5 mei 1945: bevrijding
nederlands
!
opstand in Warschau's ghetto
auschwitz
april
c o m i t é
1962
secr. e. neter, waterlooplein 4 8 . amsterdam-c, postgiro
293087
HERDENKT en w e e s t
^TT TT ij
f T\ V IV TT "E IV VJ M~i 1
w a a k z a a m
J^evrijding! Voor wie kamp en gevangenschap o v e i l e e f d e n , betekende dat in de eerste plaats: het verdwijnen van de S . S . , voor de mensen hier wilde het zeggen: soldaten, die met h u n handen omhoog langstrokken of achter hekken verdwenen. W e g , in oostelijke richting. E n zo zal de bevrijding ons voor de geest blijven staan. Jaarlijks herdenken wij onze doden, de miljoenen, die vielen in Auschwitz en andere kampen, de gesneuvelde militairen, de oorlogsslachtoffers, de verzetsstrijders, de gedeporteerde helpers van onderduikers, allen, die de bevrijding niet meer beleefden en^die Nederland niet meer zonder veldgrijs geblaf hebben teruggezien. Voor de zeventiende maal herdenken wij de vierde mei in een stille stoet; maar de stilte om deze indrukwekkende, eenvoudige manifestatie klinkt als een kreet yygj-gjj e d e , een zwijgende veroordeling van oorlogsgeweld.
o
m
e
e
n
v
a
j a a r komen nog andere gedachten bij ons op, als wij de straten en singels van de steden volgen om bloemen te leggen bij de gedenkplaatsen, als wij de Amsterdamse grachtengordel snijden, op weg n a a r het nationale monument. Al eerder hebben zich verontrustende zaken voorgedaan: vrijlating van oorlogsmisdadigers, kampbeulen en „administrateurs", die nooit enig berouw toonden, die vrijuit gingen of onder het welwillend oog v a n nieuwe bewindhebbers ongemoeid voortleefden . . . W i j wisten dat een Mengele nog altijd „ o n v i n d b a a r " is. E n we hadden al gehoord, dat Mulka, de rechterhand van Hoess, de man, die het transport van gifgas naar Birkenau organiseerde al eens was gepakt en losgelaten, omdat hij volgens zijn Frankforter rechter onder „innerlijke d w a n g " zou hebben gehandeld! ( H i j is intussen ten tweede male gearresteerd en vrijgelaten, ditmaal omdat hij het „in zijn ziel niet met zijn misdaden eens zou zijn geweest"! Het is waar, hij moest een borgstelling van 5 0 . 0 0 0 D M voor zijn zielsbezwaren storten.) f^it
Verleden jaar stonden we in mei aan het begin van het proces tegen E i c h m a n n , de boekhouder des doods, de precieze leverancier van de continu-slachtingen van Auschwitz en nevenkampen. N u nog lopen er volgens officiële verklaringen ongeveer duizend oorlogsmisdadigers, meest kampbeulen, vrij rond en van 8 0 0 hunner is de verblijfplaats te Bonn bekend. M e n zou dit met veel welwillendheid een late afwikkeling van de nasleep van de oorlog kunnen noemen, een vertraagde uitvoering van wat op zichzelf, — te lang al — nodig is.
n
v r
Het staat — als wij bij ons eigen land blijven — al anders met de vrijgelaten S D - h a n d l a n g e r s Poos e n Slagter. W a a r om moesten deze gerenommearde mensenjagers worden vrijgelaten? Meent rrifen hiermee hun slachtoffers te eren, die wij allen op 4 mëi gedenken? D a t m e n wel voelde, dat hier iets niet klopt, blijkt hieruit, dat de op jaren gestelden niet mogen komen in de plaats, waar zij hun misdaden bedreven.
vervolg op pag. 5
4 mei stille tocht naar de Dam Het Nederlands Auschwitz Comité legt bloemen bij het Nationaal Monument Verzamelen 1 8 . 1 5 uur Marnixstraat, hoek B o s b o o m Toussaintstraat
kanttekening bij de 19e verjaardag van de opstand van het ghetto van warschau
h o e m o e t e n
wij
g e d e n k e n ?
T o r a schrijft ons verscheidene malen voor, iets te „gedenken". E n nu is het interessant te zien, dat dit „gedenken" steeds verbonden is met een daad. „Gedenk de Sabbatdag, door deze te heiligen". Gedenk, wat Amalek u aandeed, toen ge uit Egypte trok. W a n n e e r God u rust verschaft van de u omringende vijanden, moet ge het wezen van Amalek uitroeien". W e kunnen niet tevreden zijn en mogen niet volstaan met een eenvoudige herdenking met onze gedachten, neen, er wordt van ons verlangd, dat we iets doen, om te tonen, dat onze gedachten zijn bij * hetgeen er moet worden herdacht. W a n n e e r we nu willen herdenken, wat er in W a r s c h a u indertijd is gebeurd, moet ook dit ons tot daden leiden. W i j moeten proberen, iets te begrijpen van de daar getoonde heldenmoed, we moeten nagaan, wat de kracht was, waardoor men werd geleid en waardoor men de wereld een voorbeeld kon geven van een heldhaftigheid, die niet was verwacht. E n dan kunnen we vaststellen, dat er een wil leefde bij hen, die nu worden herdacht, die hen in staat stelde, datgene te presteren, waarvan de geschiedenis za^blijven getuigen. E n wat zegt dit ons? Dat er krachten in ons leven, dat we veel meer kunnen, dan anderen en wij zelf beseffen. W e hebben de mogelijkheid in ons, de wereld vol verbazing en bewondering naar ons te laten opzien. E n daarin ligt de a a n wijzing voor de weg, die wij moeten gaan: Ons met geheel ons kunnen en met meer dan dit, in dienst stellen van ons Volk, onze Joodse ziel ter beschikking te stellen van ons heiligste bezit. W a n n e e r wij zo gedenken, heeft een herdenking zin en betekenis; dan wordt onze herdenking er een van werkelijk eerbiedig herdenken en dan dragen wij het onze ertoe bij, dat ons Volk een toekomst tegemoet gaat, die een ongestoorde rust verzekert. D e Jood herdenkt dus door zijn positief-gerichte Joodse inhoud te tonen voor zijn Volk, zijn onvervreemdbare schatten en bezittingen, zijn land en zijn toekomst. JT^e
^^erhaaldelijk moet erop gewezen worden, dat het niet voldoende is, bij een herdenking van de ghettoopstand in Warschau, het onnoemelijke leed uit het verleden te memoreren. Even belangrijk is het tegelijkertijd op de gevaren, die ons nog steeds van de kant der nazi-moardenaars bedreigen, te wijzen. Laat ons ter illustratie slechts één voorbeeld noemen: Het geval Heusinger. Zoals bekend, is de Duitse luitenantgeneraal Erich Heusinger, die stafchef geweest is van de Duitse krijgsoperaties in Oost-Europa, nu chef van de NATO-staf, gezeteld in Washington. Over dit heerschap konden wij nog kortgeleden veel fraais in verschillende periodieken lezen. Zo schrijft o.a. het Hebreeuws-Zionistische weekblad Ha-Doar van 26 januari 1962, dat in de Verenigde Staten verschijnt, dat het overbodig is om in politieke discussies over Heusinger te treden en het voldoende is, de woorden t» herhalen, die de heer generaal tijdens het Neurenberger proces gezegd heeft: „Mijn persoonlijke mening was altijd, dat ons gedrag tegenover de burgerij aan het Russische front en het bestrijdingssysteem van de partisanen, de militaire en politieke leiding gelegenheid gaven om hun doel te bereiken, nl. de volledige uitroeiing van de Slaven en de Joden". Een dagorder van Heusinger voor het Duitse leger in het Oosten in 1942 luidt als volgt (nog steeds volgens HaDoar): „Het aanpakken van bandieten (partisanen) en hun helpers vereist een bijzondere hardheid; blijken van sentimentaliteit in dit centrale probleem zouden getuigen van gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel. Gevangengenomen bandieten moeten door de strop of de kogel gestraft worden, wanneer zij niet in de strijd tegen de partisanen zelf gebruikt kunnen worden. In het algemeen moeten gevangenen na een kort verhoor ter plaatse doodgeschoten worden. Iedere commandant is verantwoordelijk, dat een gevangen genomen bandiet wordt doodgeschoten of beter opge-
L. V O R S T Opperrabbijn te Rotterdam
hangen, etc. etc.
vrouwen
inbegrepen
. . ."
Was ook Heusinger slechts een klein schroefje in het raderwerk van NaziDuitsland? Heeft hij, net als zijn collega Eichmann, die wat meer pech had, ook alleen de bevelen van bovenaf blindelings opgevolgd? Terecht vraagt Ha-Doar af. Hoe ooit de NATO haar idealen, opgetekend in haar handvest, nl. de strijd voor recht, rechtvaardigheid, democratie en tegen de dictatuur, met een Heusinger aan het hoofd zal kunnen verwezenlijken.
L. F U K S
UW BIJDRAGE 1962 H o e w e l wij zeer t e v r e d e n zijn o v e r de s p o n t a n e wijze w a a r o p vele v a n o n z e v r i e n d e n aan h u n vrijwillige b i j d r a g e - p l i c h t hebben v o l d a a n , moet het o n s t o c h v a n het h a r t d a t e r ó ó k v e l e n zijn d i e h e t E C H T V E R G E T E N H E B B E N . M o g e n wij u e r a a n h e r i n n e r e n d a t wij z o n d e r u w f i n a n c i ë l e h u l p niets k u n n e n u i t r i c h t e n . D a a r o m een k l e i n e o p w e k king, d o e v a n d a a g n o g w a t u g i s t e r e n v e r g e t e n hebt en doe h e t g o e d . O n s g i r o n u m m e r is 2 9 . 3 0 . 8 7 , t . n . v . het N e d . A u s c h witz C o m i t é . W i j reken o p u ! U bespaart ons moeite en onkosten. I. Stibbe (penningmeester) Waalstraat 8 Amsterdam (z) Buitenlandse velenden. W a t v o o r d e v r i e n d e n in N e d e r l a n d geldt, geldt ook v o o r u die i n h e t b u i t e n l a n d w o o n t of verblijft. E e n g i r o - o v e r d r a c h t of c h e q u e op n a a m v a n o n s c o m i t é k o m t beslist t e r e c h t . R e e d s v e l e m a l e n m o c h t e n wij D o l l a r s , P o n d e n en F r a n k e n o n t v a n g e n . M o g e n wij ook op u r e k e n e n ?
de strijd der helden van warschau is nog niet ten einde betekenis van de historie is voor een belangrijk gedeelte hierin gelegen, dat men moet weten wat gisteren gebeurd is, teneinde het heden te kunnen beoordelen en een standpunt te bepalen voor morgen. Het is daarom ook ten aanzien van de Joodse geschiedenis nuttig en nodig zich rekenschap te geven van de gebeurtenissen in het verleden, de feitelijke situatie in de tegenwoordige tijd te onderkennen en de blik gericht te houden op de toekomst. E e n mijlpaal in de Joodse geschiedenis is de opstand in het ghetto van W a r s c h a u in het voorjaar van 1 9 4 3 , die wij telken jare met eerbied en gepaste trots herdenken. Deze heroieke gebeurtenis vond plaats in een tijd toen stromen Joods bloed werden vergoten in alle landen van E u ropa waar het nazi-beest heerste en
J^e
Duitse moordenaars in opstand kwam. Deze historische strijd was gekenmerkt door eenheid en vastbeslotenheid. V a a k is reeds afgerekend met de legende, dat de heldhaftige opstand een wanhoopsdaad geweest zou zijn. Niets is minder waar. D e opstand werd
ders beschikten over weinig wapens en munitie, m a a r over een grote m o rele kracht. Zij vochten met het heilige vuur v a n de overtuiging, dat zij op de bres stonden ter verdediging van de menselijke waardigheid en zij putten moed uit hun geloof in een betere toekomst.
door
H. M.
BLE1CH
speciaal in Polen — het was de tijd van de diepste smart en ellende. Nooit mogen wij vergeten hoe onze broeders en zusters in lange droeve colonnes de dood ingingen, omringd door beulen en bloedhonden, opgejaagd met zweepslagen. O p deze w e gen des doods zag men, met wankele tred, moeders met kleine kinderen a a n de borst, mensen, jonge en oude, sleepten zich voort met hun laatste krachten. Voor tallozen kwam het einde in de gaskamers van Auschwitz en Treblinka. Zeer vele anderen werden gedwongen naakt in een open graf te gaan en telkens met groepen van tien doodgeschoten. Voor de slachtoffers, die uren lang op hun beurt moesten wachten, was tenslotte de kogel een geschenk des hemels. Niettegenstaande dit alles leefde zelfs in deze gruwelijke omstandigheden een sterke morele bracht onder de Joodse bevolking. E r was ergens het ontembare geloof, het vertrouwen aanwezig, dat recht en menselijkheid uiteindelijk zullen zegevieren. Deze morele kracht en dit geloof vormden de grondslag voor de roemruchte Joodse Strijdorganisatie, die in het ghetto van W a r s c h a u in de vroege ochtend van 1 april 1 9 4 3 tegen de
moeder en kind Dit is een t e k e n i n g uit de reeks, die de Poolse schilder Lachur maakte om „ d e wereld d e h e l d haftigheid van de Joodse strijders tijdens de o p s t a n d in het W a r s c h a u s e ghetto t e l a t e n z i e n " , z o a l s hij het u i t d r u k t . L a c h u r werd in P o len v o o r dit w e r k o n derscheiden e n k r e e g grote waardering o.a. van Mare Chagall. De tekeningen zijn in L o n d e n t e n t o o n gesteld e n g a a n n u naar New York.
systematisch voorbereid door de Joodse strijders in het ghetto en er werden plannen uitgewerkt volgens de regelen van de oorlogstactiek. Daardoor was het ook mogelijk gedurende de gevechten de strijdmethoden te wijzigen, a l n a a r gelang de omstandigheden zulks vereisten. Het doel was niet een „eervolle d o o d " als zodanig. Het doel was strijd, wraak en bestraffing van de nazimisdadigers. Vele weken duurden de gevechten in het ghetto tegen een tot aan de tanden bewapende meedogenloze vijand, die zelfs tanks en vliegtuigen in actie bracht. De Joodse strij-
ze toekomst is voor ons het heden. E r bestaat echter geen reden tot onverdeelde vreugde over onze wereld in de tegenwoordige tijd. I n m e nig opzicht is de ontwikkeling zelfs zorgwekkend, zodat wij ons b e schaamd zouden moeten voelen tegenover de helden van het ghetto van W a r s c h a u . W i j zien om ons heen, dat het antisemietisch gevaar weer opdoemt. Rassendiscriminatie in verschillende delen v a n de wereld komt nog voortdurend voor en er is spra-
vervolg op pag. 7
de regering en het auschwitz-monument onze herdenking te Amsterdam op 2 9 januari j.1. heeft mevr. Odette E l i n a medegedeeld, dat de N e derlandse regering, in tegenstelling tot vele andere, heeft geweigerd een bijdrage beschikbaar te tellen voor het op te richten monument op het terrein van het kamp Auschwitz. O n s comité heeft toen, daartoe gemachtigd door de aanwezigen op de bijeenkomst, in een brief (die in ons vorig nummer is gepubliceerd) tegen deze weigering protest aangetekend Q p
ACTIE-COMITÉ BLECHHAMMERHEYDEBRECK een druk bezochte bijeenkomst Op van vroegere gevangenen van het kamp Blechhammer-Heydebreck werd o.m. gesproken over het feit dat de I . G . F a r b e n alle vorderingen van de gevangenen van dit kamp afgewezen hebben. D a a r men hiermede, terecht geen genoegen wil nemen werd besloten een actie-comité op te richten dat alsnog alles in het werk zal stellen deze afwijzing ongedaan te maken. Het actie-comité heeft zich inmiddels met een schrijven tot het z.g. „Schiedsgericht" ( S c h e i d s g e r e c h t ) te F r a n k fort a. M. dat belast is met het onderzoek van klachten over afgewezen vorderingen gewend. Het is echter dringend noodzakelijk dat het actie-comité beschikt over de adviezen van alle Nederlandse Blechhammer-mensen. D a a r o m richten wij namens dit comité het verzoek aan allen die niet op de vergadering aanwezig waren om n a a m en adres op te willen geven bij het secretariaat van het Actie-comité p.a. dhr. Arbeid Jekerstraat 2 3 - Amsterdam
forum
over
auschwitz
woensdag 2 mei, 's avonds om 8 uur, houdt het Nederlands Auschwitz Comité een forum-avond in de Marnix-zaal van Bellevue, ingang Marnixstraat, te Amsterdam. E e n aantal oud-gevangenen, m a n n e n en vrouwen, zal daar vragen beantwoorden over het k a m p Auschwitz en wat daarmee samenhangt. E r zullen lichtbeelden worden vertoond. Toegang vrij. Q p
Dikwijls krijgt ons comité vragen te horen van mensen, die niet weten wat de D u i t s e concentratie-kampen eigenlijk waren. D e z e avond is bedoeld om hen, die belanstelling hiervoor hebben, te woord te staan. M a a k t vooral jongeren in U w omgeving op de avond attent!
D e n H a a g , 2 3 oktober 1 9 6 1 A a n mevrouw Odette E l i n a s e c r e t a r e s s e v a n het I n t e r n a t i o n a l e Comité van Auschwitz.
bij de minister-president, prof. de Quay. Tientallen bladen hebben, evenals de radionieuwsdienst v a n deze mededeling melding gemaakt. E n i g e redacteuren hebben in D e n H a a g om opheldering gevraagd. Het Algemeen Handelsblad van 2 9 januari schreef: „ E e n woordvoerder van de Nederlandse regering heeft ons n a a r a a n leiding van deze mededeling verklaard dat een verzoek om in de kosten van het monument bij te dragen de N e derlandse niet heeft bereikt. Mocht dit echter nog gebeuren, dan zal de wijzen . . . " W i j laten hier de vertaalde tekst volgen van de brief, die mevrouw E l i n a in antwoord op h a a r verzoek om een bijdrage van de Nederlandse regering uit D e n H a a g ontving. D e brief was in het F r a n s gesteld.
patronage-
Mevrouw, Ik heb de eer U op de hoogte te stellen van de goede ontvangst van Uw brief van 3 oktober. Uw verzoek om een financiële bijdrage van de Nederlandse Regering voor het tot stand brengen van een Internationaal Gedenkteken te Auschwitz-Birkenau is ernstig overwogen. Ik betreur het U te moeten meedelen, dat de Ministerraad heeft besloten hieraan niet bij te dragen. Dit besluit is genomen overeenkomstig vorige beslissingen in analoge gevallen. J . E . de Q u a y Hoogachtend
Het Nederlands Auschwitz Comité ontving het volgende antwoord op reeds genoemde en gepubliceerde brief: no. 1 4 6 6 5 5 De Minister-president Minister van Algemene J . de Q u a y
zijn
Zaken
In antwoord op Uw brief van 6 februari j.l. bericht ik U, dat de regering op grond van diverse overwegingen haar standpunt moet handhaven om geen bijdrage te geven voor het op te richten monument op het terrein van het voormalige kamp Auschwitz. Den Haag, 9 maart 1 9 6 2 Afz.: Minister-president
I n zeer brede kring in ons land is door deze afwijzing beroering gewekt. Het spreekt vanzelf, dat ons Comité zich hierbij nooit zal kunnen neerleggen. „Het graf van onze dierbaren zouden we verzorgen: waarom zouden we dan dit geb a a r weigeren aan de omgekomenen van A u s c h w i t z ? " vroeg Odette E l i n a in de Bachzaal. Ons antwoord: de piëteit gebiedt ons, niet te rusten voor het monument er is. Met een Nederlandse bijdrage.
Int. Auschwitz-comité in Warschau bijeen D e e e r s t e voltallige zitting v o o r 1 9 6 2 v a n h e t I . A . C . z a l plaats v i n d e n op 1 5 - 1 6 e n 1 7 april in W a r s c h a u in h e t b u r e a u v a n h e t I . A . C . D e bijeenkomst die o n d e r leiding v a n Prof. D r . R. W a i t z uit Straatsburg, voorzitt e r I . A . C . s t a a t , zal z i c h m e t d e v o l g e n d e a g e n d a bezig h o u d e n .
a. V e r s l a g
v a n de afgelopen
werkzaamheden.
b. V e r s l a g F i n a n c i ë n . V e r s l a g c o n t r o l e - c o m missie (Polen, Oostenrijk en J o e g o - S l a v i ë ) . c. T a k e n w a a r v o o r wij g e p l a a t s t (monument etc. e t c ) .
worden,
D e 17de april zal een uitvoerige discussie p l a a t s v i n d e n o v e r h e t o n d e r w e r p „ D e strijd voor de V r e d e " . V o o r ons land zal onze voorzitter J o s . Slagter a a n deze zitting deelnemen.
De Joodse partisan e n g r o e p (van k a p i tein Chil Grynszp a n , die in 1 9 4 4 in de buurt v a n Lublin opereerde.
herdenkt en weest waakzaam vervolg van pag. 1 JTn daarmee komen wij weer op het chapiter van onze bevrijding: die van ons allen, of wij nu in een kamp hebben gezeten of hier of daar zaten ondergedoken. W i j achtten ons bevrijd, toen de Duitse troepen om ons heen waren verdwenen of krijgsgevangen langs trokken. M a a r wat gebeurt er in Nederland anno 1 9 6 2 , zeventien j a a r n a de grote dag, die ons allen leven en hoop heeft hergeven? E r is een laconiek bericht in het buitenland verspreid, dat op Nederlands grondgebied D u i t s e soldaten zullen worden gelegerd. Het bericht werd o.m. door de Hilversumse radio gebracht en ook van een commentaar voorzien, d.w.z. vergoelijkt. E r wordt gezegd, dat de troepen dienstplichtig zijn, dat ze bestaan uit jongens, die kleuters waren irt de tijd, dat de crematoria rookten. Zij zouden nodig zijn bij onze verdediging. E n zijn hun officieren ook nodig? D a t zijn immers dezelfden, die de vaders van deze jongens commandeerden; de hoge officieren waren de kaders, die Nederland hebben bezet en Polen, waardoor hier de duizenden konden worden bijeen gedreven, die vervolgens in de kampen van Auschwitz en Sobibor werden vernietigd. H u n hoogste chef is Heusinger, die de aanvalsplannen hielp maken, waardoor het grootste deel van Europa tussen 1 9 3 9 en 1 9 4 5 bezet Europa werd. p o n d e r het succesvolle optreden van Hitiers W e h r m a c h t en zijn chefs
was hier geen bezetting, geen „ E n d lösung der J u d e n f r a g e " , geen „Judenf r a g e " en geen transport n a a r de dodenkampen geweest. Moeten, kunnen, ja mogen wij onze doden herdenken, de slachtoffers van de overval op Nederland, van het woeden der nazihorden tegen weerloze mensen, in aanwezigheid van deze lieden, die destijds h u n rampzalige Befehle op ons botvierden? K u n n e n wij geloven, dat zij, die hier moordden en de weg baanden voor nog deskundiger moordenaars, nu onze beschermers, onze vrienden zijn? O n s Comité heeft zich tot taak gesteld, het „Nooit meer A u s c h w i t z ! " de plechtige eed van hen, die ternauwernood a a n de gaskamers ontkwamen, levend te houden en waar te m a ken. Nooit meer Auschwitz, dat betekent ook: nooit meer Hitier e n Himmler, nooit meer Globke en Eichmann, geen Heusinger en Speidel meer — om te beginnen niet op onze eigen grond, waar door hun toedoen meer dan honderdduizend mensen werden weggesleept, de dood tegemoet. Het Auschwitz Comité is geen machtsinstrument, geen politieke groepering, geen „blok". Het zijn de overlevenden van de doodsfabrieken, de vrienden en verwanten van wie vergast en verast werden. Het is hgt geweten uit de jaren der verschrikking. Het kan nog uitspreken, wat zij hebben ervaren, wier stem is verstomd, het heeft a a n den lijve en in hen, die ons na stonden, gevoeld, wat het nazidom betekent. W i j mogen niet vergeten, wij mogen anderen niet laten verge-
ten en de jeugd niet onkundig laten v a n de ramp, die ons trof, v a n het gevaar, dat nog steeds niet volledig is bezworen. W i j roepen allen op hun plaats in te nemen in de stille tocht op de vierde mei, ter herinnering a a n de tragedie, waarin wij een rol moesten spelen, waarin wij onheelbare verliezen hebben geleden en waarvan wij, met meer recht dan wie ook, kunnen getuigen: dit mag zich nooit of te nimmer herhalen. W i j verheffen onze stem voor de bestraffing van hen, die nog steeds niet hebben geboet voor de misdaden die zij in de oorlogsjaren tegende mensheid bedreven, tegen de vrijlating van hen, die weliswaar een gedeelte van h u n straf ondergingen, m a a r vóór het verstrijken daarvan, als gold het een diefstalletje, weer op de maatschappij worden losgelaten. W i j waarschuwen met de grootste ernst tegen het binnenhalen in ons land van dezelfden, die nameloos en peilloos leed hebben gebracht over ons land en zijn bewoners, dezelfden, die medeschuldig zijn a a n de dood van allen voor wie het gehele Nederlandse volk op 4 mei het leven twee minuten l a a t ' stil staan. T w e e m i n u ten lang, staande op de D a m en op andere gedenkplaatsen zullen wij de gelofte hernieuwen: dit mag zich nooit meer voordoen. W i j , die weten, zijn verplicht op te roepen tot waakzaamheid; wij zijn dat verplicht, zowel aan de jonge generatie als a a n hen, die wij achterlieten. P a s dan k u n n e n wij op 5 mei de bevrijding vieren.
UIT DE PERS Het N e d . I s r . K e r g e n o o t s c h a p z a l m e t het opperrabbinaat overleggen over het houden v a n bijeenkomsten, o p d e z o n d a g v o o r h e t Joodse Nieuwjaar, op de Joodse begraafplaatsen i n o n s l a n d bij d e d a a r g e p l a a t s t e m o n u menten ter nagedachtenis v a n de uit Nederl a n d v e r d r e v e n en o m g e b r a c h t e j o d e n , t e r h e r i n n e r i n g a a n het r e c e n t e v e r l e d e n .
g e e n v a n
v e r b o d d e
v v n Jn verband met het aangekondigde proces tegen de V V N (Vereinigungen der Verfolgten des Naziregimes) in West-Duitsland, dat het verbod van deze organisatie van nazi-slachtoffers ten doel heeft, richtte het Auschwitz-comité a a n bondskanselier Adenauer te Bonn een brief van de volgende inhoud; een overeenkomstige brief ging naar het Bundesverwaltungsgericht te Berlijn.
Y\
Nederlands Auschwitz Comité, dat bestaat uit mensen, die uit Auschwitz en andere kampen zijn teruggekomen, heeft er diep verontwaardigd kennis van genomen, dat de bondsregering een vervolging heeft laten instellen tegen de Verenigingen van door het nazi-regiem vervolgden, waar ook dit Comité toe behoort: ons ledental is alleen daarom niet honderden malen groter, omdat de politiek van genocide, het massaal uitroeien van gehele bevolkingsgroepen, het nazi-regiem immers goeddeels is gelukt. et
Wij echter protesteren scherpste, in de eerste in naam van de vele
schadeloosstelling
ten plaats mil-
aan
joenen voor altijd tot zwijgen gebrachte slachtoffers en van de miljoenen anderen, die vervolgd werden, tegen een gerechtelijke vervolging juist van diegenen, aan wie de Duitsers en de bondsregering niet in de laatste plaats, de grootste dank schuldig zijn, zoals deze regering zelf in een wet heeft vastgelegd. (296-1956) Men leest in de inleiding tot deze wet n.l. „Het verzet, uit overtuiging of omderwille van geloof of geweten geboden tegen de nationaalsocialistische heerschappij van geweld, was een verdienstelijke zaak voor het welzijn van het Duitse volk en zijn staat."
W i j onderschrijven dit volledig en zouden hier slechts aan willen toevoegen: „en voor de volken van de bezette gebieden." N a a r onze mening is het gedrag van de Duitse overheid jegens hen, die door Hitier zijn vervolgd, de toetssteen voor haar gezindheid ten opzichte van de grootste misdaad uit de geschiedenis en het aan de kaak stellen en de onvoorwaardelijke veroordeling van deze misdaad. Het inleiden van een proces tegen de Westduitse vervolgden spot met onze eed en met de eed van alle voormalige gevangenen uit de kampen: nooit meer Auschwitz, met het fascis-
Nazi-slachtoffers
overeenstemming bereikt? ^ e
grote reeks van geruchten en publicaties is weer met één vermeerderd. Het Parool van 1 4 maart geeft op de voorpagina een overzicht over de vorderingen van het overleg op ambtelijk niveau met de Bondsrepubliek. Het resultaat is nog uiterst pover. N a een definitieve overeenkomst zullen er besprekingen op regeringsniveau plaats vinden; wanneer daar overeenstemming is bereikt zullen uiteindelijk de voorstellen door de beide kamers moeten worden bekrachtigd. D a t betekent in goed Nederlands dat wij voorlopig weer in de wachtkamer kunnen plaats nemen. D e commissie voor schadeloosstelling aan nazi-slachtoffers ( C . S . N . ) heeft reeds vanaf haar oprichting in mei 1 5 9 , het standpunt ingenomen dat de schadeloosstelling los gemaakt dient te worden van zakelijke transacties zoals o.a. de Rijn-kwestie, de E e m s Dollard-zaak, grenscorrecties, Aku-
aandelen en wat daar aan vast zit. W a n n e e r de Westduitse regering haar zin zou krijgen dan moet Nederland honderden miljoenen guldens bij betalen, inplaats van te ontvangen. Het ontbreken van gegevens maakt het ons moeilijk een juiste omschrijving te geven van de inhoud van de tot nu toe in het geheim gevoerde besprekingen. In de afgelopen jaren is er al veel gefantaseerd over die inhoud. Alle grote dagbladen wisten te melden, dat de verzetsmensen in ieder geval van deze uitkering verstoken zouden blijven. Nu plotseling schrijft bovengenoemde krant dat onze oud minister-president Dr. W . Drees, alleen in de commissie plaats heeft willen nemen, als ook verzetsmensen niet zouden worden uitgesloten. W i e de „ b e p a a l d e " verzetsmensen zullen zijn wordt in het midden gelaten. Het standpunt van het C . S . N . en ook van ons is, D U I T S L A N D HEEFT
me moet het voor altijd afgelopen zijn. W i j zijn van mening, dat het voor de bondsregering nog niet te laat is om deze heilloze weg te verlaten en verzoeken haar — en wij geven daarmee de mening weer niet alleen van duizenden Nederlanders, die door het nazi-regiem zijn vervolgd, m a a r ook die van de meerderheid van het N e derlandse volk — de procedure, die tot het verbieden van de V V N moet leiden, ongedaan te maken.
w.g. J .
SLAGTER
voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité
ZIJN BLOEDSCHULD TE BETAL E N , los van alle zakelijke kwesties. D a t is het enige juiste standpunt. Het C . S . N . heeft aan de regering en aan de commissie Drees duidelijk laten weten wat zij verlangt, en wel: W i j eisen voor iedere dag van gevangenschap, onderduiken en sterdragen 5 M a r k . Voor iedere dode in de directe familie-lijn, 1 0 . 0 0 0 Mark, dit aan de hand van het Duitse B . E . G . JOS.
SLAGTER
Ghetto-opstand wordt herdacht O p zondagavond 6 mei, te 8 . 1 5 uur, z a l i n d e grote z a a l v a n het M u s e u m v o o r de T r o p e n a a n de M a u r i t s k a d e te A m s t e r d a m de o p s t a n d v a n het g h e t t o te W a r s c h a u w o r d e n h e r d a c h t . V e r t o o n d wordt d e film „ D e w a a r h e i d kent g e e n g r e n z e n " . T o e g a n g v r i j . D e a v o n d wordt georganiseerd door de C u l t u r e l e C o m m i s s i e v a n d e J o o d se G e m e e n t e ( N . I . H . S . ) , h e t V e r h o n d v a n M i d d e n - en O o s t e u r o p e s e J o d e n en d e J o o d s e C u l t u u r v e r e n i g i n g S c h . Anski, alle te A m s t e r d a m . Het Nederlands Auschwitz Comité wekt a l zijn v r i e n d e n o p deze a v o n d te b e z o e k e n .
In juli a.s. vertrekt onze
Vraagt aan
enige
Israëlische in
kolenhandel
De reis van en naar ISRAËL wordt gemaakt met een toestel van de E L - A L (Israël Airlines) In Israël logeert u 3 weken in een Kibboetz (u werkt 6 uur per dag mee!) De laatste week van uw verblijf maakt u, o.l.v. een gids, een rondreis door Israël. U zult o.a. een bezoek brengen aan TEL-AVIV, REHOVOTH (Weizmann Instituut), ASHKELON, BEERSHEVA, JERUSALEM, TIBERIAS, HAIFA, NAZARETH en de SHARON-vlakte.
inlichtingen
het
„Kibboetzreis"
reisbureau
Nederland:
Prijs
NEAR EAST TOURS,
per
Rokin
persoon,
alles
C.
Telefoon 1 2 4 0 2 1 89088
f850.—
inbegrepen
9-15, Amsterdam
Schrijver & Becker
Tel. 24 33 50 ( K 0 2 0 )
iSckweitzer
JUWELIERS
Vraag bezoek betreffende enige oliestookkachels met absolute vloertvarmte namelijk
goud
HOENSON
zilver briljant
Iedere dag demonstratie aan onze adressen
REDELAAR
Lijnbaansgracht 1 6 6 , tel. 2 4 3 4 4 0 - 2 4 3 4 4 9
RELA
DAMSTRAAT 2 TEL. 241572
Firma
2 e Hugo de Grootstraat 3 , tel. 8 3 4 8 1
F. Stubbe & Zn
SPECIAAL
VOOR
Rijksgediplomeerd Ruyschstraat
GEHEEL
NIEUWE
schoenmaker
HAKKEN,
ALLE
ke van rassenhaat. Oorlogsdreiging e n oorlogsgeweld zijn nog niet uitgebannen. Zelfs in het klassieke land van Vrijheid, Gelijkheid en Broederlijkheid woedt op het ogenblik een golf van fascistische terreur. I n Duitsland zijn de bruine horden allerminst uit de samenleving verwijderd. Integendeel, op vele plaatsen en in belangrijke aangelegenheden hebben zij het voor het zeggen. Sommig e n dromen zelfs weer van een nieuwe „ F ü h r e r " . Enkele krantenkoppen uit de iongste tijd belichten in een
nieuwe
metaal-afval Waterlooplein 3 4
Amsterdam
O.
Sinds 1 9 3 0
de strijd der helden van warschau is nog niet ten einde vervolg van pag. 3
en
MODELLEN
Ch. Gans,
1 4 , hoek Swammerdamstraat,
voor Uw oude
Charles
Voor eerste klas schoenreparatie naar
flits de situatie. Z o lezen wij in 1 9 6 2 : „Duits proces tegen moordenaars van Poolse J o d e n " ; „Nog duizend e x nazi's moeten worden berecht in Duitse deelstaat"; „Misdadigers bij de Duitse politie; onder Hitier schuldig aan moord en doodslag". Het zijn slechts enkele citaten, die met honderden zouden kunnen worden aangevuld en die wijzen op een gevaarlijke toestand. I n de huidige omstandigheden k a n de conclusie alleen maar luiden, dat de strijd voortduurt ea moet blijven voortduren. B i j de slag in het ghetto van W a r s c h a u zijn .de Joodse strijders van het eerste gelid als helden
Tel.
243024
gevallen, m a a r de strijd zelf, h u n strijd en de onze is nog niet ten einde. Het stralende voorbeeld van de opstand in het ghetto van W a r s c h a u blijft in onze dagen een onuitputtelijke bron van kracht en moed bij de bestrijding van het nazisme en f a s cisme. D e vervulling van deze taak is een opdracht van de geschiedenis en tevens een ereplicht tegenover onze helden van W a r s c h a u .
namen en adressen O m ons lezerstal uit t e breiden hebben wij r e g e l m a t i g n i e u w e n a m e n e n a d r e s s e n n o d i g . W i j zijn e r zeker v a n d a t e r h e e l w a t v r i e n d e n zijn d i e n o g nimmer ons blad hebben gelezen. G e e f ons h u n a d r e s e n u h e b t iets b i j g e d r a g e n in. O O M g r o * * »\xï)&, o p d a t e r nooit w a a r o o k t e r w e r e l d e e n nieuw Auschwitz z a l herrijzen.
U geeft zichzelf een STOFZUIGER CADEAU Want welke
tt
niet alleen heeft U aan d e „Excelsior V a c u - O - M a t i c " een stofzuiger aan de h o o g s t e reinigingseisen voldoet, maar deze biedt U n o g vele andere mogelijkheden.
a r u ó o Uw
platen-leverancier
Zoals * Ventilatie * Haar en klein wasgoed drogend * Vloeistof verstuivend * Bedverwarmend * 70°/o h o g e r e z u i g k r a c h t
D e a a n k o o p in a p a r t e a p p a r a t e n v o o r al d e z e m o g e l i j k h e d e n , zou U vele honderden guldens g a a n k o s t e n . Z o n d e r d a a r m e e in h e t bezit v a n e e n s t o f z u i g e r t e zijn.
Groots
uitgebreide
collectie;
opera-, operette-, dans en klassieke
platen
Altijd v o o r r a d i g g r o t e Joodse
Hier nu de „Excelsior Vacu-O-Matic" a f 132,50
dealer
+ ca. f 20,— voor apparaten
sortering
platen
oan G A R R A R D en
biedt goed reinigen en al deze mogelijkheden voor U
Jan E v e r t s e n s t r a a t N e e m d e z e s t e e l bij U w r e e d s b e s t a a n d e s l e e . U b e n t e r g e l u k k i g m e e . W i j d e m o n s t r e e r d e n r e e d s o p h e t W a a r h e i d - f e s t i v a l e n d o e n h e t o o k bij U thuis, d o o r heel het land. Betaling reeds van af f 6.75 per maand.
motoren
wisselaars
A m s t e r d a m , tel. 8 7 2 7 1
126 S. Swart
STOFZUIGERSPEGIALIST Van Woustraat 17 - Amsterdam
- Telefoon 020-790955
TOLO
Meubelen, bedden en tapijten bij
t.v. -
Nylons
Rijnstraat 1 0 , A'dam Tel. 7 1 8 4 1 2
Tricotage
Alb. Cuypstraat 2 3 2 Javastraat 6 8
Alles van en
op het Televisie,
electrische
huishoudelijke apparaten
javaplein 2 3
vertoon van
deze
advertentie
pretoriusstraat 8
10°/
korting
telefoon
0
gebied
56244
Algemeen
R A F
Radio apparaten
I. R A F A L O W I T C H ,
Vloerkleden lopers en vaste vloerbedekking
electr.
Waterman
(iiiMiiiiiiil
Op
grammofoon recorders
Vesten
Rijnstraat
I 5 8
Telefoon
Technisch Bureau 7 I 3 5 9 7
-
7 9 2 0 6 7
^ereedóckappenkandei
GEBR. TERTAAS
Oude S c h a n s 7 3 , A m s t e r d a m , tel. 3 7 2 1 2 5
koopt TJ, ook op termijn, bij
Voor
'
gespecialiseerd transport
ADORN Weesperpleln
RE PA radio
door geheel 16,
Tel. 7 4 . 2 6 . 2 1
(Ook inruilen)
Fa. M E S M A N Kattenburgerkade 2 7 Tel. 5 3 4 8 4 - 5 9 7 7 0 - 9 4 5 7 7 3
Nederland