e t r o u w d ) . Daarop is zij v a n haar A m e r i k a a n s staatsburgerschap ontdaan e n a a n W e s t - D u i t s land uitgeleverd.

Ongetwijfeld v e r w a c h t e n d e m e n s e n die W i e s e n t h a l e n zijn bureau d e financiële middelen verschaffen d a t niet alleen overzee, maar ook in h u n H e i m a t z o w e l a a n D o n a u als Rijn de m a s s a m o o r d e n a a r s w o r d e n opgespoord. H e t publiek m o e t hun n a m e n e n w a n d a d e n k e n n e n .

In samenwerking met _AL. gaan wij zeker 3x per maand ISRAËL AIRLINES

\$ML

naar

Als u plannen hebt in die richting,kies dan o o k voor é é n van onze vrije groepsreizen. U kunt ons bellen of de bon invullen DAGELIJKS INDIVIDUELE

ITE-REIZEN

U kunt zelf uw reisdata bepalen met een minimum verblijf van één week en maxi-

maal één kalendermaand, terwijl u één-

maal mag onderbreken in Europa op de heenreis en éénmaal op de terugreis.

*

Transferkosten per privé auto of sherut op aanvraag. $ Vele mogelijkheden voor één- of meerdaagse tours door Israël.

STUDENTEN- EN SCHOLIERENRETOURS (vraag onze speciale tarieven)

( KAN ONGEFRANKEERD IN OPEN ENVELOPPE WORDEN TOEGEZONDEN )

1< t f

*«•

&

if

Folders en inlichtingen bij:

NET WORLD TOURIST Rokin 9-15 Amsterdam

ORGANIZATION

Telefoon 020-243350*

Wij verzorgen al uw reizen over de gehele wereld.

SCHAAP

JUWELIER

B.V.

DIRECTIE: M SCHAAP & WM. C HOGERVORST Beëdigde makelaars en taxateurs

alleen en uitsluitend gevestigd in Den Haag Noordeinde 86 naast Koninklijk Paleis Telefoon 070-185044

Antieke ISSER OPERATIE HAREL EICHMANN

en

Moderne sieraden

BQEKENÜltGEVERtJ KUSiSG Isser Ha rel

OPERATIE EICHMANN

De AGO is een groot verzekeringsconcern.

Met onbeperkte verzekeringsmogelijkheden.

Tegen goede voorwaarden en gunstige premies. met te hoog. Niet te laag.

Maar aangepast aan de speciale situatie van uw cliënt.

Informeer eens.

Niet t e n onrechte besteedden televisie e n pers ruime a a n d a c h t aan deze uitgave.

D e opsporing, arrestatie e n ontvoering v a n A d o l f Eichmann w o r d e n door Harel — — h o o f d v a n d e Israëlische inlichtingendienst — o p onnavolgbare wijze verteld.

Informatie uit d e eerste h a n d , w a n t Harel leidde zelf d e 'operatie'.

G e e n s p a n n e n d verhaal, maar a d e m b e n e m e n d e werkelijkheid.

Formaat: 1 3 x 2 0 , 5 c m , 3 plattegronden.

F O R M A A T : 13X20,5 C M , 3 P L A T T E G R O N D E N , 18 F O T O ' S , 3 0 8 B L Z .

F o r m a a t : 13 x 2 0 , 5 c m , 3 p l a t t e g r o n d e n , 18 f o t o ' s , 3 0 8 b l z .

Bestelbon O n d e r g e t e k e n d e bestelt: EXEMPLAREN V A N OPERATIE E I C H M A N N a f23,75 Naam: Adres: Plaats: Datum: Handtekening: B o n insturen a a n :

verzekeringen

BOEKENUITGEVERIJ KEESING BV POSTBUS 5 0 0 7 - A M S T E R D A M T E L . 020-723121 T e v e n s verkrijgbaar bij d e e r k e n d e boekhandel