N e e m deel a a n de
nederlands
FEBRUARI-HERDENKING Lees
artikel
Th.
auschwitz
de
Vries
op
pag.
februari
c o m i t é
3
1 9 6 2
secr. e. neter, waterlooplein 4 8 ' amsterdam-c, postgiro
293087
Zien en begrijpen wat Auschwitz was Ik heb het droeve voorrecht te behoren tot de bevrijden van Awc^fitz. • Die 27e januari 1945, het onafzienbare, met sneeuw bedekte kamp waaruit de SS is gevlucht voor de Russen, met zich voerend wie nog op hun benen konden staan de honger, de vreselijke, angstaanjagende koude, de hopen lijken waar de raven omheen vliegen, en daar tussenin enkele menselijke wezens die proberen te leven. Dan, bij het vallen van de avond, de aankomst van enkele verkenningseenheden, kleine Mongoolse soldaten, wit in de witte sneeuw, later meer soldaten van het Sowjet-leger, die met open armen onze barakken binnenkwamen, onze bevrijders. Deze 17e verjaardag ben ik gaan n a denken over wat eigenlijk voor ons het woord bevrijding betekent. W a t verwachtte ik toen eigenlijk, liggend op mijn krib, dromend van de bevrijding? Ik had het koud en de bevrijding zou mij warmte brengen, fysiek en moreel. Ik leed pijn en het zou het eind van mijn lijden zijn. Tenslotte, bovenal: de bevrijding zou ons het hoogste goed brengen: het recht om te leven. Toen zag ik de terugkeer voor me: de nazis uitgeroeid tot de laatste m a n , het racisme een legende geworden, wij zouden omringd zijn door mensen die het goed met ons voorhadden. Geen oorlog zou ooit meer mogelijk zijn. W e zouden vrij zijn, vrij. W a t is er van dat alles overgebleven? I k hoef vandaag niet de pijnlijke tegenstelling tussen onze hoop van toen en de werkelijkheid van nu aan te tonen. T o e n het Internationaal Comité van Patronage zich tot de regeringen van alle landen richtte om een financiële bijdrage, zei het o.a.: „ D e boodschap van hen die daar gebleven zijn moet worden doorgegeven door de eeuwen heen, ook als er geen teruggekomenen meer over zijn met hun getatoueerde arm, om deze taak te volbrengen", en: „om trouw te blijven a a n de nagedachtenis van de martelaren en strijders van Auschwitz, opdat hun offer niet tevergeefs zij, moet het Monument niet alleen een eerbewijs maar ook een waarschuwend teken zijn omdat een dergelijke massamoord, zulke aanslagen op de waardigheid van de mens, nooit meer kunnen voorkomen." Het technische Comité, belast met de uitvoering van het ontwerp, heeft het,
in overleg met de ontwerpers, herzien op bescheidener basis, eri meer aansluitend bij de wensen van de Poolse autoriteiten, van wie het gehele gebied — dat moet men niet vergeten — eigendom is, en die het als staatsmuseum beschouwen. D e Poolse regering heeft voor een periode van 5 jaar de enorme som van 2 2 miljoen zlotys (bijna 3V2 miljoen gulden) uitgetrokken voor het onder-
Rede van Mevr. Odette Elina (gedelegeerde van het Internationaal Auschwitz-Comité voor het Monumenr] op 28 januari 1962 te Amsterdam houd en de conservering van alleen Birkenau. Het hiermee gemoeide werk is enkele maanden geleden begonnen. D a a r o m heeft de Poolse minister bepaald, dat het Monument beperkt moet blijven tot het gebied van de ruïnes van de twee grote crematoria. Het Internationaal Auschwitz-Comité heeft de totale uitgaven voor de voorbereiding en uitvoering v. h. M o n u ment geraamd op 2 miljoen nieuwe francs. W a t betreft het ontwerp: de hoofdlijnen van het architectonische plan blijven gehandhaafd, nl. het sparen van de ruïnes der crematoria, de aanleg van een plaats voor de urnen en van een plaats voor grote herdenkingsbijeenkomsten. D e inwijding is gesteld op 2 7 januari 1964. Natuurlijk kan men alleen beginnen als het nodige geld bijeen is. O p dit ogenblik zijn we nog erg arm: wij beschikken nauwelijks over 8 5 . 0 0 0
franco, waai in de gift van de Belgische regering is begrepen. nieuwe
T o c h is er geen reden tot ontmoediging. W e l i s w a a r is nog alleen van België een gift ontvangen, maar vele andere landen hebben ook aan de oproep gehoor gegeven. D e F r a n s e regering heeft 2 0 0 . 0 0 0 nieuwe F r a n c s toegezegd. Verder zijn toezeggingen ontvangen zonder dat daarbij een bedrag genoemd werd van de regeringen van de Sowjet-Unie — Noorwegen — Tsjechoslowakije en enkele andere landen. Geweigerd hebben tot nu toe de E n gelse, Zweedse en, helaas, de Nederlandse regering. W i j hopen zeer, dat de activiteiten van het Nederlandse Comité van Patronage de regering op h a a r besluit zal doen terugkomen. Het is ondenkbaar dat Nederland, met meer dan 100.000 gedeporteerden en vermoorde slachtoffers, niet aan dit internationale gedenkteken zou meewerken. I n elk geval is het dringend nodig, de nationale inzamelingen uit te breiden. In vele landen wordt een inzameling gehouden, o.a. in Zweden, Frankrijk, Italië en Polen. I k ben er van overtuigd, dat Nederland nog meer zal doen. Als alle dierbaren die we in Auschwitz verloren hebben, hun natuurlijke dood gestorven waren, zouden we a l len hun graf verzorgen; waarom zouden we dan dit gebaar weigeren a a n de omgekomenen van Auschwitz? „Auschwitz is niet het graf van een volk, het is graf van de w e r e l d . " Vrienden, makkers uit het lijden, f a milieleden van hen die niet zijn teruggekomen, zegt niet: „Polen is zo ver, daar komen wij n o o i t . " I n deze tijd zijn er geen afstanden meer. U w k i n deren en de kinderen van U w kinderen zullen er als vrije mensen heengaan: om te zien en te begrijpen wat Auschwitz was. D a n k zij U zullen zij weten dat een stuk van Nederland voor altijd op de grond v a n Auschwitz zal blijven.
W a r s van pathos Onder deze kop bracht het Nieuw Israëlietisch Weekblad van 2 februari verslag van de Amsterdamse herdenkingsavond, waarin de voordracht fohan Schmitz uit Stefan Zweigs „Jeremia", de zang van Neelly Schulze, begeleid werd door Annie van Lubeck en de zang met luitspel van Harry Oss met waardering werden genoemd. Wij halen aan: Ook dit j a a r is het Nederlands Auschwitz Comité er weer in geslaagd, de bevrijding van Auschwitz te herdenken met een cultureel programma, vrij van sentimentaliteit of zelfs waarheidsgetrouwe verhalen van hen die het zelf ondergingen. Het is wonderlijk te weten, hoe weinig de e x - , , L a gereinsassen" geneigd zijn over hun kamptijd te spreken ( u i t angst voor oprakelen van h e r i n n e r i n g e n ? ) en als ze het doen, dan halen ze alleen de in het nuchtere licht van het huidige leven lachwekkende gebeurtelijkheden op. Dit j a a r was de B a c h z a a l in Amsterdam op 2 8 jaunari j l . geheel uitverkocht. Het onbetwiste hoogtepunt van de avond was het optreden van de Poolse pianiste R e g i n a Smendzianka, een in Engeland, Amerika en zelfs C h i n a gevierde kunstenares, wier reis n a a r Nederland ten behoeve van het N e derlands Auschwitz Comité door de Poolse regering is bekostigd. Zij werd in 1 9 5 8 bekroond als Chopin-vertolkster in Polen; voor en na de pauze speelde zij werken van Chopin op zodanige wijze dat het publiek haar een grootse hulde bracht, die zij met een toegift honoreerde. B i j de opening had de voorzitter, de heer J . Slagter, een waarschuwing laten horen tegen-het gevaar van fascistische organisaties; hij wilde de regering vragen toch vooral deze organisaties te verbieden in het belang van de vrede voor de huidige generatie.
een van die van
Hij constateerde met vreugde dat het werk van het N A C steeds meer waardering vindt, getuige zeker ook de aanwezigheid van vele officiële persoonlijkheden. Zo heette hij de consulgeneraal van Israël, 'de ambassadeur avn Polen en de gezantschapssecretaris van de Sowjet-Unie welkom. D e Engelse consul had bericht van verhindering gezonden, evenals opperrabijn Schuster. W e l aanwezig was rabbijn Soetendorp van de Liberale Joodse Gemeente, vertegenwoordigers van verschillende Joodse organisaties, van de Stichting 1 9 4 0 - 1 9 4 5 , etc. T o t slot dankte de voorzitter de optredende kunstenaars voor hun belangeloze optreden. Zij kregen allen bloemen aangeboden. Uit de zaal kwam kort daarop de suggestie, stappen te ondernemen bij de regering betreffende het Auschwitzmonument. Vrij laat was de herdenking afgelopen, die elk jaar weer tot (weliswaar korte) bezinning noopt door de woorden van de voorzitter, en tot hartelijke begroetingen in de te nauwe gangen, bevolkt door een maatschappelijk zeer gemêleerd gezelschap. D e grote verdienste van het Nederlands Auschwitz Comité is, o.i. dat het telkenjare gelegenheid geeft de wonderlijke band met de medebewoners van die vreemde planeet, waarop wij tijdens onze kamptijd verbleven, te vernieuwen, en dit zonder een pathos dat ons, bewoners van dit regenachtige land, nu eenm a a l niet zo ligt.
De Herdenkingen in Den Haag en Rotterdam (30-31 januari) V o o r . het eerst in zijn 6 jarig bestaan durfde ons comité het a a n om herdenkingsavonden in andere steden dan Amsterdam te organiseren. Ondanks de zeer korte voorbereiding werd het een volledig succes. D i t was vooral te danken a a n het optreden van onze Poolse gast: R e g i n a Smendzianka! D e gehele pers was vol lof over h a a r subliem pianospel. Begenadigd pianiste ( R o t t e r d a m s P a rool) G e n i a l e Chopin-verrolking M e e s t e r l i j k s p e l van pianiste R e g i n a Smendzianka ( R o t t e r d . N i e u w s b l a d ) Volmaakte voordracht ( N w e Rotterd. Courant). Pianorecital Regina Smendzianka werd groot succes ( H e t N w e Rotterd. Dagblad). Smendzianka zeer bijzonder ( T e l e -
g r a a f ) Amsterdam. Boeiend Chopin recital (Binnenhof, den H a a g ) . Smendzianka bijzondere attractie ( V r i j e Volk, A m s t e r d a m ) . Ziehier enige enthousiaste pers uitspraken ! Het Ned. Auschwitz Comité kan dan ook deze begaafde kunstenares en haar Poolse vrienden niet genoeg danken voor de wijze waarop zij hebben bijgedragen om de Auschwitz herdenkingen 1 9 6 2 tot een evenement te m a ken. I n het te kleine zaaltje van de Haagse Kunstkring spraken voorzitter J . Slagter en de heer J . Zadoks (voorzitter Ned. Isr. Gemeente den H a a g ) beiden over de noodzakelijkheid om tot de opriching van het monument te komen (Vervolg pag. 4)
Wij schreven minister de Quaey Excellentie, Het Nederlands Auschwitz Comité, in deze optredende namens de overlevende gedeporteerden van het kamp Auschwitz en namens de 500 aanwezigen op de bijeenkomst ter herdenking van de bevrijding van het kamp, te Amsterdam op 28 jan. 1962, richt zich tot U met het klemmende verzoek alsnog een Nederlandse bijdrage ter beschikking te stellen voor het op te richten internationale monument op het terrein van het voormalige kamp Auschwitz. Op bovengenoemde bijeenkomst heeft de vertegenwoordigster van het Internationale Monument-comité, mevr. Odette Elina, medegedeeld dat de Nederlandse regering, als enige van een land, dat burgers in het vernietigingskamp heeft verloren, een bijdrage voor het Auschwitz-monument heeft geweigerd. De aanwezigen hebben met verbijstering van deze mededeling kennis genomen, niet alleen omdat ons ter ore kwam dat de regeringen van België en Frankrijk al een bijdrage resp. hebben geschonken of toegezegd, terwijl de Poolse regering een zeer,grote bijdrage levert door het terrein zorgvuldig in stand te houden, maar omdat op deze wijze Nederland, dat zulk een hoog percentage van zijn bevolking in Auschwitz heeft zien uitmoorden, deze mensen, onze nabestaanden, zelfs geen grafsteen waardig acht. Wij menen, dat het hier een gerechtvaardigd verlangen geldt, in overeenstemming met de wensen van het Nederlandse volk en een noodzakelijke aanvulling op het nationale monument en andere gedenktekenen — in binnen- en buitenland — voor de slachtoffers van de nazi-overval op ons land. Als op 27 januari 1964, negentien jaar na de bevrijding van Auschwitz, het monument zal worden ingewijd, dan mag naar onze mening daarbij een vertegenwoordiging van de Nederlandse regering niet ontbreken. Met
verschuldigde
w.g.
J.
voorzitter Comité
eerbied,
Slagter, Nederlands
Auschwitz
Waarom de Februaristaking 1941 de r o e m r i j k e heet Tot de grote gebeurtenissen in de Nederlandse, en in 't bizonder de Amsterdamse geschiedenis van de nieuwe tijd, behoort de anti-fascistische staking van 25 en 26 februari, 1941. Deze staking heeft de bijnaam gekregen „de roemrijke", en zij heeft die verdiend. het v e r v o l g e n v a n de J o o d s e bevolking. I n A m s t e r d a m , w a a r de J o o d s e bevolking het talrijkst w a s , n a m e n die v e r v o l g i n g e n o m streeks N i e u w j a a r het k a r a k t e r a a n v a n p o g r o m s — zich o p e n b a r e n d i n strooptochten v a n de W . A . n a a r het W a t e r l o o p l e i n e n o m geving, in g e o r g a n i s e e r d e vernieling en m i s handeling, in een o n g e r e m d o p e n b a r e n v a n de Duitsle ziel. — H i e r in de details de geschiedenis v a n deze b a r b a a r s e m e n s e n v e r v o l g i n g t e schetsen, is onmogelijk. T w e e e l e m e n t e n lichten wij e r uit: het feit, d a t de J o o d s e bevolking zich al r a s uit h a a r eigen m i d d e n een a f w e e r p l o e g schiep e n zich h a r d h a n d i g t e g e n het z w a r t e s c h u i m verzette, w a a r b i j zelfs een b e r u c h t e W . A . - b a n diet s n e u v e l d e ; en de d o o r o p v o l g e n d e , door de bezetters bevolen r a z z i a o p m e e r d a n 3 0 0 jonge J o o d s e m a n n e n , die op beestachtige wijze via S c h o o r l n a a r M a u t h a u s e n w e r d e n g e voerd, w a a r zij op twee n a het leven lieten
Niet alleen, o m d a t zij, n a de vele (en deels g e makkelijke) overwinningen van de Duitse legers in 1 9 4 0 , die S c a n d i n a v i ë e n W e s t e u r o p a (op E n g e l a n d n a ) a a n de v o e t e v a n d e H i t l e r kliek legden, het e e r s t e indukwekkende sign a a l w a s v a n a l g m e e n verzet tegen het n a z i dom, D e z e m o e d tot verzet zou h a a r o p zichzelf reeds e e n r o e m h e b b e n bezorgd, die niet t a n e n kon. D e staking e c h t e r h a d n a a s t deze onweerlegb a a r i n t e r n a r i o n a l e betekenis v o o r a l een n a t i o n a l e betekenis. D e D u i t s e bezetting v a n N e d e r l a n d , n a de c a p i t u l a t i e v a n o n s leger en het uitwijken v a n o n z e regering in 1 9 4 0 voltrokken, h a d veel m e e r ten doel d a n het slechts in t o o m h o u d e n v a n een v e r s l a g e n t e g e n s t a n d e r
DUISTERE
PLANNEN
N e d e r l a n d w a s , door zijn m i l i t a i r e positie a a n de N o o r d z e e , d o o r zijn e c o n o m i s c h e positie in de wereld, w a a r t o e ook het bezit v a n het grote koloniale eilandenrijk Indonesië behoorde, v o o r de D u i t s e p l a n n e n tot w e r e l d h e e r s c h a p p i j een begeerlijke buit.
OPSTAND D e z e razzia's w a r e n het sein v o o r de A m s t e i d a m s e arbeidersbevolking, o m op te s t a a n tegen bedoelingen e n m a a t r e g e l e n v a n de bezetters. D e „tijd v a n de g e m o e d e l i j k h e i d " w a s v o o r b i j . H e t schijnbaar vriendelijke D u i t s e gezicht bleek een m a s k e r te zijn geweest. D e w a r e duivel v e r t o o n d e zich. D e o p s a n d was e r een, die vele s p o n t a n e k r a c h t e n in beweging b r a c h t . M a a r zij w a s i n haar „ s t r a t e g i e " zorgvuldig voorbereid, zij
inlijving
De nazi-plannen stuurden daarom op a a n . N e d e r l a n d als „ w e s t g o u w " v a n h e t D u i zendjarige D u i t s e Rijk — wat een v e r o v e r i n g v o o r het D u i t s e f a s c i s m e , en wat een b u i t e n g e w o n e e e r v o o r het volk der k a a s k o p p e n ! H e t was alleen niet recht duidelijk, hoe die inlijving plaats zou m o e t e n v i n d e n . D e N e d e r l a n d s e n a z i ' s , in h o o f d z a a k v e r e n i g d in de N . S . B . , w a r e n bij de bevolking niet bepaald populair.
M e n zocht n a a r a n d e r e w e g e n . N a a r een groepering of n a a r een c o m b i n a t i e v a n b i n n e n l a n d s e „ v o o r a a n s t a a n d e n " , die bereid z o u d e n zijn, o n d e r het m o m v a n een zekere politieke zelfstandigheid, d e ' D u i t s e h e e r s c h a p p i j v o o r n u e n altijd t e e r k e n n e n . M e n dacht, k o r t o m , a a n een Q u i s l i n g - r e g e r i n g , zoals ze in N o o r w e g e n gelukt w a s of althans scheen. G r o t e z a k e n m e n s e n , v o o r m a l i g e politici, n i e u w e p o litici ook, die t r a p p e l d e n v a n o n g e d u l d o m a a n het D u i t s e - E u r o p e s e spel m e e t e d o e n , s t o n d e n k l a a r o m een „ n a t i o n a l e r e g e r i n g " te v o r m e n . M e n w a s het er alleen n o g niet o v e r e e n s , of het m e t of z o n d e r M u s s e r t z o u m o e ten gebeuren. H i e r k w a m e n allerlei b e l a n g e n en s t r o m i n g e n , ook o n d e r de D u i t s e r s zelf, met e l k a a r in botsing. D e W e h r m a c h t wilde v a n M u s s e r t niets weten, d e n a z i - s t a d h o u d e r S e y s s - I n q u a r t hield h e m de h a n d b o v e n het hoofd.
POGROMS H e t o n d e r h a n d e l e n , konkelen en intrigeren w a s nog in volle gang, toen de N . S . B . , a a n g e m o e d i g d d o o r de welwillende houding, die de v e r t e g e n w o o r d i g e r s v a n de D u i t s e n a z i partij jegens h a a r a a n n a m e n , zich v e r d i e n s t e lijk dacht te k u n n e n m a k e n door „ d e s t r a a t te v e r o v e r e n " . W a s de N e d e r l a n d s e W . A . , zoals eens de S . A . in D u i t s l a n d , b a a s o p straat, d a n s t o n d niets de v e r h e f f i n g v a n M u s s e r t m e e r in de weg — zo wterd e r in JV.S.B.-kringen g e r e d e n e e r d . E n de W . A . gedroeg zich n a v e n a n t . Z i j lokte s t r a a t g v e c h t e n e n c o n f l i c t e n uit, e n b e g o n al spoedig h a a r „ k r a c h t e n " te c o n c e n t r e r e n o p
h a d d e n g e r a a k t . D e strijdbaarheid, d e m e n s e lijke solidariteit op deze dag, de mogelijkheid o m iets te doen t e g e n de gehate bezetters, k r e g e n plotseling c o n c r e e t a a n z i e n . D e t r a m , de g e m e e n t e - r e i n i g i n g , d e bestrating, de s c h e e p s w e r v e n , de F o k k e r f a b r i e k , de m e t a a l b e d r i j v e n g i n g e n al op die e e r s t e o c h t e n d „ p l a t " . T o e n de e e r s t e s t r o o m v a n stakers zich v a n de overzij v a n het I J in de s t a d uitgoot, was de dijk d o o r g e b r o k e n . G r o t e b e drijven, w a r e n h u i z e n e n b a n k e n in d e b i n n e n s t a d volgden. D u i z e n d e n e n nog eens d u i z e n den m a n n e n e n v r o u w e n l e g d e n h e t w e r k n e e r en g i n g e n in grote g r o e p e n , v a a k m e t spreekk o r e n , de s t r a a t o p . H e t was dit o m v a n g r i j k , i n d r u k w e k k e n d e n m a s s a a l a n t w o o r d op de d o m m e en b a r b a a r s e terreur v a n de nazi-bezetters, waardoor de plannen v a n de Duitsers, v a n de N . S . B . en v a n a l l e mogelijke b i n n e n l a n d s e , c o l l a b o r a t i e gezinde g r o e p e n met één slag w e r d e n v e r scheurd. E r k w a m geen M u s s e r t r e g e r i n g . E r k w a m ook geen Q u i s l i n g - r e g e r i n g . D e i n lijving was v a n de b a a n . D e J o d e n v e r v o l g i n g werd (althans voorlopig) opgeschort. D a a r v o o r in de plaats k w a m een a n d e r elem e n t — de onverzoenlijke strijd t u s s e n bezetten e n bezetter, t u s s e n v e r d r u k t e n en verd r u k k e r . D e strijd die op 5 M e i 1 9 4 5 v o o r het N e d e r l a n d s e volk met de o v e r w i n n i n g eindigde, zij het ook, dat zij vele vreselijke offers zou kosten. ROEM V o o r één ding heeft o n s de A m s t e r d a m s e F e b r u a r i - s t a k i n g b e w a a r d : de geest- e n gewetenloze o n d e r w e r p i n g a a n e e n vijand, die het o p d e o n d e r g a n g v a n o n s volk h a d v o o r zien, en die h e l a a s nog niet d o o d is. O m al die redenen n o e m e n wij de F e b r u a r i staking roemrijk.
H E R D E N K T DE F E B R U A R I - S T A K I N G ! Op zondag 25 februari om half *i»r wordt de Februaristaking herdacht met een défilé langs het beeld van de Dokwerker, J. D. Meyerplein. Het Nederlands Auschwitz Comité zal daar een krans leggen en roept allen op aan het défilé deel te nemen. Verzamelen #m+^m*-emr, Waterlooplein 48.
dreef niet slechts o p k r a c h t i g e s e n t i m e n t e n , m a a r v o o r a l op een k r a c h t i g e o r g a n i s a t i e . D i e o r g a n i s a t i e , die innerlijke s t a n d v a s t i g h e i d en b e w e g i n g s d r a n g kreeg zij v a n de A m s t e r d a m s e communisten. Zij h a d d e n , sinds het onmenselijke k a r a k t e r v a n de J o d e n v e r v o l g i n g zich al b r u t e r uitte o v e r a l gereed g e s t a a n o m op een teken v a n h u n v o o r m a n n e n tot m a s s a a l protest o v e r te g a a n — een protest, dat nauwelijks a n d e r e v o r m e n k o n a a n n e m e n d a n staking. D e r a z z i a ' s v o o r n o e m d , die in de A m s t e r d a m s e Jodenhoek ontzetting te weeg b r a c h t e n , w a r e n v o o r de illegale partijleden het punt, w a a r v a n u i t zij h u n m e d e - a r b e i d e r en a r b e i d sters, ja, de hele A m s t e r d a m s e bevolking op g a n g b r a c h t e n tegen het D u i t s e r e g i m e . H e t is niet a a n te n e m e n , dat deze g a n g m a k e r s , die op de a f g e s p r o k e n stakingsocVitend — 2 5 F e b r u a r i — al v r o e g a a n de slag g i n g e n o m a n d e r e n m e e te trekken, zelf h e b b e n k u n n e n v o o r z i e n , dat h u n a c t i e zulk een s t o r m v l o e d v a n a n t i - f a s c i s t i s c h verzet z o u losmaken Duidelijk is het, dat zij met die actie het h a r t der A m s t e r d a m m e r s , heel h u n o p g e k r o p t e , l a t e n de gevoelens v a n strijd e n menselijkheid
R o e m r i j k blijft de gestalte v a n de A m s t e r d a m s e arbeider, zoals hij in M a r i A n d r i e s sen's „ D o k w e r k e r " staat uitgebeeld — h a r d e n v a s t b e r a d e n i n zijn o p s t a n d tegen het b u i t e n l a n d s e juk en de b i n n e n l a n d s e m e d e verdrukker. R o e m r i j k blijft de h e l d e n d a a d v a n zoveel e e n voudiger., die — n a de A m s t e r d a m m e r s volgden a l r a s ook a r b e i d e r s v a n Z a a n c . a m en H a a r l e m , K e n n e m e r l a n d en het G o o i — zich verenigden tegen de onmenselijkheid v a n h e t fascisme R o e m r i j k is het g e b a a r v a n de a r b e i d e r s h a n d , die in F e b r u a r i 1 9 4 1 w e r d uitgebreid o v e r het J o o d s e volksdeel v a n de h o o f d s t a d — „ o n z e " J o d e n , zoals m e n toen zei. E n al heeft de h a n d d a n niet k u n n e n v o o r k o m e n , d a t d e D u i t s e r s later toch nog zoveel v e r s c h r i k k i n g a a n r i c h t t e n , o n d e r de J o d e n en a n d e r e n — het g e b a a r bracht respijt, het liet v e l e n de t o e s t a n d begrijpen, het gaf velen de k a n s o m o n d e r te duiken. E n het is geen g e b a a r v a n één keer, het zal 'zich h e r h a l e n , z o v a a k het nodig zijn m o c h t ter v e r d e d i g i n g v a n e e n v e r drukt l a n d e n zijn v e r d r u k t e m e n s e n . THEUN DE
VRIES
HINAG (herleefde SS) niet verboden De HINAG, onderafdeling van de Westduitse Hl AG, waarin de oud-SS'ers weer optreden, geeft geen reden om „thans op grond van het besluit Xandverraderlijke organisaties' (te) moeten worden aangemerkt als een verboden vereniging De aan de minister ter hand gestelde lectuur heeft geen voldoende aanleiding tot strafrechterlijk optreden kunnen geven." Aldus de Nederlandse minister van justitie, mr. Beerman in een Memorie van Antwoord aan de Eerste Kamer. De hier bedoelde, volgens de minister blijkbaar „onschuldige" publicaties bevatten, behalve verheerlijking van Hitier, de Waffen-SS en het duizendjarige Grootduitse nazi-rijk ook de uitlating, dat er „slechts" enkele honderdduizenden joden te Auschwitz vergast zouden zijn en dan nog niet door de nazi's Maar in 1962 acht de Nederlandse regering geen reden voor een verbod van deze Sturmfuehrer-, NSKK en landwachtclub aanwezig. Ons comité meent zich daarbij niet te mogen neerleggen, en protesteert tegen deze zachtmoedigheid jegens onverbeterlijke nazi-klanten.
Fascistische provocatie in Israël V a n de Israëlische bond van oud-verzetsstrijders, kregen wij het origineel van een dreigbrief, die a a n alle parlements-afgevaardigden, sociale instellingen en vooraanstaande persoonlijkheden in Israël toegezonden werd. D i t pamflet luidt: „Joden", Reeds vele maanden duurt in jullie land, en met jullie actieve medewerking in andere landen, een teugelloze hetz-campagne tegen Duitse mensen voort. E r werd een stortvloed van schaamteloze en gemene leugens tegen diegenen geuit, die in de strijd voor hogere idealen der beschaving van het avondland het hoogste offer gebracht hadden, of tegen diegenen, die nog heden ten dage alles op het spel zetten. Gij Joden, Untermenschen, die gij zijt, hebt m a a r één taak, namelijk; „de idealen en de herrijzing van het Groot-Duitsche R i j k te schaden". M a a r gij kunt aan jullie lot niets veranderen. Jullie verderfelijk drijven getuigt alleen m a a r van de verdorvenheid van het Jodendom. G i j wilt de terdoodveroordeling van E i c h m a n n en daarmee de wraak voor jullie uitgemergelde rotgenoten. M a a r wij zullen jullie plannen te niet doen. I n den taaie strijd om de eer van Duitsland en voor het behoud der vrijheid zijn wij hard geworden. Stopt met deze campagne, anders wacht jullie een nog veel vreselijker vergelding, dan jullie reeds eenmaal hebt o n d e r g a a n . "
JAARLIJKSE BIJDRAGE
1962
Z o a l s het de l a a t s t e j a r e n de g e w o o n t e is w o r d t bij de F e b r u a r i - k r a n t o n s giro-biljet i n g e sloten o m u e r op m e r k z a a m t e m a k e n dat het grote ogenblik v a n u w jaarlijkse bijdrage is a a n g e b r o k e n . Z e k e r e r zijn h o n d e r d e n v r i e n d e n geweest die reeds een bijdrage h e b b e n g e g e v e n ; e c h t e r deze diende tot o n d e r s t e u n i n g v a n o n z e 3 h e r d e n k i n g s b i j e e n k o m s t e n in A m s t e r d a m , R o t t e r d a m en d e n H a a g . E e n v o o r l o p i g e begroting heeft u i t g e m a a k t dat, m e t de vele b i j d r a g e n die wij m o c h t e n o n t v a n g e n , z o a l s o.a. v a n de J o o d s e g e m e e n t e in A m s t e r d a m v a n ƒ 1 0 0 , — , de L i b . J o o d s e g e m e e n t e v a n ƒ 5 0 , — , v a n de H e e r R u d y M e y e r v e r z a m e l d e gelden v a n ƒ 3 0 5 , — , wij toch een behoorlijk n a d e l i g s a l d o h e b b e n . D o o r m i d d e l v a n de b o v e n g e n o e m d e jaarlijkse bijdrage, v e r s c h a f f e n wij o n s de m i d d e l e n , o m het tekort in t e h a l e n e n de vele w e r k z a a m h e d e n d o o r t e l a t e n g a a n . H e t o r g a n i s e r e n v a n bijeenkomsten m e t of z o n d e r v e r t o o n v a n films, o n z e j a a r l i j k s e r e ü n i e , z o a l s v o r i g j a a r in A r n h e m , kosten geld n a a s t h e t t e c h n i s c h e e n w e t e n s c h a p p e l i j k e w e r k . V e r g e e t o n z e j a a r l i j k s e a f d r a c h t niet a a n o n s I n t . C o m i t é e n het u i t k o m e n v a n o n z e k r a n t . Z i e d a a r w a a r o m wij v e r w a c h t e n , d a t ieder v a n u direct zijn of h a a r v u l p e n grijpt o m o n s een flink b e d r a g o v e r t e m a k e n . D i e w e i n i g heeft, geeft weinig, die veel heeft m o e t ook eens een flink b e d r a g u i t t r k k e n , wij zijn n i e t b a n g e e n b e d r a g m e t d r i e n u l l e n te o n t v a n g e n . Ned. Auschwitz Comité 2 9 . 3 0 . 8 7 L a a t n i e m a n d z i c h a a n de vrijwillige plicht o n t t r e k k e n . Z o n d e r u w bijdrage k u n n e n wij niets ondernemen. Jos. S l a g t e r , Voorzitter I. Stibbe, P e n n i n g m e e s t e r P.S.
Mocht
u inmiddels
al u w
s t a a n d e natuurlijk niet v o o r Attentie:
Mocht
jaarlijkse bijdrage h e b b e n
overgemaakt
dan
geld
dit
boven-
u.
u geen giro-biljet
bij deze k r a n t
vinden,
dan verzoeken
wij u beleefd,
De
schadeloosstelling
en nog
wat
E e n golf v a n v e r o n t w a a r d i g i n g g a a t o v e r o n s heen, w a n n e e r bij bij herhaling lezen, dat de afwikkelnig v a n de schadeloosstelling nog steeds niet in zicht is. H e t ene j a a r rijgt zich a a n het a n d e r e en steeds k o m e n er n a optimistische g e r u c h t e n p e s s i m i s t i s c h e v e r k l a r i n gen. O v e r de o o r z a k e n is veel g e s c h r e v e n en gesproken. H e t C . S . N . heeft vanaE d e e e r s t e dag het s t a n d p u n t i n g e n o m e n , dat de s c h a d e loosstelling a a n N a z i - s l a c h t o f f e r s losgemaakt M O E T w o r d e n v a n alle zakelijke t r a n s a c t i e s die d a a r a a n waarschijnlijk moetwillig zijn v e r bonden. H e t is o n v e r k l a a r b a a r dat 17 j a a r n a de bevrijding nog j a r e n l a n g b e s p r e k i n g e n m o e t e n plaats v i n d e n w a a r g a s - , o l i e - en kunstzijdei n d u s t r i e ë n h u n n e u s in steken. D e liefde v o o r de s l a c h t o f f e r s , die met de m o n d w o r d t b e l e d e n , is een bespotting, als m e n weet dat i e d e r j a a r het a a n t a l b e l a n g hebbenden k l e i n e r w o r d t d o o r het v e r s t e r v e n . Het is e e n s c h a n d e dat zo een t o e s t a n d blijft v o o r t d u r e n . W i j zullen m e t u w m e d e w e r k i n g een k r a c h t i g e c a m p a g n e h i e r t e g e n m o e t e n inzetten
NYISZLI,
getuige van
Sonderkommando
O n d e r de titel „ A r t s te A u s c h w i t z " is bij J u l l i a r d te P a r i j s het boek v e r s c h e n e n v a n Miklós Nyiszli, een a r t s uit het H o n g a a r s - R o e m e e n s e grensgebied, die d o o r de S S - e r M e n g e l e bij het S o n d e r k o m m a n d o der- c r e m a t o r i a w e r d a a n gesteld. Hij is de enige die het d a a r acht m a a n d e n heeft u i t g e h o u d e n en toen naar M a u t h a u s e n w e r d g e ë v a c u e e r d . H i j heeft ook de o p s t a n d v a n het l a a t s t e S o n d e r c o m m a n d o m e e g e m a a k t N y i s z l i wist, dat „hij alleen het geheim v a n de c r e m a t o r i a b e w a a r d e " en wijdde de rest v a n zijn l e v e n a a n het n e e r s c h r i j v e n v a n zijn g e t u i g e n i s . H i j is op 5 m e i 1956 ges t o r v e n in zijn w o o n p l a a t s O r a d e a . T o t zijn laatste ogenblikken h o o p t e hij, dat zijn boek de zaak v a n de v r e d e en de a l g e m e n e b r o e d e r s c h a p zou k u n n e n o n d e r s t e u n e n
Een nieuw boek over Auschwitz D e onafhankelijke D u i t s e schrijver E r i c h K u b y , werkt a a n het boek „ A u s c h w i t z en de Duits e r s " E r zal een p o g i n g g e d a a n w o r d e n , het f e n o m e e n A u s c h w i t z in zijn politieke en h i s t o rische w o r t e l s , a l s ook in zijn werkelijkheid w e e r te g e v e n .
N a b e s t a a n d e n v a n de in A u s c h w i t z v e r m o o r d e a r t s - of' v e r p l e g e r A c k e r m a n n w o r d e n d r i n g e n d v e r z o c h t , z i c h t e m e l d e n bij h e t S e c r . N A C . D i t op v e r z o e k v a n M r H e n r i O r m o n d i . v . m . e e n a a n k l a c h t t e g e n de m o o r d e n a a r van Ackermann.
toch
u w jaarlijkse bijdrage o v e r te m a k e n o p onze g i r o - r e k e n i n g t . n . v . N e d . A u s c h w i t z comité 2 9 . 3 0 . 8 7 .
I Vervolg van pag. 2) opdat het nageslacht de herinnering aan de uitmoording in Auschwitz bewaren zal en er n i m m e r meer een Auschwitz zal komen! I n de aula van museum B o y m a n s ( R o t t e r d a m ) hield na de inleiding van Jos Slagter de weleerwaarde heer L. Vorst, opperrabbijn te Rotterdam een voortreffelijke rede. Hij memoreerde
Schande!
de solidariteit tussen de ( o u d ) k a m p bewoners, wat onder meer voor het Ned. Auschwitz Comité een reden van oprichting en bestaan is. R e s t ons nog onze vrienden in den Haag en Rotterdam hartelijk te danken voor het vele werk dat zij verzetten voor het welslagen van de herdenkingsbijeenkomsten.
Even onthouden.. Het is niet uitgesloten dat u na vandaag onze krant niet meer zult ontvangen. Wij verzoeken u daarom ons duidelijk uw naam en adres toe te zenden. Ook op het stortings-biljet voor uw jaarlijkse bijdrage. Zendt ons adressen van belangstellenden!