nederlands auschwitz comité
april
maandblad nr. 4 secr. r. cheval, volkerakstraat 26' amsterdam-z.,
19 maal 5 mei Opnieuw wordt het Bevrijdingsdag: voor de negentiende maal. Als altijd geeft dal stof tot overdenking: dat de jaren '40 —'45 weer een jaar langer achter ons liggen en dat we ze niet. }ü steeds minder kunnen en mogen vergeten. Naasi veel wat ons bedroeft cn wat we in die meidagen niet voor mogelijk hadden gehouden, zijn er ook heugelijke zaken aan de orde: de toenemende, aclievc belangstelling van de jeugd voor onderdrukking en verzet. Een teken daarvan vindt men iu dit nummer aangekondigd: in het Anne Frankhuis zullen Auschwitzers voor onderwijzers (en anderen) ovvr dat zware verleden spreken. Vandaag willen wij hel hebben over iets dat juisl met het „ 1 9 " nauw is verbonden en dat is ..20". Volgens de Bondsgrondwet zijn de zwaarste oorlogsmisdaden na twintig jaar verjaard De zwaarste, d.w.z. de moorden. Mishandelingen etc. tellen al na tien jaar niet meer mee, zodat men o.a. dc Auschwitz-beulen onbekommerd de ergste gruwelen hoort toegeven; allemaal verjaard . . . Er is veel over te zeggen, dat eerst deze laatste jaren er enige (en werkelijk nog niet zo erg vele) processen voor Duitse rechtbanken zijn gevoerd. Of de lokkende en nabije verjaring daarbij heiemaai geen rol heeft gespeeld , . , Hoe het ook zij, de vertraagde, gebrekkige of tc fragmentarische berechting van de oppermisdaad heeft elke herdenking der bevrijding een bittere bijsmaak gegeven. Dit jaar is het onbehagen tot alarm geworden Het internationale Auschwitz Comité heeft, evenals het Joodse Wereldcongres en andere organisaties er te Bonn op aangedrongen hier geen verjaring van twintig jaar te laten gelden. Dc Westduitse minister van justitie, Dr. Ewald Bucher, heeft dit verzoek verworpen, omdat hel Duitse volk de processen moe zou zijn. In Brussel heeft een demonstratie van oud-gevangenen en -gedeporteerden, daaronder uit Auschwitz, al van repliek gediend: de Belgische minister van justitie ontving het verzoek bij
1964
zijn Westduitse ambtgenoot het vervallen van de verjaring te bepleiten. Het Verbond van Joodse Verzetsstrijders in Frankrijk richtte een dergelijk verzoek tot de Franse regering, zoals het ook aandrong op veroordeling van de beulen van Auschwitz in overeenstemming met hun misdaden. In dezelfde geest uitte zich dr. Van Dairï", namens de Centrale Raad van Joodse gemeenten in West-Duitsland. die tevens waarschuwde tegen de activiteiten van neo-nazi's cn oud-S.S.ers en geregelde publicaties over dc begane misdaden aankondigde. Men ziet het: niet alleen wij voelen ons bezwaard door dc nadering van dc formele, en voor alle nazi-slachtoffers ongunstige, ja beledigende „stilzwijgende verzoening'*. Blijkbaar zijn ook kringen van justitie en Bondsdag niet onberoerd gebleven: wij konden tenminste vernemen, dat men in de komende 5 a 8 jaar nog „minstens 500'* processen kan verwachten, die dan alle in hei nu lopende jaar aanhangig zouden moeten worden gemaakt. Maar ook dan blijft de vraag, hoe en door wie? Nog steeds vonnissen rechters, die even schuldig zijn als de berechten en dienovereenkomstig oordelen. De negenliende bevrijdingsdag toont tweeërlei late, tragisch late, afwikke-
Beulen zonder
postgiro
293078
Stille tocht 4 mei Als elk jaar worden in het gehele land op 4 mei de doden uit de tweede wereldoorlog herdacht door gezamenlijk naar een gedenkplaats te gaan en door overal, des avonds om acht uur, twee minuten stilte in acht te nemen. Het Nederlandse Auschwitz Comité roept alle lezers op in hun woonplaats aan de stille tocht deel te nemen Te Amsterdam zal het comitê bloemen leggen bij hel Nationale Monument. De stoet wordt daar opgesteld op dc Nassaukade bij de Bosboom T ou ssaint straat, tussen 18.15 en 18.30 uur. Vertrek: 18 u. 30. Omstreeks 19 u. 45 zal de Dam zijn bereikt. Amsterdammers, laat ons allen onze doden op 4 mei herdenken. lingen van de nazi-tijd. De uitkeringen aan nazi-slachtoffers zijn begonnen, maar voor hoevelen als een droeve hoon? De berechting is hervat, dat is beter dan niets, maar staat toch in geen verhouding tot de gepleegde daden Hierop past slechts één antwoord, n.1. met meer kracht dan ooit in touw voor ons doel, bevestigd bij elke herdenking: Nooit meer Auschwitz! Deze vijfde mei houdt dat in: geen verjaring f
baas?
Een dag ooggetuige in Frankfort bitten verwerkte, jazeker, dezelfde die „Een Auschwilzcr weet genoeg om jarenlang te spreken \ antwoordt de Beierse getuige Wörl op een vraag van de president of hij nog iets le vertellen heeft. Later zegt hij: „Schiller en Goethe hadden dat niet kunnen beschrijven/ Wij zijn in Goethe's geboortestad Frankfort a/M.. waar nog de Degesch voorlbestaat, die het gifgas maakte en de Degussa, die de honderden kilo's goud uit de dode ge1
1
in Amsterdam kleine kernreactoren laat beproeven . . . Als „verdacht van oproerigheid" is getuige Ludwig Wörl drie van zijn elf kampjaren in de Krankenbau van Auschwitz werkzaam geweest, daarvan enige maanden in Monowitz. In Neurenberg heeft hij als deskundige getuigd, verklaringen van het I.A.K., warme dankbetuigingen van Joodse (Vervolg
op pag.
2)
(Vervolg van pag. 1) organisaties draagt hij met zijn Schutzhaftbefenl en zijn foto-in-drievoud uit het kamp in een map bij zich. Hij weet en herinnert zich: hij heeft niet alleen Kaduk, maar ook bij de zwarte muur de beruchte Boger zien schieten en zelfs Klehr het dodelijke phenol inspuiten. Dat laatste een enkele maal, maar twee weken lang zag hij diens slachtoffers wegdragen, dood. Volgens K l e h r waren dat er 2 5 0 . ,,Zet U daar m a a r twee nullen acht e r , " raadt W ö r l , zich baserend op het lugubere resultaat van veertien dagen Voor de fusillades geeft hij 2 6 . 0 0 0 slachtoffers op. K l e i n werk nog allemaal. Klein werk is ook het met pistool in de dood drijven van twaalf kleuters, die nog smeekten te mogen werken! M a a r — het noemen hiervan brengt de kinderslachter K a d u k tot razernij. Zijn geschreeuw wordt even later langs alle telexlijnen doorgegeven. Zulk een dramatische scène is zeldzaam. D e verdachten zitten onbewogen achter hun microfoons, omgeven door de advocaten en jonge agenten. Zij luisteren n a a r het verslag van door henzelf gezaaide dood en verderf als een winkelier n a a r de opsomming van zijn voorraad, aandachtig en onaangedaan. W ö r l s heldere, zakelijke uiteenzettingen zijn nog niet exact genoeg, althans niet voor de advocaten. „Herr Doktor, ik had U een dag in Auschwitz willen zien", is zijn reactie. Hij betrekt de handelingen van enkelen op het geheel. D e hoofdoorzaak van de ondergang der gevangenen in het kamp zelf acht hij de misdadige ondervoeding, waardoor 2 5 0 . 0 0 0 van de 4 0 5 . 0 0 0 niet „geselecteerde" en vergaste Auschwitzers de hongerdood stierven. De miserabele dagelijkse 1 5 0 0 calorieën, die hun officieel toekwamen, werden de gevangenen nog ontfutseld door de S . S . , die margarine e.d. stal Om te verkopen. Of om te laten wegrotten. E e n meterhoge stapel levensmiddelen heeft de getuige gezien en ook allerlei vuiligheid en scheermessen in de eetketels. W a t enige waarde had of een kans op leven bood, stalen de S.S.-ers, die allen onder één hoedje speelden. Het was een systematische moord. ,.In drie maanden zijn ze allemaal verrekt", zo luidde de opinie van een der verdachten. Met de geneesmiddelen ging het als met het eten. Deze stal de kamp-apotheker Capesius. „Juwelen waren hem meer waard dan het leven van de gev a n g e n e n . " Twintig apothekers in B i r kenau deden niet anders dan de — door artsen meegebrachte en van hen geroofde — geneesmiddelen te sorteren. Capesius was allereerst uit op sieraden, die vaak in verpakkingen en celstof verstopt zaten. W a t er overbleef ging naar Berlijn. Het kamp
kreeg niets. D e 6 5 artsen in Auschwitz moesten elk tabletje met levensgevaar stelen — en deden dat ook. D e kampartsen enz. wilden de zieken helemaal niet helpen. Capesius, die ook het Zyklon B-gas beheerde, kocht kort na de oorlog in München een apotheek voor 1 0 0 . 0 0 0 D M . „Hoe kan d a t " , vroegen enkele slachtoffers aan W ó r l , ,,en wij hebben geen cent uitkering gezien?" Een vriend van de geslaagde apotheker had W ö r l 5 0 . 0 0 0 mark in uitzicht gesteld, voor een „gunstig" getuigenis . . Drijft de verdediger daarom de getuige ertoe, dat hij niet kan zweren of het bloedgoud uit Canada in de S S.-kas of in een privé-S.S.-zak b e l a n d d e De president heeft nu wel door, dat de vrachtauto's met „geselecteerde" slachtoffers (in ondergoed, wegens de kamp-efficiency J regelrecht naar de gaskamer reden. „ E e n lijk kan men toch niet uitkleden" houdt W ö r l de nazi-vriend mr. Laternser voor. Begin '43, toen de getuige in Monowitz was, zaten daar drie pas gebouwde blokken vol met voornamelijk Hollanders, meestal officieren. Zij gingen op transport naar Auschwitz. Kort 7
daarop keerde W ö r l naar het Stammlager terug en informeerde n a a r de Hollanders. Zij waren weg, op één na, die Joeks werk genoemd of Joep van Nelle. Hun namen heeft W ö r l op de lijsten gezien. Zijzelf waren vergast. Als Lageralteste heeft de getuige verscheiden Nederlandse artsen in de K r a n k e n b a u te werk gesteld en zo trachten te redden. Een gehele groep joodse artsen, ook meest uit Nederland, die wegens een (door de S . S . steeds gevreesde) epidemie uit Monowitz weg moesten, heeft hij inplaats van naar Birkenau naar het S t a m m lager, d.w.z. buiten het gas weten te loodsen. D e advocaat probeert de verklaring van de Nederlandse kolonel van Velzen uit te spelen, die zou hebben gezegd, dat zijn groep van 4 0 0 Nederlandse gevangenen niet naar Birkenau was gestuurd en vergast. Het blijkt dat bij een epidemie de I . G . Farben het transport der gevangenen uit Monowitz eiste, d.w.z. hun dood. Zo eindigt hier onherroepelijk elk verhaal. D e dood. D e dood van zuigelingen, van officieren, van jonge meisjes. (Slot
tutti b
op pag.
5)
Warscliüu s getto
DE EERSTE OPGESTANE STAD „Strijd en ondergang van het getto van Warschau", het standaardwerk van prof. B. Mark, is nu verschenen in ccn Nederlandse vertaling van Willem A.
Maijer.
(U.M
.West-Fries-
land', Hoorii). De heer Maijer stond ons toe zijn inleiding hier al le drukken. In dit werk van professor Bernard Mark wordl de opstand in het getto van Warschau geschetst aan de hand van opgespoorde stukken en getuigenverklaringen. Voor het eerst wordt deze strijd niet getekend als spontaan en scmi-romantisch, maar geanalyseerd op het historische vlak, als een deel van dc algemeen Poolse vrijheidsstrijd cn dc strijd van het gehele vooruitstrevende mensdom tegen het zo gehate fascisme. N a een lange periode van passiviteit, waarin de joden van het Warschause getto zich geheel willoos mei duizenden tegelijk naar de vernietigingskampen heten jagen, groeide de georganiseerde, gewapende strijd der joodse bevolking, die onder leiding van vooruitstrevende organisaties, maar vooral van de P.F R (Poolse Arbeiderspartij) aan beide zijden der gettomuren werd gevoerd. Op 19 april 1943 brak de gewapende opstand uit. Hij duurde tot 23 september, tot alles wat nog in de ruïnes van het getto leefde, letterlijk was uitgedoofd. Dc joodse strijders, voor het merendeel jonge mensen, zijn allen tot de laatste man in de strijd omgekomen, geen van hen heeft zich overgegeven. Een heldhaftige strijd, die in dc geschiedenis haar weerga niet kent, werd door een pover bewapende groep gevoerd tegen een overmacht van uitstekend bewapende Duitse soldaten, die met meedogenloze wreedheid tegen de inwoners van het getto oprukten. Dat dc strijdende.Joden zo lang hebben standgehouden was 'tc danken aan hun morele kracht, zij streden hun strijd voor een rechtvaardige aangelegenheid. Tenslotte moesten zij voor de geweldige overmacht zwichten. Dit heldenepos der Poolse Joden verwetk bij de lezer een diepe ontroering, maar vervult tevens met bewondering en erkentelijkheid voor de heldhaftige Joodse strijders, die ook voor zijn vrijheid cn geluk zijn gesneuveld. De opstand in het Warschause getto, die op 19 april 1943 uitbrak en in zijn verschillende vormen vele weken duurde, was geen wonder, noch een wanhoopsdaad van mensen, die niets meer hadden te verliezen. Het was een nationale, antifascistische vrijheidsstrijd, dc bekroning van langdurige voorbereidingen en goed ontworpen plannen, het resultaat van dc gemeen-
schappelijke pogingen van alle antagonisten van het nazidom in het getto. De Joodse opstandelingen hadden een goed gefundeerd program, dat m vier tc vervullen taken was ingedeeld: de Joodse bevolking te benouden voor verbanning en vernietiging, actief verzet tc plegen regen het volkcnmoordprogramma van de fascistische bezetters; de nationale waardigheid cn dc menselijke waardigheid van de getto-gevangenen, tc verdedigen; deel te nemen aan de algemene vrijheidsstrijd van het Poolse volk en alle \ redelievende volken, die ondanks dc door de bezetters opgeworpen moeilijkheden voor de bevrijding van de fascistische onderdrukking streden, het geloof in een onherroepelijke overwinning op het fascisme, in dc vernieuwing van de wereld en van het Joodse volk te verstevigen en tenslotte dc overtuiging van een toekomstige: wereld van vrede, van scheppende art)eid en vriendschap onder de volken tc verbreiden. Dit geloof bleek de stoot, die de gettohistoricus Dr. Emanuel Ringelblum er toe bracht de stukken van het martelaarschap, van de misdaad en het verzet te vergaren, om deze in de omwoelde aarde van het Joodse stadsdeel van Warschau te begraven. De Joodse opstandelingen hadden bovendien een nationale en gemeenschappelijke stnjdtraditic. Deze traditie is gegroeid uit het veelvuldig verzet der Joden: de oudhistorische strijd der Maccabeeërs, de grote opstand van de Joodse Zeloten en Bar Kochba tegen Rome, de deelname van de Poolse Joden aan de vrijheidsstrijd van het Poolse volk in de J9de eeuw, dc offervaardige barricadegevechten van het Joodse proletariaat in Warschau. Lodz, Bialystok en andere steden tijdens de revolutie van 1905, de zelfverdediging tijdens de pogroms ïu het tsaristische Rusland en tenslotte dc staking in antwoord op de antisemitische politiek der Poolse reactie tijdens de periode tussen de beide wereldoorlogen. I n deze traditie werd zowel dc arbeider als de schooljeugd van het Warschauer getto opgevoed. Daarnaast bestudeerden zij de beste boeken der wereldliteratuur, waardoor zij werden gesterkt in hun verzet tegen de nazipoltüek, die tot doel had de Joden uit dc beschaafde wereld en dc cultuur te verdrijven. De opstand in het Warschause getto moet dus tot de verzetsbewegingeii worden gerekend cn neemt hierin een vooraanstaande plaals in. De op 19 april in het Warschause get-
to begonnen stiijd, die een zo tragisch einde nam als de geschiedenis nog niet kende, was de eerste opstand van een stad m het bezette Europa. Alle overige opstanden in steden (in Warschau, Praag, Parijs, in Noord-Italiè) braken in 1944 uit. De auteur had slechts één doel voor ogen, dit historisch, ongewone gebeuren tot leven te wekken, zowel het martelaarschap ais het verzet der Warschause Joden met als achtergrond de Poolse en internationale toestand van die tijd te schetsen cn dit in verband met de Poolse en internationale verzetsbeweging, om o.m. langs deze weg de bekende en onbekende gettostrijders met een gedenkteken te huldigen, evenals hen wier as in de brandhaarden, bossen en kampen is verpulverd en door de wind weggeblazen, maar wier herinnering in onze harten zal voortleven, en tenslotte om tenminste ten dele de nalatenschap van de helden cn martelaren uit te dragen, om voor alle volken der wereld hun stem de profundis uit het brandende getto te laten weerklinken, om de ernstige waarschuwing tegen nieuw onheil, nieuwe volkenmoordcii, nieuwe agressie-oorlogen, een nieuw Auschwitz uit te schreeuwen cn nog eens de lugubere waarheid over de nazi-misdadigers die nog steeds in hun hoofden rondspoken, mede tc delen.
Willem A. Maijer
Telegram naar Moskou Dit voorjaar werd een boekje bekend, ,Jodendom zonder opschik", geschreven door T. Kitsjko cn uitgegeven door de Academie van Wetenschappen der Oekrajine tc Kiëw, waarvan alleen al de tekeningen (o.m. gereproduceerd in de Jewish Chronicle te Londen) een antisemitisch karakter droegen Het Nederlands Auschwitz Comité heeft zich derhalve op 2 6 maart gericht tof dc regering der U.S.S.R. tc Moskou met een telegram van de volgende inhoud: „Alarmed over antisemitic symptoms ask for explanations and steps to be laken — Nederlands Auschwitz Comité". (Zijn verontrust door antisemitische uitingen verlangen opheldering en hel nemen van maatregelen — N A.C.). Intussen is in de pers een verklaring uit Moskou verschenen, waarin wordt gezegd, dat er „foutieve uitlatingen . en illustraties . . in de brochure voorkomen . . die kunnen worden uitgelegd in de geest van anti-semitisme." De uitgeverijen werd aanbevolen „opmerkzamer te werk te gaan." Van de bevrijders van Auschwitz verwachten wij meer. s
Ondergedoken
babys
en peuters
Wij vervolgen hierbij de serie artikekind gingen hechten en naarmate het duidelijker werd dat dc kans op teruglen over de gevolgen van kamp en onkeer der ouders steeds kleiner werd derduik van kinderen. zich vertrouwd maakten met de geDeze artikelen zijn het resultaat van dat het kind ook na de oorlog dachte, een aantal gesprekkeji die onze voorgoed mede- bij hen zouden blijven, soms zich betrapten op de wens dat de werkster mevrouw A Fels mocht hebben met de Amsterdamse zenuwartsouders maar niet zouden terugkeren, een wens waarover zij zich uiteraard mevrouw R, Swelheim-de Boer.
heel schuldig voelden, maar toch een wens die in de sterk emotioneel geladen confrontatie met de eigen ouders begrijpelijker wijze een enorme verbitIn ons vorige artikel hebben wij in tering en woede opriep. Ook gebeurde grote lijnen een indeling gemaakt van het herhaaldelijk dat de pleegouders kinderen die op enigerlei wijze te lijmet schrik reageerden op de terugkeer den hebben gehad van kamp of onder ouders, hetgeen dezen heel goed derduik. voelden en waardoor zij pijnlijk werTijdens onze verdere gesprekken bleek den getroffen. ons hoe langer hoe duidelijker, dat een indeling in scherp afgebakende De gevoelens* der eigen ouders t a.v. groepen eigenlijk niet te maken valt. de pleegouders waren vaak zeer tegenWij kwamen dan ook tot dc slotsom strijdig, dankbaarheid voor hun zorg, dat wij het best op enige van de vele naast jalouzie op hen, die zulk een bemogelijkheden wat dieper in kunnen langrijke plaats in het leven van het kind waren gaan innemen. Het was gaan. In dit artikel willen wij dan zowel voor de ouders als voor de ook eens die kinderen bekijken welke als baby of peuter de onderduik in- pleegouders een enorme opgave om de overgang van het kind uit het pleeggingen, het geluk hadden in een goed gezin naar dal der eigen ouders zo gepleeggezin terecht te komen en beide leidelijk mogelijk en met een minimum ouders mochten behouden. aan psychische schokken te laten Deze kinderen wisten in de regel niet plaats vinden. beter of de onderduik-ouders waren hun eigen ouders, terwijl zij zich van Een aantal ouders meenden dat hun de eigen ouders niets of bijna nieis kind de pleegouders wel gauw zouden herinnerden. Vond dan de scheiding vergeten nu alles weer „gewoon" was; van de pleegouders te abrupt plaats hierbij was de wens de vader der gedachte. Immers de ouders trachtten met onvoldoende uitleg en verklaring, met man en macht dc ellende van de dan betekende de hereniging met zijn achter hen liggende oorlogsjaren te eigen ouders voor het kind een onbevergeten. Waar zij er in de eerste ingrijpelijke en pijnlijke zaak; bij het stantie zelf in slaagden een deel van kind was er heimwee naar en verdriet hun rampzalige ervaringen weg te om de pleegouders en boosheid op de dringen uit hun geheugen, dachten zij eigen ouders die voor hem „vreemde dat dit ook met het kind het geval zou indringers" betekenden en hem „gezijn. „Hij denkt nooit meer aan hen" roofd" hadden. zeiden zij „want hij praat nooit meer Voor de ouders, die zelf aan grote psyover ze" — en vele kinderen praatten chische spanningen hadden blootgeinderdaad nooit meer over hun pleegstaan, zij het in kamp of onderduik, ouders, maar niet omdat zc hen vervoor wie vaak de hoop op hereniging geten waren, maar omdat ze voelden met hun kind bij uitstek de prikkel was geweest om vol te houden en door dat zij hun eigen ouders boos of verdrietig zouden maken indien ze wel te zetten en die zich vele malen de over hun pleegouders zouden spreken. vreugde van het weerzien voor ogen Welke psychische gevolgen nu kan gehouden hadden, leverde de confroneen dergelijk in het leven van het kind tatie met het kind veelal een smartezo ingrijpend gebeuren als scheiding lijke teleurstelling op. Het kind hervan de pleegouders en hereniging met kende hen niet en zeker niet wanneer dc eigen ouders in het latere leven het als baby bij hen was weggegaan. hebben? Het reageerde begrijpelijkerwijze op hen als op vreemden. Maar ook de Wij zien zo heel vaak dat deze kinderen een wel haast panische angst ouders herkenden hun kind niet en houden voor iedere scheiding van gehadden een irreëel beeld met zich meeliefde personen of vertrouwde omgegedragen dat door de tijd was achterving. Zij missen immers de zekerheid haald. en het vertrouwen dat hun leefsituatie Voorts werd in vele gevallen de situaongewijzigd zal blijven. Men zou kuntie nog geladener door de gecomplinen zeggen dat deze kinderen leven ceerde gevoels-relatie tussen ouders en met op de achtergrond een permanente pleegouders. Er waren pleegouders dreigmg van onheil en vage verwachdie, naarmate zij zich meer aan het
ting dat er weer iets ergs zal gaan gebeuren, n.1. dat zij ook deze (hun eigen ouders) aan wie zij zich gehecht hebben weer zullen verliezen. Kinderen aan wie onvoldoende mogelijkheid geboden werd om de boosheid over de scheiding der pleegouders af te reageren of te verwerken bleven zitten met een stuk onverwerkte woéde, een vaak voor hunzelf onduidelijke wrok. Dit uitte zich in hun latere leven vaak als b.v. een vage wrok tegen de maatschappij in het algemeen, een slechte relatie met een of beide ouders ca autoriteits-figuren, een onvermogen om met hun gevoelens van boosheid in het algemeen om te gaan. Dit kan dan blijken uit oen „de dingen niet of met de allergrootste moeite uitpraten",-mei andere woorden, zich van de omgeving af sluiten wanneer hun woede door het een of ander gewekt is. Ju het bovenstaande hebben wij getracht een beeld te geven van de problematiek, teweeggebracht door de onderduik, bij de jonge kinderen en hun ouders. Het betrof hier dan nog de meest gunstige situatie die helaas zeer weinig is voorgekomen, n.1. èn goed pleeggezin èn beide ouders teruggekeerd. Men zal zich kunnen voorstellen dat het niet terugkeren van een der ouders de problematiek van het kind extra verzwaard heeft en een belangrijke belastende rol gespeeld heeft in zijn verdere ontwikkeling. Wij hopen dit punt in ons volgende artikel verder uit tc werken.
W I E S E N T H A L OVER FRANKFORT „In Frankfort had een week lang de achtergrond, het systeem, de opvoeding tot moord behandeld moeten worden," zegt ir, S.. Wicscnthal togen ons, na zijn rede ter herdenking van Warschau's getto-opstand. „Van de bijna 6000 SS-ers van Auschwitz kent men maar 900 namen: 200 zijn in Polen direct terechtgesteld, van 245 kent men het adres, van 60 zijn er getuigen, daaronder de 23 van nu. En dan komen er nog een stuk of 15. En dat geldt dan allemaal zg. „onmiddellijk schuldigen". Wij zijn niet quitte met dit proces, maar het komt recht en opvoeding ten goede. Miljoenen horen en lezen ervan, vooral onder de jeugd. De kloof tussen de jonge, nieuwe generatie en de oude, medeschuldige in Duitsland wordt erdoor verdiept. Dat is een winstpunt.
Mr. S i e t h o f f . . . de oudjes wachten Wanneer Mr. Siethoff het nodig vindl om regelmatig de pers in ie schakelen om de wachtenden tot rust aan te manen, dan hapert hei ons inziens ergens. Administratieve moeilijkheden? Valse opgaven? Tekort personeel? Er kunnen rustig nog enige argumenten worden aangevoerd om aan te tonen dat de langzame uitbetaling daarvan het gevolg is. Wij geloven daar niet aan. zeker niet wanneer het onze mensen betreft. Eer-
stens is het bijna 20 jaar na de bevrijding en ook bijna 20 jaar nadat Duitsland verplicht werd zijn smartegeld aan ons te betalen. Bijna 20 jaar hebben de regeringsautoriteiten dc tijd om alle gegevens te verzamelen die nodig waren voor de uitbetaling van heden. Wanneer zij 20 jaar geleden hiermede waren begonnen dan hadden dc cijfers nu een lugubere klank gekregen. Want dan zouden wij precies weten, hoeveel slachtoffers en nabestaanden nooit cén
Prof. S e h n s
VRIENDEN IN HET
boek
gebruikt bij proces Hoe belangrijk het materiaal van het Int. Auschwitz Comité is. wordt men eerst ten volle gewaar op het proces te Frankfort, waar men de rechters liet hoek van prof Sehn kan zien raadplegen. Onze lezers kunnen in het bezit komen van dit materiaal. Voorlopig beschikken wij nog over ccn voldoende voorraad albums, maar ook deze vermindert, (prijs ƒ 10.— ) Van het boek ,,Konzcntrationslager AuschwilzBlrkcnau" door prof Jan Schn is nog slechts een beperkt aantal ex. aanwezig. De prijs is ƒ 3 — (plus 3b cent voor toezending per post, dc tekst is in liet Duits. De tekst van het foto-album „KL Auschwitz" is in het Frans. Duits en Engels afgedrukt
Dia's uitverkocht Sinds wij de aanbieding van dia's over Auschwitz plaatsten, is de — kleine — voorraad films bij het I.A.K. Ie Warschau uitverkocht Het geld dat wij reeds ontvingen ( ƒ 1 5 . — per bestelling ) wordt onmiddellijk teruggestort op de rekening der aanvragers. Wij bieden dezen onze verontschuldiging aan, omdat wij hen moesten teleurstellen. Zodra er nieuw matcrian! beschikbaar komt, zullen wij dit hekend maken.
BUITENLAND
cent smartegeld zullen ontvangen. Het aantal doden zou het aantal levenden ver hebben overschreden De joodse slachtoffers en nabestaanden die de grootste groep vormen in deze materie, zijn administratief geen probleem. Erger wordt het nog, wanneer het dc oudjes betreft. Tientallen s o.s.-brieven hebben ons bereikt van mensen van 70 tot 85 jaar, die nog geen cent uitkering hebben ontvangen. Het is een schande dat administratieve of welke andere rompslomp de oorzaak is, dat deze oudjes nog steeds moeten wachten.
Jos. Slagter
(Slot van pag.
2)
. . EN HIER
Het verheugt ons, dat ook in het buitenland de belangstelling voor het werk van het N A C . toeneemt. Dit blijkt uit de S 169, die wij van mevr. R. Soyer en de >} 10, die wij van de heer K. Peres mochten ontvangen Ook uit Zuid-Afrika en Suriname zond men ons bijdragen. Dat toont aan, dat er ..muziek in zit". Wij wekken onze vrienden op. waar zij zich ook in het buitenland bevinden, hun meeleven te blijven bewijzen, of door overmaking op onze postrekening of op de Amsterdamse Bank, van BaerIcslraat, Amsterdam, telkens t.n.v. N A.C., Amsterdam. Vrienden in Nederland, die nog niet gireerden . . . neemt U hier nota van? Voor hen, die al gireerden, maar toch werden aangeschreven: onze excuses. En . . vergeet U niet ons adressen van Uw cn onze vrienden op te geven'
De dood in miljoenenvoud waart door de gloednieuwe zaal van het GallusGemeinsehaftshaus, maar stuit blijkbaar af op de verdachtentnbune Daar herinnert Mulka zich niets (hij, Bacr's adjudant, moordde per telefoon ), was Hofmann afwezig, schoot Bogcr nooit, heeft Neubert voor het eerst van „abspritzen" gehoord, waar Hantl naar eigen zeggen juist toe was „bcstimmt". Maar Hantl is nu weer zo goed geweest voor een Italiaanse rabbijn cn ccn „Jude aus der Tschechci". Daar weet Capesius niet meer, dat hij getuige Vera Alcxander naar een „Erholungsheim" wilde brengen cn dat met een juist (natuurlijk clandestien ) bevallen vrouwtje ook liet doen. Dat Heim, ook de president weet het, was de dood. Hoe zei die getuige het ook weer ,,Dic Juden mussten sterben, die Polen sollten sterben, die Dcutschen konnten sterben " 9
In een pauze wijst een journalist op een man, die de trap afgaat: ,,Schlage, Auschwitzavond van de bunker." Van de „Stehbunker" ook. waaruit men m de nevencellen in verhongerenden dagenlang om water hoorde gillen Schlage kon gaan en A n n e Frankhuis staan, eten en drinken, waar hij wilde Hij is nu pas in arrest Dat is maar Op woensdagavond 29 april a.s ,amper 8 de helft dezer gepatenteerde uur, zal in het Anne Frankhuis, Prinmoordenaars, en geen van hun oude sengracht 263, een forumavond worbazen Ecu dezer, dc Buna-chef Buteden gehouden, waar overlevenden van fisch, die destijds de slaven afbeulde het kamp Auschwitz, allen leden envan de zieken ter dood verwees, kreeg het Nederlands Auschwitz Comité, onlangs een onderscheiding uit Bonn, vragen zullen beantwoorden. De Stichdie hij, na een koor van protest der ting Anne Frankhuis heeft alle hoofslachtoffers, moest teruggeven. Toch den van scholen te Amsterdam aan-was dit heer veroordeeld in Neurengeschreven en alle leerkrachten berg, uitgesamen met zijn baas, Ambros. nodigd om vlak voor de bevrijdingsNog eisen de doden rekenschap, van dag van de oud-gedeporteerden zelfdete beulen cn hun bazen.
horen hoe en wat de kampen waren.
Alle belangstellenden zijn op deze avond hartelijk welkom.
Eua Tas
Gereedschappenhandel
De auto voor iedereen
T R A B A N T vanaf
a r u ó o
ff UW
PLATEN-LEVERANCIER
G r o o t s uitgebreide collectie; opera-,
f 3575.-
operette-, dans en klassieke platen
Gebr. Tertaas
Altijd voorradig g r o t e sortering Joodse
Hoofddealer voor Amsterdam en omstreken
Garage LEEH
platen
dealer van G A R R A R D
motoren
Oude Schans 73
en wisselaars
1ste Jac, v, Campcnstr. 31
Amsterdam
Amsterdam tel.
726426
Jan Evertsenstraat 126 eti
72ó>i5
M. Verdoner
Amsterdam Tel. 87271
tel.
S. Swart
S7123
D e sensatie van rotterdan:
N I E U W
banketbakkerij
„Oldenburg"
Van Baerlestraat 8-1 Amsterdam Tel.
722608
D e zaak voor mensen met een
te Damestassen
snackbar-restaurant
verfijnde smaak
te H a n d s c h o e n e n
'n o v e r v l o e d van verrukkelijke
belegde
broodjes, snacks en exquise salades.
te Koffers te A l l e luxe lederwaren
Firma Oldenburg
9
winkeiverkoop
Beethovenstraat 17 in bijpassende fleurige voor jaar skieurm
Kampf - Tod
Telefoon 72 5 5 2 0
- Anden ken
Zum 2 0 . Jahrcstag des Aufstandcs im W a r s c h a u er Getto. 1 9 4 3 - 1 9 6 3 . hen bijzonder gedenkboek in dc Duitse taal over de jodenvervolging i n Polen en in bet bijzonder over de opstand in bet gelto van W a r schau. 1 8 8 blz. foto's, groot formaat, linnen band: f 2 0 , 0 5
De vrijheid sterft niet Een verzameling afscheidsbrieven van ter dood veroordeelden uit bet t u r o p e e s verzet tegen het fascisme. 4 0 4 blz . linnen band £ 8 , 9 0
Julius Fucik Met de strop om de nek E e n bijzonder verzorgde heruitgave van het sedert 1 9 4 8 uitverkochte boek van Julius Fucik. 129 blz , linnen band f 5,2*5
fijne vleeswaren,
delicatessen, binnen- en buitenlandse kaassoorten
KORTE LIJNBAAN Telefoon
9
ROTTERDAM
117710-110810
Boekhandel Pegasus DhN
HAAG
Hobbemastraar 57 ROTTERDAM Hoogstraat
143
AMSTERDAM Ijeidsestra.il 2 5 Postrekening 173"! 2 7