nederlands auschwitz comité
maandblad
september
19 6 3
5e jaargang no. 9 secr. r. cheval, volkerakstraat 26' amsterdam-z., postgiro 2 9 3 0 8 7
De moordenaars zijn er nog steeds Het recht is op mars D e vacanties zijn weer voorbij. M a a r zelfs echt, onbezorgd vacantie houden is niet gemakkelijk tegenwoordig. Neen, wij hebben evenmin verkeersopstoppingen op het oog als verlokkend goedkope groepsreizen naar M a l lorca, n a a r Griekenland. W a n t dwars door die vacanties heen gaat het leven door en ook wat het leven bedreigt. E é n grote bedreiging is deze zomer verminderd: er is een kernstopverdrag gekomen en daarmee een minder verontreinigde atmosfeer, letterlijk en figuurlijk. D i e opklaring deed niet iedereen plezier, vooral niet de erfgenamen van de aanstichters van de laatste oorlog — vaak zijn zij er nog zelf. Wij, overlevenden van de oorlog en slachtoffers van het fascisme, wij k u n n e n dan ook nog niet gerust zijn. E r is ook deze maanden geen dag voorbijgegaan of de moordenaars waren weer i n het nieuws — en niet steeds ( z i j het bij verstek) in de b e klaagdenbank, zoals Globke, maar in „veiligheidsdiensten", n.b. ter bescherming van de grondwet, in Bonn, of druk bezig met bomaanslagen in Zuid-Tirol, met Duitse, inheemse en Italiaanse fascisten in actie. Het gaat met de bruine pest nog steeds als met de zwarte in de middeleeuwen: hij blijft niet tot één streek b e perkt. T e Berlijn' verschenen uit E n geland afkomstige antisemitische vlugschriften, waarschijnlijk verzonden door de nazi Colin Jordan, die pas zijn straf wegens een anti-Joodse rel op T r a f a l g a r S q u a r e erop heeft zitten, maar alweer druk doende is, ditmaal via de pers. M e n moet hieraan toevoegen, dat de Londense bevolking de nazi's toen grondig op hun nummer heeft gezet. D a t deed ook een groep burgers te N e w Y o r k , die daar voor het Oostenrijkse consulaat-generaal protesteerde tegen de vrijlating van de beul van W i l n a , F r a n z Maurer. Overlevenden uit W i l n a hadden het initiatief geno-
men tot de betoging, die een nieuw proces en bestraffing van Maurer eiste. E r zijn weer eens hakenkruisen geschilderd in de afgelopen weken — ditmaal in Mexico City, op synagogen en woonhuizen van Joden. E e n andere rest uit het tijdperk van het hakenkruis heeft het deze zomer niet bij oproepen en tekenen gelaten: F r a n c o , de enige nog openlijk regerende Hitlertrawant heeft zijn bloedig handwerk verder uitgeoefend door twee jongemannen te laten wurgen. M e n moet dus wel instemmen met de bekende D u i t s e film „ D e moordenaars zijn onder o n s " en dat na 17 j a a r ! E n dan niet alleen de „ k l e i n e " moordenaars, als deze film toont, maar ook zij, die duizenden zelf de dood inzonden en verantwoordelijk zijn voor nog meer moorden. Terwijl (zoals een a n dere t.v.-film onlangs aantoonde), kleine en grote nazi's zich volkomen onschuldig achten. Nog steeds. O f a l weer. W i j wijzen hierop, omdat zich ook heel andere verschijnselen voordoen. W a n t wel woeden rassendiscriminatie en rassenwaan hevig — en wie denkt dan niet aan Zuid-Afrika en A l a b a m a ? E r doet zich ook iets nieuws voor: een machtige beweging, die zich vierkant tegenover de rassenhaters, tegenover de moordenaars stelt. I n ZuidAfrika schijnt voorlopig, ondanks de veroordeling door de hele wereld ( n u pas nog door het congres van de S o cialistische Internationale te Amsterdam), het onrecht nog oppermachtig. M a a r in de „zwarte g o r d e l " aan de overzijde van de oceaan is een licht doorgebroken; daar is men op mars en niet alleen te W a s h i n g t o n , al was de grandioze mars door de hoofdstad de machtigste politieke demonstratie van deze eeuw in de gehele Verenigde Staten! E v e n treffend echter zijn de heel kleine „ m a r s e n " , waarvoor de rassenscheiding heel langzaam terugwijkt: één, twee negerkinderen, die naar een „ b l a n k e " school gaan. W e l k een moed tonen deze ouders, die om het begin-
sel, om het mensenrecht h u n jonge kinderen tussen de roofdieren door laten gaan. I n h u n strijd zetten zij het liefste in, wat zij hebben, omdat dit de enige weg is om dit liefste ook te behouden. M a a r welk een vaste overtuiging en diep vertrouwen moeten deze mensen bezitten! E n evenzeer de blanke Amerikanen in het zuiden, die hun kind n a a r een zg. gekleurde school brachten, dwars door rijen sarrende en moordende rassenhaters heen! E e n derde t.v.-uitzending is ons b i j gebleven. Zes Amerikaanse kunstenaars, onder wie H a r r y Belafonte en Marlon Brando, bespraken daar h u n aandeel in de actie voor rassengelijkheid e n de vooruitzichten d a a r v a n . Hoe dit zestal zich met de goede zaak bleek te vereenzelvigen ( m e t ongetwijfeld miljoenen a n d e r e n ) is bemoedigend. Ook de sympathie-betoging te Amsterdam, eveneens met veel k u n stenaars en veel jeugd, is dit. L a a t die saamhorigheid en activiteit voor ons een voorbeeld zijn. W a n t de moordenaars zijn nog wel steeds onder hen (zoals de journalist Ginzburg schreef n a een bezoek a a n W e s t - D u i t s l a n d ) , m a a r de vermoorden zijn steeds bij ons en in ons. Zij wijzen ons onze plaats: naast de vervolgden, hier e n elders. Tegenover de moordenaars. I n B i r m i n g h a m zo goed als in Berlijn.
ALBUM KL AUSCHWITZ M e t grote v o l d o e n i n g k u n n e n wij m e l den, d a t reeds n a d e eerste publicatie een onverwacht mooi aantal bestellingen op genoemd album binnenkwam. Ook d a a r o m wil ons comité ten t w e e de male U w aandacht vestigen op d e ze bizondere u i t g a v e . A a n k o o p dTaagt bij tot het verwerkelijken v a n e e n i n ternationaal Auschwitz-monument ter waarschuwing v a n alle m e n s e n en volkeren. D e bestelde e x e m p l a r e n zijn inmiddels verzonden. W i j zouden U allen willen verzoeken het album n a lezing niet i n U w b o e k e n k a s t o p t e b e r g e n . Geeft h e t f a m i l i e e n v r i e n d e n t e r i n z a g e . O o k h u n h e e f t het iets t e zeggen.
Ir J. M. de Casseres te Den Haag schreef ons:
Mogen wij op u rekenen?
DACHAU IS NIET DICHT E e n kennis zond mij U w blaadje met U w reactie op mijn stuk in het N I W . M a g ik volstaan U w beschouwing als kennisgeving aan te nemen en er verder het zwijgen toe doen? Neen, de vaste overtuiging met fatsoenlijke mensen te doen te hebben, dwingt mij U te schrijven. Allereerst dit: de „ j o d e n f o o i " die we critiseren, alle andere wantoestanden die ons met verontwaardiging en walging vervullen, zijn het onafwendbare gevolg, dat D a c h a u niet gesloten is. Voor ons joden in diaspora bestaat D a c h a u nog in volle omvang. Het armzalige restje mensen, dat levend uit de oorlogshel overgebleven is draagt wakend en dromend de oorlogsjaren als een vernietigende last met zich mee. W i e k a n de hel v a n onze dromen beschrijven? W i e beseffen, wat wij elke dag dat we bestaan moeten doormaken? D a a r is geen compensatie voor mogelijk. Voor wat onze mensen is aangedaan en wij nog voortdurend ondergaan, zijn alle schatten ter wereld volkomen onbetekenend. Laat daaromtrent geen misverstand bestaan. W a n n e e r wij onze ontevredenheid uitspreken over de „ j o d e n f o o i " (nooit werd deze gebruikelijke uitdrukking, zo letterlijk toegepast) dan bedoelen wij daar iets mee, dat N I E T S uit te staan heeft met ons lijden. D a t verzet heeft slechts betrekking op een materiële zaak. E n het is redelijk dat we ons daaromtrent (rijkelijk laat overigens) opwinden. M a a r zoals gezegd, het heeft geen betekenis in verhouding tot ons verlies. W a t we echter moeten eisen, met luider stem en zonder oponthoud: dat de nietjoodse wereld in Nederland n u eens eindelijk uitscheidt met wat ik elders h a a r „kwijlebabbelpraatjes" over ons genoemd heb. W e worden met walging vervuld, wanneer we de schijnheilige kolder lezen, die in krant, radio en televisie over ons uitgestort wordt. Houdt op, met U w kwalijke aanbidding van A n n e F r a n k , houdt op met U w gekwijl bij herinneringsmonumenten. G a a t in tot Uzelf en overdenkt het aandeel, dat door zo grote delen van het Nederlandse volk geleverd is bij onze „uitlevering": de nederlandse ambtenaren — overigens toch zo goed — die ons registreerden en het zodoende aan de duitsers zo gemakkelijk maakten ons weg te voeren; de nederlandse politie, die zo flink meehielp ons uit onze huizen te slepen; het nederlandse personeel v a n bussen, trams en treinen, die ons wegvoerden. Ik kan deze reeks nog lang uitbreiden, maar zal het er maar bij laten. Veranderen kunnen we er niets a a n en welk nut is er, onze wonden als maar opnieuw open te m a k e n ? I n een vorige eeuw kon het onrecht a a n één jood — D r e y f u s — aangedaan, een heel land bewegen. E n n u . .? Leest de krantenartikelen over Buber en beseft dat de huichelhachtigheid geen grenzen kent. W e zijn een politiek volstrekt onbetekenende groep. N i e m a n d hoeft met het handjevol overgeblevenen rekening te houden. E n daarom . . . vult U zelf maar aan. DE
Het Nederlands
Wij kunnen deling
Auschwitz
de gevoelens
en bewening
verzet.
Hoe hard het oordeel
en zullen
ligheid
voor de Joden
delen.
in zijn
geholpen
nooit vergeten
hebben
en zelfs verrraad
heft de moed en menselijkheid
Joodse
en
ongetelde
tot de
onbekenden
Dat hun groots werk vaak door in de nood niet op,
vroumet-
onverschil-
maakt het alles nog tragischer,
van onze vrienden
vaak
kinderen.
in en na de oorlog ook moet
verzorgden,
werd teniet gedaan,
gerechtvaar-
met levensgevaar speciaal
behan-
over het hoofd
hoe, van de Februaristakers
onderduikers
zijn opgetreden.
Maar
zaak geheel
en gered,
over tal van overheidsinstanties
wen, die in de hongerwinter terdaad
van de officiële
een belangrijke
Duizenden
van hun leven Joden
aan:
ten aanzien
in Nederland,
ziet de schrijver
en dat is het Nederlandse
zijn, wij mogen
tekent hierbij
van ir. de Casseres
van de Joden
digde verontwaardiging met opoffering
Comité
CASSERES
maar
integendeel.
N u het afwachten is h o e de uitbetaling a a n de nazi-slachtoffers zal uitvallen, is het interessant de verschillende kritieken van de kleine m a n wat nader te beschouwen. Hierbij valt vooral het ingezonden stuk van de heer Vorst i n „ H e t V r i j e V o l k " in het oog. D e z e spreekt gedecideerd over diefstal, die via de successie-rechten de slachtoffers en nabestaanden is aangedaan. W i j zouden verder willen gaan door te beweren, dat dit niet het enige is, waaruit moet blijken, dat er bedroevend weinig gedaan is om het lot van deze slachtoffers te verzachten. W a n n e e r wij vergelijkingen met b.v. F r a n k r i j k en België maken, dan valt op, dat Joodse en verzetsmensen daar vele voorrechten hebben, zowel door middel van speciale pensioneringen, als door voorrechten bij vervoer en amusements-instellingen en vooral woning voorziening. Het ligt in onze bedoeling in de toekomst hierop dieper in te gaan. Voor ons is het belangrijk de kaarten op tafel te krijgen: wat de bedoelingen zijn met de enorme kapitalen van L i p p m a n n en R o s e n t h a l . W a t is daar in kas en wat gaat ermee gebeuren? W a t is er b.v. gebeurd met de pensioenbedragen van Joodse ambtenaren en burgers? W a a r is het geld van hen, die voor niets i n de werkkampen moesten werken? W a a r is het geld gebleven v a n de begrafenisverenigingen, waaraan tienduizenden Joodse gezinnen tot de laatste dag h e b b e n betaald? W a a r zijn de verzekeringsgelden van mensen, van wie geen nagelaten betrekkingen over zijn? D i t is slechts een kleine greep uit de talloze vragen „waar is het gebleven?" Al deze gelden behoren a a n de slachtoffers en nabestaanden, die vaak in de ellendigste omstandigheden leven. E e n regering, die er geen dubbeltje voor over heeft om daar, waar haar landgenoten bij tienduizenden zijn vermoord, een gedenkteken te helpen oprichten, zou er niet gemakkelijk toe gebracht worden alsnog maatregelen te n e m e n om slachtoffers van het f a s cisme en h u n nabestaanden behoorlijk schadeloos te stellen. W i j zullen echter onder de nieuwe regering doorgaan en de vinger blijven leggen op die plekken, die verbeterd moeten en k u n n e n worden. Mogen wij op U w medewerking rekenen? JOS SLAGTER
AUSCHWITZ - HIROSJIMA EN KERNSTOP O p h e t e e r s t e gezicht e e n n o g a l v r e e m d e c o m b i n a t i e v a n b e g r i p p e n . E n toch s t a a n zij o n verbrekelijk m e t e l k a a r in v e r b a n d . W i l t U e v e n i n g e d a c h t e n m e t mij m e e g a a n ? I n het b a n g e j a a r a l s d e t w e e d e wereldoorlog t e n e i n d e loopt e n e e n a t o o m b o m o p N a g a s a k i en Hirosjima wordt geworpen denken velen: „ D a t is n u d e g r o t e , goed bedoelde k l a p , d i e e e n definitief e i n d e m a a k t a a n d e t o c h a l z o gruwelijke o o r l o g s b r a n d . N a d i e o o r l o g w e r den w e niet alleen geconfronteerd met de enorme getallen doden en verminkten, die d o o r k r i j g s h a n d e l i n g het l e v e n h a d d e n g e l a t e n , m a a r b o v e n d i e n m e t de m i l j o e n e n s l a c h t o f f e r s , s c h u i l g e h o u d e n d o o r h e t rookgordijn v a n d e oorlog, die i n concentratiekampen d o e l b e w u s t g e h a n g e n , v e r g a s t en verbrand waren. W i j a l l e n h a d d e n d i r e c t e n indirect d a a r m e d e t e m a k e n . H o e v a a k stelden wij o n s zelf n i e t de pijnigende v r a a g : hoe is het mogelijk d a t de e n e m e n s d e a n d e r zoiets k a n k a n d o e n ? M a a r h e b b e n wij wel echt n a a r h e t antwoord gezocht? W i j k u n n e n v a s t s t e l l e n , d a t de oorlog e e n o c e a a n v a n e l l e n d e v e r o o r z a a k t , e n d a t hij als middel gehanteerd wordt door een g r o e p e r i n g v a n m e n s e n . L a t e n we e v e n de w a r e s c h u l d i g e n b u i t e n b e s c h o u w i n g ; het i n t e r n a t i o n a a l g e r e c h t s h o f i n N e u r e n b e r g heeft e r enigen aangewezen en bestraft. M a a r t e g e lijkertijd w e r d e n e r doelbewust honderden aanstichters en uitvoerders gespaard. In de loop d e r j a r e n k o n d e n d e z e n h u n m i n a c h t i n g v o o r d e m e n s , in de v o r m v a n e e n n i e u w e oorlogsvoorbereiding, weer uitvieren, alleen d i t m a a l m e t iets r a d i c a l e r m i d d e l e n . U bent t o c h g e e n v r e e m d e l i n g in J e r u z a l e m . U hoeft e r de o o r l o g s b e g r o t i n g e n d e r verschillende
Het proces Globke
„Ik moet vaststellen, verschenen i s . "
dat
de
beklaagde
niet
A l d u s é é n d e r e e r s t e v e r k l a r i n g e n v a n dr T o e p l i t z , president v a n het h o g e g e r e c h t s h o f i n O o s t - B e r l i j n bij de o p e n i n g v a n het p r o ces. S t a a t s s e c r e t a r i s D r H a n s Globke, r e c h t e r h a n d v a n b o n d s k a n s e l i e r A d e n a u e r , s t a a t terecht wegens medeplichtigheid a a n de moord o p 6 miljoen Joden. D e z e b e s c h u l d i g i n g is niet gering! H o e is het mogelijk, d a t een m a n i n z o ' n uitzonderlijk h o g e positie, b e s c h u l d i g d k a n worden van zulk e e n m o n s t e r a c h t i g e d a a d e n i n d e h u i d i g e B o n d s r e p u b l i e k o n g e s t o o r d zijn a m b t k a n uitoefenen? D r H a n s G l o b k e o n t k e n t alle schuld. Hij w a s g e e n p a r t i j l i d . . . I n d e regering v a n H i t i e r bekleedde hij d e r a n g v a n M i n i s t e r i a l r a t . D a a r v o o r heeft hij d e e e d v a n t r o u w a a n h e t regiem moeten afleggen. Hij h i e l p d e N e u r e n b e r g e r - r a s s e n w e t t e n v a s t stellen e n v e r b e t e r e n . O p d a t d e J o d e n n i e t m e e r k o n d e n v l u c h t e n v o n d hij d e „ J " uit o p hun paspoorten. I n 1 9 3 2 , zelfs v ó ó r H i t i e r a a n het b e w i n d k w a m , w a s hij, a l s P r u i s i s c h a m b t e n a a r , b e zig m e t d e p l a n n e n v o o r d e j o d e n v e r v o l g i n g . Mede d a n k deze actieve medewerking, maakte hij snel p r o m o t i e o n d e r H i t i e r s r e g e r i n g . Originele documenten (ongeveer 2 0 0 ) waren o p het g e r e c h t s h o f a a n w e z i g . H e t v e r g a r e n v a n dit ( v o o r G l o b k e ) v e r n i e t i gende m a t e r i a a l heeft jarenlang geduurd. V e le b e z w a r e n d e d o c u m e n t e n w a r e n in h a n d e n v a n d e g e a l l i e e r d e n , d i e liever niet d e v u i l e
l a n d e n m a a r o p n a te lezen. E n h o e v a a k h o o r d e n wij d a n niet a l s a n t w o o r d o p d e reeds b o v e n gestelde v r a a g : „ D a t k u n n e n w e t o c h niet t e g e n h o u d e n . " — W e l e e n zeer negatief antwoord. D a t z o u b e t e k e n e n v e r d e r leven m e t d e a n g s t v o o r de d r e i g e n d e a t o o m b o m , m e t a l s v e r g e zicht zelfs n i e t e e n restje m e n s e n , o m d e v e r n i e t i g e n d e w e r e l d b e v o l k i n g bij e l k a a r t e v e g e n e n i n d e v u i l n i s b a k te d e p o n e r e n . G e lukkig, h o n d e r d m a a l gelukkig is het t e w e t e n d a t e r vele m i l j o e n e n zijn die het goede a n t woord gevonden hebben en daar d a a d w e r k e lijk iets m e e doen. N e m e n wij a l s v o o r b e e l d ( s l e c h t s e e n deel d e r w e r e l d o m v a t t e n d e d i verse oorlog-verafschuwende groeperingen) de massale J a p a n s e vredesbeweging. E e n k l e i n e d e l e g a t i e o n d e r leiding v a n de Boeddhistische priester Gyotsu Sato, een p r o t e s t a n t s e s t u d e n t i n de r e c h t e n , e e n jonge k a tholieke e c o n o o m e n een s t u d e n t i n d e O o s t e r s e geschiedenis, a l l e n v a n d e U n i v e r s i t e i t i n T o k i o , o n d e r n a m e n een v r e d e s t o c h t v a n 9 0 . 0 0 0 k m door 3 3 landen. O p de hoogte van alle ellende van Hirosjima, vertrokken zij v a n het J a p a n s e v i s s e r s d o r p Y a ï z u , w a a r n e g e n j a a r geleden de e e r s t e slachtoffers v i e len, d o o r v e r g i f t i g i n g v a n de d a m p k r i n g a l s g e v o l g der A m e r i k a a n s e k e r n - e x p l o s i e boven B i k i n i . A l s doel v a n h u n tocht stelden zij A u s c h w i t z . H u n e i g e n w o o r d e n wil ik h i e r citeren: „ H i r o s j i m a e n A u s c h w i t z zijn d e twee symbolen v a n barbaarsheid v a n mens tot m e n s " . Zij s p r a k e n d a a r b i j in h o n d e r d e n steden en ook het A u s c h w i t z C o m i t é h a d het v o o r r e c h t h e n in A m s t e r d a m als g a s t e n t e o n t v a n g e n . Zij b r a c h t e n h i e r niet a l l e e n de B u r g e m e e s t e r een v r e d e s b o o d s c h a p v a n d e B u r g e m e e s t e r v a n H i r o s h i m a , m a a r hielden
w a s v a n h u n huidige bondgenoten buiten h a n g e n e n a l d e z e en a n d e r e p a p i e r e n v a n duizenden nazi-aanhangers in de doofpot stopten. O n l a n g s , t o e n S i m o n W i e s e n t h a l uit W e nen, de onvermoeibare speurder n a a r n a z i m i s d a d i g e r s , in A m s t e r d a m e e n lezing h i e l d vertelde hij, dat hij ook z e e r m o e i z a a m b e z w a r e n d m a t e r i a a l uit h a n d e n v a n d e g e allieerde bezetters krijgt. Z o h o u d e n zij d e h a n d boven het h o o f d v a n a l l e o u d - n a z i ' s , die n o g steeds, bijna 2 0 j a a r n a d e D u i t s e n e d e r l a a g in de h o o g s t e r e g e r i n g s a m b t e n zitten. K o n d e n wij n o g niet kort g e l e d e n lezen, d a t G e h l e n , chef v a n d e D u i t se G e h e i m e D i e n s t , een dergelijke f u n c t i e ook bekleedde o n d e r H i t i e r ? G l o b k e v e r d e d i g d e zich o . a . in een i n t e r v i e w e r m e e , d a t hij zich in H i t l e r ' s d i e n s t s t a a n d e hield m e t het doel o m d e J o d e n t e h e l p e n e n h e n niet t e b e n a d e l e n . W a t de r e s u l t a t e n v a n deze „ h u l p " w a r e n is i e d e r e e n bekend. Tientallen getuigen, Joden, h a l f - J o d e n , n i e t Joden met Joden gehuwden hebben voor de rechtbank verteld v a n h u n ervaringen uit de n a z i - t i j d , de a n g s t , de ellende, de v e r v o l ging en uiteindelijk d e u i t r o e i i n g v a n h u n familie en vrienden. Getuigen overlevenden v a n de concentratiek a m p e n , ze k w a m e n uit d e h e l e w e r e l d , d e v o o r m a l i g e bezette gebieden a l s N e d e r l a n d , Frankrijk, S.U., Polen, J o e g o - S l a v i ë enz. H u n r e l a a s , o n t s t e l l e n d en o n v o o r s t e l b a a r , d a t zoiets in d e 2 0 s t e e e u w kon p l a a t s v i n d e n , b r a c h t d e t o e h o o r d e r s in de z a a l e n a c h t e r de tafel tot a d e m l o o s l u i s t e r e n . P r e s i d e n t T o e p l i t z e n zijn m e d e w e r k e r s , a l l e n zelf v e r v o l g d e n v a n het n a z i - r e g i e m e n o u d K . Z . - g e v a n g e n e n , k o n d e n v a a k slechts m e t m o e i t e h u n o n t r o e r i n g m e e s t e r blijven. M i s schien w a r e n zij niet o n b e v o o r d e e l d t e g e n o v e r de b e k l a a g d e , z o a l s e e n Ned. d a g b l a d o p m e r k t e , m a a r v o l g e n s o n z e m a a t s t a v e n zijn zij wel de a a n g e w e z e n p e r s o n e n o m o o r l o g s misdadigers te veroordelen. Overigens werd het proces buitengewoon goed voorbereid e n v o o r b e e l d i g g e v o e r d . ( D i t volgens d e i n t e r n a t i o n a l e d e s k u n d i g e w a a r n e -
v o o r h o n d e r d e n h u n gloedvolle pleidooi, t e gen de atoombom en voor „Nooit weer A u s c h w i t z " . I n d r u k w e k k e n d is het beeld, w a a r i n d e z e kleine d e l e g a t i e v o o r a a n i n e e n stoet v a n 2 2 0 0 deelnemers gaat, o p 2 7 jan. v a n dit j a a r , n a a r de m e t m e n s e n - a s v e r m e n g d e grond v a n Auschwitz, w a a r m e n de b e v r i j d i n g herdenkt. E n m e t t e v e r g e t e n a l s zij i n A m s t e r d a m e n i g e m i n u t e n roerloos s t a a n bij het g e d e n k t e k e n i n d e H o l l a n d s e S c h o u w burg, de é n e m e t gesloten o g e n m e d i t e r e n d , de a n d e r m e t g e v o u w e n h a n d e n e e n g e b e d u i t s p r e k e n d , of e e n belofte a f l e g g e n d d a t zo iets niet m e e r zal g e b e u r e n . T e r u g in J a p a n s t u r e n zij o n s e e n voorlopig v e r s l a g v a n h u n reis, w a a r i n o.a. te lezen is v a n h u n gevoelens o n d e r w e g tijdens de C u b a - c r i s e s , t o e n heel d e w e r e l d v a n a n g s t d e a d e m inhield en het m o m e n t v a n t h u i s k o m s t , d a t s a m e n v a l t m e t het a f s l u i t e n v a n e e n beperkt k e r n p r o e f - s t o p v e r d r a g (reeds n u o n dertekend door de regeringen v a n 8 6 l a n den). K a n m e n ontkennen, dat mede door hen, m a a r niet m i n d e r d o o r d e v a s t e wil tot v r e d e bij t a l l o z e a n d e r e v o l k e r e n , d e z a a k v a n de v r e d e , die l a n g wel e e n k a s p l a n t leek, in de goede r i c h t i n g g e s t u u r d wordt. Z e k e r , d e weg n a a r d e p e r m a n e n t e v r e d e d i e wij n o g m o e t e n a f l e g g e n , z a l l a n g e r zijn d a n die v a n H i r o s j i m a n a a r A u s c h w i t z . H e t is o n z e plicht e n t a a k de o o r l o g s d r i j v e r s d e h a n d e n te binden. H u n d e vrije h a n d t e l a ten betekent, d a t zij d o o r m i l i t a i r e m i d d e len een m a c h t krijgen, w a a r d o o r e e n A u s c h witz e n H i r o s j i m a mogelijk g e m a a k t w o r d e n . D a a r o m j u i c h e n wij h e t b e p e r k t e k e r n p r o e f verbod toe. O n z e v o l g e n d e s t a p m o e t zijn: n a a r e e n volledig v e r b o d .
m e r s die het b i j w o o n d e n ) . P a p i e r e n , d o c u m e n t e n , het is alles o n w e e r l e g b a a r b e w i j s m a t e r i a a l v a n de s c h u l d v a n D r H a n s Globke, a a n d e g r o o t s t e J o d e n v e r v o l g i n g e n - u i t r o e i i n g die ooit p l a a t s v o n d . M a a r de getuigenissen v a n de mensen die d a a r k w a m e n o m te v e r t e l l e n , w a t d e u i t w e r king w a s v a n e e n e n k e l dekreet, v a n e e n e n kele brief o n d e r t e k e n d d o o r D r H a n s G l o b k e , zijn m i s s c h i e n n o g s p r e k e n d e r . E e n g e t u i g e uit P a r i j s die vertelde, d a t e r op 1 6 juli ' 4 2 3 0 . 0 0 0 J o d e n o p één n a c h t g e deporteerd w e r d e n . . . 3 0 0 0 0 . . . m e n s e n m e t h u n menselijke z o r gen, pijnen en geluk, w e g g e v o e r d in v e e w a gens o m te e i n d i g e n in d e g a s k a m e r s . G e t u i g e n , die s t e r i l i s a t i e p r o e v e n m o e t e n o n dergaan . . I n v a l i d e n v o o r h u n gehele v e r d e r e l e v e n . W i j zelf, d i e v e r t e l d e n v a n 5 j a a r N e d e r l a n d se bezetting. D e a n g s t e n , uiteindelijk d e d e portatie. Anderhalf jaar concentratiekamp V u g h t , één j a a r A u s c h w i t z e n a n d e r e k a m p e n e n de e v a c u a t i e s uit d e k a m p e n i n d e l a a t s t e m a a n d e n uit d e oorlog. D u i z e n d e n e n d u i z e n d e n u i t g e m e r g e l d e e n zieke gevangenen lopend, d a g e n e n n a c h t e n , a c h t e r b l i j v e r s w e r d e n n e e r g e s c h o t e n , e e n onbeschrijfelijke e r v a r i n g e n v a n e l l e n d e , ziekte e n o n t b e r i n g . Bij deze transporten vielen e r duizenden slachtoffers. D i t e n n o g veel e n veel m e e r w e r d v o o r de r e c h t b a n k i n O o s t - B e r l i j n verteld. Wij k u n n e n dit a l l e s n i e t in e e n kort r e l a a s v e r tellen, d e i n d r u k k e n zijn o v e r w e l d i g e n d . J a m m e r genoeg heeft e e n groot deel d e r N e d . pers weinig o v e r dit p r o c e s g e s c h r e v e n . D a a r m e e s c h a r e n zij in d e rijen d e r m e d e p l i c h t i g e n v a n de i n s t a n d h o u d i n g d e r o u d - n a z i ' s i n h o ge functies, in d e B o n d s r e p u b l i e k . W i j zelf, als o u d - g e v a n g e n e n , h e b b e n o n s tot doel gesteld, o m h e n t e b e s t r i j d e n e n t e o n t m a s k e r e n , h e n t e s t r a f f e n v o o r het g e d a n e k w a a d , o p d a t wij e n in d e e e r s t e p l a a t s onze kinderen, vrijer kunnen a d e m e n en l e v e n n a a s t een werkelijk d e m o c r a t i s c h D u i t s land. EEF F U R T H - H A L V E R STAD J A C Q U E S E. F U R T H
De wonden zijn nog niet geheeld De medewerkers van ons comité worden herhaaldelijk geconfronteerd met het leed dat de oud-gevangenen en ook hun nabestaanden nog steeds ondervinden. Velen van hen kampen met problemen waarvan buitenstaanders nauwelijks iets vermoeden. Weduwen, dia zich eenzaam voelen. Wezen, die de liefde en toewijding van hun ouders missen. Ouders, die nimmer over het verlies van kinderen heen komen, enz. Het leed is te groot om onder woorden te brengen. En alsof dit niet genoeg is, zijn er nog vaak de materiële of andere zorgen, die hen bezighouden. Woningproblemen, of moeilijkheden met de, uit het lood geslagen, oorlogsen na-oorlogskinderen. Kortom, al deze dingen horen onze medewerkers tot in den treure en het verdriet ze ten zeerste, dat ze niet veel voor deze mensen kunnen doen. Wij hebben jarenlang hard gewerkt voor een passende schadeloosstelling, maar dat, wat ons toegezegd is, is slechts een druppel op een gloeiende plaat. Toch zouden velen reeds gebaat zijn met hulp, in geld of morele steun. Het is immers zo prettig, om eens je hart te kunnen uitstorten. De kolommen van ons blad staan vanzelfsprekend open voor hun problemen. Wie van onze lezers zich geroepen voelt, persoonlijk hierbij te helpen, stelle zich met ons in verbinding, zodat wij de contacten kunnen leggen. Wij zijn ervan overtuigd, dat deze oproep gehoor zal vinden.
TENTOONSTELLING GETTO VAN W A R S C H A U Het m a t e r i a a l ( r u i m 1 0 0 f o t o ' s ) v a n d e b u i t e n g e w o o n goed g e s l a a g d e , i n s a m e n w e r k i n g met het J o o d s H i s t o r i s c h M u s e u m in D e W a a g gehouden tentoonstelling, is beschikbaar voor hen, d i e dit in h u n w o o n p l a a t s willen e x poseren. H e t m a t e r i a a l is zo o p g e s t e l d , d a t een t e n t o o n s t e l l i n g in betrekkelijk k o r t e tijd, vrijwel z o n d e r e x t r a - k o s t e n , k a n w o r d e n i n gericht. G a a r n e v e r n e m e n wij, wie het initiatief wil n e m e n o m h i e r v o o r a a n de s l a g te g a a n . H e t betreft, z o a l s m e n weet, foto's ( v a a k d o o r d e n a z i ' s g e m a a k t ) v a n h e t getto v a n W a r s c h a u uit d e j a r e n 1 9 3 9 — 1 9 4 3 . D e z e k u n n e n w o r d e n a a n g e v u l d m e t e i g e n m a t e r i a a l v a n het Ned. Auschwitz Comité. Ook filmmateriaal s t a a t t e r b e s c h i k k i n g . I n h e t bijzonder b e s t a a t hier een belangwekkende gelegenheid voor d o c e n t e n o m d e o u d e r e schooljeugd v o o r t e l i c h ten. Brieven hierover te richten a a n ons s e c r e t a riaat.
ADRESWIJZIGING Mogen wij U vriendelijk verzoeken, adreswijzigingen op te geven bij ons secretariaat, Volkerakstraat 2 6 , A m sterdam-Z.? Dit bespaart U veel ergernis. Dank U ! 1
AUSCHWITZ
RECTIFICATIE Naar aanleiding van mijn verslag: Wij getuigden in Berlijn, in ons vorig nummer, heb ik van twee lezers een terechtwijzing ontvangen. Ik had n.l. de vergissing gemaakt het misdadige fascisme een ,,contra-dictie in terminis" te noemen en had pleonasme moeten gebruiken, omdat ik woordovertolligheid bedoelde. Ik geloof wel, dat het van het comité verantwoord was, ons met ieder meer dan twee en een half jaar concentratiekamp achter de rug naar het proces te sturen om tegen de MISDADIGE FASCISTISCHE gedaagde te getuigen. Als zodanig heb ik verslag uitgebracht. Omdat ik tot laat in de nacht er aan bezig was, heb ik niet meer intensief genoeg gecorrigeerd, waardoor deze fout kon binnensluipen. Ik dank de heren voor hun opmerking, bied hun mijn verontschuldiging aan en hoop, dat zij na deze rechtzetting van mijn antifascistische instelling overtuigd zijn. ƒ. E. FURTH
ALBUM
Door onderstaande coupon uit te knippen, op een briefkaart te plakken of in open envelop gefrankeerd te sturen a a n N . A . C . secretaris R u d C h e val, Volkerakstraat 2 6 , A'dam ( Z . ) , ontvangt U één of meer exemplaren.
Gereedschappenhandel
1
Verzoeke om toezending van exempl. a ƒ
KL.
Auschwitz
10.-.
Betaling geschiedt op Postgiro-
Gebr. Tertaas
rekening 2 9 3 0 8 7 t.n.v. N . A . C .
TELEFUNKEN D e Telefunken fabrieken betalen aan hen, die als K . Z . gevangenen voor hen gewerkt hebben, een vergoeding van 1200 D.M. Belanghebbenden kunnen zich hiervoor wenden tot de Compensation Treuhand G.m.b.H., Staufenstrasse 2 9 a , Frankfurt am Main.
Alles op het gebied van Televisie, Radio en electrische apparaten
adres
Bestellingen
kunnen
per giro-overdracht
eveneens
plaats
vin-
den.
voor
U W
RAF
Oude Schans 73 Amsterdam tel. 37123
naam
PLATEN-LEVERANCIER
Groots uitgebreide collectie; opera-, operette-, dans en klassieke platen
Algemeen Technisch Bureau
Altijd voorradig grote sortering Joodse platen
FELS - KUPFERSGHM D IT Ten Katestraat 31, Amsterdam W . tel. 84220
en wisselaars
Telefoon
Rijnstraat
713597-792067
158
Jan E v e r t s e n s t r a a t 126 Amsterdam
T e l . 87271
S. S w a r t
e.d.
Firma
dealer van G A R R A R D motoren r. R A F A L O W I T C H ,
ijzerwaren electrische en handgereedschappen koelkasten wasmachines verwarmingsartikelen
Korting lezers
voor van
dit
oud-kampgenoten blad
en