73e jaargang,
nederlands auschwitz comité
nr. 5, aug./sept./okt.
1975
Secr.: E. Furth, D i e m e r k a d e 43, D i e m e n , tel. 0 2 0 - 3 5 8 8 4 2 Bankrek.: A M R O Bank, bijk. V a n Baerlestr., A m s t e r d a m - Z . G e m . Giro N 5500 N . A . C . - Postgiro nr. 293087 R e d . : Amsteldijk 23, A m s t e r d a m - Z .
ONVOLTOOID VERLEDEN H e t fascisme h e e f t weer t o e g e s l a g e n . O o k in de p r a c h t i g e n a z o m e r en herfst die wij b e l e v e n . M i l j o e n e n m e n s e n h e b b e n g e r e a g e e r d o p de worg- en schietacties van Hitiers oude wapenmakker Franco. M i l j o e n e n j o n g e m e n s e n vooral. Z i j k e n n e n van A u s c h w i t z , D a c h a u en G u t - m i c a alleen de n a m e n . W i j b e h o e v e n dit n u m m e r en h e t winterseizoen dan ook nier te o p e n e n m e t e e n waarschuwing o f u i t e e n z e t t i n g w a a r o m o o k resten en sporen van h e t f a s c i s m e gevaarlijk zijn. D e oude getrouwe nazi's blijven t r o u w e n s niet in g e b r e k e . E n kele c l u b s h e b b e n F r a n c o al e i g e n h a n d i g m e t zijn e x t r a - t e r r e u r gefelic i t e e r d . I n d i r e c t d e e d dit al e e r d e r de Bundeswehr-inspecteur Hildeb r a n d t , g e d e k t d o o r zijn m i n i s t e r . Maar h e t b l e e k o o k m o g e l i j k dat e e n Nederlandse minister voor een v r i e n d e l i j k p r a a t j e in M a d r i d r o n d s t a p t e , terwijl h e t k a b i n e t o p r i e p t o t p r o t e s t , dat d o o r de m i n i s t e r - p r e s i d e n t te U t r e c h t werd vertolkt tussen vele, vele t i e n d u i z e n d e n m e n s e n . Her spreekt vanzelf dat ons c o m i t é scherp h e e f t g e p r o t e s t e e r d zodra de d o o d v o n n i s s e n t e g e n S p a a n s e verzetsstrijders waren u i t g e s p r o k e n . D i t g e b e u r d e in e e n t e l e g r a m a a n de S p a a n s e a m b a s s a d e in D e n H a a g . O p de dag van de e x e c u t i e t r o k k e n wij in A m s t e r d a m in de d e m o n s t r a tic m e e van de D a m n a a r de D o k werker — m e t o n z e vlag. W i j waren o o k in U t r e c h t . Als b l o e d g e t u i g e n van h e t f a s c i s m e h o r e n wij in de eerste g e l e d e r e n van p r o t e s t , waar en w a n n e e r h e t zich o p n i e u w m a n i festeert. D e m o o i e v a k a n t i e d a g e n zijn o o k voor m i n d e r o n s c h u l d i g e z a k e n geb r u i k t . V o o r e e n k o r t g e d i n g van K o t a l l a , de b e u l van A m e r s f o o r t , t e g e n de N e d e r l a n s e staat. H e t viel o n g e v e e r s a m e n m e t de b e s p r e k i n -
g e n in H e l s i n k i . E e n b r u t a l e zet v a n de o u d e n a z i ' s b e g e l e i d d e e e n stap naar b e t e r e v e r h o u d i n g e n tussen de m a c h t s g r o e p e n in h e t naoorlogse E u r o p a . H e e l lang vertraagd z o e k e n naar n i e u w e w e g e n stuitte w e e r o p h e t o u d e e u v e l , resten van h e t fascisme. D i e resten b e s t a a n verre v a n uits l u i t e n d uit h e t o u d e g e b o e f t e in B r e d a . T e l k e n s weer b l i j k e n de o u d e v r i e n d e n van dit stel h e t n o g l a n g niet te h e b b e n o p g e g e v e n . D e E v a n gelische o u d - k e r k p r e s i d e n t (en zelfs oud-gevangene) W i l m s b.v. blijft t r e d e n in h e t v o e t s p o o r van ' H e i m k e h r e r ' e . d . gespuis. Z o w e l in h e t o p e n b a a r als in c o r r e s p o n d e n t i e m e t p e r s o n e n in o n s land die hij voor invloedrijk h o u d t b l i j f t h i j h a m e r e n o p g r a t i e . H i j o n t z i e t zich n i e t h e t v e r b l i j f van de drie in B r e d a ' e v e n onmenselijk' te n o e m e n als de massamoord op hun slachtoffers. H i e r m e e treedt een o b s c u r e p l o e g , , o u d - l e d e n d e r v o o r m a l i g e werkg r o e p voor steun aan o n d e r d u i k e r s " o p die vrijlating van de b e u l e n vraagt, n o g wel zg. uit n a a m van h u n slachtoffers!
MODE? M e e r m a l e n h e b b e n wij g e w e z e n o p de zg. H i t l e r m o d e . H e t s c h e e n d a n o o k geen toeval dat i e m a n d van o n s c o m i t é d o o r d e N O S werd gevraagd hier o p 8 s e p t e m b e r in ' M e e r over m i n d e r ' iets over te z e g g e n . W i j h e b b e n er t o e n o p g e w e z e n d a t na de n e d e r l a a g van h e t fascisme veel n a z i ' s eer o n d e r h e t oppervlak g e d o k e n dan g e w e k e n z i j n . H o e ligt h e t v e r b a n d tussen de ' h e i m w e e - en v e r g e v i n g s g o l f ' in de B o n d s r e p u bliek, vroeg m e n o n s . W i j m e n e n : wie z w i j m e l t van H i t Iers g e b r a l p e r pasgeperste l a n g s p e e l -
p l a a t , h e e f t zijn l o s l o p e n d e h a n d langers h e u s v e r g e v e n ; bestraffen wil hij ze zeker n i e t . In H i e r en n u h e e f t m e n de s c h e n d taal k u n n e n h o r e n van de o u d ( ? ) SS'ers die, verbod o f geen verbod, o p 2 9 s e p t e m b e r naar L u d w i g s b u r g waren g e k o m e n . O m daar b i j de c e n t r a l e te eisen de vervolging van o o r l o g s m i s d a d i g e r s (toch al o p e e n laag pitje) g e h e e l s t o p te z e t t e n . E n o m de w a n d a d e n van de G e s t a p o en heel A u s c h w i t z te l o o c h e n e n . S c h e n d e n van j o o d s e b e g r a a f p l a a t s e n , van g e d e n k p l a a t s e n v a n v e r z e t , soms vlak over o n z e g r e n s , h e t is schering en inslag, s o m s zelfs b i j j o n g e r e n , als volksdansers. A n d e r zijds k o n d e n wij vaststellen h o e (in dit geval) g e l o v i g e , D u i t s e j o n g e l u i zich hier m e t g e e s t v e r w a n t e n kwam e n v e r d i e p e n in de antifascistische strijd, m e t n a m e de F e b r u a r i s t a k i n g ,
Vervolg op pagina 4
Auschwitz herdacht O p z o n d a g 2 5 j a n u a r i zal in 1 9 7 6 de b e v r i j d i n g van A u s c h w i t z worden herdacht met een bijeenk o m s t o p de N i e u w e O o s t e r b e graafplaats, waar b l o e m e n z u l l e n worden gelegd, en m e t een reünie in de N i e u w e R A I , b e i d e te A m sterdam. H o u d t u alvast d e z e dag vrij e n m a a k t u dit o o k aan uw f a m i l i e , v r i e n d e n , b u r e n e n a n d e r e relaties b e k e n d . Nadere volgen.
mededelingen
zullen
Kort geding om Kotalla: een droeve affaire Mr. T . B o e k m a n , z o o n van e e n g e f u s i l l e e r d e v e r z e t s m a n e n o n z e lezers w e l b e k e n d , s c h r e e f dit artikel voor het a u g u s t u s n u m m e r van ' d e K o e rierster'. W i j m o c h t e n h e t o v e r n e m e n uit dit o r g a a n van d e L a n d e lijke K o n t a k t g r o e g V e r z e t s g e p e n s i o neerden 1 9 4 0 — 1 9 4 5 . W i j m o c h t e n ook de l a n d d a g van de L . K . G . ter ere v a n zijn t i e n j a r i g b e s t a a n b i j wonen.
V o o r de P r e s i d e n t v a n de H a a g s e R e c h t b a n k h e e f t zich o p 22 j u l i jongstleden een merkwaardig kort geding afgespeeld, dat welhaast potsierlijk g e n o e m d z o u k u n n e n word e n w a n n e e r n i e t de i n z e t zo h o o g s t b e l a n g r i j k was g e w e e s t . I n n a a m van k a m p b e u l en o o r l o g s m i s d a d i g e r K o talla vroeg de R o t t e r d a m s e a d v o c a a t m r . N o u w e n a a n de P r e s i d e n t , o m de m i n i s t e r van j u s t i t i e te b e v e l e n de t e n u i t v o e r l e g g i n g v a n d e s t r a f van K o t a l l a te o n d e r b r e k e n . Mr. N o u w e n o p e n d e zijn b e t o o g m e t de u i t d r u k k e l i j k e o p m e r k i n g , dat de raadslieden v a n K o t a l l a (naast m r . N o u w e n t r e e d t m e t n a m e de B r e d a s e advocaat m r . K o u s e m a k e r o p , die e c h t e r b i j h e t k o r t g e d i n g o p o p v a l l e n d e wijze verstek liet g a a n ) zich n i e t w i l d e n a a n m a t i g e n via de rechter gratie voor h u n c l i ë n t a f te d w i n g e n . D e s te m e r k w a a r d i g e r was het, dat m r . N o u w e n het overgrote deel van zijn u i t g e b r e i d e b e t o o g g e b r u i k t e , o m h e t u i t b l i j v e n v a n gratie aan te v a l l e n . D e kwestie v a n de s t r a f o n d e r b r e k i n g , v o l g e n s de dagvaarding h e t d o e l van h e t k o r t g e d i n g , w e r d zo e e n o n d e r g e s c h i k t p u n t ; zó o n d e r g e s c h i k t zelfs, d a t d e r a a d s m a n van K o t a l l a o p v r a g e n v a n de P r e s i d e n t en de l a n d s a d v o c a a t , h o e hij zich in d e p r a k t i j k v o o r s t e l d e dat de strafonderbreking moest plaatsvinden, volledig het antwoord schuldig bleef. D a t n e e m t niet weg, dat m r . N o u wen v a n z i j n p l e i d o o i g e b r u i k m a a k te o m de N e d e r l a n d s e r e g e r i n g e n de t e g e n s t a n d e r s van v r i j l a t i n g v a n de o o r l o g s b e u l e n e e n n i e t g e r i n g a a n t a l verwijten a a n w r e e f , die var i e e r d e n van o n r e d e l i j k h e i d t o t zelfs o n m e n s e l i j k h e i d . H e t z o u te ver v o e r e n , h i e r alle a r g u m e n t e n die d a a r t o e w e r d e n a a n g e v o e r d te rele-
v e r e n , m a a r als b e l a n g r i j k s t e p u n t e n rustte h e t p l e i d o o i o p d e v o l g e n d e p u n t e n : levenslange gevangenisstraf m a g n i e t t o t h e t e i n d e van h e t leven t e n uitvoer w o r d e n g e l e g d ; tussen oorlogsmisdadigers en 'gewone' misdadigers m a g g e e n o n d e r s c h e i d worden g e m a a k t ; de slachtoffers m o g e n g e e n rol s p e l e n bij h e t v o o r t z e t t e n van de s t r a f ; h e t g e v a n g e n h o u d e n van K o t a l l a is in strijd m e t h e t E u r o p e e s V e r d r a g voor de R e c h t e n van de M e n s ; h e t g e v a n g e n h o u d e n van de D r i e van B r e d a is d i s c r i m i n a tie n a a r n a t i o n a l i t e i t , o m d a t alle drie D u i t s e r s z i j n .
D e landsadvocaat, mr. Drooglever F o r t u i j n , p r i k t e in z i j n b e t o o g o p v o o r t r e f f e l i j k e wijze d e z e a r g u m e n t e n stuk voor stuk d o o r . V a n g r o o t b e l a n g was d a a r b i j , d a t hij m e t n a m e benadrukte, dat gevangenh o u d i n g van K o t a l l a t o t a a n z i j n dood geen onrechtmatige daad van de N e d e r l a n d s e S t a a t o p l e v e r t , m a a r dat juist v r i j l a t i n g wèl o n r e c h t m a t i g zou z i j n , e n wel j e g e n s de t a l l o z e slachtoffers van de b e u l e n e n h e t systeem waarin d e z e n h e b b e n g e werkt. D e overige b e s c h u l d i g i n g e n w e e r l e g d e hij m e t k r a c h t v a n argumenten. O v e r de e i g e n l i j k e v o r d e r i n g , die strekte t o t s t r a f o n d e r b r e k i n g dan wel p l a a t s i n g v a n K o t a l l a in e e n inrichting, merkte mr. Droogleever F o r t u i j n o p d a t d e z e p r a k t i s c h in h e t g e h e e l niet u i t v o e r b a a r was, terwijl iedere s c h i j n van n o o d z a k e l i j k h e i d daartoe ontbreekt. Kotalla's gez o n d h e i d is c o n s t a n t , en de verzorg i n g in B r e d a is g o e d . P l a a t s i n g in e e n i n r i c h t i n g z o u e n o r m e veiligheidsmaatregelen vereisen, terwijl strafonderbreking natuurlijk strafbeëindiging inhoudt, omdat Kotalla na e e n vertrek n a a r D u i t s l a n d u i t e r aard n i e t m e e r zou t e r u g k e r e n . H e t v o n n i s van de P r e s i d e n t laat er g e e n t w i j f e l over b e s t a a n , d a t inwilliging van de eisen v a n de raadsl i e d e n v a n K o t a l l a v a n de h a n d m o e t w o r d e n g e w e z e n . O o k de P r e s i d e n t b e n a d r u k t , d a t de b e l a n g e n van de s l a c h t o f f e r s wel d e g e l i j k e e n rol m o g e n s p e l e n i n h e t s t r a f r e c h t , m e t n a m e waar h e t u i t z o n d e r l i j k e m i s d a d i g e r s als h i e r b e t r e f t . V a n e e n o n r e c h t m a t i g e d a a d is in g e e n e n k e l
o p z i c h t sprake w a n n e e r e e n levensl a n g e g e v a n g e n i s s t r a f i n d e r d a a d lev e n s l a n g t e n uitvoer w o r d t g e l e g d , aldus de President.
In de Koerierster aantekening die onze maken:
lezen wij nog deze wij eveneens tot de
N a z i - D u i t s l a n d kende het systeem o . a . v a n de N a c h t u n d N e b e l g e v a n g e n e n m e t m a a r zeer w e i n i g overlevenden. Een m e t h o d e waarbij de g e v a n g e n e z o n d e r behoorlijke r e c h t s p l e g i n g in n a a m l o z e p l a a t s e n als n a a m l o z e z o n d e r e n i g e c o n t a c t m o g e l i j k h e i d m e t z i j n n a a s t e n , werd o n d e r g e b r a c h t en o n d e r v o l k o m e n w i l l e k e u r n a a r b e l i e v e n werd vernietigd. D i t wordt het drietal niet aanged a a n , zij h e b b e n e e n o p t i m a l e verz o r g i n g , laat verder de n a c h t g e l u i d loos over h e n i n g a a n als h e t zover is. D i t is de e n i g e w i j z e o m n i e t n o g m e e r l e e d o p h e t o u d e te s t a p e l e n .
Homofielen in WUV Nu de W U V wordt uitgebreid z u l l e n o o k zij die d o o r de n a z i ' s zijn vervolgd als h o m o s e x u e l e n in de t e r m e n vallen voor e e n u i t k e r i n g . H e t verzoek door het C O C hiertoe g e d a a n is d o o r h e t m i n i s t e r i e van CRM ingewilligd. O n z e lezers z u l l e n zich h e r i n n e r e n dat d e z e kwestie in h e t h e r d e n k i n g s n u m m e r in j a n u a r i van dit jaar a a n de o r d e is g e s t e l d . E e n aantal b e t r o k k e n e n h e e f t t o e n o o k o p dit artikel g e r e a g e e r d . Er werd d a a r i n o o k v e r w e z e n naar h e t v e r d i e n s t e lijke werk d a t w i j l e n m e v r o u w Lau M a z i r e l voor de h o m o f i e l e s l a c h t o f fers h e e f t g e d a a n . W i j a l l e n m o g e n de t o e z e g g i n g van C R M b e s c h o u w e n als e e n succes e n een verdere a a n m o e d i g i n g voor o n s w e r k . N.A.C.
Harmonisatie en coördinatie voor oorlogsslachtoffers H o e verder de oorlog v a n ons a f k o m t te l i g g e n , des te n a d e r k o m t hij ons in zijn g e v o l g e n . D a t geldt in h e t b i j z o n d e r voor de oorlogsslachto f f e r s . En d a t zijn weer zowel de w e g g e b o m b a r d e e r d e H a g e n a a r s als de gijzelaars, verzetsmensen en t e r u g g e k e e r d e n uit B e r g e n - B e l s e n , zigeuners en beroepsmilitairen en vele, vele a n d e r e n . Er b e s t a a n wel e l f c a t e g o r i e ë n oorlogsslachtoffers e n b i j n a e v e n v e e l a f z o n d e r l i j k e , soms onderling tegenstrijdige regelingen. N a e e n jaar v o o r b e r e i d i n g h e e f t m r . A . H . van N a m e n , v o o r z i t t e r van de U i t k e r i n g s r a a d en lid van de B u i t e n g e w o n e P e n s i o e n r a a d in o p d r a c h t van C R M e e n rapport o p g e s t e l d . D i t m o e s t a a n g e v e n h o e al deze regelingen m e t elkaar in o v e r e e n s t e m m i n g en e v e n t u e e l s a m e n h a n g konden worden g e b r a c h t . O p een p e r s c o n f e r e n t i e te D e n H a a g h e e f t m r . V a n N a m e n zijn r a p p o r t H a r m o n i s a t i e / coördinatie toegelicht. Hij onders t r e e p t e d a t sinds e e n jaar o f tien de n a d e l i g e g e v o l g e n voor de oorlogsslachtoffers speciaal van de b e d r e i g i n g van de e i g e n p e r s o o n e r k e n d worden. Collectief openbaarde dat i n z i c h t zich in de a c t i v i t e i t e n r o n d o m de drie van B r e d a , m e e n t m r . V a n N a m e n . I e d e r weet welk e e n b e l a n g r i j k e rol ons c o m i t é in die a c t i v i t e i t e n en de b e w u s t w o r d i n g in deze heeft gespeeld. In 1 9 6 9 was, zoals de m e e s t e n van ons zich z u l l e n h e r i n n e r e n de rijksgroepsregeling oorlogsslachtoffers, de R O I I I , t o t s t a n d g e k o m e n . H i e r voor h e b b e n zich circa 5 0 0 0 j o o d s e Nederlanders als rechthebbenden g e m e l d . D e z e g r o e p werd zo g e h a a l d uit de B i j s t a n d s w e t — die e i g e n l i j k u i t d e 1 9 d e eeuwse A r m e n wet was v o o r t g e k o m e n . I n 1 9 7 3 v o l g d e de W U V , d e W e t o p de U i t v o e r i n g van de r e g e l i n g voor V e r v o l g d e n , die o p g r o n d van de p l i c h t t o t solidariteit m e t de w e g e n s ' r a s ' e n z . v e r v o l g d e n e e n gewaarborgd recht op hulp moest scheppen. D e bijzondere tegen iemands persoon gerichte bedreiging vormt de r e c h t s g r o n d voor e e n a f z o n d e r lijke b e h a n d e l i n g van de vervolgingsslachtoffers en rechtvaardigt e e n a p a r t e b e h a n d e l i n g van h u n zaak en dus van ieder van h e n . T o t zover de a l g e m e n e g e d a c h t e .
Als n i e u w i g h e i d stelt h e t r a p p o r t een invaliditeitstoeslag van 5 p r o c e n t voor de vervolgden voor. D i t is niet h e t z e l f d e als h e t zg. s m a r t e g e l d dat de B u i t e n g e w o n e P e n s i o e n w e t de v e r z e t s m e n s e n t o e k e n t . H e t spreekt v a n z e l f dat d i t g e e n e n k e l e a f b r e u k m a g d o e n aan de b i j z o n d e r e v o o r z i e n i n g e n die d o o r de W U V w o r d e n t o e g e k e n d .
Staatssecretaris Meijer heeft een m a a n d later e e n overzicht van de s t a n d van z a k e n g e g e v e n . 'Wij h e b b e n ons o p de W U V v e r k e k e n ' , zei h i j , 'zowel wat h e t a a n t a l , en de n o o d van de b e t r o k k e n e n als wat de o r g a n i s a t i e van h e t werk b e t r e f t . ' G e m i d d e l d k w a m e n er 1 1 0 0 a a n vragen p e r m a a n d . Er l i g g e n er n u 4 8 . 0 0 0 . Een krachtige inhaalactie b e r e i k t e dat sinds 1 m e i van dit j a a r 6 0 % van de a a n v r a g e n b i n n e n a c h t m a a n d e n kan w o r d e n a f g e h a n d e l d . D e h e e r M e i j e r verklaarde h e t uitblijven van de veelvuldig v e r l a n g d e m a a t s c h a p p e l i j k e b e g e l e i d i n g uit de grote t o e l o o p . M e n h a d allereerst de vraag b e a n t w o o r d : h o e w o r d e n de w e t t e n b e r e i k b a a r voor wie ze n o d i g h e b b e n ? D a a r d o o r k w a m e n kwalit e i t , a a n v u l l e n d e en n i e u w e v r a g e n op het tweede plan. N a afhandeling van h e t r a p p o r t - V a n N a m e n zal C R M ook aan de kwaliteit t o e komen. D e regering staat p o s i t i e f t e g e n o v e r een algemeen informatiebureau, een zg. desk t e n d i e n s t e van o u d - v e r zetsmensen en vervolgden. Uit deze k r i n g e n is de wens g e u i t n a a r e e n c e n t r a a l p u n t waar m e n m e t raad en d a a d klaar staat, voor snelle h u l p als de n o o d h o o g is. D e h e e r M e i j e r m e e n t d a t invoering vertraagd w o r d t d o o r d a t de b e l a n g e n o r g a n i s a t i e s h e t niet m e t elkaar e e n s k u n n e n worden.
V R O U W E N IN H E T N A D E E L ' N i e m a n d zal o n t k e n n e n dat h e t schreeuwendste onrecht, het m e e r dan t w i n t i g jaar o n t b r e k e n van iedere t e g e m o e t k o m i n g a a n n a z i s l a c h t o f f e r s , is o p g e h e v e n . H e l a a s
voor al te velen te l a a t . W i e h e t m o c h t b e l e v e n h e e f t i n de W U V e n i g soelaas g e v o n d e n . M a a r er b l i j f t nog veel te d o e n . D i t m a a l laten wij de m a x i m u m g r o n d s l a g nog e v e n r u s t e n ( m a a r is h e t billijk d a t die voor e e n g e h u w d e invalide m a n 4 2 % lager ligt d a n voor een v e r z e t s m a n in d e z e l f d e omstandigheden?) W i j willen aand a c h t voor de v r o u w e n . V o o r de vrouwelijke slachtoffers is 1 9 7 5 g e e n jaar voor de vrouw e n zal er b i j de huidige regeling ook nooit een k o m e n . D e i n v a l i d i t e i t van e e n g e h u w d e vervolgde vrouw w o r d t n i e t erkend. In zijn rapport stelt m r . V a n N a m e n voor d a t de g e h u w d e v r o u w e l i j k e v e r v o l g d e , wanneer allen e e n invaliditeitstoeslag van 2 0 % z o u d e n o n t v a n g e n (let w e l , h e t g a a t h i e r l o u t e r om een veronderstelling, n i e m a n d w e e t o f zelfs de a a n b e v o l e n 5 % er zal k o m e n ) dat d a n zulk e e n vrouw 2 0 % . . . van b . v . de m i n i m u m grondslag uit eigen recht zou krijgen. O p dit m o m e n t o n t v a n g t e e n g e t r o u w d e vrouw die g e e n k o s t w i n s t e r is e n k e l e e n v e r g o e d i n g voor h u i s houdelijke kosten en zo nodig voor medische voorzieningen etc. Voor h a a r g e l d t de h e l e W U V m e t z i j n waardevaste u i t k e r i n g e n n i e t . D i t b e t e k e n t dat e e n m a n die g e t r o u w d is m e t e e n vrouw d i e , zeg in h e t experimentenblok, in Auschwitz h e e f t g e z e t e n z e l f als e e n soort C R M of Uitkeringsraad m o e t fungeren. Hij m o e t zich n i e t a l l e e n in de o m gang en geestelijk op haar instellen, m a a r hij m o e t o o k de f i n a n c i ë l e lasten o p zich n e m e n waarvoor a n d e r e vervolgden e e n b e r o e p o p de W U V k u n n e n d o e n . G e e n fraaie zaak. N o g m i n d e r fraai staat h e t er m e t de o n g e h u w d e vervolgde vrouw v o o r . W e l i s w a a r o n t v a n g t zij als zij invalide is n e t als e e n a l l e e n s t a a n d e m a n 7 5 % van de g r o n d s l a g , m a a r hier zit h e m de k n e e p . D e overs t e l p e n d e m e e r d e r h e i d van de verv o l g d e n k o m t u i t k r i n g e n waar m e n voor de oorlog e n dus weer in 1 9 4 7 e e n zeer b e p e r k t i n k o m e n had. V e r r e w e g de m e e s t e v r o u w e n die w e r k t e n h a d d e n e e n zeer laag, zeg maar een m i n i m u m - l o o n . D i t bet e k e n t dat d e z e v r o u w e n , d o o r de bank gerekend, allemaal m i n i m u m -
Vervolg
op pagina
4
Ex-Nederlanders in de WUV M e t i n g a n g van 1 j u l i 1 9 7 5 is de W U V , de W e t o p U i t k e r i n g a a n V e r v o l g d e n in de T w e e d e W e r e l d oorlog van t o e p a s s i n g o o k o p e x N e d e r l a n d e r s . D i t b e t e k e n t d a t die N e d e r l a n d e r s die in de j a r e n ' 4 0 - ' 4 5 hier zijn vervolgd, m e e s t a l e e n vernietigingskamp h e b b e n overleefd, daarop zijn g e ë m i g r e e r d e n v a n nationaliteit veranderd, dezelfde r e c h t e n e n a a n s p r a k e n b e z i t t e n als de overige N e d e r l a n d s e v e r v o l g d e n . H i e r m e e is de d o o r o n s c o m i t é , sinds de W U V b e s t a a t , g e v o e r d e actie m e t succes b e k f o o n d . V a n a f 1 9 7 3 h e b b e n wij in o n s b l a d , i n g e s p r e k k e n m e t de i n s t a n t i e s v a n C R M en m e t staatssecretaris M e i j e r z e l f d e z e zaak aan de o r d e g e s t e l d . D e Vervolg
van pagina
3
lijdsters zijn g e b l e v e n . E r zijn er o n d e r h a a r i m m e r s h e e l w a t die n a terugkeer uit het k a m p b . v . nooit m e e r h e b b e n k u n n e n w e r k e n . Deze g r o e p m i s t o o k n o g de m o r e l e s t e u n van é e n l e v e n s p a r t n e r , die d e g e t r o u w d e vrouw t e n m i n s t e w e l h e e f t — al w o r d t hij o o k t e n o n r e c h t e daarvoor b e l a s t ! H e e l d u i d e l i j k w o r d t voor deze groep de b e t e k e n i s van g o e d e m a a t schappelijke begeleiding: schade aan de g e z o n d h e i d e n v e r e e n z a m i n g w e r k e n hier elkaar in de h a n d .
ONS STANDPUNT O n s s t a n d p u n t is zowel b i j o n z e lezers als te Rijswijk b e k e n d . D e W U V - g r o e p , in f e i t e de j o o d s e b e v o l k i n g in E u r o p a , h e e f t h e t ergst van a l l e n te l i j d e n g e h a d : zij is g r o t e n d e e l s v e r n i e t i g d e n w e r d in haar g e h e e l m e t g e n o c i d e b e d r e i g d , volledige uitroeiing tot en met b a b y ' s t o e . D e w e i n i g e overlevenden behoren dan ook o n d e r de beste van d e b e s t a a n d e r e g e l i n g e n te vallen, d.w.z. gelijkgesteld m e t ger e c h t i g d e n voor de B u i t e n g e w o n e P e n s i o e n w e t . Als d i t k a n voor de gijzelaars, de P u t t e n a a r s e n J e h o v a g e t u i g e n , d a n m o e t d i t o o k voor joodse en zigeunerslachtoffers kunn e n . A n d e r z i j d s e r k e n n e n wij de b e l a n g r i j k e v o o r u i t g a n g d i e de W U V h e e f t g e b r a c h t e n h e b b e n wij g r o t e waardering voor h e t vele m o e i l i j k e werk d o o r de a m b t e n a r e n e n alle m e d e w e r k e r s g e d a a n . W i j verwacht e n o p g r o n d van h e t r a p p o r t - V a n N a m e n d a n o o k v e r b e t e r i n g voor al onze mensen. Onze wensen blijven.
velen die i e d e r o p h u n wijze m e t ons h i e r o p h e b b e n v o o r t g e h a m e r d zien n u r e s u l t a a t . D i t g e l d t in h e t b i j z o n d e r voor e e n a a n t a l van o n z e m e n s e n in de V . S . e n in Israël. Er b l i j v e n n o g steeds l e e m t e n in e e n r e c h t v a a r d i g e t e g e m o e t k o m i n g in de n o d e n van de n a z i s l a c h t o f f e r s . Z o zijn er o o k m e n s e n in N e d e r l a n d vervolgd die destijds b . v . s t a t e n l o o s , in elk geval geen Nederlander w a r e n . Als zij zich n u in h e t b u i t e n l a n d b e v i n d e n , vallen zij n o g a l t i j d b u i t e n de p r i j z e n . O o k d e z e m e n s e n worden ouder en meer onderhevig aan de g e v o l g e n van h u n oorlogservaringen. Een kleine, hint aan onze overheid. N.A.C. Vervolg
van pagina
1
o m d a t zij n e t als wij n o o i t m e e r A u s c h w i t z , n o o i t m e e r f a s c i s m e willen. Andere jonge Duitsers, toneelm e n s e n , u i t M ü n c h e n n o g wel zett e n zich in h e t A m s t e r d a m s e M i c k e ry in t e g e n t e r r e u r , n u in C h i l i . H u n o p t r e d e n in N e d e r l a n d d r o e g e n zij aan d e S p a a n s e s l a c h t o f f e r s o p .
NAZI-FILMS
Z u l k e z a k e n zijn g o e d e n n u t t i g , w a n t in N e d e r l a n d is de v e r o n t w a a r d i g i n g t e g e n d e fascistische terreur in S p a n j e wel h o o g o p g e l a a i d , m a a r de n a z i - m o d e is o n s l a n d n i e t voorb i j g e g a a n . Er z u l l e n hier wel w e i n i g e n h e i m w e e naar H i t i e r v o e l e n ; zijn t r o u w e v r i e n d i n L e n i R i e f e n stahl d o e t des te m e e r o p g e l d . W i j kregen h a a r T r i u m p h des W i l l e n s in o n z e h u i s k a m e r s te z i e n , m e t e e n l u m m e l i g p r a a t j e in h e t p r o g r a m m a b l a d van de V P R O , die z i c h z e l f zo m o e d i g v i n d t , o m d a t ze d i t zowel als NSDAP/NSB-gebrul zonder commertaar uitzendt. Bijzonder kwalijk v i n d e n wij d a t dit alles vaart o n d e r de v e r z a m e l n a a m ' p r o p a g a n dafilms uit wereldoorlog I I ' . Alsof de g e n e r a t i e die van d i t alles n u k e n n i s n e e m t b . v . de A m e r i k a a n s e serie ' W a a r v o o r wij v e c h t e n ' v a n C a p r a o f d e s p e e l f i l m over de schoff e r i n g van de O e k r a ï n e e n de S o w j e t p a r t i s a n e n s t r i j d in é é n p o t z o u dien e n te g o o i e n m e t G o e b b e l s p r o d u k t e n als K o l b e r g . D e z e s u p e r p r o d u k tie die h e t h e l e D u i t s e volk m o e s t o p z w e p e n t o t trouw a a n h e t n a z i -
d o m , de v e r n i e t i g i n g van d e j o d e n eerst e n vervolgens van h e t m e n s d o m d o o r de n a z i - n e d e r l a a g , k w a m te laat af. E e n d o e k j e voor h e t b l o e den, die laconieke mededeling. PROTEST NAAR DEN HAAG T e r i n l e i d i n g van de A r n h e m s e f i l m week werd L e n i ' s T r i u m p h n o g e e n s vertoond, samen m e t het schendstuk, D e r e w i g e J u d e , h e t b e r u c h t s t e brok a n t i s e m i t i s m e van a l l e m a a l en o p b e v e l u i t B e r l i j n in alle b e z e t t e bioscopen vertoond, destijds. Het Nederlands Auschwitz C o m i t é h e e f t zich d e s w e g e n g e w e n d tot h e t g e m e e n t e b e s t u u r v a n A r n h e m dat de f i l m w e e k s u b s i d i e e r t . M e t e e n p r o t e s t . O o k in e e n t e l e g r a m a a n minister-president D e n Uyl protest e e r d e n wij fel t e g e n h e t g e s u b s i d i e e r d v e r t o n e n van d e z e in de bioscopen verboden Goebbelsfilm in h e t f i l m h u i s te A r n h e m . 'Dat past b l i j k b a a r ' , zo m e r k t e n wij o p , ' i n de reeks v a n rassistisch nazivuil dat o o k in t . v . - u i t z e n d i n g e n te zien was.' W i j verwezen naar de T R O S A k t u a - u i t z e n d i n g van de V i k i n g j e u g d m e t de b e r u c h t e rassist G l i m m e r v e e n e r b i j e n d e R i e f e n s t a h l - en NSB-reclame. 'Het Nederlands A u s c h w i t z C o m i t é v e r l a n g t van de r e g e r i n g h e t t e r s t o n d s t o p z e t t e n van d e z e s c h a n d e l i j k e en voor nazislachtoffers k w e t s e n d e v e r t o n i n g e n , ' aldus b e s l o t e n w i j . Intussen heeft de g e m e e n t e Amstelveen de V o l k s u n i e , de c l u b van G l i m m e r v e e n , t e r e c h t h a a r zalen o n t z e g d . D e rassisten h e b b e n h e t toch maar weer geprobeerd. In Centrum '45 hebben 'de patiënten aan d e n lijve o n d e r v o n d e n waar ond e r s c h a t t i n g van een fascistische minderheid toe kan leiden.' Z o m o t i v e e r d e n g a s t e n e n s t a f l e d e n van dit c e n t r u m te O e g s t g e e s t h u n verzoek aan d e r e g e r i n g o m die N e d e r l a n d s e V o l k s u n i e e n h u n V i k i n g - j e u g d te v e r b i e d e n e n te v e r v o l g e n , als z i j n d e fascistisch en d e m o c r a t i s c h o n d e r m i j n e n d . W i j k u n n e n ons hierbij volkomen aansluiten. D e h e r n i e u w d e t e r r e u r g o l f in S p a n j e s c h i j n t in h e t g e h e e l n i e t u i t g e w o e d . E l k e d a g k o m e n er n o g o o r l o g s g e v o l g e n en l i t t e k e n s a a n h e t l i c h t . N o g vorige m a a n d werd e e n in 1 9 4 8 t o t l e v e n s l a n g v e r o o r d e e l d e en g e vluchte SS-er op Schiphol aangeh o u d e n . A n d e r e n z i j n n i e t e e n s vero o r d e e l d e n w r o e t e n voort, h i e r o f elders. H e t s t a m t a l l e m a a l uit h e t verleden, maar het gaat door. K e n n e l i j k is h e t v e r l e d e n o n v o l t o o i d . O n z e t a a k is d u i d e l i j k .
A
N
G
S
T
Fragment uit mijn reportage: Himmelfahrttransport, geschreven in 1945 T i e n d a g e n van A u s c h w i t z naar D a c h a u . ( D e n a c h t e n n i e t te vergeten). N a twee dagen en nachten l o p e n , o n d e r b r o k e n d o o r e e n rustp a u z e van e n i g e u r e n , die voor h e t overgrote d e e l van h e t t r a n s p o r t in de o p e n l u c h t e n in e e n d i k k e sneeuwlaag werden doorgebracht, k w a m e n wij o p h e t e m p l a c e m e n t van Loslau a a n . W e h a d d e n er t o e n 70 k m op zitten. H e t duurde weer u r e n , o o k w e e r o n d e r de b l o t e h e m e l , waarbij de rails en a n d e r e v e r h o g i n g e n als zitplaats g e b r u i k t w e r d e n vóór wij in de k l a a r s t a a n d e open kolenwagons geladen konden worden. N u ging het m e t stoom op G r o s s - R o s e n af. V o o r zover wij nog d e k e n s b e z a t e n , want velen h a d d e n zich g e d u r e n d e de v o e t t o c h t van d e z e voor h e n te zware last o n t d a a n , d e e l d e n wij ze broederlijk en kropen zo dicht m o g e l i j k t e g e n elkaar e r o n d e r . Gross Rosen was b i j ons b e k e n d als e e n slecht k a m p . Ken slecht k a m p b e t e k e n d e hard w e r k e n , w e i n i g e n slecht voedsel, s c h a m e l e k l e d i n g e n schoeisel m e t als g e v o l g , z i e k t e n , o n t s t e k i n g e n en v o e t e u v e l s . B i j ons j o d e n werd deze o p s o m m i n g b e s l o t e n m e t arbeidso n g e s c h i k t h e i d , als wij n i e t o p g e teerd w e r d e n door dysenterie of tyfus, s o m s d o o r b e i d e , t e n s l o t t e de gaskamers. Vanaf onze aankomst in Polen m o e s t e n wij vooral m e t h e t laatste leren l e v e n , m e t d e w e t e n s c h a p : uitstel van e x e c u t i e . E e n d e r laatste d a g e n in A u s c h w i t z h a d e e n S . S . - b e w a k e r zich over ons ' o n t f e r m d ' en v o o r s p e l d dat wij n a a r G r o s s R o s e n gevoerd z o u d e n w o r d e n . T e v e n s o n t h u l d e hij o n s , wij waren i m m e r s in vertrouwelijk g e s p r e k g e r a a k t , d a t daar e n i g e l o k a l e n waren i n g e r i c h t , waar n i e t als h i e r in A u s c h w i t z m e t gas, m a a r m e t e l e k t r i c i t e i t g e d o o d werd m e t veel grotere c a p a c i t e i t . T w e e d a g e n , die ik n i e t verder b e schrijven zal, h a d d e n wij in G r . R . d o o r g e b r a c h t . Ik trad n a a r b u i t e n . E e n d a g die m o o i b e g o n . Ik g e n o o t van de frisse k o u d e l u c h t en de
strakke b l a u w e h e m e l . E e n vera d e m i n g na de d o o r m i j verlaten barak propvol m a n n e n en b e d o r v e n l u c h t . Al s p o e d i g t r o f ik e n i g e vriend e n van m i j a a n . V r i e n d e n die n u m e t m i j m e e r d a n twee j a a r h e t z e l f d e lot d e e l d e n . N u o o k n e t als ik h a d d e n ze de n a c h t e n d o o r g e b r a c h t , zo g o e d en zo k w a a d als d a t m o g e lijk was g e w e e s t . W e g i n g e n de zaak v e r k e n n e n . E e n van h e n had nl. o p g e v a n g e n d a t wij v a n d a a g o p n i e u w o p transport zoud e n g a a n . L a n g b l e v e n wij n i e t in h e t ongewisse. U i t een der b a r a k k e n h o o r d e n wij r u m o e r , dat aanzwol t o t e e n hels spektakel. Het 'Juden 'raus' klonk als een d o o d s k l o k - g e l u i , d a t d o o r de e e u w e n h e e n de p o g r o m s i n l e i d d e . D e j o o d s e m a n n e n w e r d e n letterlijk d o o r e n i g e SS-ers uit die barak g e s l a g e n , g e s c h o p t e n g e s m e t e n , o p de G r o s s - R o s e n - m a n i e r , w a a r m e d e wij al e n i g e m a l e n e e r d e r p i j n l i j k k e n n i s h a d d e n g e m a a k t . Langs de l a n g e z i j m u u r van de barak w e r d e n zij opgesteld. Als v a n z e l f s p r e k e n d sloten wij a c h t e r de rij a a n . Misschien d a t h e t b l o e d o n z e r lotg e n o t e n trok, in g e e n geval d e e d h e t o n s hier de b o d e m , w a n t h e i m wee naar hier z o u d e n wij niet k r i j g e n . M i s s c h i e n , w a n t t o t a a n de d o o d t o e , b l e e k h e t n o g erger te kunnen. D e c o l o n n e die i n t u s s e n a a n g e g r o e i d was t o t een l a n g e stoet van e n i g e d u i z e n d e n , n a t u u r l i j k in rijen van v i j f voor de c o n t r o l e , z e t t e zich in b e w e g i n g . N a a r h e t voorste g e d e e l t e van h e t k a m p k o e r s t e n w i j . D a a r g e k o m e n w e r d e n wij d o o r e n i g e c a p o ' s , o n d e r t o e z i c h t van e e n p a a r S S - s o l d a t e n , g e f o u i l l e e r d , e n ruw van d e k e n s , e t e n s b a k j e s en k e t e l t j e s o n t d a a n , voor zover wij die n o g b e zaten. H e t leek o n s zeer v e r d a c h t op transport te z u l l e n g a a n , terwijl ze o n s h e t schrale b e z i t dat o n s n o g o v e r g e b l e v e n was, e e n p a a r uitrustingsstukken, afnamen. Het schrikbeeld, vernietiging, het e l e k t r o c u t e r e n , k w a m ons allen w e e r voor de g e e s t .
E e n i j z i n g w e k k e n d e stilte o n t s t o n d , a l s o f wij in e e n m i s t b a n k verdwenen. W i j probeerden het spookb e e l d te verwerken. G e l u i d l o o s s c h r e d e n wij verder. E e n processie van ter d o o d v e r o o r d e e l d e n . Ik raakte g e w e l d i g o n d e r de indruk. D e prachtige winterhemel o m g a f m i j , zo zag ik h e t , als e e n m a c h t i g violet g e w e l f . S a m L. die naast m i j liep b r a c h t er o p e e n s schor u i t : ' M i j n vrouw is o o k v e r g a s t ! ' Z o gek als h e t k l i n k e n mag, door deze woorden ontlaadde zich m i j n e n o r m e g e s p a n n e n h e i d e n v o e l d e ik m i j é é n m e t de p a a r d u i z e n d o n g e l u k k i g e n h i e r . L. was o n g e v e e r 25 j a r e n o u d . E e n l e e f t i j d waarop bij de m e n s de v o l k o m e n l i c h a m e l i j k e h a r m o n i e zich o n t w i k keld h e e f t . In de sport k a n m e n d a n de t o p van zijn k u n n e n b e r e i k e n . Ik was e e n k l e i n e 10 j a a r o u d e r . B e i d e b e z a t e n wij n a a r o m s t a n d i g h e d e n (na twee j a a r g e v a n g e n s c h a p ) een goede conditie, ternauwernood e c h t e r t o e r e i k e n d o m d e strijd o p leven en d o o d die n o g k o m e n z o u t e k u n n e n d o o r s t a a n . Plus d e Naschlag, de n a w e e ë n , de g e v o l g e n , kwetsuren, flegmonen (hongero e d e e m , v o c h t en ettergedeelten v o o r n a m e l i j k in de b e n e n ) e n de tyfussoorten. Ik g a f S a m e e n a n t w o o r d d a t o o k o p e i g e n g e d a c h t e n g e r i c h t was. 'Als wij er t o c h a l l e m a a l a a n g a a n , h e e f t h e t w e i n i g zin o m te p r o b e r e n a c h t e r te b l i j v e n . Z e h e b b e n o n s steeds w e t e n te v i n d e n . ' W e wisten n o o i t in d e b e z e t t i n g s j a r e n wat h e t j u i s t e was. L i n k s o f rechts, voor- o f a c h t e r u i t , daar g e l a t e n o f er een k e u z e te d o e n v i e l . N a h e t saccastische g e s p r e k d r u k t e n wij elkaar de h a n d . V o o r e e n laatste a f s c h e i d ? A f w a c h t e n m a a r weer e n v o o r t g a a n . W e l i e p e n t e r u g d o o r de p o o r t tussen h e t eerste k a m p e n het n i e u w e r e , dat g r o t e n d e e l s in a a n b o u w was e n d a t o n s logies h a d g e geven.
Vervolg op pagina 6
Administratie doet beroep op u
Vervolg
van pagina
5
|
D a a r lag h e t a p p è l t e r r e i n voor o n s . Een heerlijk schouwspel deed ons van o p l u c h t i n g z u c h t e n . D e m a n n e n d i e voor ons d e p o o r t g e p a s seerd waren s t o n d e n in l a n g e rijen bij e t e n s k e t e l s te w a c h t e n . W a t een geweldige wijziging in o n z e g e m o e d s t o e s t a n d g a v e n o n s de s i m p e l e a a n b l i k van d e z e grauwe g a m e l l e n . D e u i t d e l i n g was al in volle g a n g . B i j de s c h e p soep o n t v i n g e n de m a n n e n e e n pakketje i n h o u d e n d e e e n stuk k u c h , een stukje m a r g a r i n e e n e e n h e e r l i j k p l a k j e worst. H e t e n i g g o e d e d a t er van G r o s s - R o s e n te n o e m e n viel, w a n t de soep b e s t o n d w e e r u i t de s a m e n s t e l l i n g van h e e t w a t e r en e n i g e b l o k j e s k o o l r a a p die er in rondzwommen. T o c h : voor ons was h e t h e e r l i j k . V o e d s e l te zien e n te z u l l e n e t e n , h e t zou o n s f i g u u r l i j k zowel als letterlijk o n t n u c h t e r e n . O o k b e t e k e n d e de d i s t r i b u t i e voor ons w e e r : t r a n s p o r t . D e z e u i t d e l i n g is voor h e t g r o o t s t e deel van de hier b i j e e n g e d r e v e n duizenden m a n n e n dan ook het laatste m a a l g e w o r d e n . Eindelijk, nadat iedereen gespijzigd was, werd de s t o e t o p n i e u w gef o r m e e r d . L a n g z a a m , als e e n dik g e t r o k k e n m e t a l e n d r a a d , v e r l i e t e n wij d o o r de u i t g a n g h e t o n h e r b e r g z a m e o o r d . T e r u g naar h e t s t a t i o n was h e t doei. V o o r m i j e n vele, vele a n d e r e n w e r d de g a n g m e e r s t r o m p e l e n , w a n t n u de strijd voor voedsel e n n a c h t r u s t voorlopig g e s t r e d e n was, k w a m e n de teruggedrongen ongemakken en p i j n e n weer d u c h t i g o p z e t t e n . Ik h e b v e r g e t e n er o p te l e t t e n o f er b o v e n de t o e g a n g s p o o r t e e n soortg e l i j k e h e i l z a m e s p r e u k te l e z e n was als b i j d e A u s c h w i t z - i n g a n g ' A r b e i t m a c h t F r e i ' e n in e e n a n d e r k a m p ( D a c h a u ? ) 'Es g i b t e i n e n W e g z u r Freiheit'. Buiten de toegangspoort (geen t e r u g b l i k dus) sloten de w a c h t p o s t e n zich l a c h e n d e n g r o l l e n d b i j o n s aan. i J . I. F U R T H
V a n o u d e r d o m is o n z e vorige adresseermachine stuk gegaan. W i j zijn genoodzaakt om een andere te k o p e n die v l u g g e r en g e m a k k e l i j k e r is d a n o n z e o u d e m a c h i n e . D a t m o e t w e l , o m d a t wij o o k o u d e r w o r d e n e n h e t werk d a t wij d o e n nu minder inspanning geeft en vlugger gaat. U k u n t d a t wel b e g r i j p e n e n o o k dat d e z e a a n k o o p v a n b i j n a ƒ 5 0 0 0 zwaar d r u k t . D a a r o m d o e ik e e n b e r o e p o p u o m e e n b i j d r a g e te storten o p e e n van o n z e g i r o n u m mers, postgiro 2 9 3 0 8 7 o f g e m e e n t e giro A m s t e r d a m N 5 5 0 0 . D a n k u ! D . van G e e n s Administratie N . A . C . N . B . V a n a f 3 0 o k t o b e r 1 9 7 5 is h e t t e l e f o o n n u m m e r van de a d m i n i stratie van h e t N . A . C . 1 8 4 1 5 9 .
EEN
WOORDJE
N a a r a a n l e i d i n g van e e n b e r i c h t j e in o n s vorige n u m m e r , n l . h e t s t u k j e van o n z e p e n n i n g m e e s t e r , daarin s t o n d d a t er g e e n b e d a n k kaartjes z o u d e n g e s t u u r d w o r d e n als u m i n d e r d a n ƒ 1 0 , — z o u storten. D a t m a g toch een beetje anders worden gelezen. V o o r ons comité geldt: iedere gift is welkom, en wordt ook m e t een dankkaartje beantwoord. D u s laat u n i e t o n t m o e d i g e n o m wat d a n o o k te s t o r t e n , uw g e l d , o f h e t veel o f w e i n i g is, h e b b e n wij hard n o d i g o m al h e t werk voor de W U V , e n de k r a n t te kunnen blijven doen. RODY
CORPER