nederlands auschwitz comité
juni
1 9 6 4
maandblad nr. 6 secr. r. cheval, volkerakstraat 26' amsterdam-z., postgiro 293087 bankrek.: amsterdamsche bank van baerlestraat amsterdam z.
5~ De Cadsu en de vacantie
H U N SCHULD De zorgvuldige lezer van dit blad — en dat zijn er heel wat — zal in dit nummer vele malen op het woord „schuld" stuiten. Opgedoken ouders van ondergedoken kinderen, huidige bezoekers en behoeders van Theresiënstadt voelen zich schuldig. Schuldig schijnt ook degeen, die ouders of kinder n aan de gaskamers verloor en er zelf aan ontkwam, want hij ontvangt een „maximum", d.w.z. beknibbeld smartegeld. Een deelnemer aan een forumavond schreef ons zich te schamen. Wie voelt er eigenlijk geen schuld? Moet men daarvoor naar de Frankfortse rechtszaal met de Auschwitzbeulen, die van niets weten, ook van geen schuldgevoel? Sommigen menen „de Joden" te moeten verwijten, dat zij zich lieten afslachten. Bruno Baum schrijft in zijn boek „Verzet in Auschwitz" over de opstand van het Sonderkommando, waaruit slechts een enkeling aan de dood ontsnapte: „Het zelfbewustzijn en de zelfachting der Joden namen toe na deze ongelijke strijd." Hij vertelt ook, dat het verzet in het kamp kon beginnen na aankomst van een aantal politieke gevangenen. Men zou zeggen, uiteraard. Kon het leeghalen van bejaarden- en kinderhuizen tot doelbewuste actie leiden? „Men moest beginnen hun, die aan vergassing waren ontkomen en vaak vol waren van verdriet om de vernietiging van hun verwanten en vrienden, nieuwe levensdrift geven," verklaart dezelfde schrijver. Is er één bevolking geweest, die in zijn geheel en bij voortduring
verzet heeft gepleegd? Neen immers, en niemand had dat kunnen verwachten — of kan het zich voorstellen. En wie zou het niet volstrekt algemeen zijn van het verzet als schuld opvatten? De nazi's hadden, om hun, i n hun rassenwaan, alleen bekende redenen, zich ten doel gesteld alle Joodse bevolkingen, waar zij die aantroffen, uit te roeien. Dat is hun in hoge mate gelukt. Zij de eeuwig „schuldelozen" wisten heel wel, dat er geen volk, geen wijk zelfs van enkel verzetshelden bestaat ™ of bijna geen — want hun barbarij bracht ze voort, in de getto's van Warschau en Bialystok, b.v. Een volk, een stad kan juist onder druk tot grote daden in staat zijn en een wal van verzet opwerpen tegen de terreur, zoals i n Amsterdam gebeurde in februari 1941 en in april '43 i n Warschau. Wij kunnen vaststellen :er is voor en na 1933 te weinig gedaan om het Hitlerdom de nek te breken. De antifascisten waren niet sterk genoeg en konden de regeringen niet tot hun plicht dwingen en zo is de oorlog niet voorkomen. Nu moeten de historici, de goede voorlichters hierover klaarheid brengen. Toen lag Mein Kampf i n de etalages, maar de vergassingscentrale van Birkenau ondergronds. M e n zag niet, wist niet en begreep daardoor te weinig, zelfs zij, die veel doorzagen en ook handelden. Maar nu liggen de zaken anders. Wij, die het overleefden en het moesten voelen, wij weten het maar al te goed en wij laten het anderen weten. Zelfs de proces-
i I I
Vele lezers meldden ons, dat zij reeds de voorschot-uitkeringen van de Cadsu (smartegeld] ontvingen. Wij delen in de vreugde van deze vrienden en ook zij laten ons in hun vreugde delen, door een bedrag af te staan voor ons comité. Wij danken dan ook allen, die niet vergaten, dat het Ned. Auschwitz Comit. steeds bereid was en nog is om hen te helpen bij het invullen der formulieren en reeds jaren hard gewerkt heeft om eindelijk de uitkeringen aan de gang te brengen. Nu de vacantie voor de deu staat, zullen velen ongetwijfeld het smartegeld gebruiken, om de reis van hun leven te maken, hetzij om kinderen of familieleden in den vreemde te gaan bezoeken. Het is hun van harte gegund. Maar, lieve vrienden, vergeet U dan niet om ons comité ie steunen, U weet het, het geringste bedrag is welkom. Nu alles veel duurder is geworden, zijn onze kosten ook enorm gestegen. Zonder Uw daadwerkelijke hulp kunnen wij niet blijven bestaan. Stort daarom uw bijdrage op postgiro 293087, t.n.v. Ned. Auschwitz Comité, Amsterdam. v
I
,
l
sen-met-vrij spraak maken het kwaad bekend en de ontvluchtingen van boeven met hulp van o zo hoge vrienden, die Hiüers roofverdragen nog geldig verklaren vervolg
op pag.
3
Ik z a g Theresienstadt Praag in de lente. Een wonderlijk mooie stad. Wandelend over één der Moldaubruggen, zien wij naar rechts de magistrale burcht tegen de lucht afsteken en staan even later voor dc AU-Neu Synagoge. Een zeshonderd jaar oud bouwwerk, met een bewogen geschiedenis. We drentelen met onze tolk over hel wereld-beroemde kerkhof en staan dan ootmoedig in de Pinkas Synagoge, waar in de muren do ruim 77.000 namen van slachtoffers der nazi-bezetting in Tsjechoslowakije zijn aangebracht. Onze vrouwelijke gids vertelt, wij Lrachten le luisteren, want er wocll iets in ons, we horen niet alles. Wij zien naar dc kale muren. Herkennen de woorden: BelzccSobibor-, Dachau-, Osvctlm cn vele andere. Sneller dan een telegraaf rennen mijn gedachten . . . Waterlooplein, Lidice, Putten, Praag, Westerbork, Theresienstadt . . . doch eincn Sehmetterling hab ich hier nicht gesehen . . Ik hoor weer de stem van onze gids, zie haar gezicht, . . . dit is geen routine. Ze slaal haar ogen neer en zegt: ,,Ik was hier toen deze muren voor het eerst getoond werden, maar nooit heb ik mij in mijn leven zo geschaamd, omdat ik anér heette." Zwijgend staan wc weer buiten in de stralende lentezon, als twee van onze medereizigers het voorstel doen om m de komende week Theresienstadt te gaan bezoeken.
lijks kunnen geloven dat het bestaan heeft. Zelf heb ik het „niet verder gebracht" dan Westerbork, maar zie als in een film het kwaad voorbij trekken, dat Cbermenschen hier Untermenschen hebben aangedaan. De hokken met etagegowijze slaapplaatsen. De Krankenstubc, Badestube, Rasierstubc. De cellen voor de
Niemand is
gestraften, de exeeutieplaats. Zo woedde de terreur van de Noordzee tot de Wolga, van de Baltischc Lot de Middellandse Zee. Waartoe diende toch dal huichelachtige „Arbeit machL frei" boven de toegangspoort? Opvallend is het grote aantal schoolkinderen in klasverband, dat regelmatig deze gedenkplaatsen bezoekt en daarmee aanschouwelijk onderwezen wordt in hun vaderlandse geschiedenis. Het museum verdient een cre-saluut. Ernstige waarschuwing voor gevaar dat de mensheid bedreig L, is nog passender dan het woord museum. liet busje brengt ons nu door het stadje dat als getto werd gebruikt onder de bezetting, naar het crematorium. Dit te beschrijven is ondoenlijk, want bij het zien van de vier verbrandingsovens wordt het velen Le Vervolg
op pag.
naamloos..,
Een week later rijden we met Vl Nederlanders, genietend van het. mooie heuvellandschap, tussen goudgele koolzaadvelden, jonge opschietende hopplanten, en boomgaarden ongeveer 75 km buiten Praag. Het wordt stil in het aulobusje. We gissen eikaars gedachten. Hier in deze prachtige omgeving hebben hun of onze naaste verwanten, hun laatste uren doorgebracht. Onder dc blauwe hemel bewerken landbouwers hun grond. In vrijheid, die „hun" niet beschoren was. Schuldgevoel klopt bij ons aan. Waarom rijden wij hier, hadden zij cliL niet mogen beleven. Plotseling alsof we Xaarden binnenrijden, zien wij vestingwallen aan onze rechterhand en dan in de laagte naast de weg honderden in keurige regelmaat opgestelde gedenkstenen, waar men na de bevrijding een massagraf vond. Daar zijn jonge mensen bezig bloemen te schikken en de gazons van onkruid te wieden. Onze bus zwaait naar rechts, sLopt en we stappen uit. We wandelen de poort van de vesting Theresienstadt binnen. Ongeveer een uur lopen wij hier rond, ieder met zijn eigen gedachten t e ruggaand naar een tijdperk dat wij zelf doorleefd hebben en waarvan we nauwe-
Niemand weet hoeveel mensen in Auschwitz, in Sobibor of 'freblinka zijn vermoord. Wij weten alleen, dat zij familie en vrienden, dat zij allen een naam hebben gehad. Daarom staan er in de muren van dc Pinkussynagoge te Praag 77.297 namen gegrift, ter nagedachtenis aan even zovele slachtoffers van de nazj-vervolging.
3
Vervolg
van pag.
2
machtig en gaan ze weer naar buiLcn. De vriendelijke beheerderes, wier man zelf in Theresienstadt ten onder ging, toont ons afschrikwekkende dingen, o.a. een glazen doos mot mensen-as. Duizenden kilo's van deze as, die de nazfs niet konden wegwerken,' werden in papieren balen, in de nabijzijnde stromende Elbe geworpen. Bij het afscheid nemen vraagt de Tsjechische vrouw ons, m Holland dc groeten te willen overbrengen aan Sjoukjc DijksLrakova. Onze jonge chauffeur, een Tsjech, waar we geen woord mee konden wisselen brengt ons naar het. 16 km verder gelegen oude stadje Melmc cn LracUicrt ons allen op koffie. Hij doel dit niet alleen meL de bedoeling om ons op te vrolijken, maar om ondanks de taalbarrière ons duidelijk Le maken, dat wij door ons bezoek aan Theresienstadt met hem medestrijders zijn om deze gruwel uit de wereld to bannen,
i
1942-1944
Engeland
Wrj hadden enige jaren yclcden m ons land de kleine tentoonstelling, die „Een vlinder heb ik hier niet gezien" heette en bestond uit tekeningen van kinderen in TheresiensLadt gemaakt.. Behalve deze kinderlijke nalatenschap - de meeste kleine tekenaars zijn vermoord - is cr werk van volwassenen over uit dc vesting, voor velen het voorportaal van Auschwitz. Zo zijn er b.v. schilderijen van een vierlal artisten, Bedrich Fritta, Karl Eleischmann, Otta Unger en Fetr Kien, allen in Terezin (zoals deze Tsjechische stad heet), omgekomen, door verzetsmensen in dc gettomuren verstopt of begraven. Ken collecüe van 86 dezer schilderijen en tekeningen is nu als reizende tentoonstelling in Groot-Brittanniè en toont het Britse publiek liet ware gelaat van hel vestingkamp.
S, dt* / w .
vervolg
van pag. J
op de koop toe. En wat doen wij, nu en waar wij ook zijn? Men kan in elke krant lezen, hoe oud-S.S.-generaals vrij hun genoten organiseren — ook de beklaagden in Frankfort zijn voor de helft vrij en kunnen desgewenst de benen nemen. Hun Nederlandse soortgenoten zijn vrij, tot de laatste man, zo vernamen wij. Er wordt druk overlegd om het gevaarlijkste, want alvernietigende wapen in handen te ge^ ven van lieden, die daar altijd al naar hebben gesnakt en al van alle andere moordtuig en van de mensen een zeer vernietigend gebruik hebben gemaakt. Zien wij nu bij alle volken, die een Duitse bezetting hebben gekend en doorleden daartegen een eenstemmig verzet? Hoe groot is in de afgelopen negentien jaar de aandrang geweest, de druk op alle rechtbanken en poliliestaven, waar ook ter wereld, om de managers van dc nioordf abrieken in het volle licht te halen en te berechten? Wat gobeurt cr, nu er — eindelijk! — weer processen lopen om de hoon en schande der verjaring, voor alles in de Bondsrepubliek te verijdelen? Heeft heel Nederland zich verheven bij de jongste {en hoogste) promotie van de heer Trettner, die Rotterdam, welja, door misverstand, heeft gebombardeerd? Kijk, hij voelt zich niet schuldig. En do heer Mengele, als men hem had gevat, zoals een
persbericht voorspiegelde, ook niet. Om de minst schuldbewusten, de beulen van Auschwitz, is de cirkel van onschuld juist gesloten. Daar haalde een advocaat-nazivriend niet slechts Oekrajiense fascisten en S.S.-helpers als getuigen te voorschijn, maar eiste zelfs arrestatie van de Poolse getuige Kral . . wegens moord! Het spel is rond: de getuigen, de slachtoffers, in het bijzonder zij, die zich verzol hebben, zoals Kral, zijn de moordenaars. Moeten wij nogmaals uiteenzetten, wie de schuldigen zijn? De overweldigden, omdat zij verblind van smart van angst of onwetend waren? Of de overweldigers, die nu in 1964 niet alleen schadeloosstellingen aan door de nazi's vervolgden mogen regelen, zoals de bureau-S.S.-ers in Bonn, maar die ook weer lustig regeren, commanderen, concerns besturen en nieuwe opmarsen propageren? Nog kan men niet alle wan- cn schanddaden van het fascisme in al hun gevolgen overzien. Helen zullen de wonden nooit, vergeten mogen en kunnen zij niet worden, In veler persoonlijk leven grijpen zij nog dagelijks i n ; zo wekken zfj soms ook een gevoel van schuld. Maar laat ons de schuld plaatsen waar hij hoort. Hun schuld. Dc miljoenen doden, de verweesde kinderen, de verwoeste levens en leefmilieu's, ook de verst vertakte, innerlijke gevolgen ervan, het is hun werk on hun verantwoording.
Wij zullen nooit moe worden het te herhalen. Maar als de misdaad ongestraft blijft en de misdadigers nieuw onheil kunnen uitbroeden, als de steeds hernieuwde dreiging voortwoekert, dan kan niemand volhouden, dat hij het niet heeft geweten. Daarom ageren wij nu. Doen wij het niet, dan dragen wij schuld, onze schuld. Eerst en vooral echter hebben wij te maken met de hunne.
E.T.
Juristen tegen v e r j a r i n g
Een internationale commissie voor studie en onderzoek heeft zich begin juni te Warschau bezig gehouden niet de verjaring van oorlogsen nazi-misdaden. Ook uit Nederland bleek belangstelling voor deze zaak, die vooral van de volkenïectitelijke kant uit werd besproken. Als een belangrijk juridisch argu ment tegen het laten verjaren van nazi-misdaden in de Duitse Bonds* republiek wordt de omstandigheid genoemd, dat deze staat pas in 1949 werd opgericht en nu dus vijftien jaar bestaat. Pas over vijf jaar zou daar dan. van een verjaringstermijn van twintig jaar sprake kunnen zijn. Dit in aanmerking genomen zou de kwestie van verjaring daar de eerste vijf jaar niet actueel zijn. Daarnaast echter verwierpen de aanwezige juristen ook principieel de opvatting, dat misdaden tegen de mensheid ooit zouden „verjaren".
ALLEEN MOEDER K W A M TERUG... Zoals wij de vorige maal aankondigden, stellen wij ons voor thans eens te bezien hoe de situatie was voor hot kind dat in zijn eerste levensjaar onderdook en na dc bevrijding slechts eén der ouders terugvond. Het zal daarbij uiteraard verschil uilmaken of hel de vader of de moeder was, die terugkeerde. Wanneer het de moeder betrof, nam zij als regel zo snel mogelijk het kind bij zich waarbij de diverse, in onze vorige artikelen beschreven problemen rondom de vcrplaaLsing, hel verbreken van de banden met de pleegouders etc. etc. uiteraard aan de orde kwamen. Daarnaast echter had de moeder bij alle dooryestane ellende ook nog hel feit te verwerken, dat haar echtgenoot overleden was. Naast het verdriet om dit verlies bestond er veelal ook een schuldgevoel, dat men zelf was blijven leven en de huwelijkspartner was ges lor ven, een schuldgevoel ook t.o.v. het kind, n.l. dat men er niet voor had kunnen zorgen dat de vader mee terugkeerde . . cn du zelfs dan, wanneer men op geen enkele wijze iets zou hebben kunnen bijdragen lot dc? redding van de man. Dikwijls ook bespeurde de teruggekeerde bij de familieleden van haar overleden man een zekere tweeslachtigheid van gevoel. Wanneer de relatie met de schoonfamilie goed was, bestond er blijdschap om dc terugkeer die zelfs dan gemengd was met een zekere jaloezie, iets van verwijt; waarom jij wel en hij niet? Werd zoals uiteraard dikwijls gebeurde een nieuw huwelijk aangegaan dan voelde men /ich opnieuw schuldig t.o.v. het kind en de familieleden van de kant van zowel schoonfamilie als kind door hei gevoelsmatige verwijt, dat men dan zeker niel zó veel van de overledene gehouden had. Daarnaast bestond er de neiging vooral bij het kind, maar ook bij de moeder, om do overledene te idealiseren en dit des te sterker bij het kind, naarmate hot de vader minder gekend had. Voor de tweede vader was de situatie dus zeer gecompliceerd. Het kwam uiteraard voel voor dat hij in de zelfde omstandigheden verkeerde als zijn nieuwe vrouw cn zijn eerste huwelijkspartner en de kinderen uit zijn eerste huwelijk verloren had. Vooral in dit laatste geval was het heel moeilijk voor hem het kind of de kinderen van zijn tweede vrouw te accepteren en past weer hel hierboven
beschreven probleem, n.l. de smartelijke vraag: „waarom zijn deze kinderen wel gered én dc mijne met?" Maar zelfs wanneer hij ongetrouwd was geweest of zijn huwelijk kinderloos gebleven was, wachtten hem de nodige moeilijkheden bij het opbouwen van een harmonische gezinsrelatie. Hij werd geconfronteerd met de problematiek van hot tweede vaderschap, zoals alle tweede vaders dat worden, maar in dit geval werd het geheel gecompliceerd door dc omstandigheid dat de eigen vader geen ..natuurlijke dood" was gestorven en het feil dat do moeder een stuk ontwikkeling van het kind niet had meegemaakt. Dit maakte het haar uiteraard moeilijker om de reacties der kinderen op hun nieuwe vader op te vangen, terwijl daarnaast zij met hel of de kinderen een zeer speciale band had. Immers vaak was hel zo, dat de hoop op het weerzien met de kinderen haar staande had gehouden in de oorlogsjaren en was zij a.h.w. in het leven gebleven om de kinderen. De vrouw raakte verwikkeld in een loyaHteLtsconflict. zowel tegenover haar overleden man als haar kinderen. Zij voelde zich schuldig tegenover beiden over het aangaan van een nieuwe verbintenis. Men zag dan ook nogal oens dat vele goede bedoelingen van de tweede vader in het pedagogisch vlak afketsten op de muur die door de moedor a.h.w. om haar kindoren was hcengebouwd, In de geest van: ..dit kind is van mij en jij hebt er niets mee te maken", wat hot uiteraard voor kind cn vader moeilijk maakte om een relatie op te bouwen. Het spreekt vanzelf dat de nieuwe situatie nog ingewikkelder werd, wanneer ook de tweede vader nog een of meer kindoren had behouden, die deel gingen uilmaken van de nieuwe gezinsgemeenschap en hun eigen problemen meebrachten. Een andere factor, die het groeien van een goede gevoelsverhoudmg lussen hot kind én zijn moeder, nadat zij herenigd waren, kon bemoeilijken was gelegen in de dood van broertjes cn zusjes van het overgebleven kind. Waar dc kinderen, die wij hier op hel oog hebben, in dc baby of peutcrleeftijd ondergedoken waren, zo waren de desbetreffende broertjes of zusjes in de regel ouder, wat inhield dal de yevoelsrelatie met dc moeder lot hen in de regel langer bestaan had en vaak ook dieper was gewecsl, dan die met hot
Hierbij tikel ster
publiceren
mevr.
die met
Sivelheim-de
ziet
ar*
medewerk-
de
Boer,
onderduikkinderen verbonden Men
een
onze
A. Fels-Kupferschmidt,
samenwerking R.
wij opniew
in de reeks,
in zenuwarts
verzorgt
en
de
over
met
hen
problemen. hier
verstrekkende
nog
enkele
gevolgen
nazimisdaad
voor
liet
van
vervolg
eens
van
van de
de
grote
zich* dit
artikel
in
ons
juli-nummer i
overgebleven kind, vooral wanneer dit laatste als heel kleine baby was ondergedoken. De wat oudere kinderen hadden voor de moeder een zeer levende realiteit betekend, zulks in tegenstelling tot het kind dal zij terugvond en dat in de periode van do scheiding een stuk onLwikkeïing had doorgemaakt, waaraan de moeder geen deel had kunnen hebben De omgekomen kinderen waren de moeder voel vertrouwder en bekender geweest, dan deze kleuter. ï3ij een aantal moeders riep dit onmiskenbare feit de govoelsreaeiic op van „dit is eigenlijk een vreemd kind van mij — waarom, als ik ze toch niet allemaal mocht behouden, is juist dit „vreemde" kindje overgebleven en niet dat andere „mijn eigen" kind? —, een psychologisch zeer begrijpelijke en invoelbare problematiek waarover men zich echter zeer schuldig voelde. Om dun juist vanuit dit schuldgevoel „boete te doen" en tc trachten deze „slechte gedachten'* weer goed te maken door hot kind extreem te verwennen, mot alle pedagogische gevolgen van dien. Maar ook voor het. overgebleven kind was het omkomen van broertjes en zusjes, die het niel of nauwelijks gekend had een ïn psychisch opzicht zeer belastende zaak. Hij fantaseerde over do broertjes en zusjes, idealiseerde hen, voelde zich schuldig, dat zij er niet meer waren en hij nog wel, wat belangrijke consequenties kon hebben voor zijn verdere uitgroei; gevolgen die zich steeds duidelijker aftekenen, naarmate wij meer gegevens krijgen nu de/e kinderen de volwassenheid bereiken — bv. sterke minderwaardigheidsgevoelens, het idee „niets te kunnen", altijd een mislukking Le zullen zijn. Steeds vergelijkt men zich met het niet gekende, omgekomen broertje of zusje, dat men zich zozeer geïdealiseerd heeft en waarvan men zich dan heeft voorgesteld dat het geweldig goed, knap lief, intelligent etc. etc. geweest zou zijn, wanneer het was blijven leven. Ook het gevoel eigenlijk geen reohL te hebben op voorspoed on geluk, zelfs eigenlijk geen recht te hebben om te leven. Het is wol duidelijk dal dergelijke voorstellingen bij een kind bijzonder remmend kunnen werken op de uitgroei van zijn persoonlijkheid. Soms werd dit alles nog in de hand gewerkt.
Doorlezen
volgende
kolom
d o o r d a t -dc m o e d e r , o v e r i g e n s t e g o e d e r t r o u w , v a n u i t h a a r eigen verdriet en zich n i e t r e a l i s e r e n d w e l k e b e t e k e n i s dit voor het kind kon hebben, vergelijkingen m a a k t e in d e z e g e e s t . Samenvattend k u n n e n wij z e g g e n , dal de kinderen die als baby of p e u t e r o n d e r d o k e n en na de o o r l o g h e r e n i g d w e r den m e t hun m o e d e r , terwijl de vader n i e l t e r u g k e e r d e , in een a a n t a l s i t u a t i e s g e p l a a t s t w e r d e n , die ieder op zich e e n stuwende invloed konden uitoefenen op de p s y c h i s c h e ontwikkeling en w a a r v a n d e g e v o l g e n in de v o l w a s s e n p e r s o o n l i j k heid aanwijsbaar blijven.
Antwoord
op
vragen
uit
Wanneer een
dit
groot de
meesten
valt
het
erg
hen,
die
vrouw
ben
ouders
de
over-
zelf
kinderen,
hoogste met voor
U hiermede hebt
maar
met
Drie,
Zij
niet
allemaal
van
Een
'grapje?
1100
of
T e r gelegenheid van en gelijktijdig m e t h e l p r o c e s t e F r a n k f o r t i s Le P r a a g e n te B r a t i s l a w a een t e n t o o n s t e l l i n g over Auschwitz ingericht. Tal van bezoekers eisen schriftelijk een gerechte straf voor de m i s d a d i g e r s .
konden het
dezer
overgemaakt,
mark
als
welverdiende
maximum
lung
basis
uitbetaald van
om deze
zeggen
onom
en Ex-
680
dagen
plus
DM per
dat
smartegeld
zo
het laag
geen
aanspraak
17 miljard
DM die
en hun
vrienden
sterïlisatiegcval
NOG ENKELE EXEMPLAREN Van het boek van prof. Jan Selin zijn nog slechts enkele exemplaren in voorraad. Maak ƒ 3,40 over op onze girorekening 29 30 87, met vermelding: Boek van Jan Selin. Het is een uitstekend gedocumenteerd verslag over Auschwitz (in het Duits]. I Iet wordt geraadpleegd in het proces te Frankfort. üok onze voorraad foto-albums K. L. Auschwitz a ƒ 10,— is zichtbaar geslonken. Zorgt, dat U het in Uw bezit krijgt; het is een onvervangbaar document. Met de aankoop van dit album draagt U bij aan het tot stand komen van het internationale monument tc Auschwitz, daar de opbrengst hieraan ten goede komt. Wie een album KL Auschwitz of hei bonk van prof. Sehn heeft besteld, maar niet ontvangen, stelle zich schriftelijk of telefonisch in verbindng met onze penningmeester, de heer D. van Geens, Orteliusstraat 176 , Amsterdam W. Tel. 02ü 85572. Onderhandelingen over heraanmaak van dia's zijn aan de gang. Een eventuele oplaag zal waarschijnlijk duurder zijn. Bestellers, nog even geduld.
is
werke-
von
Papen
juist
55.000 Nachzah-
het
een
maand.
mopperen, toch
het
van
BEG
kreeg
lijfrente
van
En
nu
niet
van
Uw
U
kunt
bedrag was. maken Bonn
aan
WEER
op
de
nazi's
uitkeerde. Jos.
GELUKKIG
ze opnemen."
Neen,
die
te beperkt
omstreken
ministeries
maar,
1
" A U S C H W I T Z " I N P R A A G j]^ EN BRATASLAWA J;
de
geval
op
er
oorlogsmisdadi-
eigen
het
Duitse
en
Vraag
iro^
een
en
Omdat
uitzen-
U waarom
lijkheid.
{„sterdragen"].
perimenten-
was
brief-
afschuwelijke, wil
(het
stupide
beginnen.
meestal f
meer.
opsommen
derduikjaren nabij
zitten?
do-
t.v.-net
Argentinië
en
ontvangen'
te
in
verloren
1
het
gers
een
tweede
S.S.-ers
hun
het
is veel
zoveel
in
„Weet
die
bedrag
een
„daar
gevallen
hel
worden
ruimte
gezegd
uitzending]:
zal
Onze
het
heb-
niets bedrag
op
Een
eenheden).
heeft
ding
kinderen
f 1600.
(100
grapjas
en
gevallen
dat
Een msch
dergelijke gulden
f 2100
voor
hebben
het
ve-
de,
ongeveer
Vooral
voor
erbij,
Voor
waarschijnlijk,
en
beide
smarte-
meestal
tegen.
verloren of
zal
U het
ontvangen.
leefd
je
verschijnt,
van
len,
4200
1) Wanneer en hoe de reis naar Auschwitz zal plaats vinden kunnen wij op liet ogenblik nog niet zeggen. Wij hopen U dat in het volgende nummer te kunnen opgeven. 2) Wie kunnen er mee? Hier is het antwoord eenvoudig en positief: iedereen. Oud-gevangenen, nabestaanden en zij die hiervoor voelen, Jood of niet-Jood, ieder kan zich bi] de reis aansluiten, ook zij, die ons blad niet lezen of begunstigen. 3J Hoe het staat met de kosten, de verzorging en de valuta kunnen wij U nog niet meedelen, maar ook dit volgt zo spoedig mogelijk. Nogmaals wijzen wij erop, dat wij slechts willen weten, of U er voor voelt mee te gaan. Een dergelijke mededeling, die schriftelijk moet worden ingezonden, schept geen enkele verplichting en dit geldt voor beide zijden. Het gaat ons alleen om het aantal personen, dat het op prijs zou stellen een dergelijke reis mee te maken, zodat wij met het Int. Auschwitz Comité kunnen bespreken oni hoeveel geïnteresseerden het gaat. Meldt U zo spoedig mogelijk bi] onze voorzitter de heer J. Slagter, Valeriusstraat 240\ Amsterdam Z.
deel
hebben
kregen
brieven
blad
geld
al
REIS AUSCHWITZ 1965
maximum en von Papen
Het
Slagter
THUIS
Langs deze weg maakt ons comité de lezers bekend, dat onze secretaris de Heer R. Cheval, weer uit het ziekenhuis is ontslagen. Zijn zwakke gezondheid zal hem nog geruime tijd niet in staat stellen, met zijn werkzaamheden aan te vangen. Vanaf deze plaats wensen bestuur en zeer vele vrienden 'hem een spoedige algeheel herstel toe.
HET DUIVELTJE SPEELDE ERMEE Opnieuw het duiveltje en alweer had hij het op ons gironummer begrepen, ditmaal in de kop van ons mei-nummer. Noteert U s.v.p. het juiste nummer: 29 30 87, Amsterdam. Het is de gewoonte, dat leder, die iets op ons gironummer heeft gestort, binnen 14 dagen een bedankkaart ontvangt, U kunt dus zelf nagaan of Uw geld bij ons comité is binnengekomen. Ook wie contant geld stort, ontvangt van de penningmeester een bedankkaart.
Wie heeft Romuald Hentschl gered? „Kind van Auschwitz" zoekt Hollandse kampmoeder De geschiedenis van Jerzy Zweig, het kind van Buchenwald, is wereldwijd bekend geworden door het boek „Naakt onder wolven" van Bruno Apitz en een gelijknamige film. zozeer, dat de nu 22jarige student zijn redders [in West-Duitsland] heeft kunnen terugvinden. Thans doet zich een dergelijk geval voor te Krakau. Daar zoekt de ook 22-jarige, Romuald Hentschl, de vrouw, die hem als baby van enige maanden in een koffer mee naar Auschwitz moet hebben genomen. Romuald draagt de naam van het echtpaar Hentschl te Krakau, waar de kampmoeder het
kind na de bevrijding heeft gebracht. Mevrouw Hentschl verklaart van de redster van het kind te hebben vernomen, dat dit een Pools kind was, in het kamp Gross Rosen geboren, waar zijn beide ouders zijn vermoord. Deze vrouw, een Hollandse gevangene wier voornaam „Ksani" zou zijn, verzorgde de baby, nam hem mee, toen zij op transport ging en moet hem ook in Auschwitz in leven hebben weten te houden. Romuald Hentschl, die op zijn linkerarm het Auschwitz-kampnummer 183961 draagt, hoopt vurig de Nederlandse vrouw terug te vinden, aan wie hij zijn leven dankt Hij heeft het middelbare onderwijs beëindigd en woont en werkt te Krakau. Zijn adres is: ul. Krzemionki 22 m. 6. Het Int. Auschwitz Comité tekent hierbij aan: Vrouwentransporten naar Gross Rosen behoorden tot de
De auto voor iedereen
tf(^aruóo
Pf
T R A B A N T
UW
PLATEN-LEVERANCIER
vanaf
G r o o t s uitgebreide collectie; opera-,
f 3575.-
operette-, dans c n klassieke platen
Hoofddealer
voor Amsterdam
en
Altijd voorradig g r o t e sortering
Joodse platen
omstreken
Garage LEEH
dealer van G A R R A R D
motoren,
en wisselaars
lste Jac. v. Campenstr. 31 Amsterdam
jan
tel. 7 2 6 4 2 6 en 72Ó545
Evertsenstraat
Amsterdam
T e l . 87271
126 S. Swart
Gereedschappenhandel
Gebr. Tertaas
snackbar-restaurant 'n o v e r v l o e d van verrukkelijke belegde broodjes, snacks en exquise salades.
Oude Schans 73 Amsterdam tel. 37123
•
winkel verkoop
fijne vleeswaren,
delicatessen, binnen- en buitenlandse kaassoorten KORTE LIJNBAAN 9 Telefoon
ROTTERDAM
117710-116810
hoge uitzonderingen. Waarschijnlijk stamde het kind niet uit dit kamp, maar uit Auschwitz. De hoofdzaak is echter de Nederlandse oud-gevangene te vinden en daartoe wordt een beroep gedaan op het N.A.C, dat wij hierbij doorgeven aan onze lezers, en speciaal lezeressen. Wie redde Romuald? Als U er iets van weet, meld het onsl Een ander „Auschwitz-kind", eveneens te Krakau, de medische studente Ewa Krocz, zoekt haar — Hongaarse — ouders. Zij heeft Le Boedapest de vertoning gezien van een film, die over haar levensLot is gemaakt.
'Nacht over Europa' in Italië ,Nacht over Europa* heet een bundel, die in Italië verscheen van fotodocumentatie en het relaas van een aantal uit Hitiers kampen des doods teruggekeerde gevangetien. Carlo Levi, de ook hier te lande bekende schrijver-schilder, voorzag het boek van een inleiding.
Arthur Miller over het proces Arthur Miller, de beroemde Amerikaanse toneelschrijver, heeft enige zittingen van het Auschwitzproces te Frankfort bijgewoond. De eindconclusie van het artikel, dat hij naar aanleiding van zijn ervaring in de New York Herald Tribune schreef, laten wij hier volgen: „Zoveel handen beschikken thans over de atoombom, dat het misschien goed zou zijn de volstrekt alledaagse kant van de meeste beklaagden te Frankfort in het oog te houden. Ongetwijfeld is het afschuwelijk te denken aan wat hier volgt, en niemand gaat daar graag toe over, maar het is een feit, dat wij leven in een tijdperk, waarin meer mensen door huns gelijken zijn gedood dan in enig ander tijdvak van de geschiedenis. Onze meningen ten aanzien van moord en onze verantwoordelijkheid als overlevenden, die verantwoordelijk zijn voor de toekomst, onder de loep nemen, vormt misschien de beste wijze van eerbetoon aan de miljoenen vermoorde onsehuldigen."
Raadsel Wie zou de hakenkruisen op de nieuwe Joodse begraafplaats te Winterswijk hebben geschilderd?