Issuu

O d R edak c ji

Szanowni Państwo! Przed Państwem kolejny numer naszego miesięcznika. Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli zainaugurowało w marcu 2016 r. w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie Akademię Dokumentalną w szkole – innowacyjny projekt wsparcia nauczycieli w oparciu o edukację filmową. Zapraszamy do zapoznania się z programem przygotowanym na bieżący rok szkolny i uczestnictwa w Akademii. Burzliwe dzieje naszej ojczyzny spowodowały, że wśród nas żyją przedstawiciele różnych ras, narodowości i wyznań. Zachęcamy do przeczytania artykułu i obejrzenia galerii zdjęć z wystawy przybliżającej kulturę i religię Żydów zrealizowanej w Muzeum Lalek w Pilźnie. Ekspozycja zbiegła się w czasie z otwarciem Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej. W I Liceum Ogólnokształcącym w Łańcucie po raz kolejny królowała matematyka. Końcem stycznia uroczyście podsumowano w szkole XXXI Konkurs Matematyczny im. Jana Marszała. Poznajcie Państwo laureatów, wyróżnionych uczniów oraz ich opiekunów w artykule Święto matematyki…

Podsumowanie 24. Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy z rekordową kwotą – blisko 72,7 mln złotych zebranych przez wolontariuszy, to dobra okazja do przyglądnięcia się ich pracy. Tym razem poznajmy wolontariuszy z Gimnazjum nr 11 w Rzeszowie. Działający w ramach europejskiej sieci informacyjnej PIE Europa Direct – Rzeszów propaguje akcje mające na celu powstrzymanie szybko postępującej degradacji przyrody: Zapraszamy razem z PIE Europa Direct do bezpłatnej prenumeraty kwartalnika „Przyroda dla Europejczyków” oraz włączenia się do akcji Godzina dla Ziemi WWF. W tym roku polskim tematem przewodnim jest ochrona wilka. Zachęcamy do zapoznania się z nowościami wydawniczymi ze zbiorów Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie poświęconymi programowaniu na wesoło (dla dzieci i rodziców) oraz zagadnieniom z zakresu psychologii i pedagogiki (w tym różnego rodzaju niepełnosprawnościom). W tym roku Teatr Maska obchodzi jubileusz 60-lecia działalności. Jak zwykle przygotowano ciekawy repertuar skierowany dla widzów młodych i najmłodszych. Poznajcie Państwo propozycje Teatru na najbliższe miesiące. Dziękujemy wszystkim, którzy przyczynili się do powstania kolejnego numeru pisma i zapraszamy nauczycieli Podkarpacia do dalszej współpracy. Życzymy przyjemnej lektury Janusz Ustrzycki

Objętość nadsyłanych artykułów nie powinna przekraczać 3 stron maszynopisu o rozmiarze czcionki 12, odstęp 1,5. Tekst powinien być wzbogacony materiałem zdjęciowym w formacie JPG. Do tekstu należy dołączyć krótką informację o autorze artykułu (zawód, miejsce pracy, miejscowość), nazwisko autora zdjęć oraz adres do korespondencji wraz z numerem telefonu. Redakcja nie zwraca nadesłanych materiałów i zastrzega sobie prawo do przeredagowania tekstów, skracania oraz zmian tytułów. Teksty i zdjęcia prosimy przesyłać na adres: Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli ul. Niedzielskiego 2, 35-036 Rzeszów „Nauczyciel i Szkoła” e-mail: nauczycieliszkola@pcen.pl, janusz.u@op.pl

Z działalności Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli

Projekt Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie

Akademia Dokumentalna w szkole

odkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie we współpracy z Wojewódzkim Domem Kultury w Rzeszowie, Centrum Kulturalnym w Przemyślu oraz AGAINST GRAVITY SP. Z O.O. w Warszawie, realizuje w ramach ogólnopolskiego programu Akademia Dokumentalna (pod patronatem Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego) projekt Akademia Dokumentalna w szkole. W innowacyjnym projekcie z zakresu doskonalenia zawodowego mogą wziąć udział dyrektorzy szkół i placówek oświatowych, nauczyciele, wychowawcy, psycholodzy i pedagodzy wszystkich etapów edukacyjnych. Pierwsze spotkanie w ramach projektu odbyło się 4 marca 2016 r. w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie. Na spotkanie pn. Smacznego! – jak uczyć w szkole dzieci i młodzież świadomego odżywiania się zaprezentowano: • program edukacyjny Akademia Dokumentalna, • projekt PCEN Akademia Dokumentalna w szkole. Ponadto miały miejsce: • projekcja filmu Zjedz to! w reż. Granta Baldwin, • wykład, dyskusja i przedstawienie pomysłów, jak zainteresować dzieci oraz młodzież zdrowym i świadomym odżywianiem się.

Organizator: Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie Współorganizatorzy: Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie, Centrum Kulturalne w Przemyślu Partner: AGAINST GRAVITY SP. Z O.O. w Warszawie - realizator ogólnopolskiego projektu Akademia Dokumentalna, finansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Cele projektu: • innowacyjne, merytoryczne wsparcie nauczycieli w pracy pedagogicznej w zakresie tematów związanych z szybko zmieniającą się rzeczywistością • zdobywanie wiedzy i kształtowanie postaw pedagogicznych w oparciu o wartościową i atrakcyjną edukację filmową. 2

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Projekt Akademia Dokumentalna Akademia Dokumentalna jest jedynym w Polsce programem edukacyjnym w całości opartym na filmach dokumentalnych. Naszą misją jest zainteresowanie młodego widza filmem dokumentalnym, gatunkiem kina niezwykle popularnym na całym świecie. Program realizowany jest w szkołach podstawowych, gimnazjalnych, szkołach ponadgimnazjalnych i na uczelniach wyższych. Filmy pochodzą z DOCS AGAINST GRAVITY FILM FESTIVAL, jednego z największych festiwali filmów dokumentalnych na świecie, zdobywcy prestiżowej nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w kategorii: najważniejsze międzynarodowe wydarzenie filmowe w Polsce. Z bogatej oferty festiwalowej do programu Akademii zostały wybrane filmy, które młodym ludziom otwierają oczy na różnorodne tematy i wpisują się w podstawę programową wielu przedmiotów szkolnych.

Zjedz to! reż. Grant Baldwin Film śledzi proces marnotrawienia jedzenia zarówno na farmach produkujących żywność, jak i w naszych domach. Twórcy filmu zdecydowali się przez 6 miesięcy nie kupować jedzenia, lecz żywić się wyłącznie produktami, które normalnie trafiłyby na śmietnik. Wynik tego eksperymentu okazał się niezwykle szokujący i zmusił ich do zastanowienia się nad naszym stosunkiem do żywności. Twórcy przytaczają wywiady ze znanymi badaczami i działaczami w tym zakresie. Autor, aktywista i wykładowca T. Stuart ujawnia szokujące dane, dotyczące żywnościowych odpadów i nakłania do bardziej odpowiedzialnego zarządzania światowymi zasobami. Z kolei ekspertka D. Gunders, autorka bloga o marnowaniu żywności grist.org, objaśnia, na czym polega nasza obsesja na temat dat ważności produktów. J. Bloom, autor bloga wastedfood.com, tłumaczy, dlaczego marnujemy obecnie tyle jedzenia, jaki ma to wpływ i jak możemy temu przeciwdziałać. Film ujawnia również szeroki, filozoficzny aspekt marnowania produkowanych przez nas zasobów żywności, który ma tak dewastujący wpływ na naszą planetę.

Z działalności Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli

Elżbieta Komarnicka i Tadeusz Polański – nauczyciele konsultanci Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli, organizatorzy spotkania w Rzeszowie i Przemyślu Dariusz Zięba – wicedyrektor PCEN w Rzeszowie ds. doskonalenia nauczycieli inauguruje projekt Akademia Dokumentalna w szkole

Akademia Dokumentalna w szkole Rzeszów 4 marca 2016 r. Przemyśl 7 marca 2016 r.

Katarzyna Gdesz – szefowa projektu Akademia Dokumentalna Krystian Gagoś – Polskie Stowarzyszenie Dietetyków, edukator Akademii Dokumentalnej

Uczestnicy spotkania inaugurującego projekt Akademia Dokumentalna w szkole w trakcie projekcji filmu Zjedz to! – Rzeszów, 4 marca 2016 r.

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Z działalności Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli

Akademia Dokumentalna w szkole Oferta doskonalenia zawodowego nauczycieli w województwie podkarpackim Adresaci projektu: dyrektorzy szkół, nauczyciele, wychowawcy klas, pedagodzy, psycholodzy Termin realizacji: marzec - czerwiec 2016 r. Harmonogram działań: Konferencje promocyjne dla dyrektorów szkół i placówek oświatowych 4 marca 2016 r. – Rzeszów, Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie 8 marca 2016 r. – Przemyśl, Centrum Kulturalne w Przemyślu Szkolenia dla nauczycieli Cykl 5 szkoleń pokazujących filmy dokumentalne, które poruszają aktualne problemy, z jakimi nauczyciele borykają się w szkole. Czas trwania szkolenia: 20 godz. dydaktycznych. Plan szkolenia: Projekcja filmu oraz wykłady i dyskusje prowadzone przez ekspertów. Czas trwania szkolenia: 4 godz. dydaktyczne. Tematy szkoleń: T. 1. Sposoby pracy z dziećmi i młodzieżą z zaburzeniami ADHD Metoda: Film Skazani na ADHD, mini wykład, dyskusja. Skazani na ADHD, reż. E. Mo, Dania/Norwegia, 2013, 87 min. T. 2. W jaki sposób pobudzić kreatywność? Metoda: Film Alphabet, mini wykład, dyskusja. Alphabet reż. E. Wagenhofer, Austria/Niemcy, 2013, 107 min. T. 3. Intymność i seksualność Metoda: Film Seksowne dzieci, mini wykład, dyskusja. Seksowne dzieci, reż. J. Bauer, R. Gradus, Stany Zjednoczone, 83 min. T. 4. Agresja Metoda: Film Gra, mini wykład, dyskusja. Gra, reż. R. Östlund, Szwecja 2011, 118 min. T. 5. Nastolatki w internecie – jak przeciwdziałać pornografii, cyberprzemocy i groomingowi Metoda: Film W(nie) realu, mini wykład, dyskusja. W(nie) realu, reż. B. Kidron, Wielka Brytania 2013, 86 min. 4

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

W(nie) realu reż. B. Kidron, Wielka Brytania 2013, 86 min. Reżyserka zabiera nas w podróż do świata współczesnych brytyjskich nastolatków, sugerując wyraźnie, że zamiast obietnicy wolności i otwartego łącza, internet usidla, a co więcej – silnie uzależnia od komercyjnego rynku i reklam. Omamiając fałszywym blaskiem, jaki pozornie bije z internetowych witryn, staje się dla młodych ludzi źródłem alienacji i uzależnienia, a w dodatku naraża na wiele niebezpieczeństw, w tym m.in. pornografię, cyberprzemoc i grooming. W filmie pojawiają się wypowiedzi samych nastolatków na temat wirtualnego świata, jak również specjalistów w tej dziedzinie. Jeden z badaczy z Massachusetts Institute of Technology proponuje nawet nieco bardziej optymistyczne spojrzenie na internet, który jest dla niego częścią rozwoju ludzkości, a jego wady, zarówno w wymiarze jednostkowym, jak i społecznym, wirtualna sieć i tak rozwiąże samoistnie. Krytykuje on również potrzebę ochrony młodych ludzi przed zagrożeniem ze strony internetu, gdyż jego zdaniem jest ona równie niedorzeczna, jak zabranianie młodzieży oglądania filmów dla dorosłych. Z drugiej strony mamy jednak szansę posłuchać niezwykle emocjonalnych wypowiedzi rodziny pewnego 14-latka, który popełnił samobójstwo najprawdopodobniej w wyniku zbyt silnego uzależnienia od internetu. Obserwujemy również uzależnionych od sieci młodych ludzi, którzy opowiadają o stosunku do pornografii, gier komputerowych oraz portali społecznościowych.

Terminy szkoleń dla nauczycieli w 2016 r. Rzeszów Przemyśl Temat 1 12 kwietnia 11 kwietnia Temat 2 26 kwietnia 25 kwietnia Temat 3 6 maja 9 maja Temat 4 7 czerwca 6 czerwca Temat 5 21 czerwca 20 czerwca

3. Warsztaty dla nauczycieli: Jak pracować z filmem dokumentalnym w szkole? – Czas trwania szkolenia: 4 godz. dydaktyczne. Realizacja w miesiącach kwiecień – czerwiec 2016 r.

Z działalności Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli

Skazani na ADHD (Four Leters Apart - Children in the Age of ADHD) reż. E. E. Mo, Dania/Norwegia, 2013, 87 min. Bohaterami filmu jest trójka dzieci cierpiących na ADHD z duńskiej szkoły, w której prowadzony jest program alternatywnego sposobu jego leczenia. Dziewięcioletni Wiktor nienawidzi słowa ADHD i uważa, że ma ono coś wspólnego z jego budową fizyczną. Gdy tylko ktoś je wypowiada, wchodzi pod stół i przestaje odzywać się do kogokolwiek. Martine zamyka się w sobie i odczuwa niekontrolowany lęk, gdy tylko poczuje, że coś dzieje się wbrew niej. Z kolei Marino zazwyczaj ma nad sobą kontrolę, ale od czasu do czasu wpada w agresję i bije samego siebie. Film pokazuje nam jednak nie tylko zmagania chorych na ADHD dzieci z samymi sobą i otaczającą je rzeczywistością, lecz również nietypowy rodzaj terapii, jakiej poddane zostają w jednej ze szkół w kopenhaskiej dzielnicy Frederiksberg. Wiktor, Martine i Marino chodzą do normalnej szkoły, ale do specjalnej klasy, w której prowadzony jest program alternatywnego sposobu leczenia ADHD. Oparty jest on nie na typowej medycznej diagnozie i lekach, lecz na próbie poznania i zrozumienia wyzwań i szans, jakie rodzi indywidualna natura tych chorych dzieci. Co prawda wymaga to dużego zaangażowania nauczycieli i rodziców, ale już po roku gwarantuje wyraźny postęp, co pozwala rodzicom i nam wszystkim spojrzeć na tę chorobę w zupełnie inny sposób. Gra reż. R. Östlund, Szwecja 2011, 118 min. Inspiracją dla filmu były prawdziwe zdarzenia. Parę lat temu w Göteborgu grupa nastoletnich ciemnoskórych chłopców okradała dzieci, stosując wobec nich przemoc psychiczną. W centrum handlowym w Göteborgu pięciu nastolatków podchodzi do grupy trzech młodszych chłopców i pyta która jest godzina. Gdy jeden z nich wyciąga telefon komórkowy, aby udzielić odpowiedzi, zostaje oskarżony, że ukradł go młodszemu bratu starszego chłopca. „Telefon wygląda na taki sam”, podkreśla nastolatek. I choć oskarżony gwałtownie zaprzecza, zgadza się, aby wyjść razem z grupą z centrum handlowego i skonfrontować się z domniemanym właścicielem telefonu. Tak rozpoczyna się okrutna i przewrotna gra, w której banda starszych chłopców staje się oprawcą, a młodszych – ich ofiarą. Obrazując współczesne szwedzkie społeczeństwo klasowe, reżyser chciał wywołać debatę nie tylko na temat rasizmu, ale również agresji, przemocy nieletnich i ich zachowania w grupie.

Alphabet reż. E. Wagenhofer, Austria/Niemcy, 2013, 107 min. Alfabet Erwina Wagenhofera pokazuje, w jaki sposób współczesny system edukacji determinuje nasz sposób patrzenia na świat i kształtuje naszą osobowość. Zwraca uwagę na wpajany dzieciom szablonowy sposób myślenia, naukę opartą na rywalizacji od najmłodszych lat i ograniczanie kreatywności uczniów. Dolina Śmierci jest w filmie metaforą. W tym najbardziej gorącym miejscu na świecie nie rośnie nic, bo deszcz praktycznie tu nie pada. Gdy jednak w 2005 r. spadło go kilka centymetrów, w Dolinie pojawiły się kwiaty. Podobnie jest z ludzkim umysłem, który w sprzyjających warunkach również może rozkwitnąć. Jednak Sir Ken Robinson, ekspert od spraw edukacji, otwarcie przyznaje, że współczesny świat w sposób systematyczny niszczy potencjał wyobraźni zarówno w dzieciach, jak i w dorosłych. Obserwujemy, jak wygląda ten proces na świecie. Yang Dongping, profesor z pekińskiego Institute of Technology, narzeka na coraz silniejsze traktowanie edukacji w Chinach w kategoriach rynkowych, co wciąga dzieci w niebezpieczną spiralę współzawodnictwa. Z drugiej strony niemiecki specjalista w tej dziedzinie – Andreas Schleicher dostrzega zalety wprowadzenia międzynarodowych standardów w zakresie testów, bo dają one równe szanse dzieciom. Tego typu rozwiązanie krytykuje jednak niemiecki badacz mózgu Gerald Hüther, a także francuski kreatywny edukator dzieci Arno Stern, którego syn André nigdy nie chodził do szkoły, a świetnie daje sobie dziś radę, jak również Pablo Pineda Ferrer, znany z filmu Ja też! pierwszy student z syndromem Downa, któremu udało się ukończyć uniwersytet Seksowne dzieci reż. J. Bauer, R. Gradus, Stany Zjednoczone 2012, 83 min. Cyberwiek stworzył nowy seksualny krajobraz, który poznajemy poprzez historię trzech bohaterek. „To, co kiedyś było owocem zakazanym i wstydliwym, z dolnej półki lub klubu za zaciemnionymi szybami, dzisiaj przenika do głównego nurtu cywilizacji, wpływając na postawy, charaktery i wybory współczesnego człowieka” – puentują swój film reżyserki. W filmie poznajemy jego bohaterki, starannie wybrane z pejzażu współczesnego świata: Laurę – śliczną 22-letnią przedszkolankę, Winnifredę – nastolatkę, która staje przed dylematem – ile możemy upublicznić w sieci i Nichole – byłą gwiazdę porno. Reżyserki odwiedziły szkoły, centra handlowe, nocne kluby, akademiki – wszystkie miejsca, gdzie gromadzą się młodzi ludzie. Większość z nich, przypadkowo lub nie, zetknęła się z wirtualnym seksem i zna osoby, które publikują swoje nagie zdjęcia. Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

Otwarcie Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej

marca w podłańcuckiej Markowej otwarto Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej. Muzeum nosi imię Rodziny Ulmów, która została zamordowana przez Niemców za ukrywanie Żydów 24 marca 1944 r. Muzeum w Markowej jest pierwszą placówką w Polsce upamiętniającą Polaków ratujących Żydów podczas II wojny światowej. Powstaniu obiektu przyświeca idea upamiętnienia Polaków, którzy mimo groźby poniesienia kary śmierci nieśli bezinteresowną pomoc ludności żydowskiej skazanej przez Hitlerowców na fizyczne unicestwienie. Obiekt ma w przyszłości służyć m.in. programom edukacyjnym dla młodzieży przyjeżdżającej do Polski z Izraela. Jeszcze w trakcie budowy w ubiegłym roku do Markowej przyjechali pierwsi młodzi Żydzi chcący poznać trudną historię swoich przodków. W przyszłości w placówce będą odbywać się m.in. lekcje muzealne, konferencje naukowe, panele dyskusyjne, projekcje i pokazy filmów. Podniosły charakter otwarciu Muzeum nadali znakomici goście. W wydarzeniu wziął udział Prezydent

Andrzej Duda wraz z małżonką oraz m.in. marszałkowie Sejmu i Senatu Marek Kuchciński i Stanisław Karczewski, wicepremier Piotr Gliński, szefowa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Beata Kempa, ambasador Izraela w Polsce Anna Azari oraz przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski abp Stanisław Gądecki, metropolita przemyski abp Józef Michalik i naczelny rabin Polski Michael Schudrich. Andrzej Duda zabierając głos powiedział, że: Polska, a także sprawiedliwość dziejowa, takiego pomnika potrzebowała. Prezydent zaapelował także, aby muzeum w Markowej dla wszystkich, którzy je odwiedzą, było świadectwem pamięci i ostrzeżeniem, co nienawiść i pogarda czyni z ludzi. Rodzina Ulmów została rozstrzelana 24 marca 1944 r. przez niemieckich żandarmów. Okupanci zgładzili Józefa Ulmę, jego żonę Wiktorię będącą w ostatnim miesiącu ciąży oraz szóstkę ich dzieci: Stanisławę (wówczas najstarszą, miała 8 lat), Barbarę, Władysława, Franciszka, Antoniego i Marię. Wraz z nimi śmierć poniosło ośmioro Żydów z rodzin Szallów i Goldmanów, którym Ulmowie udzielili schronienia.

Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowe

Opracował: Paweł Skoczowski - nauczyciel akademicki, radny Powiatu Łańcuckiego, prezes Stowarzyszenia na rzecz Inicjatyw Obywatelskich i Samorządności AGORA PODKARPACKA fot. www.prezydent.pl, Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

Wystawa: Wierzenia – judaizm Muzeum Lalek w Pilźnie

yjemy w kraju zamieszkałym przez mniejszości narodowe. Czy się to niektórym podoba, czy nie, są pełnoprawnymi obywatelami naszego kraju. Burzliwe dzieje naszej ojczyzny spowodowały, że wśród nas żyją, mieszkają przedstawiciele różnych ras, narodowości i wyznań. Nie można udawać, że „między Bugiem a Nysą najważniejsze my som”. Polska, jako kraj, słynęła od wieków z tolerancji i niech tak zostanie. Ziemie dzisiejszej Polski już od średniowiecza były miejscem osiedlania się nie tylko ludności żydowskiej, ale również innych mieszkańców zachodniej Europy, zwłaszcza migrujących z Niemiec i Flandrii. W XIV w. po przyłączeniu przez Kazimierza Wielkiego Rusi Halickiej (m.in. z Przemyślem, Sanokiem i Lwowem) w granicach Polski znalazła się liczna ludność ruska wyznająca prawosławie. Za panowania Kazimierza Wielkiego wzmógł się napływ ludności żydowskiej, spowodowany nasileniem prześladowań w zachodniej Europie oraz polityką Kazimierza Wielkiego, który przyznawał Żydom przywileje gwarantujące im swobody religijne i gospodarcze. Unia polsko-litewska doprowadziła do powstania w XVI w. Rzeczypospolitej Obojga Narodów – państwa wielonarodowościowego, wielowyznaniowego i wielokulturowego. Oprócz katolików (Polaków, Litwinów i Niemców) Rzeczpospolitą zamieszkiwali: prawosławni Rusini (obecnie Ukraińcy, Białorusini), Rusini grekokatolicy/unici (od unii brzeskiej w 1596 r.), protestanci – głównie niemieccy luteranie, chrześcijańscy Ormianie, Tatarzy wyznający islam oraz karaimi (wywodząca się z judaizmu grupa wyznaniowa). Ludność wyznająca katolicyzm, w większości posługująca się językiem polskim stanowiła w XVI-XVIII w. ok. 40%. Procesy asymilacyjne spowodowały, iż część ludności, która znalazła się w granicach Rzeczypospolitej, uległa polonizacji, o czym świadczą m.in. pochodzenie (nazwiska) wielu polskich bohaterów narodowych. W powstałym w 1918 r. niepodległym państwie polskim mniejszości narodowe i wyznaniowe stanowiły ponad 30% ludności. II wojna światowa (holokaust, przesiedlenia powojenne, zmiana granic) spowodowała, iż Polska stała się państwem zamieszkałym przez nieliczne mniejszości narodowe – głównie Ukraińców, Białorusinów i Niemców. W czasach nam współczesnych przybywają również do Polski obywatele krajów afrykańskich i azjatyckich. Każda z tych nacji przywiozła do Polski swoje obyczaje, obrzędy, wierzenia, stroje, język, które stanowią o ich odrębności etnograficznej. Bardzo często są dla nas Polaków tajemnicze, nieznane, niezrozumiałe, budzące odruchy ksenofobiczne. Informacje zawarte w artykule znajdują odniesienie w wystawach, które prezentujemy w Muzeum Lalek w Pilźnie, pod ogólnym tytułem: Wierzenia

Bez potrzeby, bo przecież, gdy my, Polacy pojedziemy do wcale nieodległych krajów, często odczuwamy, że pod maską handlowej uprzejmości traktowani jesteśmy delikatnie mówiąc, jako zło konieczne. Dlatego zanim będziemy się wypowiadać o innych, przypomnijmy sobie, co czujemy sami, gdy jesteśmy w innym kulturowo kraju. Wielowiekowe kontakty, zostawiły w naszym obyczaju, kulturze, języku, kulinariach, architekturze bardzo wyraźne ślady, które są dowodem, że długoletnie obcowanie z przybyszami powoduje powstawanie pewnych naleciałości w rdzennej kulturze. I jeszcze jedno, w każdej grupie etnicznej są ludzie genialni, przeciętni i ci z marginesu. Ta oczywistość dotyczy wszystkich. Jan Paweł II, polski papież nazwał wyznawców judaizmu „starszymi braćmi w wierze”. Dlaczego? Wiara w bogów, proroków lub boga, jest w zasadzie stara jak ludzkość. Istoty ludzkie mocniej lub słabiej wiązały zjawiska i wydarzenia życiowe z siłami nadprzyrodzonymi, które w jakiś sposób personifikowano, oddając im cześć. Uwarunkowania geograficzne, polityczne, ekonomiczne, kulturowe spowodowały, że na świecie istnieje bardzo wiele religii. Jedną z nich jest judaizm.

Judaizm Judaizm jest najstarszą ze współczesnych monoteistycznych religii świata. Fundament judaizmu stanowi wiara w jedynego, transcedentnego, wszechwiedzącego i wiecznego Boga, stwórcę i pana świata. Podobnie jak chrześcijaństwo i islam, judaizm należy do religii objawionych. Żydzi wierzą, że Bóg (Jahwe) objawił im swoje przesłanie w postaci Dekalogu i Tory, i wybrał ich (naród wybrany) aby stanowili przykład dla ludzkości. W judaiźmie ma swe źródło zarówno chrześcijaństwo, jak i islam. Wszystkie trzy religie odwołują się do protoplasty, patriarchy Abrahama. Ostatnia Wieczerza, Msza chrześcijańska jest nawiązaniem do żydowskiej wieczerzy. Judaizm spowodował powstanie idei, że Bóg bezpośrednio uczestniczy w historii. Judaizm nie jest religią scentralizowaną i zhierarchizowaną, nie ma swego papieża, choć funkcjonują naczelni rabini, sefardyjski i aszkenazyjski i rabini w poszczególnych krajach. Najważniejszym miejscem kultu była Świątynia Jerozolimska, a najcenniejszym skarbem w niej przechowywanym – Arka Przymierza z tablicami Dekalogu. Świątynia przechodziła różne koleje, dwukrotnie ją burzono i odbudowywano. Do dziś zachowała się Ściana Płaczu, która jest pozostałością zachodniego muru okalającego świątynię. Żydzi, jako naród wystawiony na przeróżne przeciwności losu (prześladowania, wypędzenia, dyskryminację, brak własnego państwa, żyjący w rozproszeniu po całym świecie) przetrwali dzięki temu, że wszędzie tam gdzie były żydowskie gminy, odprawiano rytuały i obrzędy religijne, czytano Torę, pielęgnowano własne obyczaje, co pozwoliło zachować wspólnotę językową i solidarność religijną. Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

Kalendarium narodu żydowskiego XVIII-VI w. p.n.e. – czasy biblijne XVIII w. p.n.e. Narodziny Abrama (Abrahama) w mieście Ur w Mezopotamii (obecnie Irak). Najpierw z rodziną osiedla się w Charanie (płn. Syria), gdzie według Biblii, usłyszał głos Boga: Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju, który ci ukażę, uczynię z ciebie wielki naród, będę ci błogosławił i twoje imię rozsławię: staniesz się błogosławieństwem. ok. 1700 r. p.n.e. Abraham ze swym ludem osiedlają się w Kraju Kanaan. Głód zmusza jednak Izraelitów pod przewodnictwem patriarchy Jakuba (wnuka Abrahama) do migracji do Egiptu. ok. 1300 r. p.n.e. Mojżesz wyprowadza Żydów z Egiptu do Ziemi Obiecanej. Podczas wędrówki przez pustynię zawiera na Górze Synaj przymierze z Bogiem i otrzymuje Dziesięć Przykazań. XIII w. p.n.e. Izraelici podbijają i osiedlają się w Kraju Kanaan. ok. 1020 r. p.n.e. Ustanowienie monarchii – kolejni królowie: Saul, Dawid, Salomon. ok. 1000 r. – Jerozolima stolicą królestwa Dawida. ok. 960 r. p.n.e. Budowa przez króla Salomona pierwszej świątyni w Jerozolimie – narodowego i duchowego centrum narodu żydowskiego. ok. 930 r. p.n.e. Podział królestwa po śmierci Salomona na Izrael i Judę. 722–720 r. p.n.e. Podbój Królestwa Izraela przez Asyryjczyków (wygnanie 10 plemion tzw. 10 zaginionych Plemion Izraela). ok. 622 r. p.n.e. – Skodyfikowanie i spisanie Tory (Pięcioksięgu). 586 r. p.n.e. podbój Judy przez Babilonię, zburzenie Jerozolimy i Pierwszej Świątyni, wygnanie większości Żydów – początek Diaspory. Okres perski i hellenistyczny (538-142 r. p.n.e.) 538–515 r. p.n.e. Powrót wielu Żydów z niewoli babilońskiej (po podboju Babilonii przez Cyrusa II Wielkiego króla Persji) i odbudowanie Świątyni. 332 r. p.n.e. Podbój Palestyny przez Aleksandra Wielkiego. (Żydzi pod panowaniem helleńskich dynastii Ptolemeuszy i Seleucydów). 166-160 r. p.n.e. Powstanie Machabeuszów i zbezczeszczenie Świątyni. 142-129 r. p.n.e. – Autonomia w ramach Królestwa Seleucydów. 129 r. p.n.e – Upadek Kr. Seleucydów (niepodległość do 63 r. p.n.e.). 63 r. p.n.e. – Zdobycie Jerozolimy przez Rzymian. 63-4 r. p.n.e. – Herod królem z nadania Rzymian. ok. 20–33 r. n.e. – Działalność Jezusa z Nazaretu. 66 r. n.e. – Bunt przeciwko Rzymowi i zniszczenie Jerozolimy i Drugiej Świątyni (70 r. n.e.) – zachowała się tylko Ściana Płaczu. Upadek Masady (73 r. n.e.). ok. 210 r. n.e. Ukończenie kodyfikacji żydowskiego prawa ustnego (Miszna). 313–636 r. n.e. – Panowanie bizantyjskie. ok. 390 r. n.e. Ukończenie Talmudu Jerozolimskiego – komentarza do Miszny. 439 r. n.e. Kodeks Teodozjusza określający upośledzony pod względem prawnym status Żydów, potwierdzony w 534 r. przez kodeks Justyniana. Sankcjonował szykany, np. zamykanie synagog, odbierał znaczenie zeznaniom Żydów w sporach z chrześcijanami, Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65) ale gwarantował 8 prawa do odrębności religijnej, autonomię sądowniczą.

499 r. n.e. – Ukończono Talmud babiloński. 636–1099 r. n.e. – Panowanie arabskie w Palestynie 1099–1291 r. n.e. – Wyprawy krzyżowe. (łacińskie Królestwo Jerozolimy). 1215 r. – IV Sobór Laterański nakazuje noszenie przez Żydów znaków rozpoznawczych. 1290 r. – Wypędzenie Żydów połączone z konfiskatą majątków z Anglii (w 1394 r. z Francji, w 1421 r. z Austrii). 1291-1516 r. n.e. – Panowanie Memeluków w Palestynie. 1492 r. – Wypędzenie Żydów połączone z konfiskatą majątków z Hiszpanii, (w 1497 r. z Portugalii). 1656 r. – Zezwolenie Żydom na powrót do Anglii. 1517-1917 r. – Rządy Imperium Otomańskiego w Palestynie. 1783 r. – M. Mendelsson założyciel i główny przedstawiciel haskali (hebr., oświecenie, ruch oświeceniowy wśród Żydów, który trwał do lat 80. XIX w.) wydaje „Jerozolimę” i przekład Tory na niemiecki. 4 lipca 1776 r. – Deklaracja niepodległości: Stany Zjednoczone pierwszym krajem, który uchwalił pełne równouprawnienie wszystkich mieszkańców, bez względu na ich wyznanie. 1782 r. – Dekret tolerancyjny cesarza Austrii Józefa II. 1791 r. – Przyznanie Żydom praw cywilnych we Francji. 1791 r. – wydzielenie strefy osiedlenia w Rosji. 1812 – Równouprawnienie Żydów w Kr. Pruskim (1869 w Austrii). 1880 r. – Nasilenie pogromów Żydów w Rosji. 1895 r. – Artykuł „Der Judenstaat” (Państwo żydowskie) T. Herzla. 1897 r. – Pierwszy Światowy Kongres Syjonistyczny. 1918–1948 – Mandat brytyjski nad Palestyną. 1935 r. – Rasistowskie ustawy norymberskie w III Rzeszy. 1941-1945 Holocaust Eksterminacja ludności żydowskiej w Europie. 1948 r. – Powstanie państwa Izrael. Polska X w. – Ibrahim ibn Jakub żydowski kupiec pisze o kraju Mieszka (960). Pierwsi osadnicy żydowscy przybywają z terenów Rusi i Bizancjum. XI-XIII w. – Napływ Żydów spowodowany wyprawami krzyżowymi i związanymi z nimi prześladowaniami. W 1264 r. Bolesław Pobożny nadaje Statuty kaliskie Żydom wielkopolskim. 1334 r. – Kazimierz Wielki rozszerza Statuty kaliskie na całą Polskę. 1399 r. – Pierwszy proces o bezczeszczenie hostii (Poznań); początek tumultów skierowanych przeciw Żydom. 1495 r. – Usuniecie Żydów z Krakowa na Kazimierz. 1534 r. – Zwolnienie Żydów z obowiązku noszenia specjalnych ubrań. 1648-1649 r. – Wymordowanie większości Żydów na Podolu, Wołyniu i Ukrainie podczas powstania Chmielnickiego. 1581-1764 r. – funkcjonuje „Sejm Czterech Ziem” (najwyższy organ samorządu żydowskiego w Rzeczypospolitej). 1734 r. – Baal Szem Tow zaczyna głosić swoje nauki (początki chasydyzmu polskiego). 1755 r. – wystąpienie Jakuba Franka, narodziny frankizmu (mistycznego i mesjanistycznego ruchu religijnego, heretyckiego względem judaizmu, pozostający pod wpływem sabataizmu). 1921 r. – Konstytucja Marcowa gwarantuje wolność religijną i równość wobec prawa. 1941-1945 r. – Holocaust Z ok. 3,5 mln polskich Żydów wojnę przeżyło ok. 300 tys. 1968 r. – Zerwanie stosunków dyplomatycznych z Izraelem. Wystąpienia antysemickie i represje, ostatnia fala migracji. 1990 r. – Nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Izraelem.

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

Narodziny narodu żydowskiego Podstawowym źródłem pisanym dla wczesnej historii Żydów jest Biblia, która określa ich jako naród wybrany przez Boga – Jahwe. Według żydowskiej tradycji zawartej w Biblii praojcem narodu żydowskiego był patriarcha Abram (Abraham), który pod koniec w XVIII w. p.n.e. opuścił okolice miasta Ur w Mezopotamii i udał się na wędrówkę, która zaprowadziła jego lud do Ziemi Kanaan (Palestyny). Dokumenty i inne odkrycia archeologiczne pochodzące z XX-XVI w. p.n.e. z Mezopotamii, potwierdzają opisy wędrownego trybu życia plemion, które odnajdujemy w Biblii. Na podstawie odkryć archeologicznych, tradycji i Biblii można stwierdzić, że podbita Ziemia Kanaan (XVII w. p.n.e.), a następnie Egipt były miejscem narodzin narodu żydowskiego, pod przywództwem patriarchów: Abrahama, jego syna Izaaka i wnuka Jakuba (Izraela). Dwunastu synów Jakuba miało dać początek dwunastu plemionom ludu Izraela. Od drugiego imienia Jakuba – Izrael, jego potomkowie nazywać się będą Dziećmi Izraela, Izraelitami. Kiedy w Kanaan zapanował głód, Jakub i jego dwunastu synów wraz z rodzinami osiedlili się w Egipcie, gdzie ich potomkowie zostali sprowadzeni do roli niewolników. Po czterystu latach niewoli, ok. 1300 r. p.n.e., Izraelici zostali wyprowadzeni przez Mojżesza z Egiptu i po czterdziestoletniej tułaczce dotarli do Kanaan – Ziemi Izraela /Ziemi Obiecanej przez Boga jego pradziadom. Mojżesz uznawany jest za ojca judaizmu. Według Tory poznał imię Boga, który mu powiedział: Jestem, który Jestem, co zapisuje się czterema hebrajskimi literami JHWH (Jahwe).

To on otrzymał, podczas wędrówki po pustyni Synaj, tablice z Dziesięcioma Przykazaniami i Księgę Przymierza, które stały się podstawą monoteistycznej wiary Żydów. Zawierała ona zbiór praw, według których lud Izraela miał postępować w sprawach kultowych i w życiu codziennym. Mojżeszowi Bóg wyjaśnił jak wykonać menorę – siedmioramienny świecznik symbolizujący wiarę (światło dla narodów ziemi) Izraela. Exodus z Egiptu doprowadził do ukształtowania narodu żydowskiego, pozostawiając trwałe piętno w tradycji żydowskiej. Jest po dziś dzień uniwersalnym symbolem wyzwolenia i wolności. Co roku Żydzi wspominają tamte wydarzenia świętując Pesach, Szawuot (Zielone Świątki), Sukkot (święto Namiotów). Po podboju Kanaan (XII-XI w. p.n.e.) stworzyli ok. 1020 r. silne królestwo, przeżywające rozkwit kulturalny i gospodarczy pod panowaniem królów Saula, Dawida i Salomona. Po śmierci Salomona (930 r. p.n.e.) doszło do podziału państwa na królestwo Izraela na północy i królestwo Judy (z Jerozolimą) na południu. W 722 r. p.n.e. Królestwo Izraela zostało podbite przez Asyryjczyków, a jego ludność wygnana i rozproszona. Ponad sto lat później, w 586 r. p.n.e., król Babilonii Nabuchodonozor II zajął królestwo Judy, burząc Jerozolimę i Świątynię oraz uprowadzając większość mieszkańców do Babilonii. W diasporze judaizm wytworzył religijne ramy i zasady funkcjonowania poza granicami kraju, dzięki czemu możliwe stało się zachowanie duchowej tożsamości i przetrwanie narodu żydowskiego.

Słownik pojęć

Tora W znaczeniu najwęższym Tora (hebr., nauka, pouczenie, prawo) to Pięcioksiąg, czyli pierwszych pięć ksiąg tego, co chrześcijanie nazywają „Starym Testamentem”: Księga Rodzaju – łac. Genesis, Księga Wyjścia – łac. Exodus, Księga Kapłańska – łac. Leviticus, Księga Liczb – łac. Numeri, Księga Powtórzonego Prawa – łac. Deuteronomium. Słowo Tora może oznaczać również całą Biblię hebrajską (czyli cały „Stary Testament”). W znaczeniu najszerszym Tora to całość żydowskiego prawa i nauczania. Według żydowskiej tradycji Tora jest księgą objawioną Mojżeszowi na górze Synaj, jest znakiem Przymierza Boga z Izraelem. Początkowo istniała tylko w przekazie ustnym, jako nauka i prawo. Według tradycji Mojżesz przekazał ją swemu następcy Jozuemu, Jozue Sędziom, oni Prorokom, a ci Mężom Wielkiego Zgromadzenia (Sanhedrynowi). Ok. 622 r. p.n.e. Tora (Pięcioksiąg) została skodyfikowana i spisana. W późniejszych okresach następowały drobne redakcje, powstały też księgi Proroków i Pisma, które weszły do kanonu Biblii hebrajskiej (różni się od Biblii katolickiej, która zawiera siedem ksiąg więcej). Tora Ustna Tora Ustna to rozwinięcia i komentarze, wielowiekowe interpretacje Tory Pisanej, przekazywana w ramach ustnej tradycji i spisane następnie w Misznie oraz Talmudzie. Tora Pisana i Ustna stanowią integralną jedność. Nie można zrozumieć Tory Pisanej bez Tory Ustnej, której kwintesencją jest Talmud.

Miszna Miszna (hebr. poszukiwać) – najstarsza część Talmudu, najstarsze zachowane dzieło literatury rabinicznej, początkowo ustne, spisane na początku III w. n. e. Dotyczy głównie halachy – prawnej spuścizny judaizmu, zwykle zestawionej na zasadzie kontrastu z teologią, etyką i folklorem. Na Misznę składają się zebrane i opracowane elementy Tory Ustnej. Miszna stanowi przewodnik po życiu codziennym Żyda, a także obejmuje orzeczenia na temat praktyk kapłanów w Świątyni. Podzielona jest na sześć rozdziałów, tzw. porządków (hebr. seder): - Seder Zeraim (nasiona) – prawa dotyczące rolnictwa oraz prawa ubogich, kapłanów i lewitów do zbiorów; - Seder Moed (czas wyznaczony) – prawa z dziedziny postów, świąt i szabatu oraz zasady ustalania kalendarza żydowskiego; - Seder Naszim (kobiety) – prawo małżeńskie i rozwodowe oraz zasady regulujące pożycie małżeńskie; - Seder Nezikin (szkody) – prawo cywilne i karne; - Seder Kodaszim (świętości) – prawa zajmujące się ofiarami, ubojem rytualnym oraz uprawnieniami i obowiązkami kapłanów; - Seder Tohorot (czystości) – zasady dotyczące różnych rodzajów rytualnej nieczystości i obrzędów oczyszczających. Talmud Talmud (hebr., nauka, studiowanie). Stosując Misznę jako podstawę do dyskusji, zebrano materiał zwany Gemarą. Te dwie części składają się na Talmud. Spisanie dodatkowych komentarzy i objaśnień uzupełniajacych Misznę nastąpiło niezależnie w Palestynie (ok. 400 r. n.e. – tzw. Talmud Jerozolimski) oraz w Babilonii (pocz. VI w. n.e. – Talmud Babiloński). Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Synagoga – bożnica Synagoga (z gr. miejsce zgromadzeń) stała się po zburzeniu Świątyni Jerozolimskiej miejscem modłów i najważniejszą instytucją w życiu religijnym i społecznym Żydów. Najważniejszym miejscem w synagodze, na wschodniej ścianie – zwróconej ku Jerozolimie, jest Aron ha-Kodesz – Święta Arka w postaci ozdobnej drewnianej skrzynki. W niej przechowywana jest napisana ręcznie na pergaminie Tora (w formie zwoju – Sefer). Nad Aron ha-Kodesz znajdują się tablice z Dziesięciorgiem Przykazań, zapisanych pierwszą literą każdego z nich. Święta Arka zasłonięta jest pięknie haftowanym parochetem. Przed Arką stale pali się światło w menorze symbolizujące światła palone kiedyś w Świątyni w Jerozolimie. Z platformy przed Arką kapłani błogosławią modlących się w synagodze. Po prawej stronie schodków na platformę znajduje się pulpit kantora i miejsce dla niego obniżone w stosunku do poziomu podłogi, ponieważ w jednym z Psalmów napisano: Z głębokości wołam do Ciebie Panie… . Kirkut – cmentarz Cmentarz (jid., kirkut) jest miejscem nienaruszalnym do dnia Sądu Ostatecznego. Jest miejscem nieczystym, dlatego powinien być ogrodzony, nawet rowem. Grób jest miejscem nietykalnym i musi być zorientowany na wschód, wykopany w dniu pogrzebu, bezpośrednio w ziemi, bez żadnych obmurowań, zgodnie z zapisem w Księdze Rodzaju, wrócisz do ziemi, z której zostałeś wzięty, bo prochem jesteś i w proch się obrócisz. Ekshumacji dokonuje się tylko w wyjątkowych przypadkach, np. przeniesienia szczątków do grobu w Ziemi Świętej. Tradycyjnie w odrębnych kwaterach grzebani są mężczyźni, kobiety (oddzielnie panny i mężatki). Macewy (nagrobki) mają kształt płyt z owalną lub trójkątna górną krawędzią. Zdobione bywają symbolami: dłoń w geście błogosławieństwa, oko opatrzności (kapłani), przechylony dzban (z którego lewita lał wodę na ręce kapłana w czasie rytualnych oczyszczeń, przed sprawowaniem modlitwy), księgi (znawcy Tory i Talmudu), ręka wrzucająca monetę do skarbony (dobroczynność), ręce złożone w geście błogosławieństwa (rabini i cadykowie). Częstym motywem pojawiającym się na żydowskich nagrobkach jest Korona Tory, która wówczas symbolizuje, że osoba zmarła była wyjątkowo pobożna i posiadała znajomość ksiąg religijnych lub była cenionym członkiem społeczności. Na odwrocie macew często umieszczano nazwiska w języku kraju zamieszkania. Ustawianie macew sięga starożytności. Księga Rodzaju opisuje: A Jakub postawił na jej grobie pomnik. Pomnik ten jest na grobie Racheli po dziś dzień. Kadisz Modlitwa odmawiana przez chazana na zakończenie każdej części obrządku, jak również przez żałobników po śmierci krewnego lub w rocznicę jego zgonu. Sztetl Sztetl (jid., małe miasteczko) – małe skupisko miejskie we wschodniej Europie (głównie na terenie dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów), w którym społeczność żydowska stanowiąca większość mieszkańców tworzyła, oparty o tradycję, unikatowy społeczno-kulturowy wzorzec życia indywidualnego i zbiorowego. Postawą ekonomiczną istnienia sztetl było pośrednictwo handlowe oraz zaspokajanie, również za pośrednictwem rzemiosła, potrzeb okolicznej ludności nieżydowskiej, głównie wiejskiej. Kahał Wyrażenie z języka jidysz oznaczające gminę, podstawową formę organizacji społeczności żydowskiej. Wybieralni urzędnicy kahału sprawowali pieczę nad sprawami kultu religijnego, szkolnictwa, pomocy społecznej. Micwa Micwa oznacza przykazanie i dobry uczynek. Mieści się w tym określeniu oprócz Dekalogu, 613 przykazań: 365 zakazów i 248 nakazów, które wynikają z treści Tory. Goj Goj - hebr., nie-Żyd, innowierca.

Getto Obszar miejski wydzielony dla Żydów w celu odseparowania ich od nieżydowskich mieszkańców. Getta powstawały od XVI w., zwłaszcza w miastach niemieckich i włoskich. Początkowo tworzone bywały dobrowolnie. Żydzi mieszkali w gettach zarówno dla obrony przed wrogą większością, jak i po to, by być w pobliżu swych instytucji religijnych. Z czasem coraz częściej tworzone były przymusowo, pod naciskiem chrześcijańskiego mieszczaństwa chroniącego swoje interesy. Sabataizm Ruch mesjański, zainaugurowany w połowie XVII w. przez Sabataja Cwi. Wyrastał z tradycji kabalistycznej (kabała) i nawiązywał do idei zbawienia duchowego. Po przymusowej konwersji Sabataja na islam w 1666 r. ruch podzielił się na dwa obozy: umiarkowanych, którzy postanowili czekać na spełnienie zbawienia w judaizmie i akceptowali do tego czasu istniejące instytucje rabinackie oraz „aktywistów”, którzy uważali, że obowiązkiem wiernych jest pójście śladem Sabataja, którego uważali za Mesjasza, i porzucenie judaizmu. Koszer Koszer (hebr. właściwy, odpowiedni). Słowem tym określa się stan produktów żywnościowych, potraw, naczyń lub innych przedmiotów uznanych za rytualnie czyste, w oparciu o odpowiednie przepisy religijne. Za koszerne uznaje się mięso pochodzące od zwierząt parzystokopytnych, należących do przeżuwaczy (dodatkowo muszą być spełnione zasady uboju rytualnego) oraz ryby mające łuski i płetwy. Zasady koszerności wykluczają także mieszanie produktów mięsnych z mlecznymi. Maca Pieczywo przaśne zrobione z ciasta składającego się z samej wody i mąki, szybko wyrabianego, by nie doszło do samoistnej fermentacji. Spożywane podczas święta Pesach. Pejsy Pejsy – długie pasma włosów noszone przez ultraortodoksyjnych Żydów przed lub za uszami zgodnie z wymogiem Księgi Kapłańskiej: Nie będziecie strzygli włosów dookoła waszej głowy. Żydzi aszkenazyjscy i sefarjdyjscy Aszkenazyjczykami określano od początku XIV w. Żydów mieszkających w Niemczech oraz pochodzących z ziem niemieckich; Żydów w Polsce, Czechach na Węgrzech. Słowo aszkanazyjski pochodzi od hebrajskiego określenia Niemiec. W XVI-XVII w. centrum osadnictwa Żydów aszkenazyjskich przesunęło się na wschód Europy, na wschodnie kresy Rzeczypospolitej. Językiem życia codziennego Aszkenazyjczyków był jidysz, powstały w X-XIII w., na bazie dialektów niemieckich z dodatkiem słów hebrajskich, słowiańskich i romańskich. Sefardyjczycy to potomkowie Żydów, którzy wygnani z Hiszpanii (1492), Portugalii (1497), osiedlili się głównie w Afryce Północnej, na Bliskim Wschodzie i Bałkanach. Słowo sefardyjski wywodzi się od hebrajskiej nazwy Hiszpanii. Posługiwali się językiem ladino – dialektem języka hiszpańskiego, wzbogaconym o zapożyczenia z hebrajskiego. Niewielka grupa Sefardyjczyków w XVI w. dotarła także do Polski, gdzie znalazła schronienie w Zamościu. Chasydyzm (nowożytny) Powstał w XVIII w. na terenie Rzeczypospolitej, na Podolu i rozpowszechnił się szybko w krajach Europy Wschodniej. Stanowiąc protest przeciw sformalizowanemu judaizmowi rabinicznemu, czerpał z żydowskiej tradycji mistycznej, kabały i sabataizmu. Eksponował wymiar osobisty wiary oraz spontaniczność i radość. Podkreślał wszechobecność Boga, wskazując, że służy mu się nie tylko poprzez wypełnianie Prawa i modlitwę, ale każdą czynnością, pracą, zabawą (tańcem czy śpiewem), jeśli towarzyszy temu właściwa, pobożna intencja. Specjalne znaczenie przypisywano w chasydyzmie osobie cadyka.

*Jad (hebr., ręka) – pałeczka w kształcie ręki z wyciągniętym palcem wskazującym używana podczas publicznego czytania Tory. Bez jadu trudno byłoby nadążać wzrokiem za tekstem, ponieważ zwoju Tory nie wolno dotykać obnażoną dłonią. *Kantor (chazan) – urzędnik synagogalny prowadzący modły, szczególnie w szabat i święta oraz uczący dzieci. Podstawowymi cechami charakteryzującymi kantora są wysoka moralność oraz doskonała znajomość modlitw i melodii, ponieważ większość liturgii w synagodze jest śpiewana.

Tora, jad* i menora w synagodze na pulpicie kantora*

Wnętrze synagogi w „miniaturowej wiosce” w Muzeum Lalek w Pilźnie, filia w Lipinach Na wprost główna ściana z tradycyjną symboliką judaistyczną i parochetem (zasłoną), za którym znajduje się arka (szafa, w której przechowywana jest Tora). Jest to symboliczne odwołanie do Arki Przymierza i zasłony w namiocie, za którą prawo wstępu mieli jedynie wybrani podczas wędrówki Żydów przez pustynię. Na pierwszym planie bima*.

Rabin* Nowego Jorku przy bimie* *Rabbi, rabin (hebr. mistrz) – duchowy przewodnik kahału, znawca Pisma, wybierany przez członków gminy; Żyd o nieposzlakowanej opinii, dużej wiedzy talmudycznej. Początkowo funkcja nauczyciela Tory nie była płatna, później zaczął otrzymywać pensję. *Bima – podwyższenie w synagodze z pulpitem, z którego odczytuje się Torę i prowadzi modły. Na bimę otoczoną balustradką, prowadzą schodki.

Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich w miniaturze synagogi w Lipinach

Sprzęty obrzędowe (od góry:) grzechotka, balsaminka szabasowa, puszka na kadzidło szabasowe, pierścień zaręczynowy, jad i kołatka „Synagoga - miniatura” w Muzeum Lalek w Pilźnie filia w Lipinach

Szabaśnik – srebrny, mosiężny, blaszany świecznik, nazywany również szabaśnicą, używany do palenia świec w wieczór szabatowy (szabat) w domu lub w synagodze.

Mezuza – zwój pergaminu zamknięty w podłużnym pojemniku wykonanym z drewna, szkła lub metalu; umocowany ukośnie na framudze drzwi po prawej stronie, na 2/3 ich wysokości. Na zwoju znajdują się cytaty z Księgi Powtórzonego Prawa, zawierające wyznanie wiary (Szma Israel). Na odwrocie kartki znajdują się często litery układające się w słowo Szaddaj – Wszechmogący. Mezuza

Szabaśnik – świecznik szbasowy Balsaminka Pojemnik na kadziło do balsaminki Balsaminka – puszka na wonności; ozdobny pojemnik na wonne zioła lub korzenie, używany zarówno w domu, jak i w synagodze na zakończenie szabatu, podczas ceremonii hawdali. Po włożeniu wonności, odmawiano nad nimi błogosławieństwo, a następnie wdychano ich zapach.

Szema Israel – odmawiana jest w czasie modlitwy porannej i wieczornej oraz w świętą sobotę (szabas). Szema Israel jest wypowiadana bez przerw, każde słowo powinno być wypowiadane uważnie i poprawnie, ze zrozumieniem. Należy mówić na tyle głośno, by słyszeć własne słowa. Wobec braku w judaizmie formalnego wyznania wiary, Szema pełni jego funkcję. Zawiera w sobie trzy podstawowe prawdy religijne judaizmu: wiarę w jednego Boga, w nagrodę i karę oraz w objawienie boże, wyrażone poprzez Torę. Mieści także trzy podstawowe przykazania religii: miłości Boga, poddania się Jego opatrzności oraz podporządkowania się prawu wyrażonemu w Torze. Dwa pierwsze fragmenty Szema, ręcznie przepisane na pergaminie tworzą mezuzę*, która jest umieszczana przy drzwiach żydowskiego domu. Te same dwa fragmenty, wespół z innymi są umieszczane w tefilin*.

Słuchaj Izraelu! Adonaj* jest Bogiem naszym Adonaj jedynie! Będziesz tedy miłował Pana, Boga twego, z całego serca, z całej duszy i z całej siły. Niechaj słowa te, które Ja ci dziś nakazuję będą w Twoim sercu. Będziesz je wpajał w twoich synów i będziesz o nich mówił, przebywając w swoim domu, idąc drogą, kładąc się i wstając. Przywiążesz je, jako znak do swojej ręki i będą, jako przepaska między twoimi oczyma. Wypiszesz je też na odrzwiach twojego domu i na twoich bramach. *(hebr., „mój wielki Pan”).

Tałes – czworokątny szal modlitewny z wełny, bawełny lub jedwabiu. Zazwyczaj jest biały w niebieskie lub czarne pasy. Zgodnie z tym, co jest napisane w Biblii, do jego czterech rogów przymocowane są frędzle – cyces. Tałes ma przypominać o przestrzeganiu nakazów Tory, tj. o 613 przykazaniach, które reprezentuje każde cicit. Mężczyźni zakładają tałes do porannych modłów. Po śmierci Żyd oprócz całunu dostaje do grobu tałes, z jednym rozwiązanym cyces, ponieważ już nie musi się modlić.

Tora (hebr. pouczenie, nauczanie). Tora to pięć pierwszych ksiąg Prawa Mojżeszowego: Księga Rodzaju, Księga Wyjścia, Księga Kapłańska, Księga Liczb, Księga Powtórzonego Prawa. Tora znaczy tyle, co nauka, prawo, jako że spisane zostały w niej wszystkie pouczenia, nakazy i zakazy jak żyć w zgodzie z Bogiem. Żydzi wierzą, że: na początku było słowo, co znaczy, że Bóg najpierw stworzył Torę i podczas pracy nad stworzeniem nieba i ziemi przestrzegał zapisanych w niej zasad. Jej studiowanie jest obowiązkiem i przywilejem każdego pobożnego Żyda. Tora towarzyszy wszystkim świętom żydowskim i całemu życiu Żydów. Tory uczono dzieci w stopniu podstawowym w chederze, a kontynuowano w szkołach rabinicznych, jesziwach. Zwój Tory nawinięty był na dwie szpule, których zwieńczenia bywały bardzo bogato zdobione. Na szczególnie uroczyste okazje nakładano złote lub srebrne korony symbolizujące Boga. Tora

Tefilin, filakterium – małe skórzane szkatułki, ze zwitkami pergaminu z przepisanymi fragmentami Pisma. Przywiązuje się je w czasie porannej modlitwy najpierw do lewego przedramienia czarnymi skórzanymi rzemykami, a potem na czoło w sposób bardzo ściśle uregulowany szczegółowymi przepisami. Stanowią znak przypominający o przestrzeganiu przykazań i posłuszeństwa Najwyższemu, zgodnie z nakazami zawartymi w Szema Israel.

Podczas Purim (Święto Losów) czytana jest w synagodze Księga Estery. Ilekroć pada imię Hamana, zebrani głośno wyrażają swoją dezaprobatę dla tej postaci, hałasując przy tym kołatkami (gragerami). Kołatka srebrna

Teflin (filakterium)

Jarmułka (kipa) – nakrycie głowy noszone przez Żydów, okrywające włosy i szczyt głowy. Prawo żydowskie wymaga od mężczyzn przykrywania głowy, jako wyrazu szacunku i bojaźni bożej podczas modlitwy, wymawiania błogosławieństw, studiowania Tory, przebywania w synagodze, czy też w domu nauki (jesziwie). Praktyka ta ma swoje źródło w czasach biblijnych, gdy kapłani w czasie służby w Świątyni nakrywali głowy.

Kielich do wina

Bączek chanukowy (drejdel) – czteroboczny bączek z pojedynczą literą hebrajską po każdej stronie, który służy do uprawiania tradycyjnej żydowskiej gry hazardowej podczas święta Chanuka.

Kidusz (hebr. poświęcenie) – modlitwa zmawiana przez wyznawców judaizmu nad kielichem wina jako forma uświęcenia szabatu zgodna z przykazaniami Dekalogu: Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić. Kidusz jest modlitwą na rozpoczęcie szabatu. Zmawia się go w formie błogosławieństwa nadchodzącego święta Szabas.

XIX wieczny ślubny pas kobiecy

Ceremonia zaślubin składa się z dwóch części – erusin (zjednoczenie) i nisuin (właściwe zaślubiny). Erusin polega na tym, że narzeczony zakłada narzeczonej pierścień na palec. Wymawia przy tym słowa Hare at mekudeszet li be-tabaat su kedat Mosze we-Israel („Teraz jesteś mi poślubiona tym pierścieniem według prawa Mojżeszowego i Izraela”). Następnie rabin odmawia błogosławieństwo.

Chanukowa lampa – świecznik używany w czasie Chanuki; występuje w postaci: lampek z zapleckami, w których na podłużnej listwie zamocowanych jest osiem naczynek lub tulejek na oliwę bądź świece; ośmio- lub dziewięcioramiennych menor lub żyrandoli. Lampkę zapala się w czasie trwania Chanuki codziennie, po zachodzie słońca, zaczynając od lewej jego strony i dodając każdego dnia jedno światło więcej. W przeciwieństwie do świateł zapalanych w szabat lub inne święta, nie może być wykorzystywana w celach praktycznych. Lampka hanukowa

Szofar to zakrzywiony barani róg, w który się dmie przy różnych uroczystościach: Nowy Rok, poranna modlitwa, Jom Kippur i inne. Nie może to być róg bydlęcy, ponieważ przypomina największy grzech Izraela – czczenie Złotego Cielca. Zakrzywienie rogu jest przypomnieniem, że człowiek musi ugiąć się przed wolą Boga.

Pierścień ślubny w kształcie synagogi

Menora – siedmioramienny świecznik opisany w Księdze Wyjścia. Nazwa używana właściwie na określenie świętego, złotego, siedmioramiennego świecznika, który stał w Świątyni Jerozolimskiej oraz dla chanukowego świecznika. Kształt jest wzorowany na siedmioramiennym Drzewie Życia. Czasami interpretuje się ją jako biblijny symbol krzewu gorejącego. Od 1948 r. menora jest oficjalnym emblematem państwa Izrael. Menora

Bączki chanukowe

Dom cadyka*, duchowego przywódcy gminy chasydzkiej* Chłopcy grający bączkiem chanukowym

W synagodze

*Chasydyzm – żydowski ruch religijny na podłożu mesjanistycznym, zakorzeniony w judaizmie i zgodny z nim, lecz wykraczający poza ramy nauki rabinów. Powstał w poł. XVIII w. na południowo-wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej (Podolu i Ukrainie) i szybko rozpowszewchnił się w krajach Europy Wschodniej. *Cadyk (hebr. sprawiedliwy) – charyzmatyczny przywódca religijny w chasydyzmie, otaczany najwyższym szacunkiem przez współwyznawców przypisujących mu moc czynienia cudów. Uważano, że pośredniczy między Bogiem a ludźmi, ponieważ przez swoją nadprzeciętną pobożność i siłę woli osiąga stan mistycznej jedności z Bogiem oraz może przyspieszyć nadejście Mesjasza. Wierzono, że ma on prawo do wypełniania obowiązków religijnych w zastępstwie ludzi niedostatecznie do tego przygotowanych.

Muzeum Lalek w Pilźnie filia w Lipinach

Kirkut z ohelem* i macewami „w miniaturowej wsi” w Muzeum Lalek w Pilźnie, filia w Lipinach *Ohel (hebr. namiot) – mały budynek wznoszony nad grobami zasłużonych i sławnych rabinów lub cadyków. Opracował: Włodzimierz Bohaczyk Muzeum Lalek w Pilźnie Fot. z archiwum Muzeum

Z życia szkół i placówek oświatowych

Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy w Gimnazjum nr 11 w Rzeszowie

bieżącym roku szkolnym ponownie w Gimnazjum nr 11 w Rzeszowie działała Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Prace w ramach przygotowań do 24. Finału WOŚP rozpoczęły się w listopadzie 2015 r. Na początku celem było zebranie chętnych uczniów, którzy pełniliby rolę wolontariuszy. Zarejestrowano 76 wolontariuszy. Ostatecznie w zbiórce uczestniczyło 69 wolontariuszy. Sztabem kierowała Monika Skiba – nauczycielka gimnazjum. Jako szefowa Sztabu musiała dopilnować wszystkich formalności, m.in. zebrała dane uczniów oraz zgody rodziców na udział ich dzieci w pracach podczas 24. Finału. Utworzyła grupy, które pod opieką rodziców lub prawnych opiekunów miały kwestować w różnych punktach miasta. Do dyrekcji poszczególnych galerii i hipermarketów zostały rozesłane listy z prośbą o zgodę na przeprowadzenie zbiórki – 10 stycznia 2016 r. Podczas przygotowań do Finału odbywały się regularne spotkania wolontariuszy. Uczniowie zostali zapoznani z regulaminem, przygotowywali puszki, rozwieszali plakaty. W niedzielę 10 stycznia w szkole pracowali członkowie Sztabu – Grażyna Gajownik Jakubek, Renata Popek, Justyna Roj Hass i Damian Mach. Odprawę przeprowadzono o godz. 8.00. Potem kontaktowano się z wolontariuszami telefonicznie. Sprawdzano jak działają wolontariusze i jak przebiega zbiórka w terenie. Ok. godz. 16.00 rozpoczęło się rozliczanie wolontariuszy, którzy jako pierwsi zakończyli kwestę.

Wolontariusze

8 marca 2016 r. Jerzy Owsiak podsumował 24. Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Podczas 24 WOŚP padł rekord – zebrano 72 696 501,53 zł.

Liczenie pieniędzy trwało do godz. 20.00. Następnie Policja pomogła w konwojowaniu pieniędzy do Ratusza, w którym znajdowali się pracownicy banku PEKAO S.A. Ostateczna kwota zebrana przez wolontariuszy to 41 041,20 zł. Po rozliczeniu się z zebranych pieniędzy Sztab przy Gimnazjum nr 11 w Rzeszowie został rozwiązany. Udało się nawiązać współpracę z lokalną prasą – zdjęcie uczniów z naszej szkoły ukazało się w wydaniu Nowin z 8 stycznia 2016 r., a także na stronach internetowych Nowiny 24. W dniu Finału nasi uczniowie mieli okazję zaprezentować się na antenie TV Regionalnej.

z Gimnazjum nr 11 w Rzeszowie

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Opracowała: Monika Skiba koordynator działań WOŚP w Gimnazjum nr 11 w Rzeszowie

Z życia szkół i placówek oświatowych

Święto matematyki w I Liceum Ogólnokształcącym w Łańcucie

stycznia 2016 r. w I Liceum Ogólnokształcącym w Łańcucie odbyło się uroczyste zakończenie XXXI Konkursu Matematycznego im. Jana Marszała. Jest to konkurs o zasięgu wojewódzkim, w którym biorą udział wybitnie uzdolnieni uczniowie szkół ponadgimnazjalnych z Podkarpacia. Zawody odbywają się na trzech poziomach: klasa I, II i III w trzech etapach: szkolny, powiatowy i wojewódzki.

Patronem konkursu jest Jan Marszał nauczyciel matematyki I LO w Łańcucie, wspaniały pedagog, wychowawca wielu olimpijczyków. Zmarł w 1980 r. na stanowisku pracy, do końca oddany matematyce i swoim uczniom. Twórcą konkursu jest dr Eugeniusz Śmietana, wieloletni nauczyciel matematyki w I LO w Łańcucie. Jego uczniowie osiągali liczne sukcesy w olimpiadach i konkursach matematycznych. Od 30 lat pełni funkcje Przewodniczącego Konkursu. Od 15 lat w I LO w Łańcucie jest organizowany Konkurs Matematyczny na poziomie gimnazjalnym. Ma on zasięg powiatowy. W tym roku wystartowało w zwodach ok. 40 uczestników, a 30 zostało nagrodzonych i wyróżnionych (lista laureatów w na stronie szkoły). W organizacji konkursu biorą udział Dyrekcja i nauczyciele matematyki w I Liceum: Aldona Stolarska-Ferenc, Monika Wyczarska, Karolina Kochmańska i Dariusz Gwizdak, przy wsparciu Dyrektora Roberta Szury oraz władz Powiatu Łańcuckiego. W obecnej edycji konkursu uczestniczyło blisko tysiąc uczniów – pasjonatów matematyki z wszystkich powiatów województwa podkarpackiego. Finał odbył się 27 listopada 2015 r. w I Liceum Ogólnokształcącym w Łańcucie. Do finału zakwalifikowano 140 uczestników, spośród których nagrodzono i wyróżniono 48 uczniów. W uroczystej gali, w trakcie której zostały rozdane nagrody i dyplomy, wzięli udział nagrodzeni uczniowie, ich opiekunowie, W-ce Starosta Powiatu Łańcuckiego Barbara Pilawa-Kraus; prof. dr hab. Andrzej Skręt, dr Krzysztof Piejko reprezentujący Rzeszowski Oddział Polskiego Towarzystwa Matematycznego; Katarzyna Świętoniowska – przedstawicielka Biura Poselskiego Posła Kazimierza Gołojucha; Adam Kawałek z Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie i Adam Dubas z PZU S.A.. Swoje talenty wokalne i taneczne zaprezentowali uczniowie szkoły. W trakcie uroczystości miało miejsce ważne wydarzenie – objęcie Konkursu Honorowym Patronatem przez Dolinę Lotniczą, którą reprezentował Dyrektor Andrzej Rybka. Przekazał on oficjalne pismo na ręce Dyrektora Szkoły. Sponsorami nagród dla laureatów XXXI Konkursu Matematycznego byli: PZU S.A. Odział Łańcut, GETIN Leasing S.A. oraz Starostwo Powiatowe. Opracowała: Aldona Stolarska-Ferenc – organizator Konkursu Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65) 16 nauczyciel matematyki I LO w Łańcucie

Wyniki XXXI Konkursu Matematycznego im. prof. Jana Marszała Miejsce I

Uczestnik Miłosz Mazur Michał Ochwat Rafał Kilar II Paweł Pawłucki Kamil Roman Jan Dziuba Jakub Fedak Krzystof Skomiał III Ireneusz Worek Adam Sygut Maciej Domaradzki Kamil Gajewski Michał Jakubek Karolina Zając Anna Kalisz Joanna Krawczyk Wyróż- Przemysław Kujawski nienie Wojciech Szeliga Aleksandra Godycka Paweł Sałosz Dominika Jedynak Kacper Szpotański Mateusz Kolak Wojciech Kosztyła

klasy I

Szkoła Opiekun LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus II LO w Jaśle Magdalena Skiba I LO w Krośnie Andrzej Bysiewicz I LO w Przemyślu Agata Wowk LO w Ropczycach Agnieszka Smolak LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus GIM SAILO w Przemyślu Maria Głowaty I LO w Krośnie Andrzej Bysiewicz I LO w Sanoku Marek Filip LO w Ustrzykach Dolnych Anna Orlef LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus I LO w Jaśle Renata Władyka I LO w Jaśle Renata Władyka LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus I LO w Krośnie Andrzej Bysiewicz II LO w Rzeszowie dr Joanna Kowalczyk ZSE w Dębicy Małgorzata Godycka LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus I LO w Dębicy Lucyna Bączek LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus II LO w Rzeszowie dr Joanna Kowalczyk LO Ustrzyki Dolne Anna Orlef II LO w Dębicy Lucyna Prażak I LO w Krośnie Andrzej Bysiewicz

Arkadiusz Zajdel

III

Przemysław Kasprzyk

klasy II

I LO w Krośnie I LO w Sanoku

Grzegorz Klocek I LO w Krośnie Beniamin Jędrychowski I LO w Przemyślu WyróżKarol Stryczek I LO w Łańcucie nienie Julia Leszczyńska II LO w Sanoku Marcin Gargala

Łukasz Kondraciuk Jakub Woźniak Kamil Gmiterek II Karol Smolak Aleksander Wiącek Jan Mełech Dawid Serwiński III Marcin Podhajski Gabriela Międlar Rafał Siniewicz Krzysztof Lampart Przemysław Oliwa WyróżRobert Żurek nienie Rafał Darasz Łukasz Pałys Przemysław Boroń Radosław Waśko

I LO w Łańcucie

klasy III

Andrzej Bysiewicz Marek Filip Ireneusz Stawarz Andrzej Bysiewicz Agata Wowk Aldona Stolarska-Ferenc Marzena Mandzelowska Nina Gilarska Aldona Stolarska-Ferenc

IV LO w Rzeszowie Piotr Drąg LO w Mielcu Wojciech Maryniak I LO w Krośnie Andrzej Bysiewicz LO w Ropczycach Agnieszka Smolak IV LO w Rzeszowie Piotr Drąg LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus I LO w Sanoku Ireneusz Stawarz, II LO w Rzeszowie Ewa Mularz-Kidała I LO w Łańcucie Aldona Stolarska-Ferenc II LO w Przemyślu Leszek Sochański LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus IV LO w Rzeszowie Dorota Gajdek II LO w Dębicy Marta Hyjek LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus I LO w Sanoku Marek Filip I LO w Jaśle Renata Władyka LO S. Prezentek w Rz dr Mariusz Kraus

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

Ferie, ferie … i po feriach Jak minęły zimowe ferie w 2016 r., w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie

odobnie, jak w ubiegłych latach Muzeum Okręgowe w Rzeszowie przygotowało ofertę edukacyjną na ferie zimowe dla dzieci i młodzieży szkolnej. Oferta skierowana była do półkolonii organizowanych przez szkoły oraz domy kultury. W zajęciach edukacyjnych mogły uczestniczyć również osoby indywidualnie, po wcześniejszym zgłoszeniu telefonicznym. Na każdy dzień ferii pracownicy Muzeum przygotowali inny rodzaj zajęć. Były to tzw. lekcje warsztatowe, których sens opiera się na tym, że oprócz zwiedzania wystaw czy wysłuchaniu wykładu (prelekcji) młodzież szkolna sama wykonywała różne przedmioty dostosowane tematycznie do przeprowadzanych zajęć jak: ozdoby czy kopie historycznych zabytków, uczestniczyła w grach multimedialnych, rozwiązywała różne quizy itp. Zadania były tak przygotowane, żeby młodzież szkolna mogła je wykonywać samodzielnie lub w grupach. A oto tematy zajęć warsztatowych przygotowanych na czas ferii w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie w Gmachu Głównym, w Muzeum Etnograficznym im. F. Kotuli w Rzeszowie oraz w Muzeum Historii Miasta Rzeszowa. 16 lutego 2016 r. Epoka kamienia jak malowana Epoka kamienia jak malowana to archeologiczne warsztaty plastyczne, w czasie których przybliżyliśmy najciekawsze przykłady naskalnej sztuki jaskiniowej. Podczas prezentacji multimedialnej pokazano nie tylko zdjęcia wybranych grot europejskich, ale starano się odpowiedzieć na pytanie: co kierowało człowiekiem, tworzącym te niesamowite malowidła i ryty skalne. Drugą część zajęć zajęły warsztaty plastyczne, w trakcie których uczestnicy mogli stworzyć swoją własną wizję sztuki naskalnej, używając do tego celu farb i kamieni. Zajęcia odbywały się w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie w Gmachu Głównym. Zaproponowano dwie możliwości uczestnictwa w warsztatach: • moduł I – zajęcia jednorazowe: uczestnicy wykonują swoje prace i zabierają je do domu,

• moduł II – zajęcia dwufazowe: na pierwszych warsztatach uczestnicy wykonują własne prace, które potem są suszone i wypalane; w trakcie drugich zajęć prace są malowane lub (w zależności od woli i wieku uczestników) malowane i szkliwione, a następnie powtórnie wypalane i dopiero wtedy trafiają do rąk uczestników. 17 lutego 2016 r. Filcowe cudaki do świątecznego koszyczka Filcowe cudaki do świątecznego koszyczka są to zajęcia wpisujące się w okres Wielkiego Postu, który wypada w tym roku w czasie ferii. Podczas prezentacji multimedialnej opowiedziano uczestnikom zajęć, jak dawniej mieszkańcy Podkarpacia przygotowywali się do Świąt Wielkanocnych, jak wykonywano pisanki, dlaczego święcono chrzan, jak świętowano i wiele innych ciekawostek. W części warsztatowej wspólnie wykonano z filcu ozdoby, które będą doskonale wyglądać zarówno w koszyczku ze święconką, jak i jako dekoracja domu z okazji Świąt. Zajęcia odbywały się w Muzeum Etnograficznym im. F. Kotuli w Rzeszowie. 17 lutego 2016 r. Porcelana na wynos Porcelana na wynos – zajęcia teoretyczno-plastyczne polegające na ozdabianiu papierowego serwisu (talerzyki, kubeczki, tacki) dekoracją inspirowaną oryginalną porcelaną w technice akwareli. Wprowadzeniem do zajęć było obejrzenie ekspozycji rzemiosła artystycznego. Zajęcia odbywały się w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie w Gmachu Głównym. 18 lutego 2016 r. Grasz w zielone? Tajemnice polskiego munduru Czy uniform wojskowy zawsze był zielony? Po co był i po co jest potrzebny żołnierzowi? A może chcesz zaprojektować własny mundur? Odpowiedzi na te i inne pytania poszukiwaliśmy podczas rysunkowej gawędyo wyposażeniu i umundurowaniu żołnierza polskiego. Zajęcia odbywały się w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie w Gmachu Głównym. 19 lutego 2016 r. O dawnym handlu i pieniądzu Podczas zajęć dzieci zapoznały się z dziejami pieniądza w Polsce oraz rolą jaką odgrywał on, i wciąż Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

odgrywa w życiu człowieka. Zajęcia zawierały również element edukacji ekonomicznej, a jego tłem był międzywojenny Rzeszów i handel, który wówczas w nim się odbywał. Lekcja prowadzona Była z wykorzystaniem wielu pomocy dydaktycznych (domino, puzzle, prezentacje multimedialne, gra Ekonomia w dawnym Rzeszowie). Zajęcia odbywały się w Muzeum Historii Miasta Rzeszowa. 23 lutego 2016 r. Nie święci garnki lepią... Garncarstwo w pradziejach Nie święci garnki lepią... to warsztaty archeologiczne, na których można było zapoznać się z historią garncarstwa; dowiedzieć się jak wyglądała praca pradziejowego garncarza oraz porównać ją z technikami pracy współczesnego ceramika. Uczestnicy zajęć mogli wykonać własne naczynia, figurki, ozdoby, a nawet kopie średniowiecznych kafli. Zajęcia odbywały się w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie w Gmachu Głównym. 24 lutego 2016 r. Filcowe cudaki do świątecznego koszyczka Były to zajęcia wpisujące się w okres Wielkiego Postu, który wypadł w tym roku w czasie ferii. Podczas prezentacji multimedialnej opowiedzieliśmy uczestnikom zajęć jak dawniej mieszkańcy Podkarpacia przygotowywali się do Świąt Wielkanocnych, jak wykonywano pisanki, dlaczego święcono chrzan, jak świętowano i wiele innych ciekawostek. W części warsztatowej wspólnie wykonamy z filcu ozdoby, które będą doskonale wyglądać zarówno w koszyczku ze święconką jak i jako dekoracja domu z okazji Świąt. Zajęcia odbywały się w Muzeum Etnograficznym im. F. Kotuli w Rzeszowie. 24 lutego 2016 r. Narysuj dzieło sztuki /rzeźba lub martwa natura Rysunek ołówkiem lub węglem na papierze. Zajęcia dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Zajęcia odbywały się w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie w Gmachu Głównym. 25 lutego 2016 r. Sekrety dawnego dokumentu Wszyscy którzy chcesli przenieść się w czasy, w których nie znano komputerów, ani nawet długopisów, dowiedzieć się kto i w jaki sposób sporządzał wszelkiego rodzaju pisma urzędowe, a także sami przy użyciu starych metod stworzyć swój dokument, zaprosiliśmy do udziału w naszych zajęciach. Zajęcia odbywały się w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie w Gmachu Głównym. 18

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

26 lutego 2016 r. O dawnym handlu i pieniądzu Podczas zajęć dzieci zapoznały się z dziejami pieniądza w Polsce oraz rolą jaką odgrywał i wciąż odgrywa w życiu człowieka. Zajęcia zawierały również element edukacji ekonomicznej, a jego tłem był międzywojenny Rzeszów i handel, który wówczas w nim się odbywał. Lekcja prowadzona była z wykorzystaniem wielu pomocy dydaktycznych (domino, puzzle, prezentacje multimedialne, gra Ekonomia w dawnym Rzeszowie). Zajęcia odbywały się w Muzeum Historii Miasta Rzeszowa. Na czas ferii przygotowaliśmy także lekcje wyjazdowe. W każdą niedzielę (14, 21 i 28 lutego br.) pracownicy Muzeum przeprowadzali lekcje warsztatowe w Galerii Miejskiej w Strzyżowie, których organizatorem było Muzeum Samorządowe Ziemi Strzyżowskiej im. Z. Leśniaka w Strzyżowie. Zrealizowano trzy tematy: Jak to z tym pieniądzem było …. czyli historia pieniądza dla maluchów, Filcowe cudaki do świątecznego koszyczka i Domki w rozmiarze mini. W czasie ferii z lekcji muzealnych, lekcji warsztatowych, lekcji wyjazdowych skorzystało w sumie ok. 800 dzieci i młodzieży szkolnej, a także wielu rodziców, szczególnie nauczycieli i wychowawców uczniów, którzy jako opiekunowie grup mieli wstęp za darmo. Zapraszamy nauczycieli do zamawiania lekcji muzealnych, lekcji warsztatowych dla swoich podopiecznych w ciągu całego roku szkolnego. Lista tego typu zajęć ciągle ulega modyfikacji w zależności od aktualnie prezentowanych wystaw. Szczegóły dotyczące szeroko pojętej edukacji dla dzieci i młodzieży szkolnej realizowanej w naszym Muzeum prezentujemy na stronach internetowych (www.muzeum.rzeszow.pl) w zakładce „edukacja”. Wszystkich chętnych zapraszamy także do internetowego zwiedzania wystaw i podziwiania eksponatów muzealnych (nawet w wymiarze 3D) na stronach Wirtualnych Muzeów Podkarpacia (www.muzeum.podkarpacia.pl lub www.wmp.pl). W najbliższym czasie będzie gotowy plan zajęć w ramach już VI Muzealnego Wehikułu Czasu realizowanego w okresie wakacji szkolnych przez Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. Adresatem spotkań w każdą niedzielę wakacyjną, w Muzeum są całe rodziny: rodzice, dzieci, dziadkowie, sąsiedzi, koleżanki i koledzy, a także znajomi znajomych itp. Ogłoszenia w sprawie wehikułu czasu proszę śledzić na naszych stronach internetowych, a także w lokalnych massmediach: radiu, prasie i telewizji. Do zobaczenia w Muzeum Zaprasza Krzysztof Szela – Zastępca Dyrektora MuzeumOkręgowego w Rzeszowie

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

Teatr Maska w Rzeszowie Nieprzewidywalność i energia. Różnorodność form wyrazu, radość, wzruszenie. Brak dubli, montowanych ujęć, możliwość spotkania wzroku aktora ze swoim. W tym roku, Teatr Maska obchodzi jubileusz 60 lecia swojej działalności.

Scena ze spektaklu Najmniejszy samolot na świecie w reżyserii Igora Kazakova

Oscarowa obsada Wyrósł z Teatru objazdowego, grającego w terenie, w wynajętych salach szkół i domów kultury. Dzisiaj jest prężnie działającą machiną, którego wizytówką jest znakomity zespół aktorski, zdobywający nagrody indywidualne za stworzone kreacje aktorskie przyznane miedzy innymi dla: Marty Bury, Henryka Hryniewickiego, Ewy Mrówczyńskiej a także za całokształt twórczości artystycznej i upowszechniania kultury np. dla Jadwigi Domki. W ostatnim czasie, jeden z aktorów Teatru Maska, Kamil Dobrowolski, zagrał w filmie węgierskiego reżysera pt. Syn Szawła, nagrodzonym przez Akademię Filmową Oscarem w kategorii najlepszy film nieanglojęzyczny. Od kwietnia można podziwiać jego aktorski kunszt w nadchodzących spektaklach, między innymi w sztuce Sławomira Mrożka pt. Na pełnym morzu.

Fragment spektaklu Bieguny w reżyserii Pawła Passiniego (scena dla dorosłych)

Na spektakl w skarpetach Najmłodsi widzowie i fani teatru poznają sztukę bardziej dosłownie. Dotykają, uczestniczą w dialogu z aktorami, a po spektaklu mogą wejść na scenę by poznać teatralne rekwizyty. Mali odbiorcy podczas sztuki siedzą na poduchach, bez butów, a luźna i intymna atmosfera powodują, że aktorzy wciągają w teatralną podróż Czasoodkrywania i umiejętnie prowadzą dzieci do końca jej trwania, z łatwością skupiając ich uwagę. Spektakl w ramach sceny dla najnaja tzn. widzów najmłodszych, od 2 do 4 lat, realizowany jest w nurcie teatru inicjacyjnego, tj. pierwszego kontaktu dziecka z teatrem.

Fragment spektaklu Piotruś Pan w reżyserii Anny Nowickiej

Kamil Dobrowolski – aktor Teatru Maska

Teatr interaktywny Wysoki poziom artystyczny Teatr zawdzięcza także współpracy z uznanymi osobistościami świata teatru. Kto z Państwa widział ostatni spektakl w reżyserii Pawła Passiniego pt. Bieguny? Prekursor nurtu teatru interaktywnego, dwukrotnie nominowany do nagrody – Paszport „Polityki”, wynosi spektakl poza typowe ramy, które większość z nas pamięta sprzed 20 lat. To co intrygujące i niespodziewane, to między innymi angażowanie widowni, która podczas spektaklu staje się częścią świata wykreowanego przez reżysera.

Fragment spektaklu Czasoodkrywanie w reżyserii Ewy Mrówczyńskiej (scena dla najnaja, od 2 do 4 lat)

60 lat Teatru Maska W tym roku, na nadchodzący w maju jubileusz 60 lecia działalności, Teatr Maska przygotowuje ciekawe niespodzianki dla swoich widzów. Szczegółowe informacje będą pojawiać się na stronie internetowej www.teatrmaska.pl oraz profilu Facebook. Trwają także prace nad tegorocznymi premierami spektakli dla dzieci, na które już dzisiaj warto zarezerwować sobie czas: 11 maja – Akademia Pana Kleksa; 4 czerwca – Nina Paul. Nauczyciel i SzkołaSabina nr 2 (65) 19 Opracowała: Kurek-Delikat Teatr „Maska” w Rzeszowie

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

Teatr „Maska” w Rzeszowie 35-064 Rzeszów ul. Mickiewicza 13 e-mail: teatrmaska@teatrmaska.pl Sekretariat: 17 86 25 717 poniedziałek - piątek 7:30 - 15:30 Biuro Organizacji Widowni Tel.: 17 85 20 614; Faks: 17 86 22 407 17 85 01 360; 17 85 01 365 poniedziałek - piątek 7:00 - 15:00 www.teatrmaska.pl

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie

DLA NAUCZYCIELI I NIE TYLKO...

Wybrane nowości ze zbiorów PBW w Rzeszowie Dla dzieci… Nick Morgan, JavaScript dla dzieci: programowanie na wesoło, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2015. Sygn. WypRz 244676 JavaScript dla dzieci. Programowanie na wesoło jest lekkim, zabawnym wprowadzeniem w świat programowania, w którym autor cierpliwie, krok po kroku wyjaśnia podstawy JavaScriptu, opatrując wskazówki zabawnymi ilustracjami. Zaczyna od elementarza: pracy z łańcuchami znaków, tablicami i pętlami, a potem przystępuje do omawiania bardziej zaawansowanych zagadnień, takich jak tworzenie interaktywnych projektów za pomocą jQuery i rysowanie elementów graficznych przy użyciu elementu canvas.

Eric Weinstein, Magia Ruby: programowanie na wesoło, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2016. Sygn. WypRz 244683 Ruby to doskonały język programowania dla początkujących: łatwy do nauczenia, o dużych możliwościach i fajny w użyciu! Czyż nauka nie jest jednak ciekawsza, gdy pomagają nam czarodzieje i smoki? Magia Ruby to wesoła, ilustrowana bajka, która nauczy Cię, jak programować w Ruby i zabierze w fantastyczną podróż. Śledząc przygody młodych bohaterów - Rubena i Scarlett – zdobędziesz prawdziwe umiejętności programistyczne.

Psychologia i pedagogika… Jason R. Briggs, Python dla dzieci : programowanie na wesoło, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2015. Sygn. WypRz 244704 Python to potężny, wyrazisty język programowania, którego łatwo się nauczyć i przyjemnie używać! Niestety, książki do nauki tego języka są często nudne, mdłe i bezbarwne, a ich lektura nie daje nikomu radości. Książka stanowi atrakcyjne wprowadzenie do świata programowania, napisane z myślą o Tobie (i Twoich rodzicach). Przeznaczona jest dla dzieci od lat 10 (i ich rodziców). Autor z anielską cierpliwością omawia podstawy tego języka na bazie jedynych w swoim rodzaju (często zabawnych) programów, pełnych głodnych potworów, tajnych agentów, chciwych kruków i nie tylko. Wszystkie wprowadzane pojęcia są klarownie zdefiniowane, ważne partie kodu wyróżnione kolorem i objaśnione, a nieszablonowe, wielobarwne ilustracje nadają wszystkiemu naturalnej lekkości.

Thomas Stegemann, Marion Hitzeler, Monica Blotevogel, Arteterapie dla dzieci i młodzieży: muzykoterapia, choreoterapia, terapia sztuką, „Harmonia Universalis”, Gdańsk 2015. Sygn. CzytR 244653 W niniejszej publikacji kompleksowo wyjaśniono specyfikę rozmaitych metod arteterapeutycznych (muzykoterapia, terapia tańcem, terapia przez sztuki plastyczne), zamieszczono przegląd ogólnych oraz bardziej szczegółowych zaleceń terapeutycznych, a także przedstawiono terapie przez twórczość na tle najnowszych osiągnięć nauki z zakresu historii ewolucji i neurobiologii. Cennym elementem książki jest wnikliwe omówienie poszczególnych kierunków arteterapeutycznych oraz opartych na nich działań praktycznych.

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie

Psychologia i pedagogika… Diagnoza i terapia logopedyczna osób z niepełnosprawnością intelektualną : teoretyczne determinanty problemu, red. nauk. J. J. Błeszyński, K. Kaczorowska-Bray, Harmonia Universalis, Gdańsk 2012. Sygn. WypRz 344659 Problem funkcjonowania osób z niepełnosprawnością intelektualną, jak się nam wydawało, został szeroko i w sposób kompetentny opisany w literaturze psychologicznej, pedagogicznej oraz logopedycznej. Po bliższym przyjrzeniu się przez nas opracowaniom okazało się, iż są one nazbyt ogólne, a niektóre nawet zdezaktualizowane. Konieczne wydało się nam zatem wydanie książki opisującej problem mowy osób upośledzonych umysłowo. Intencją redaktorów i autorów było przygotowanie publikacji, która, poza nową wiedzą i świeżym spojrzeniem, oferowałaby syntezę dotychczasowych wniosków dokonaną przez teoretyków i praktyków zajmujących się problematyką komunikacji, mowy i języka.

Psychologia dla służb społecznych, red. nauk. K. Ostrowska, „Difin”, Warszawa 2015. Sygn. CzytR 244702, WypRz 244288 Przygotowana przez teoretyków i praktyków psychologii książka będzie użyteczna dla wszystkich tych osób, które albo są na etapie przygotowywania się do przyszłej pracy zawodowej w tzw. służbach społecznych lub aktualnie ją realizują. Działania mające na celu rozpoznanie i profesjonalną pomoc w rozwiązywaniu współczesnych problemów członków społeczeństwa, niezależnie od tego, na jakim etapie rozwoju się znajdują, wymagają niezbędnego kwantum wiedzy o samym człowieku, mechanizmach jego zachowania, podejmowania decyzji, warunkach prawidłowego rozwoju, samorealizacji, możliwościach modyfikacji i korekcji zaburzeń tak w rozwoju, jak i funkcjonowania we wszystkich ludzkich wymiarach (fizycznym, psychicznym, społecznym, duchowym).

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Monika Struck-Peregończyk, Młode osoby niepełnosprawne na rynku pracy, „Aspra”; Rzeszów: Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Warszawa 2015. Sygn. WypRz 244687 Niepełnosprawność i związaną z nią rehabilitację zalicza się ostatnio do głównych problemów społecznych współczesnej Polski. Mamy tutaj do czynienia z problemem społecznym o zasięgu masowym, wymagającym wielostronnej auskultacji z udziałem badaczy o nastawieniu swego rodzaju misyjnym, należących do sfery stosowanych nauk społecznych. W tych szeregach widzę mgr Monikę Struck-Peregończyk, która podjęła zadanie ukazania sytuacji wybranej grupy młodzieży niepełnosprawnej w bliskim jej regionie. Sformułowane w zakończeniu wnioski i rekomendacje mają nie tylko znaczenie poznawcze, ale w sposób przekonywający uzasadniają potrzebę budowy spójnego systemu zmagań z niepełnosprawnością i rozwoju rehabilitacji.

David R. Schaffer, Katherine Kipp, Psychologia rozwoju: od dziecka do dorosłości, „Harmonia Universalis”, Gdańsk 2015. Sygn. WypRz 244703 Psychologia rozwoju. Od dziecka do dorosłości autorstwa Davida R. Shaffera oraz Katherine Kipp to nowoczesny podręcznik akademicki, który przybliża nie tylko najważniejsze klasyczne koncepcje teoretyczne, ale także najnowsze wyniki badań i powstające na ich podstawie modele. Autorzy podręcznika w przystępny sposób opisują również „niepsychologiczne” zagadnienia – odnoszące się do genetyki, medycyny, a nawet statystyki – nieodłącznie związane z procesem rozwoju. Poruszają też zagadnienia dotychczas pomijane, takie jak porównania międzykulturowe czy analiza zróżnicowania zjawisk ze względu na płeć.

Z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie

Gavin Reid, Shannon Green, 100 i więcej pomysłów, jak pomóc dziecku z dysleksją, Harmonia Universalis, Gdańsk 2015. Sygn. WypRz 244651 Publikacja to zbiór wypróbowanych i efektywnych metod pracy z dziećmi z diagnozą dysleksji. Zawarte w książce ćwiczenia i pomysły mogą być łatwo modyfikowane i dostosowywane do różnych rodzajów zajęć. Są odpowiednie dla dzieci i młodzieży w przedziale wiekowym od 5. do 19. roku życia. Nie wymagają też żadnego specjalnego wyposażenia. Wzbogacono je opisami wyjaśniającymi naturę dysleksji. Lucyna Bobkowicz-Lewartowska, Niepełnosprawność intelektualna: diagnozowanie, edukacja i wychowanie, „Harmonia Universalis”, Gdańsk 2011. Sygn. CzytR 244693, WypRz 244694 Polecana książka stanowi treściwe kompendium wiedzy o najczęstszych rodzajach niepełnosprawności. W sposób syntetyczny przedstawia specyfikę danego rodzaju zaburzenia, symptomy, przyczyny, sposób diagnozowania oraz formy pomocy. Jest interesująca i pożyteczna, przyda się zarówno do studiowania tych zagadnień, jak i w pracy zawodowej z osobami niepełnosprawnymi.

Remigiusz Kijak, Seksualność człowieka z niepełnosprawnością intelektualną a rodzina, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014. Sygn. CzytR 244706 Monografia jest kolejną prezentacją badań Autora, dotyczących problematyki seksualności człowieka z niepełnosprawnością intelektualną stopnia głębszego. Tym razem dr Remigiusz Kijak, wspierając się koncepcją rozwoju seksualności Martina Seligmana, przedstawił wybrane tematy funkcjonowania seksualnego osób z określonym typem niepełnosprawności. Badania objęły kilka obszarów, m.in. orientację seksualną, tożsamość płciową, funkcjonowanie seksualne i role płciowe.

Agnieszka Borkowska, Beata Grotowska Codzienność dziecka z zespołem Aspergera: okiem rodzica i terapeuty, „Harmonia”, Gdańsk 2015. Sygn. CzytR 244656 Codzienność dziecka z zespołem Aspergera okiem rodzica i terapeuty to rodzaj wyjątkowego poradnika napisanego przez osoby, które na co dzień pokonują wiele trudności związanych z opisanym problemem. Autorki, prywatnie mamy dzieci z zespołem Aspergera, przybliżają codzienne życie takich właśnie rodzin. Książka, obok bogatej wiedzy teoretycznej przekazanej w przystępny sposób, zawiera praktyczne porady zilustrowane licznymi przykładami zaczerpniętymi z prawdziwych doświadczeń i przeżyć rodziców dzieci z zespołem Aspergera.

Joanna Belzyt, Niepełnosprawność - edukacja - dorosłość: studium przypadku osoby ociemniałej, „Impuls”, Kraków 2012. Sygn. WypRz 244692 Niniejsza praca ma na celu ukazanie roli edukacji (także edukacji dorosłych) w pokonywaniu kryzysu życiowego, jakim jest utrata wzroku, na przykładzie życia osoby ociemniałej. Coraz większa liczba niepełnosprawnych podejmuje naukę na poziomie pomaturalnym i wyższym, a każda z tych osób ma specyficzne i bardzo indywidualne potrzeby, uświadomienie i zrozumienie których pomoże w lepszej współpracy kadry uczącej i dorosłych uczniów niepełnosprawnych. Niniejsza praca jest również próbą przybliżenia sylwetki osoby, dla której edukacja jest celem życia. Opracowały: (na podstawie recenzji wydawców) Beata Bałchan, Monika Filip – PBW w Rzeszowiel

Zapraszamy do korzystania z naszych zbiorów i usług Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Rzeszowie, ul. Gałęzowskiego 4 www.rzeszow.pbw.org.pl Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)

Z działalności instytucji kulturalnych i naukowych Podkarpacia

PIE Europe Direct - Rzeszów* poleca… 22 marca 2016 r. Światowy Dzień Wody

19 marca 2016 r. Godzina dla Ziemi

„Przyroda dla Europejczyków” „Przyroda dla Europejczyków” jest kwartalnikiem wydawanym przez Dyrekcję Generalną ds. Środowiska Komisji Europejskiej. Czasopismo jest dostępne w języku polskim, a ponadto bułgarskim, hiszpańskim, czeskim, niemieckim, estońskim, greckim, angielskim, francuskim, włoskim, litewskim, portugalskim i rumuńskim. Prenumerata jest bezpłatna. Subskrypcji można dokonać na stronie internetowej pod adresem: http://ec.europa.eu/environment/ news/efe/subscribe/subscribe_pl.htm

www.unwater.org/campaigns/ world-water-day/en/ Zaledwie 1% zasobów wody dostępnych na planecie jest użyteczny dla ludzi. Jak to możliwe? Przecież woda słodka stanowi 3% zasobów wody na świecie. Owszem, jednak większość wszystkich wód słodkich na Ziemi to lodowce i pokrywa śnieżna, zlokalizowane zwłaszcza na Antarktydzie (ok. 61% zasobów wody słodkiej na Ziemi). Rzeki, słodkie jeziora i płytkie wody podziemne, które przeważnie wskazywane są jako źródła zasobów wody stanowią zaledwie 0,4% objętości wszystkich wód słodkich. Pozostałe, nie wskazane jeszcze ok. 29,6% zasobów wody słodkiej to z kolei wody podziemne. W tym kontekście mniej zaskakują statystyki wskazujące, że ponad jeden miliard dwieście milionów ludzi ma utrudniony dostęp do wody, a dwieście milionów cierpi z pragnienia. O tym co robić aby oszczędzać wodę, zwłaszcza w sytuacji gdy Polska jest jednym z uboższych w wodę krajów w Europie, warto tym bardziej przypominać w kontekście przypadającego w marcu Światowego Dnia Wody. Światowy Dzień Wody obchodzony jest w dniu 22 marca, w tym roku pod hasłem: Woda i praca. Propozycja ustanowienia obchodów padła w 1992 r. podczas Konferencji ds. Środowiska i Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNCED). Następnie, po zatwierdzeniu jej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, już rok później zorganizowano pierwsze obchody. Od lat w obchodach Dnia aktywnie uczestniczy również Unia Europejska.

* PIE Europe Direct – Rzeszów działa w ramach europejskiej sieci informacyjnej Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego. Sieć zainaugurowała swoją działalność w 2005 r. w krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce, gdzie obecnie działa ponad 30 punktów. Idea działania sieci jest prosta. Do Punktu Informacyjnego może przyjść, zadzwonić czy napisać każdy, kto chce zadać pytanie, zasięgnąć rady lub wyrazić swoją opinię na temat Unii.

W ramach aktywności punkty organizują różnorodne debaty, szkolenia i konkursy, a konsultanci Europe Direct są obecni, odpowiadając na pytania i rozdając publikacje, podczas targów pracy, szkoleń, czy lokalnych uroczystości. Prowadzą także „lekcje europejskie” i wykłady otwarte, dbając o to, aby wiedza o UE dotarła do wszystkich potrzebujących, a także, aby „informacja zwrotna”, czyli uwagi i opinie, trafiły do podejmujących decyzje. Na Podkarpaciu punkty Europe Direct zlokalizowane są w Rzeszowie i Przemyślu.

www.earthhour.org Akcja Godzina dla Ziemi jest ogólnoświatowym wezwaniem do wyłączenia świateł oraz urządzeń elektrycznych między 20:30 a 21:30 czasu lokalnego. Zainicjowane przez Światowy Fundusz na rzecz Przyrody (WWF) przedsięwzięcie będzie miało w tym roku 10-tą światową oraz 9-tą polską odsłonę. W akcję włączają się zarówno osoby prywatne, firmy jak i miasta. Podczas zeszłorocznej akcji, w symbolicznym geście, zgaszono oświetlenie m.in. paryskiej Wieży Eiffla, londyńskiego Tower Bridge, berlińskiej Bramy Brandenburskiej oraz w ramach polskiego akcentu, warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki. Za pośrednictwem akcji podejmowane są ponadto działania na rzecz ochrony przyrody i cennych obszarów. W tym roku polskim tematem przewodnim jest ochrona wilka. Szczegóły inicjatywy: www.godzinadlaziemi.pl

Ewa Nowak-Koprowicz Zastępca Kierownika Punktu Informacji Europejskiej Europe Direct – Rzeszów* Wicedyrektor Regionalnego Ośrodka Debaty Międzynarodowej w Rzeszowie Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie

Nauczyciel i Szkoła nr 2 (65)