nederlands auschwitz comité
10de Jaargang no. 2 —
Ik
heb
gezien...
in juni
overvalwagens in de
Plantage
(niet Zij
met
ver
stoppen
1941
grüne
Polizei
Middenlaan van
de
Hollandse
in de
„"Werkinrichting
Schouwburg).
Badlaan voor
Blinden
van
alle gezindten".
Verscholen gluur
in huis
ik door
en
zie
in
keurig
met
aan
het
overkant,
glasgordijn
hoe
Herrenvolkbruten gepoetste
geweer
Joden
laarzen,
in aanslag
half
en geheel
blinden
Nieuwe
Europa
„halen",
- zijnde - met
een
gevaar
schoppen
geduwd
voor
in de
in de
het
rug,
met
geweerkolven
oplaadwagen.
Arbeitseinsatz, arische
vertaling
mensenroof Ik
voor
en
blijf
vergassing
...
zien,
dit
beeld
tot
ik zelf
zal
Nu
mengt
niet
verdwijnen
voorgoed zich
de
dit
ogen
sluit.
onuitwisbare
beeld een
. . . Als
Zyklon-B
werkt Als
de ZIJ
„Wir zullen Dat
haben
afdoende
toch zouden
es nicht
WIJ
en toont de
A-Bom straks
nooit
niet
het
niet
meer! dit
door
ander
met ...
was
perfekter. kunnen
zeggen:
gewusst" meer
Mensen
kunnen weest
aanwezig
horen.
waakzaam
te zijn
...
bij
Dokwerker. Z.
1966
secr. voorlopig v. Walbeeckstr. 9 hs, amsterdam-w., postg. 293087 red.: Amsteldijk 23, amsterdam-z. bankrek.: A M R O nr 106540 bijk.: van baerlestraat, amsterdam-z.
Eén met de dokwerker G e e n z i n v o l l e r , logischer v e r v o l g o p de h e r d e n k i n g v a n A u s c h w i t z ' b e vrijding dan die v a n de F e b r u a r i s t a k i n g . N a het o p r o e p e n v a n de m i s d a a d en onmenselijkheid v a n A u s c h w i t z de solidariteit en strijdbaarheid v a n s t a k e n d A m s t e r d a m , de h o o p t e genover de w a n h o o p . H e t is een bijzondere d a t u m , 2 5 f e b r u a r i 1 9 6 6 . E e n k w a r t eeuw, bijna een generatie is v e r s t r e k e n , een nieuw geslacht z a l o v e r het J o n a s D a n i ë l M e y e r p l e i n t r e k k e n . M a a r er is meer. O p n i e u w , n a j a r e n zullen officiële en massale h e r d e n k i n g niet gescheiden zijn, m a a r zullen wij allen z w i j -
februari
gend en gezamenlijk die roemruchte februaridagen doen herleven als één gemeenschappelijke d a a d . D e z e volledige herdenking verheugt ons bijzonder, niet alleen o m d a t z o een beter gezicht op het verleden en d a t onheilbrengende j a a r 1 9 4 1 v r i j k o m t , m a a r v o o r n a m e l i j k o m de t o e komst. W i e er menen m o c h t d a t een F e b r u a r i - ( o f A u s c h w i t z - ) h e r d e n k i n g zich alleen m e t „ t o e n " bezighoudt, zal de laatste tijd uit de b l a d e n w e l anders hebben geleerd. D e G r ü n e n zullen ons o p 2 5 f e b r u a r i niet m e e r n a a r h e t leven staan, m a a r hun chefs van toen zitten o o k niet w a a r zij h o r e n : o n d e r de zoden o f in het gevang. E n nu w i l l e n wij niet eens v r a g e n w a a r wel de gemütliche H e r r e n steken v a n de r a k k e r s die de eerste 4 0 0 J o o d s e jongens over het W a t e r l o o p l e i n r a n selden: zij zullen w e l seelenruhig n a a r de K e u k e n h o f rijden b i n n e n k o r t en hebben zij niet steeds heel, heel weinig gewusst? V e e l meer wusste (en weet) een H a r ster, m e t zijn a d j u d a n t e n Z ö p f en S l o t t k e . M a a r w i j , en nu bedoelen wij de N e d e r l a n d s e instanties, wisten wij m a a r zo weinig? H o e zal H a r s t e r n a een gehalveerde lichte s t r a f in ons l a n d straks in M ü n c h e n terechtstaan? Blijkens een r a d i o - i n t e r v i e w wist men destijds in D e n H a a g wel dat hij „een goed p o l i t i e m a n " w a s . E n w a a r uit zijn v o o r t r e f f e l i j k p o l i t i e w e r k b e stond, wist men d a t niet? O f meent m r . Z a a y e r d a t het een troost is d a t o n z e f a m i l i e v a k k u n d i g aan de dood is uitgeleverd? H o e k o m t h e t d a t de uitlevering o f desnoods eerdere b e rechting v a n S l o t t k e , die immers a a n de weinige overlevende, m a a r t o c h v o l d o e n d e getuigen m e t n a a m en b i j n a a m b e k e n d w a s ( j u f f r o u w P l o t s k e , een luguber g r a p j e v o o r e l k e w a t oudere A m s t e r d a m m e r ) n o o i t is gevraagd? F i s c h b ö c k , een v a n de weinige D u i t se hoogwaardigheidsbekleders, die ieder v a n a f het begin der bezetting bij n a m e k e n d e , is v o o r t v l u c h t i g of ,op een o n b e k e n d adres', j a w e l . M a a r
1941-1966
Herdenkt allen de Februaristaking ! O p 2 5 f e b r u a r i , 's m i d d a g s o m h a l f vijf w o r d t de Februaristaking herdacht. H e t Nederlands Auschwitz C o m i t é d a t b e h o o r t t o t de o r g a n i s a t o r e n en a l s s t e e d s b l o e m e n z a l d e p o n e r e n , r o e p t a l l e n o p deel t e n e m e n a a n h e t défilé langs de d o k w e r k e r , t e z a m e n met het gemeentebestuur v a n A m s t e r d a m en d e v e r t e g e n w o o r d i g e r s van a l l e p a r t i j e n en g r o e p e r i n g e n v a n d e h o o f d s t a d en m e t a l l e b e l a n g s t e l l e n d e n v a n h e i n d e en v e r . E é n s t a k i n g , één h e r d e n k i n g . H e t défilé begint o m half vijf. O p s t e l l e n : W a t e r l o o p l e i n bij d e A m s t e l . E e r t de Februaristrijders!
de roverijen v a n deze o p p e r r o v e r (gepaard met lijkenschennis o p de successievelijk vernietigde Joden) zijn inmiddels a l l a n g v e r j a a r d . H e e f t de justitie h e m g e d a g v a a r d (al of niet bij verstek) toen zijn r o o f plus a n n e x e n n o g s t r a f b a a r w a s ? H e t zijn a l l e m a a l v r a g e n die w i j hier in N e derland moeten stellen en speciaal in A m s t e r d a m , nu de staking wordt h e r d a c h t . H a d enige i j v e r in deze niet o p de w e g gelegen v a n het m i nisterie v a n justitie, d a t zich toch niet alleen o p d a t v a n O . , ( K . ) en W . , d.w.z. o p de o o r l o g s d o c u m e n t a tie m o c h t verlaten? D e v r a g e n dringen zich o n w e e r h o u d b a a r o p . B a z e n v a n de m o o r d b e n d e n o n g e m o e i d gelaten o f haastig teruggestuurd, hun slachtoffers d o o r de j a ren heen v e r o n a c h t z a a m d hier in eigen l a n d en de vernieler v a n R o t t e r d a m , die n a a r a t o o m w a p e n t u i g grijpt — het is een f r a a i e b a l a n s , 2 5 j a a r n a de F e b r u a r i s t a k i n g . H e t zou beschamend zijn v o o r ons als w i j niet w e e r en weer m e t zijn allen getuigen, ten overstaan v a n de d o k w e r k e r . D a t zullen w i j doen, o m de grootse d a a d v a n destijds, o m w a t er nu gebeurt en om w a t n o o i t m e e r gebeuren m a g .
Saragat sprak in Auschwitz Giuseppe
Saragat,
de
president
h e e f t tijdens een o f f i c i e e l Auschwitz
en
van
bezoek
Birkenau
aan
bezocht.
Italië,
t r e k k e n is d a t
Polen
niet
Voor
het
d o d e n b l o k n r . 1 1 s p r a k hij e e n r e d e u i t , door
de
Italiaanse radio w e r d
die
uitgezonden.
mogelijk
deze afgrond zou
zijn
daarin
Nergens wordt
o.m. het
volgende:
de menselijke
zo
gegrepen d o o r het dodelijke g e v a a r de mensheid
n a zes j a a r
aan-
waaraan
meedogenloze
ge-
vrij-
mythe
hun eigen
volk
veranderden. D e enige w e g n a a r
wa-
bedrogen
en
de
be-
z e t t e l a n d e n in s l a c h t p l a a t s e n en w o e s t e n i j e n
v a n v r i j h e i d , w a a r d i g h e i d en r e c h t n i e t
d u u r z a m e v r e d e is o n t -
ren v e r v a n g e n d o o r m y t h e n v a n r a s en b l o e d ,
s p a n n i n g en g e c o n t r o l e e r d e o n t w a p e n i n g .
m y t h e n die een o n t k e n n i n g zijn v a n d e m e n s ,
De
v a n zijn p e r s o o n l i j k h e i d en v a n d e
vruchten
onvergelijkelijke
die
h e b b e n v e r l i c h t , z o u d e n v e r g e e f s zijn g e w e e s t
deringen
geest
wreedheid
als d e
h e i d n i e t g e h e e l w a s v e r s t i k t , als d e i d e a l e n
van de moeizame Hij zei
van
geweest
gang voorwaarts
die hij sinds hij b e s t a a t
vor-
op
aarde
laatste wil der doden moed,
trekkingen
h o u d e n h e t t e h e r h a l e n , is een v a n d e
de mensen te herstellen.
baarste
goederen der mensheid.
Daarzonder
deze
van
duisternis
als zij n i e t g e p a a r d g i n g e n m e t d e w i l d e b e -
heeft g e m a a k t . Vrijheid, wij zullen nooit o p kost-
en d e d a d e n
die
en
het
wederzijds
begrip
onder
A u s c h w i t z is n i e t a l l e e n h e t s y m b o o l v a n
de
v e c h t e n is o n t s n a p t als o p d e z e p l e k , d i e g e -
z o u de w e r e l d w e e r t o t c h a o s v e r v a l l e n , een
schande
de
tuige
chaos
heldenmoed v a n wie tegen de dictatuur stre-
was
van
renmoord Hier
in
van
de
verschrikkelijkste
volke-
a l l e tijden.
Auschwitz...
waarin
alles
onzinnig,
irrationeel
w r e e d is en die o n s t o t o n m e n s e l i j h e i d
is
de
mensheid
ge-
en
voert.
der
verantwoordelijken
en
van
d e n , A u s c h w i t z is o o k e e n t e m p e l v a n
men-
D e t w e e d e les v a n A u s c h w i t z is d i e v a n v e r -
selijk m e d e d o g e n , d i e o n s u i t n o d i g t o n s l e v e n
s c h o n d e n als n e r g e n s a n d e r s o p o n z e p l a n e e t .
trouwen
te wijden a a n de z a a k v a n de v r e d e , w e d e r -
Miljoenen
d o d e n h e b b e n h e t t e g e n d e e l b e r e i k t : zij h e b -
zijds b e g r i p
v r o u w e n en k i n d e r e n zijn d o o r d e H i t l e r i a a n -
ben h e m s t e r k e r en e d e l e r g e m a a k t .
In het aangezicht v a n zoveel offers
se b e e s t a c h t i g h e i d u i t g e r o e i d . A a n
Auschwitz
de mensenwaarden wilden vernietigen hebben
in n a a m v a n u n i v e r s e l e i d e a l e n h o u d e n
k a n m e n z i e n h o e elk s p o o r v a n
beschaving
o n b e w u s t h e t z a a d v a n een v e r h e v e n
verschillen
mensen,
onschuldige,
weerloze
en m o e d .
Zij
die
de mens
wilden Zij
die
weder-
en v o o r u i t g a n g en v a n h e t e e u w e n l a n g e s t r e -
geboorte
ven naar
D e d e r d e u i t A u s c h w i t z t e t r e k k e n les is d i e
aarde
recht, vrijheid
dreigde
„Het
te
en v r e d e v a n
worden
hitlerdom",
weggevaagd.
de
richting
op. W a t
v a n v r e d e . D e w a r e , diepe zin e r v a n z o u
te
die h e n k e n m e r k t e n ,
toen
l e d o m d e o n m e n s e l i j k s t e v a n alle p l a g e n w a s ,
Als
schrift
een p l a a g ,
herdenk
uitmoording
die de
mensheid nooit
meer
zal
president
t o e l a t e n . W a a r d e menselijke w a a r d e n w o r d e n
en o n t r o e r i n g
onmenselijke
ontkend,
zijn
in
de oorlog
die
waar
onrecht,
dwang
en
agressie
heersen, d a a r schuilt de o o r l o g m e t alle bij-
vrouw,
bovendien
behorende
van
een w r e d e
Hier
heeft
vijand
van
de w r e d e
de
vijand
m e n s h e i d zijn m i s d a d i g e t e c h n i e k
mensvan
de
getoond.
met
het
men het
M e n k a n geen miljoenen v e r m o o r d e n
zonder
uit het
het
Het
De
gehele
mensdom
te
verminken.
een p l i c h t e r v o o r t e z o r g e n d a t w a t is en n i e t h a d
mogen
gebeuren
in
gebeurd herinne-
r i n g blijft en d a t d e h i t l e r g r u w e l z i c h meer
is
nooit
herhaalt.
wreedheden.
Duitse
welsprekende oog
verliezen.
morele, politieke
gewezen
welk
ander
meer
nog
moet
was
dit
afvoerkamp
dood, dan
kamp
uit de oorlogsjaren,
zelfs
de
Hollandse op
reeds d o o r h e t
woners het
de
in h e t n i e u w s . M e e r
verblijfsoord
nietiging
naar
staat dan
het
hitlerdom zou
beeld v a n
Auschwitz
Dat
ons
staat
en h i s t o r i s c h e
verre. verant-
woordelijkheid v a n het gebeurde komt o p hen, die de beginselen v a n verwierpen
en
in
naam
van
WESTERBORK Westerbork,
Door
te vereenzelvigen
die
bezeten
neer
menselijkheid door
duivelse
machtswellust monsterlijke idolen werden
D e e e r s t e l e r i n g die m e n uit A u s c h w i t z
Het
volk
toneel
van
weg
Schouwburg, naar
enorme de
ver-
aantal
grootste
v a n o n s l a n d en zijn J o o d s e
de
be-
tragedie
bevolking.
D e bladen vermelden dat dit k a m p , dat
na
een o n z i n n i g e
ras-
en
en
bloed-
familie
kwijt. D e h u i d i g e b u r g e m e e s t e r w i s t niets v a n waar. dat
is
gebeurd.
Onbegrijpelijk,
Wij zullen m a a r niet
wat maar
informeren
m o g e l i j k is, e r zijn a l t e v e e l
pelijke z a k e n g e b e u r d in o n s l a n d
herinner
d i e in d i t
kamp
ik
man,
leegte,
ook
noem
de
Nenni,
naam
die
na
d i e t e P a r i j s is
van
het
die
aan
ieder
de
gefusilleerd,
onmogelijk
heeft
één
verlies
te
achtergelaten
ik
vullen in
het
h a r t v a n hen, die o p hun t e r u g k o m s t w a c h t ten. L a t e n w i j d e m e n s e n d i e v e r d w e n e n zijn e r e n d o o r te w e r k e n v o o r de v r e d e , die berust o p de onafhankelijkheid
en v e i l i g h e i d
van
alle
naties.
T e v e r g e e f s k l o p t e hij a a n
hoe
die
kelijk
een
van
het
ge-
monu-
daadwer-
monument
te
onbegrij-
ling m e t
b.v.
(vervroeg-
de U S A ,
dat hiervoor 2 0 . 0 0 0 dollar ter be-
Wij
burgemeester
voor
A u s c h w i t z h e b b e n o n d e r s t e u n d , in t e g e n s t e l -
schikking
De
bij d e J o o d s e
voelen
de o p r i c h t i n g
best
kan.
niets
m e n t , z o a l s zij t o t h e d e n n i m m e r
de vrijlating v a n H a r s t e r e t c ) , z o d a t dit er bij
smart
de Italianen
h i e r v o o r h a a r i d e a l e n is o m g e k o m e n . E n
meenten, ooit
republiek
bijzondere
Vittoria
haar
Italiaanse
pakhuis van ellende
z i e n . I k r a a k t e e r mijn h a a r en mijn
daar
de
van
met
gestorven;
d o o r de mensen w e r d g e v o e r d , m a a r het was heid".
van
ik n a t u u r l i j k
v a n d e g e w o n e m e n s e n , „ w a s n i e t a l l e e n een tegenstander
alle
doden
zij d e p o o r t
f i l o s o o f B e n e d o t t e C r o c e g e z e g d in een g r a f de
de
s c h i l l e n v a n t a a l , n a t i o n a l i t e i t en g o d s d i e n s t , dit verschrikkingsoord doorgingen.
van
gebracht
h i e r v e r e n i g t is v e e l b e l a n g r i j k e r d a n d e v e r -
l o o r g a a n als m e n z o u v e r g e t e n d a t h e t h i t -
herdenking
grote
gezaaid.
van
solidariteit.
Italiaanse
ter
heeft
onze
en i n t e r n a t i o n a l e
had
in
de
het
Joodse
Wereldcongres
in
stelde.
voelen
wel
voor
een
gedenkteken
in
d e o o r l o g m e r e n d e e l s als o p v a n g c e n t r u m v o o r
k r a n t o v e r i g e n s k u n n e n l e z e n v a n die a n d e r e
W e s t e r b o r k , a l is o v e r d e v o r m d i e d i t m o e t
Ambonese
burgemeester
krijgen
gezinnen heeft
gediend, zal
wor-
in
West-Duitsland,
die
jaren-
d e n n e e r g e h a a l d , g e s l o o p t en a a n d e v e r g e t e l -
l a n g h e t k a m p D a c h a u als t o e r i s t e n o o r d
heid
exploiteren.
prijsgegeven. D a n
verdwijnt de
laatste
plek v a n N e d e r l a n d die de o n z e n hebben ge-
liet
T o c h w i l d e D r e n t s e b u r g e m e e s t e r iets d o e n .
prijs
nog
stellen
te p r a t e n . uw
mening
Wij
zouden
hierover
te Jos
het
op
horen. Slagter
Inplaats van een dankwoord Wanneer
er
in
drie
grote
steden
een
her-
d e n k i n g s a v o n d g e h o u d e n is v a n een p e i l
en
dank
en d e N e d e r l a n d e r C o n r a d v a n d e W e e t e r i n g
t e b r e n g e n , j n a a r o m d a t zij duidelijk i l l u s t r e -
e v e n g o e d , als v a n d e t a l l o z e n a c h t e r d e s c h e r men.
zonderlijk noemen, niet o m hun m e e r
e e n o m v a n g , als m e n in D e n H a a g ,
Amster-
ren w a a r
dam
ervaren,
d a n d e stille w e r k e r s v a n D e n H a a g e n R o t -
en
Rotterdam
wanneer
het
heeft
kunnen
januarinummer
van
ons
z o w a a r l i j k u n i v e r s e e l v a n i n h o u d in
blad 15.000
het o m
g a a t . I n de eerste
t e r d a m , d i e gelijk o p
met
die v a n
plaats
Amster-
Het
kon
V a n a c h t e r de schermen halen wij één Amsterdamse
zou
zeggen):
nooit
in d e
ban
krantenpagina
m e e r A u s c h w i t z . O v e r a l gebeurde dit
tussen
werk
geweest,
allen
dank
zou
te
het
zeggen.
D i t m a a l is o o k d a t l e t t e r l i j k o n m o g e l i j k : gehele blad zou ontoereikend op te
sommen
die
enige
zijn o m
bijdrage,
dit
allen
klein
of
en
met
de
heer
een g r o o t
Bleich
aantal
jonge
(gelukkig) zeer veel w e r k hebben
groot hebben geleverd o p d a t de tweede helft
zianka, even t r o u w aan het
staan van
als
Auschwitz-herdenking.
dat
beeldspraak:
Ook
alle lokale
is
bladen b.v.
ruime a a n d a c h t besteed aan onze
geen hebben
manifesta-
ties.
mensen
aan
haar
die
verzet.
D a n d e k u n s t e n a a r s . D a a r is R e g i n a
v a n j a n u r a i in h e t t e k e n z o u
de
allen
die ons
in w e l k e
vorm
ook
(het
Auschwitz-werk
muziek, die eenvoudig
als zij m a a r e v e n k a n , tussen z w a r e
komt,
tournees
onbegrensd)
en d e d u i s t e r n i s " in o n z e k r i n g t e
richt u
dat
past
als h a a r „ R o m e o ,
bescheiden
zo
en
treffend
dit waarschijnlijk geen
te
presentielijst.
herdenkingsblad,
z o u i t s t e k e n d is o n t v a n g e n ,
len b . v . o v e r
zelf
oorde-
de ontelbare schoolleiders
dit n u m m e r z o sterk onder de jeugd dat
avonden
hun
zonder
d e s c h r i j v e r s in o n s
gebracht.
deze
een h e l p e n d e h a n d b o d e n
Laten
door.
g e c o m p l i c e e r d is en z o z e e r in h e t k a d e r
van
beseffen.
D a a r w a s dit j a a r o o k K e l l y Christophorides,
a a n t a l v a n die v o r m e n w a s eveneens vrijwel zich onze erkentelijkheid, onze erkenning:
ogen-
schildersechtpaar
Wij noemen voorbeelden,
Smend-
d i e h e e l h a r d h e e f t g e w e r k t o m iets d a t
Tot
al
C l a a r t j e en H a r r y V i s s e r : a l l e b e z o e k e r s zijn
1 9 6 6 zou ingaan met de gelofte
gebod,
dan
(het
het
overal
verspreid,
ook
blik
een
is
welsprekender,
d a m geen inspanning hebben geschuwd o p d a t
g e m e e n p l a a t s zijn „ l a n g s d e z e w e g " , d.i. p e r
exemplaren
niet
z e i d e n zij g e e n w o o r d .
En
elk
in
de andere hun
die
hebben
functionarissen,
rayon
deden,
die
bleven
niet
achter.
van
D e A u s c h w i t z - h e r d e n k i n g is een t r a d i t i e
ge-
Julia
w o r d e n . D e z e is o p g a n g g e b r a c h t d o o r
het
brengen.
Nederlands
Auschwitz
Comité
en
trekken
E n als p r a c h t i g v o o r b e e l d v a n o n d e r l i n g e en
s t e e d s g r o t e r k r i n g e n in d e v i j v e r v a n N e d e r -
v o o r a l menselijke s a a m h o r i g h e i d : de bijdrage
lands
v a n het Nationale Ballet, v a n Sonia
Gaskell
v a n de bevolking leven erin, doen e r a a n mee.
heel v e e l .
vooraan,
van
van
Z o w o r d t het doel b e r e i k t : te herinneren
Enkele
solisten,
de
h e b t b e g r e p e n w a a r h e t o m g i n g en gedaan
wat
nodig
was.
En
dat
daarom
was
soms
groepen of personen moeten wij a f -
alle
medewerkenden,
Israëliër
Reuven
de
Voorembergh
te
openbaar
leven.
Steeds
nieuwe
lagen en
waarschuwen.
Een zonnige februari-dag Persoonlijke staking
herinneringen
door
Was
het
Eef
een
aan
de
Februari-
werkterrein;
de
o f een a n d e r e
dag?
I k w e e t h e t n i e t m e e r , 2 5 j a a r is o o k z o l a n g
Het
diamantslijperijen.
D e w e r k e n d e n verlieten de fabrieken.
Furth-Halverstad
maandag
ons
Over-
ken w e v e r d e r : de confectieateliers, de w i n -
weer
kels . . . O v e r a l v o n d e n w e g r i f g e h o o r .
Het
leek w e l o f men o p dit signaal g e w a c h t h a d . A c h t e r d e rij v a n g e a r m d e c o l l e g a ' s ,
het
er
toe
welke
dag
het
I n e l k g e v a l een z o n n i g e f e b r u a r i d a g , uit
menig oogpunt
Zoals
gewoonlijk
was? zonnig
d e m a s s a a a n h e t w e r d een Vanwaar
kwam
nu
groeide
demonstratie!
plotseling
het
bericht
d a t e r 's m i d d a g s een m e e t i n g z o u zijn o p d e
gezien. verliet
ik
omstreeks
half
van
getrouwen,
g e l e d e n . . . T o c h is h e t a l s o f h e t g i s t e r e n g e -
doet
rieert
m o e d i g g e w o r d e n d o o r het v l o t t e succes t r o k -
beurde . . . Wat
aantal
Noordermarkt?
op
de
met
mooie
hier
gebracht. vermengd
Van
moeder
netje
of
van
V/ij weten de
vermoorden.
p o l i t i e a g e n t e n , h e t g e w e e r in d e
Ze
staken,
me
ze
heen...
mensen, ze Allerlei wordt Wat
staken. H e t De
trammensen,
deden
de ronde;
a f g e s n e d e n , en h e t
water!
de
om
het
Het
kwam
w a t e r te gaan
of we
schieten!"
staan.
Wij
staan
jaar
uit en wachten
maar
z e l f s n i e t in mij o p
geen
niet. ..
om
Opeens
tappen.
waren
ze
daar:
langer
meer
wanhopig,
zoals de laatste dagen n a die ellendige zia's. W e
w a r e n niet m e e r geisoleerd!
niet-joodse vrienden stonden openlijk
razOnze dwars
t e g e n d e t e r r e u r in, a a n o n z e zijde. E r g e n s m o e s t ik mijn e n e r g i e Met
een
paar
collega's
grüne
we
maar
gearmd naar
ooit
kinderen
zult
te
gaan,
het
weer
eens het,
het niet zo niet
enige
meer
goed
alleen
tientallen,
op u, zonder
laten. jaar
dat
u
in mis-
komen.
Wij zullen
weer
voor
doden,
onze
doen
dat
of
aantreden óók
om appel
in uw
te
staan
naam. Jos
Slagter
ik n i e t werd
met
een l i c h t
gemoed.
E i n d e l i j k , eindelijk w e e r een l i c h t p u n t j e in d e
als v a n z e l f
ook
alleen
een
weet
wie? man-
Russinne-
Wij weten
u u voor
met
van
Joods
levenslustig van
die naar
getrokken.
bracht weet
t o e n h e t eindelijk d o n k e r
voeten
er
as,
oud
door
en r u s t i g , liep ik d e l a n g e w e g n a a r huis m e t moede
kwijt!
liepen
d o o r d e s t r a t e n en g i n g e n
H o e lang ik d a a r d o o r maar
schien
de
urn, Polen
s t r a t e n , l i n k s en r e c h t s
E r g e n s w e r d ik in een t r a p p o r t a a l
meer,
kleine
polizei!
O p m o t o r s m e t zijspannen, raasden ze de n a u w e J o r d a a n s e
niet
de
we
zaal
met
en uw benen
U kunt
alleen maar
een
Ik
de geen
zij bijwonen,
zijn
niet.
H e t dreigement w e r d uitgevoerd. A c h t e r ons
gas
schietend.
me
neemt komt
het
H e t z o n g in mijn b i n n e n s t e !
voelde
u
meer.
Z e s t a k e n en d a t v o o r o n s , j o d e n ! Ik
jaar
maar
was slecht
werd iemand getroffen m a a r nog weken
Dan
Ieder
W e k e n d e n g e e n a n g s t en b l e v e n v a s t b e r a d e n
water.
mij s c h e l e n ?
„Achteruit
aanslag.
zgn of
Niet
uit
niet!
overblijfselen
vuilnis-
staken!
geruchten
kan
roezemoesde
jong
het
Het
verwarmde
de
of van
een
tje? een
Hollandse
bij
is
Daar
cordon
zijn,
aarde,
beeld
ons
willen
de va-
weer
melden.
Heilige uw
is bij
veel. jaar,
in een goed
muziek
Nederland
I n d e R i j n s t r a a t t r o f mij d i r e c t h e t o n g e w o n e
wachtte
niet
ieder
Auschwitz-gevangenen
het
mensen;
zich
aanwezig
Oosterbegraafplaats
tot jaar
aanwezig
door
dat
de
appelplaats
herdenking
Noordermarkt!
discussiërende
jaar
een
D u s wij o p n a a r de
groepjes
op die
a c h t mijn w o n i n g o m n a a r h e t w e r k t e g a a n .
van
personen
bloemlegging
duisternis . . . Ze staken Ze staken, v o o r
Op
initiatief
te
sen
vele
Amsterdam
gen
de
gunste ons!
van
monstreerden
ondanks
oorlog van
18
de
en gewassen
jeugdorganisaties
honderden
in
een
op 12 sneeuwjacht
Vietnam,
waar
Hitler-bewonderaar met
gifgas
defebruari
worden
te-
o.m. Ky
ten men-
bestookt.
ZIJ K R E E G NIETS Ontvlucht, ondergedoken, verraden, gepakt.
..
w a a r ik o p 15 april 1 9 4 5 ben bevrijd.
voor
T e n g e v o l g e v a n m i j n v e r b l i j f in d e
kampen
v e r k l a r e n h o e e r n s t i g i k in h e t k a m p
eraan
heb ik een ernstige longaandoening,
zenuw-
t o e w a s ; zij h e e f t m i j n a d e b e v r i j d i n g
weer
inzinking en t o t a l e uitputting I k ben e e n o n g e t r o u w d e
gehad.
dochter
mij en
ook
deze
is g a a r n e
bereid
o n t m o e t e n is b e k e n d m e t m i j n s l e c h t e l i c h a -
van
arme
h u i z e en d i e n t e n g e v o l g e w a s i k v e r p l i c h t
in
melijke t o e s t a n d n a mijn
terugkeer.
I k h e b in A u s c h w i t z s t e n e n g e d r a g e n ,
loop-
mijn o n d e r h o u d t e v o o r z i e n . I k b e n bij k e n -
g r a v e n g e m a a k t en buitenwerk m o e t e n
doen
nissen in huis o p g e n o m e n en m o e s t v o o r k o s t
o n d e r d e e r g s t e w e e r s o m s t a n d i g h e d e n en b e -
en i n w o n i n g e n w a t z a k g e l d l i c h t e h u i s h o u -
hoorde
delijke
stelden. L o t g e n o t e n
bezigheden
verrichten
hoewel
mijn
lichamelijke t o e s t a n d dit toen en o o k n u niet
tot
de onderste laag van
der
tewerkge-
mij kunnen dit
was
ik
A.
I k b e n s e d e r t mijn t e r u g k o m s t
uit de
p e n in v o o r t d u r e n d e b e h a n d e l i n g .
gevangenissen
G e z i e n mijn v o r d e r e n d e l e e f t i j d ( 5 5 j a a r ) ben
In
februari
ben
ik u i t W e s t e r b o r k o n t v l u c h t , w e d e r o m o n d e r -
i k e c h t n i e t m e e r bij m a c h t e , n a a l
gedoken,
ik
verraden,
gepakt
in
januari
1944
heb
meegemaakt,
in
hetgeen
mijn o n d e r h o u d
te
w e d e r o m n a a r W e s t e r b o r k g e t r a n p o r t e e r d en
voorzien
v i a W e s t e r b o r k in j a n u a r i 1 9 4 4 n a a r
n i e t t e v e r g e t e n en o o k mij v o o r e e n m a a n -
witz
op transport
(Birkenau)
Vanuit 1945
Auschwitz
ben ik o p
getransporteerd
Ausch-
gesteld. ca.
naar
en
ik
dring
delijkse o n d e r s t e u n i n g
1
januari
Bergen-Belsen,
ten
erop
Het
moet
mij
herdenken
kost
dan
Zeer
ooit
vele
de
het
ons
meer,
elke
krant zal
tevoren.
u
gulden
komen
In
beginne
ons
werk hebben
van
hen
ting.
U
Wie
geeft Een
Er
zijn
die
dezelfde.
ningen
wel
Weet blad het
maand, Wat
ieder zorgen.
rustig Mag
f
zo
wilt
doet
of
niet.
u
Velen verplich-
geeft
uit
heeft
volheid wat
vrienden
gaat
niets.
de
ons
bijdrage
duur
ver-
van
ons
sturen,
het
met
sinds
de
nummer is als
reke-
100 Dan
van
geven,
Dat
volgende
van
is? vrienden
zijn
we
man
duizenden
1963?
onze
dan
kunnen Wie
ons
zo broodnodig
100
zien.
in
van
nu en de
helaas
Dat
ik op die honderd die
van
enkele
dit
ding
het
tegemoet
tussen
Nu
verschijnen,
wij hopen?
eens
7000
vrienden.
eenvoudige
omdat
dan
anders.
dit
moet
onze
u
Helaas
tweemaal toch
kost
vernietiging
Geen
hun
wat
u dat
de
trouwe
trouw
Al
kwartjes...
veel
ons.
iets
ex.
meer
betekend.
hart.
bovenal
kort. dat
vrienden, wat
wonderd. jaren
te
ge-
de
wij
uit
toekomst
u is de rekenen?
eerste? Naast
anderen? David
van
Geens
la-
E e n k a m p v r i e n d i n v a n m i j schrijft d e z e b r i e f
O p 3 f e b r u a r i 1 9 6 6 zijn in A m i c i t i a t e D e n H a a g een 5 0 0 g e p e n s i o n e e r d e o u d - v e r z e t s t r i j d e r s en n a b e s t a a n d e n soort
landelijke
pensioenen
bijeen g e w e e s t
demonstratie
volgens
de
in
tegen
een
de
lage
Buitengewone
Pen-
sioenwet, de toepassingsgrondslag e t c . e t c . D e v o o r z i t t e r v a n ons comité kon d a a r iets a a n t o e v o e g e n , n.l. d i t : i n v a l i d e landers wen,
van Joodse
hoewel
aanspraken
afkomst
doen
gelden
op
wedu-
kunnen grond
Pensioenwet.
nog
Neder-
en h u n
nazi-slachtoffers,
Buitengewone
geen
van
Zij zouden
de niet
in d i t k a d e r „ p a s s e n " ; in f e i t e v a l l e n zij b u i ten
elke specifieke
De
pers,
toch
hoewel
unieke
maakt,
ja
regeling.
aanwezig,
bijeenkomst
waarom
niet weet, w a t
heeft
van
deze
weinig
gewag
ge-
Meent
men:
wat
niet?
niet deert?
Zolang
dergelijk
n i e u w s v a n o v e r d e g r e n z e n k o m t is e r g e e n vuiltje aan de ucht; gaat het o v e r tekort gedane
slachtoffers
in
eigen
land,
m e n het wellicht te d r u k m e t de ding
van
het
koninklijke
dan
heeft
voorberei-
huwelijk . . .
H e t blijft e e n o n g e h o o r d s c h a n d a a l d a t m a n nen
en
dank
vrouwen
is
aan
verschuldigd
wie
ons
moeten
volk
zoveel
demonstreren
o m a a n h u n z o g e r e c h t v a a r d i g e eisen
kracht
c o m i t é a c h t het een
ere-
plicht hun gerechtvaardigd verlangen bekend te
O p 16 febr. speelde de N e d e r l a n d s e C o m e d i e v o o r de volle A m s t e r d a m s e Stadsschouwburg H e t O n d e r z o e k v a n P e t e r Weiss ten bate v a n het m o n u m e n t te A u s c h w i t z , w a a r v o o r buitendien nog ruim ƒ 5 0 0 w e r d ingezameld. I n M o n o w i t z , eens h e t „ b e d r i j f s k a m p " d e r I.G. Farben heeft prof. Robert Weiss, v o o r z i t t e r v a n het I . A . K . , een gedenkteken o n t huld.
Schadevergoeding
Het oude verzet ontevreden
bij t e z e t t e n . O n s
penningmeester
geval
in a a n m e r k i n g t e
heeft
geld
komt?
li.000
zeggen
zou
geeft
ons
comité
wij
steunen
het
dat
twee
maar
jaar
meer kosten,
in
hebben
'Wij
van
Dit
veel
Hoe
ons bijna
het
den
hart.
onvermijdelijke
herdenkingskrant
Ik
en
van
mijn
komen.
U laat Ons tOCl niet Jn de Steek? het
aan
O p 2 8 j a n u a r i v e r s c h e e n e r in h e t N . I . W . een uitvoerig artikel o v e r de Duitse s c h a d e loosstellingswet. O n d a n k s alle goede bedoelingen v a n dr. K a r l s b e r g k o n d e n veel m e n sen a l l e e n m a a r b o o s v a s s t e l l e n , d a t zij h i e r m e e n i e t s t e m a k e n h e b b e n en d a t d e N e d e r l a n d s e J o d e n e r w e e r b e k a a i d zijn a f g e k o m e n , al zijn w i j e v e n g o e d s l a c h t o f f e r s . H e t is g e w o o n o n t r o e r e n d h o e h i e r d e g o e d e wil w o r d t beschreven v a n de Bundesregierung, die d a a r m e t z o v e e l geld v a n getuigt. I k ben m a a r een d o o d g e w o n e jongen uit een g r o o t a r b e i d e r s g e z i n g e w e e s t , n e t als 8 5 % v a n al d e J o o d s e g e z i n n e n in o n s l a n d v o o r de oorlog. S l e c h t s een h e e l , heel k l e i n d e e l v a n h e t g e n o e m d e b e d r a g is bij o n s s o o r t m e n s e n t e recht gekomen. Teveel o m v a n te sterven, t e w e i n i g o m v a n t e l e v e n . H e t is v o o r d e N e d e r l a n d e r s v a n J o o d s e a f k o m s t een z e e r pijnlijke z a a k t e m o e t e n l e z e n d a t zij v a n al deze v o o r d e l i g e wijzigingen geen cent w i j zer worden. D a a r o m zullen wij met groter k r a c h t eraan werken d a t de K a m e r ons adres ter h a r t e n e e m t en d e r e g e r i n g d i t serieus b e h a n d e l t . E e n kleine o p m e r k i n g v o o r de b o v e n a a n gehaalde schrijver: h a d u niet boven u w a r t i k e l k u n n e n l a t e n z e t t e n „Niet bestemd voor Nederlandse Joden die nooit in Duitsland hebben gewoond"? D a t w a s beslist weest.
d u i d e l i j k e r en p r e t t i g e r
maken.
Jos
Gaarne vestigen wij Uw aandacht op de goedkope onverkorte uitgave van het standaardwerk van Prof. dr. J. Pressen
O
N I
I >l
I—S
E7
|~"*
^ —
I X
/ \ /"~\
I
1965. Twee delen, gebonden in geheel linnen banden.
f
12
50
Verkrijgbaar
DE
N I N
VJ7
VERVOLGING
NEDERLANDSE
EN VERDELGING
JODENDOM
VAN
HET
1940-1945
Afbeeldingen waarvan het merendeel nog nimmer is gepubliceerd.
via de erkende
boekhandel
S T A A T S U I T G E V E R I J
B.
kam-
in W e s t e r b o r k n a d a t i k v i a o n d e r d u i k in v e l e heb gezeten.
be-
amen.
toelaat. V a n januari tot begin februari 1 9 4 3
te
en bij de
—
' s - G R A V E N H A G E
ge-
Slagter