nederlands auschwitz comité
maandblad
oktober
secr. r. cheval, volkerakstraat 2 6 ' amsterdam-z., postgiro 2 9 3 0 8 7
Het monument moet er komen D e mens vergeet snel, wordt er gezegd. M a a r de mens vergeet niet alles. E n zelfs, als hij wil vergeten, komen zijn kinderen en stellen h e m vragen. Zij vragen n a a r het hoe en waarom, zij vragen verantwoording. M e n ziet dat sterk a a n de jonge Duitse schrijvers, een Hochhuth, een Böll. Zij laten hun plaatsvervanger of hun clown de vragen stellen, die uit het verleden stammen en ook nu nog open staan. O o k bij ons blijkt de belangstelling van de jeugd voor de j a r e n '44-'45, voor uitzendingen over het verzet, voor films als „Wederzijds", „ D e vier dagen van Napels", „ D e jeugd van I w a n " , voor verzetstentoonstellingen. Bladert U dit nummer door: U vindt er een causerie in aangekondigd over het proces tegen Globke, die nu wel een villa a a n het meer van Genève wil gaan bewonen, m a a r ondanks pogingen tot doodzwijgen en verdoezelen van zijn misdaden, midden in de wereldaandacht is blijven staan. U vindt er de Japanners vermeld, inmiddels onder overweldigende belangstelling thuisgekomen; zij trokken uit ter waarschuwing tegen nieuw oorlogsgevaar (nu een eerste stapje teruggedrongen) en schreven de namen Hirosjima en Auschwitz in hun vaandel en de mensen herinneren zich, overal. I n dit nummer ziet U hoe duizenden ondanks officiële tegenwerking de martelplaats Bergen-Belsen opzochten, hoe men in dankbaarheid hen gedenkt, die ten koste van eigen leven de vervolgden bijstonden en hoe dezen zich weerden in hun getto. D e mens vergeet snel, m a a r alleen wat hij wil vergeten. E r zijn er wel, die onze vergeetachtigheid graag zouden bevorderen. O n d e r hen bijvoorbeeld de exleden der S S , die elkaar dan hier, dan daar in West-Duitsland „treffen", in alle (oude) onschuld natuurlijk. H u n slachtoffers en bestrijders hebben zich in Florence, brandpunt van beschaving en menselijkheid, verzameld en berad e n ; ook wij horen daarbij. Tenslotte komt U opnieuw de kleine annonce tegen, waarmee U een exem-
19 6 3
5 e jaargang no. 10
plaar kunt bestellen van het album K L Auschwitz. W i j willen hier niet uitwijden over deze reeks authentieke en verpletterende opnamen. V e l e lezers hebben al een exemplaar besteld, anderen zullen dat ongetwijfeld nog doen. D e gehele opbrengst dezer albums, zelf al een teken der herinnering, komt ten goede aan het monument te Auschwitz. N a wat wij hierboven schreven, behoeft dit nauwelijks toelichting. Als de jeugd van nu wil weten, als de ouderen zich bezinnen en nog gevaar zien dreigen, dan is het wel in de eerste plaats de ereplicht van de oud-gevangenen v a n Auschwitz en de nabestaanden der slachtoffers om hier, in dit kamp der massale vernietiging zelf, een gedenkteken tot stand te brengen. M e n is dan ook druk bezig. E r bestaat een Internationaal Monumenten Comité, dat een prijsvraag voor een eenvoudig monument heeft uitgeschreven en opdracht heeft gegeven aan een groep Poolse, Italiaanse en Deense beeldhouwers dit in herziene, sobere vorm uit te voeren. Ondanks de ingetogen opzet kost dit veel geld — m a a r in Auschwitz zijn burgers uit 2 2 landen gemarteld en vermoord. M e e r dan een miljoen kinderen zijn er doorheen geg a a n : een stapel schoentjes en een enkel poppetje is ervan over. I n al die landen zijn inzamelingen gehouden en nog a a n de gang, werden de regeringen aangezocht om een bijdrage. Zo ook Nederland. V e l e Nederlanders hebben hun bijdrage overgemaakt, de regering bleef echter doof. Zij meende „analoge" gevallen van de hel van Auschwitz ontdekt te hebben en liet zo elke steun voor oprichting van een grafteken voor ruim 100.000 vermoorde burgers achterwege. M a a r wij, het Nederlandse Auschwitz Comité, en wij weten daarbij te spreken in naam van allen die in of bij Auschwitz h u n dierbaren hebben verloren, wij kunnen en mogen ons hierbij niet neerleggen. H e t oprichten van een internationaal gedenkteken is een ingewikkelde en uitermate kostbare zaak,
PROF. NAGEL OVER PROCES GLOBKE
HET
Prof. mr. W. H. Nagel, die als waarnemer voor het Nederlands Auschwitz Comité het proces tegen Globke te Berlijn heeft bijgewoond, zal een causerie houden over de betekenis van het proces-Globke. Dit zal gebeuren op 2 nov., des middags om 3 uur, in de bovenzaal van café-restaurant „De Rode Leeuw", Damrak 93-94, Amsterdam. De bijeenkomst wordt georganiseerd door het Nederlands Auschwitz Comité in samenwerking met de Vriendenkring Sachsenhausen. Onze Nederlandse getuigen in het proces krijgen ook de gelegenheid iets van hun ervaringen te vertellen. Er zal verder een korte film worden vertoond over Sachsenhausen en de inwijding van het monument aldaar. Een — alweer — geruime tijd vervolgde Duitse oud-gevangene van het kamp zal aanwezig zijn. In verband met het beperkte aantal plaatsen verzoeken wij U, per briefkaart aan ons secretariaat, Volkerakstraat 261 of telefonisch 799862 te willen berichten of U deze middag wilt bijwonen.
hoe bescheiden m e n dit ook aanpakt. E r moet nog heel veel gebeuren, wil het monument bij de twintigste verj a a r d a g van de bevrijding van het kamp Auschwitz worden ingewijd, want pas de helft van het vereiste bedrag is bijeen. M a a r het gaat hier om een erezaak voor de gehele mensheid. H e t Nederlands Auschwitz Comité richt zich opnieuw tot de Nederlandse regering: weest indachtig aan de ramp, waar het fascisme en zijn oorlogsmisdaden toe hebben geleid: draagt U w deel bij, o p dat toekomstige geslachten worden gewaarschuwd en vermaand, dat dit eens is geschied en nooit meer m a g gebeuren. Bestelt een album of stort U w bijdrage. O o k wij kunnen het voorbeeld geven. H e t monument moet er komen, ten teken dat het mensdom niet vergeet. Gironummer Comité Auschwitz 157000.
Monument
te
AUSCHWITZ - HIROSJIMA EN KERNSTOP Er
kwamen
van
deze
reacties
naam
in
artikel
I n d e r d a a d , toen was de oorlog er en er kon
een
septembernummer;
alleen een einde a a n w o r d e n g e m a a k t , even-
weging
als
West-Duitsland,
binnen ons
op
het
o p d e b r i e f v a n o n z e l e z e r , d e h e e r B. Den
Haag,
willen wij
graag
wat
uit
nader
in
aan
bonden
het
„as-bewind",
volkeren
hem
wonnen.
massale bombardementen
ons blad i n g a a n .
doordat
de
ver-
Hebben
echter de
enorme
oorloofd
de
en
groeiende
Maar al
stelling
voorbereiding,
diepere
steeds
bestaat.
is
te
op
ook
vredesbe-
elders.
het
nemen straffe
Zelfs
daar
niet
tegen van
in ge-
oorlogs-
vrijheidsbe-
D e h e e r B . schrijft o v e r „ d e J a p a n s e milita-
o o r l o g s o o r z a k e n a a n g e t a s t of d e g r o t e s c h u l -
roving. D o c h m e n trotseert ook dit.
risten, die in geen enkel, m a a r d a n ook geen
digen
R e g e r i n g e n als v a n F r a n k r i j k e n W e s t - D u i t s -
enkel opzicht een h a a r b e t e r w a r e n d a n
H i r o s j i m a , zoals d e h e e r B . zegt, „ e e n
nazi's",
wat
men
met
hem
eens
kan
de
zijn.
V a n d a a r ook, d a t wij steeds wijzen o p
het
aan
getroffen?
de
Japanse
Maakte
de atoombom
nazi-bandieten?"
op
Wie
aanstichters
zich h e e n kijkt, w e e t wel beter. O p zichzelf v e r k l a a r t alles, w a t wij, u en u w
voornaamste naar
opnieuw
drijven
o n d e r d u i k e r s , m i j n h e e r B . , in d e o o r l o g h e b -
een oorlog,
gevolgen van
met
alle o u d e en
nieuwe
ben geleden,
is:
ons c o m i t é
dien.
al ten volle, d a t
met
ons blad
volle overtuiging
v o o r d e v r e d e . T o c h is e r d o o r d e o p H i r o sjima
j o n g e r e n e n zelfs e n i g e o u d - m i l i t a i r e n , de
door
ons
genoemde
mede-„pelgrims" Sato. Wij — de
hier
(en
met
zoals
zijn
ontvangen)
drie
priester
en n u b e d o e l e n w i j n i e t a l l e e n
oud-Auschwitzers
of
oud-gevangenen,
m a a r alle goedwillende en dus vredelievende mensen in het algemeen —
wij z o u d e n onze
e i g e n r u i t e n i n g o o i e n , als w i j d e J a p a n s e b e strijders
van
fascisme en
militarisme
(men
k a n d a a r gelukkig h e t grootste deel v a n
de
huidige J a p a n s e j e u g d toe r e k e n e n ) en strijders voor vrede over één k a m zouden scheren
met
de
moordenaars,
die
er
ook
daar
n o g zijn. „ T o e n tijdens de oorlog hier d e Engelse en Amerikaanse overtrokken
luchtvloten om
bombarderen,
de
avond
Duitse
voelde
ik
aan
steden
niets
avond
te
gaan
anders
dan
vreugde. W a a r o m ? O m d a t dit de enige m o gelijkheid w a s
een
eind te m a k e n
aan
het
n a z i g e s p u i s , w a a r d o o r ik e n d e bij m i j o n d e r -
H-
gegooide
en
atoombom
A-bommen)
nog
(en een
nu
zijn
aspect
Gelukkig, in alle
landen
niet c o m b a t t a n t e n op, het bedreigt het hele
wereld
kan
m e n s d o m i n h e t h e d e n e n in zijn
toekomst,
hand
alles
zoals
gezagheb-
wone
mensen
van
meet
bende geleerden
af
en
achterland,
aan
door
de
wel
en n u ook door zeer
en
vele
m e n niet d o o r
een passieve
bevorderen,
dat
juist
houdie
opzettelijk
geschapen, door vreedzaam overleg kan worden opgelost
en m e n
duldt
niet m e e r ,
wedloop de vrije h a n d wordt
heer
dat
wij op
boe
en niet van
de
aan
of zoals hartje
A-
en
zijn,
Volkel
en
die
grote
H-bom
ter
priesters,
Soesterberg,
opgeslagen,
kracht,
die
heel een
zij
daad.
Engelse
Alder-
groepen
jonge-
York
petities
tekening
aan-
Boeddhisti-
ofwel
jeugdige
peddelen
waar
aandrong
gegeloof
of andere
in Nederland
liggen
hoger-
stellen de
New
of Christelijke
betere
van
kunnen
van
of zij Japanse
een
verschillend
Zij
meedoen
„onderdanen" men
langer
Het
zijn,
zijn
en blijft
door
hen
stop
tot
stand
meer
Auschwitz,
ons hieraan
kon
het
komen.
langs
atoomwapens de
groeiende
aandringen
mede
te
beperkte Ons
Lidice
ondervindt,
Onderstaande reactie ontvingen in ons september-nummer:
meer
„nemen":.
fietsers
Mede
gelaten.
de gevolgen van de atoomgesel
B.
en zien,
op
overleg.
a a n een teugelloze en kostbare bewapenings-
volk n o g dagelijks en letterlijk a a n d e n lijve,
de
sche
dreiging v a n e e n a t o o m o o r l o g . M e n ziet in,
meer gaan
het
bieden,
tige groeperingen zich keren tegen de nieuwe i e d e r g e s c h i l , zelfs a l is d i t
(en
wapens
Auschwitz!
bouwen
nu
in
tegen
h e t l e e d a a n d e n lijve h e b b e n e r v a r e n , m a c h -
dat
zij
ren,
voorlichting
bij d i e v o l k e r e n ,
dat
maston-mars,
V o o r k o m e n is b e t e r d a n g e n e z e n . E e n o o r l o g ding. E r v a r i n g v o o r a l en g o e d e
de
tweede
deze vreselijke
levensbeschouwing.
Of
H e t is e e n f e i t , d a t j u i s t i n J a p a n , w a a r h e t
schrijft
of
r e g e r i n g e n is e r k e n d .
voorkomt
de
er
vrije mensen
leven",
ling : d e n k a a n
scheid
front
van
bijge-
g e d o k e n e n e e n k a n s m a a k t e n , e e n s w e e r als te kunnen
hoog zetelen!)
k o m e n . D i t w a p e n h e f t n i e t a l l e e n elk o n d e r tussen
uitvoerders
n i e t z o u d e n d u r v e n g e b r u i k e n , is e e n n a ï e v e -
en
W i j staan niet alleen. O v e r a l , ook in J a p a n ,
en
w e r e l d o o r l o g , d i e n u n o g vrij r o n d l o p e n vaak
opkomen
zijn m e n s e n t o t d i t i n z i c h t g e k o m e n ,
talloze
wapens te bemachtigen. W i e meent, d a t
om
fascistische streven v a n dit soort h e r e n , wier bezigheid
land staan brutaalweg te dringen o m a t o o m -
eind
of Majdanek
ingezonden
stuk
Nooit dwingt
helpen. Red.
het
kernproef-
beginsel:
van
N.A.C.-maandblad
ir. De
Casseres
Het lezen en herlezen van het ingezonden stuk van de heer D e Casseres en U w voetnoot doen mij spontaan naar de pen grijpen. L a a t ik voorop stellen, dat ik de gevoelens van de heer D e Casseres begrijp en mij geheel met zijn zienswijze kan verenigen. Hetgeen de inzender over het hoofd ziet, wordt door U w comité in een naschrift n a a r voren gebracht. Het is niet duidelijk of dit naschrift door een jood en wel door een in de oorlog ondergedoken jood is geschreven. Aangezien ik aan beide criteria
A a n de
voldoe, wil ik niet nalaten naast de „uitlevering"' van de heer D e Casseres de honderden te noemen die, heden vaak vergeten, alles hebben gedaan om te redden en te helpen. M e t inzet van hun eigen leven en dat van hun familie hebben zij in de donkerste uren het brood (en later de bieten) met hun onderduikers gedeeld. Het
allerbesten...
monument van hun moed, van hun opofferingsgezindheid, m a a r ook van hun angsten en vaak strijd in de familie is tot nu toe noch in steen noch in drukinkt gezet. D e heer D e Casseres en helaas velen met hem hebben de houding van de grote groep der onverschilligen (om van de verraders geheel te zwijgen) gezien en helaas in consequenties ondervonden. Daarnaast heeft een groep van de allerbesten van het Nederlandse volk in het verzet gewerkt, joden verborgen en geholpen. V e l e n van hen hebben dit met hun leven betaald. Zonder m a a r een woord van de heer D e Casseres minder zwaar te laten wegen, heb ik als voormalig ondergedoken j o o d de behoefte in deze polemiek hen te gedenken, die zich gedreven voelden
wel
te helpen.
K.
Bergen-Belsen 1963
alleen
waren
vooral omdat
om
de
doden
te
wij d e l e v e n d e n
eren,
maar
z o lief
heb-
b e n , d a t wij h e n willen v r i j w a r e n v o o r
een
herhaling v a n de m i s d a d e n die hier en
el-
d e r s g e s c h i e d zijn. Na
afloop
van
deze plechtigheid
brachten
wij n o g e e n bezoek a a n e e n e r e g r a f v o o r d e De
S.S. belegt een bijeenkomst in
op
22
van
de
sept.
Maar
vele
dankzij
de
anti-fascistische
Hameln
aktiviteiten organisaties,
L u n e b u r g e r heide, ver van stad en de nazi's zorgden hun
dorpen;
wel d a t het g e k e r m
slachtoffers niet gehoord
kon
w a a r o n d e r de Duitse vakbonden en vanzelf-
6 0 . 0 0 0 mensen vonden hier de dood,
sprekend ook ons comité, moesten de r a t t e n
van er 3 0 . 0 0 0
uit
rein v a n dit v o o r m a l i g e k a m p .
Hameln
verdreven
worden
en
is
hun
van
worden; waar-
begraven liggen op het
ter-
Sowjet-soldaten,
50.000
v e r m o o r d zijn. I n d e n a b i j h e i d is e r o o k n o g een
ere-kerkhof
eenzelfde lot
voor
tatuli te spreken, w o r d t
Gelijktijdig w o r d t als tegenzet d o o r d e D u i t -
voudige
met
WEEST
OP
se V e r e n i g i n g v a n d o o r h e t N a z i r e g i m e V e r -
p u r p e r e n hei, m e t niets a n d e r s d a n een en-
Dat
we
waakzaak
volgden
kele
voor
een
(V.V.N.)
een
herdenking
niseerd in het voormalige
georga-
concentratiekamp
massagraven,
steen,
ginds 5 0 0 0
die
heuvels
aanduidt
of 3 0 0 0
doden
bedekt
dat
hier
10.000,
rusten.
soldaten,
die
D e lijst is l a n g e n h e t v e r h a a l , o m m e t M u l -
een-
verboden.
Britse
ondergingen.
I n d r u k w e k k e n d e n o n t r o e r e n d zijn d e
bijeenkomst
krijgsgevangenen
die ook d o o r de nazi's o p b e e s t a c h t i g e wijze
UW
eentonig.
HOEDE! moeten
herhaling
van
wijst w e l e e n b e r i c h t j e
zijn
en
blijven
deze barbarij,
be-
in de pers v a n
11
E e n g r o t e obelisk ( o f n a a l d ) m e t m u u r , e e n
o k t . j.1. D e S . S . h e e f t k a n s g e z i e n o m
haar
Als vertegenwoordigers van het N e d . A u s c h -
enkel kruis en een p a a r symbolische
bijeenkomst te h o u d e n in d a t w e e k - e n d
(11-
witz
grafzerken voltooien het geheel.
Bergen-Belsen. Comité
vonden
wij h e t
een
eer
deze
H e t is a l l e s , m a a r
b i j e e n k o m s t bij t e w o n e n . O n z e m e n s e n zijn i m m e r s n a u w met
dit k a m p . V e l e n
verbonden
v a n ons hebben
dit binnen de omheining
leren
ook
kennen.
veelzeggend! moeite
se Z a k e n
rechtsgrond
oud-ge-
verboden kan worden. Vroegere
De
voudig monument
man
sprekers Ralph
vele op
jonge de
Duitsers
bijeenkomst,
Feigelson
en
de
en
laten
weten,
dat
de
FransMax
er
bestaat waarop de
komsten hebben n i m m e r tot
Duitser
hiertegen
heeft het Beierse ministerie v a n Binnenland-
wonen,
en internationale Jodenvervolging. E e n eenpoëtische
I n antwoord op de vele protesten
d e h e r d e n k i n g bij t e
v a n g e n e n uit heel W e s t - E u r o p a .
B e r g e n - B e l s e n l i g t o p d e stille e n
(Beieren).
te k o m e n o m waaronder
daaraan.
in Marktheidenfeld
m e t bussen en auto's n a a r het afgelegen o o r d
g e s t o r v e n is, h e t s y m b o o l v a n d e herinnert
13 o k t . )
E e n 4 0 0 0 a. 5 0 0 0 m e n s e n n a m e n d e
B e r g e n - B e l s e n is h e t k a m p w a a r A n n e F r a n k nationale
joodse
geen
enkele
bijeenkomst S.S.-bijeen-
orde-verstoring
geleid!! Commentaar
overbodig! E.
O p p e n h e i m e r w e z e n er o p , d a t wij hier n i e t
F.-H.
Ook Bialistok herdacht zijn Getto-opstand Bialistok, de oude, sinds eeuwen door Polen, Joden en Wit-Russen bewoonde textielstad beleefde op 16 augustus een sobere plechtigheid, een appèl van het Poolse leger aan de gevallen strijders, n.l. die van het plaatselijke getto. Vier maanden na Warschau zijn de opeengedreven Joden daar n.l. in opstand gekomen. Dat is nu twintig jaar geleden. Wij halen hier gedeelten aan uit de herdenkingsrede van prof. Bernard Mark, directeur van het Joods Historisch Instituut. Ruim 200.000 Joden moeten in het district Bialistok zijn vermoord, een kwart daarvan in het getto van die stad. Dit bleek uit de processen tegen de Oostpruisische Gauleiter Erich Koch en Eichmann. De laatste stuurde in februari 1943 zijn helper Günther uit om de Joodse bevolking van het gebied naar Treblinka te brengen. Maar het bleek niet zo gemakkelijk te gaan, dank zij de Joodse verzetsbeweging, die al sinds de herfst van 1941 opereerde. „Vertrekken ( „Aussie dlung" ) betekent ondergang", lezen wij in de korte oproep, die hier is opgesteld. „Gaat niet vrijwillig de dood in!" „Wreek je moeder!" „Stel je als een schild voor je kind!" „Ondermijn de bedrijven!" „Verlaat je je woning, steek dan hebben en houden in brand!" „Laat geen erfenis voor de moordenaars achter!" „Ga niet naar Treblinka!" „Joodse politieagenten, helpt de beulen niet!" De moordenaars zijn inderdaad in het getto op actief en passief verzet gestoten. Zo goot Jitschak Malmed zoutzuur over een Duitse officier: het was zijn enige wapen. Malmed, de eerste die de beulen aanviel, werd na lang zoeken gepakt en is opgehangen. „Het
spijt me, dat ik maar één Duitser kon doden!" riep hij, met de strop om de nek. In het herbouwde Bialistok is een straat naar hem genoemd.
het binnenhalen van wapens, het vormen van vijftallen en het opruimen van verraders op gewapend optreden tegen de Duitsers voor.
Terwijl in Krakau en andere steden de Joden, ondanks hun verzet, werden weggesleept en gelikwideerd, leek de dood te blijven staan voor de poorten van Bialistoks getto, dat tot een arbeidskamp was gemaakt. Velen, zoals Barasch, de leider van de Joodse raad, hadden de illusie, dat men het zou overleven, als men de Duitse opdrachten maar uitvoerde. In 1943 begreep ieder, dat Bialistok zou worden uitgeroeid, net als alle andere 500 getto's van Polen. Na Stalingrad nam het verzet in geheel Europa toe. De nazi's, die dat getto van Bialistok kenden als een verzetshaard, die Poolse en Sowjetpartisanen steun verleende — er bevond zich daar zelfs een partisanenhospitaal en een werkplaats voor wapenreparaties! — besloten snel te handelen. Uit later opgegraven archieven weten wij, dat het getto via de radio met Hitiers eerste nederlagen in Europa en Noord-Afrika bekend was. De eerste Joodse verzetsgroep van Bialistok is opgericht door de bekende revolutionair Josef Lewartowski, al voor deze naar Warschau ging. Al in oktober 1941 zamelden Joodse strijders wapens in, die bij de gevechten tussen Duitse en Sowjettroepen in de buurt waren achtergelaten. In februari 1943 ontstond het Antifascistische Blok, geleid door Daniël Moschkowitz en Mordechai T enenbaum-T amaroiv. Bialistok lag op de grens van twee partisanengebieden, Pools en Russisch, en had met beide contact. De eerste helft van 1943 bereidde men zich door
Op 16 augustus werd het getto door de S.S. omsingeld; geleerd door de ervaring van Warschau dreven zij meteen met tanks de mensen in de nauwste straatjes bijeen. De strijdgroepen wierpen flessen met een ontplofbaar mengsel, al wat zij hadden, naar de gettomuur, om te kunnen uitbreken. Het is een groep van 60 man ook gelukt de bossen te bereiken, een andere, die van de jonge Judith Novogrodzka, werd teruggeslagen. B e d r i j v e n e n m a g a z i j n e n , d i e zij n i e t l a n g e r konden houden, staken de opstandelingen in brand. O p de tweede dag van de opstand h a a l d e n de beulen alle kinderen w e g en versleepten h e n n a a r T h e r e s i e n s t a d t en A u s c h w i t z , w a a r ze h u n b l o e d a f t a p t e n v o o r d e g e w o n d e D u i t s e s o l d a t e n . D a a r o p zijn d e kinderen vergast. D e vijfde d a g sneuvelden de beide leiders, m a a r er vochten nog een week lang groepen door, v a n wie enige d e J o o d s e partisanengroep „ V o q r u i t " in het w o u d k o n d e n bereiken, die onafgebroken de nazi's heeft b e streden. D e Poolse illegale pers besteedde veel a a n d a c h t a a n de helden v a n Bialistok. N u , n a t w i n t i g j a a r zijn zij e e r b i e d i g h e r d a c h t en m e t h e n de Poolse, Witrussische, Russische en T s j e c h i s c h e antifascisten — en ook een enkele Duitse soldaat — die h e n hielpen. E n wie kan daarbij vergeten, dat z o v e l e m o o r d e n a a r s v a n B i a l i s t o k , z o g o e d als van Warschau, Lodz of A u s c h w i t z nog steeds ( o n d e r h o g e b e s c h e r m i n g ) in h u n vuistje kunnen lachen?
Een kreet uit vele
Auschwitz-proces te Frankfurt. Het I.A.K. (Int. Auschwitz Comité) acht het een belangrijke taak o m de komende processen tegen de kleine e n grote SS-bandieten uit h e t k a m p wereldkundig te m a k e n en d e betekenis e r v a n te belichten. H e t besluit h i e r t o e is o p d e z i t t i n g e n t e B o e d a p e s t en M o s k o u g e n o m e n . D e g r o t e Poolse jurist p r o f . J a n S e h n is a l m a a n d e n m e t e e n s t a f van deskundigen bezig feiten en m a t e r i a l e n te v e r z a m e l e n , in s a m e n w e r k i n g m e t juristen en rechters te Frankfort. I n j a n u a r i v a n h e t nieuwe j a a r zullen d e processen beginnen. M a a r de kosten v a n al het werk, hieraan verbonden, gaat het budget van het I . A . K . te boven. H e t I . A . K . roept alle N e d e r l a n d s e vrienden o p h e t hierbij te helpen. H e t rekent erop, dat ook U wilt d a t de m o o r d e n a a r s v a n miljoenen onschuldige mensen h u n straf niet o n t g a a n . O n s c o m i t é heeft zich belast met het overmaken v a n geldbijdragen ter voorbereiding v a n de processen. Wij weten, d a t o n s b e r o e p o p U n i e t t e v e r g e e f s z a l zijn. Stort U w bijdrage op rekening v a n N A C , postgiro 2 9 3 0 8 7 m e t vermelding „steun processen F r a n k f o r t " . Doet het n u ! J. SLAGTER voorzitter N A G .
Gereedschappenhandel
Gebr. Tertaas Oude Schans 73 Amsterdam tel. 37123
M i j n n a a m is . . . . z o b e g i n t d e c i r c u l a i r e , die d e h e e r Z . te A m s t e r d a m a a n h o n d e r d e n m a k e l a a r s , huiseigenaars en officiële instanties h e e f t g e z o n d e n . D e o f f i c i ë l e i n s t a n t i e s a n t w o o r d d e n m e t e e n c l i c h é - b r i e f j e of f o r m u l i e r . T o t h e d e n ontving d e h e e r Z . vijf a n t w o o r d e n m e t als i n h o u d : „ U s t a a t g e noteerd". D e c i r c u l a i r e v e r m e l d t eerst n a a m en person a l i a v a n d e a f z e n d e r e n zijn v r o u w , v e r d e r zijn w e r k k r i n g , o p l e i d i n g e n d i p l o m a ' s . H i j gaat dan voort: Te uwer informatie moge verder nog het volgende dienen: Ik ben met een joodse vrouw gehuwd, die als opgroeiend meisje van pl.m, 12 jaar ondergedoken gezeten heeft met alle gevolgen van dien. Andere meisjes van haar leeftijd sprongen en dansten, maar zij moest op sokken lopen en jaren lang geen geluid geven. Na haar onderduiktijd waren haar ouders verdwenen en zij zijn nooit teruggekeerd. U weet de weg die zij zijn gegaan . . . . Na de bevrijding heeft zij eerst in verschillende ziekenhuizen als verpleegster en later op kamers moeten wonen. NOOIT tot HEDEN toe heeft zij een eigen woning gekend. Nu iets over de kwestie, waarvoor ik uw gewaardeerde hulp inroep. Overal heb ik mijn neus gestoten en kijkt men mij medelijdend aan om zoveel onnozelheid een EIGEN woning te willen hebben. Ik woon op een goede stand, twee mooie kamers, met een tuin op het zuiden; wat wil een mens nog meer? WIJ WILLEN EEN EIGEN HUIS!! Wij willen vrij zijn! Verder zult u het kunnen billijken, dat de slaapplaats voor ons dochtertje op de kamer van haar ouders minder bevorderlijk is voor haar geestelijke gezondheid en het betekent bovendien dat )e nooit alleen bent met je vrouw', dat je altijd voorzichtig moet zijn met licht en lawaai enz. enz. Al jaren zijn wij in het bezit van een zgn. „groene urgentieverklaring", die echter waardeloos is omdat hierop geen woningtoewijzingen meer geschieden. M o g e l i j k k u n t u o n s h e l p e n e e n eigen w o ning t e verkrijgen. D e zgn. inwoning dreigt e e n obsessie t e w o r d e n , d i e o n s h u w e l i j k s geluk ernstig o n d e r g r a a f t . M a g ik n a m e n s m i j n v r o u w e n d o c h t e r t j e d e hoon uitspreken, d a t u ons kunt helpen? R e e d s bij v o o r b a a t o n z e h a r t e l i j k e d a n k . Hoogachtend, R.
FOTO-ALBUM
AUSCHWITZ
T e n bate van het monument te Auschwitz heeft het I . A . K . een foto-album doen verschijnen m e t ± 150 authentieke foto's op ± 100 blz. kunstdrukpapier, in 3 talen, Frans, Duits en E n gels. D e meeste foto's zijn gemaakt door S S ers, enkele door oud-gevangenen met inzet van hun leven. Bestel onmiddellijk een foto-album ad ƒ 1 0 . — . E r is m a a r een beperkt aantal exemplaren. Niet verkrijgbaar in de boekhandel.
Verzoeke om toezending van exempl.
K L . Auschwitz
a ƒ 10.-. Betaling geschiedt op Postgirorekening 2 9 3 0 8 7 t.n.v. N . A . C . naam adres
Bestellingen
kunnen
per giro-overdracht
eveneens
plaats
vin-
den.
en
handgereedschappen
Alles
koelkasten verwarmingsartikelen
e.d.
Firma
FELS - KUPFERSCHM D IT Ten Katestraat 31, Amsterdam W . tel. 84220 voor van
dit
oud-kampgenoten blad
op het gebied
Televisie,
wasmachines
lezers
Verzetsmensen, slachtoffers van fascisme en verder oud-strijders, organisaties ter verdediging van de rechten van de mens en tegenstanders van rassenwaan kwamen van 11 tot 13 oktober bijeen in het Palazzo Vecchio te Florence, waar zij door burgemeester L a Pira werden ontvangen. Zij bespraken maatregelen om Hitiers nog steeds actieve volgelingen (zoals de steeds weer opduikende SS-ers) de pas a f te snijden. H e t N.A.C. heeft zijn instemming betuigd met dit streven tegen hen, die e r nog steeds van dromen de volken te onderdrukken en de vrijheden te verstikken.
ijzerwaren electrische
Korting
Anti-fascisten te Florence
A. Z .
Bij het t e r perse g a a n v a n dit n u m m e r vernamen wij, dat de heer Z . na het verzenden van 1 5 0 dezer noodkreten een woning kreeg toegezegd.
voor
Tegen Nazi-herleving
Radio
electrische
van en
apparaten
RAF Algemeen Technisch Bureau
U W
PLATEN-LEVERANCIER
Groots uitgebreide collectie; opera-, operette-, dans en klassieke platen Altijd voorradig grote sortering Joodse platen dealer van G A R R A R D motoren en wisselaars
I. R A F A L O W I T C H , en
Telefoon
Rijnstraat 158
713597-792067
Jan E v e r t s e n s t r a a t 126 Amsterdam
T e l . 87271
S. S w a r t