O d R e da k c j i
Szanowni Państwo! Miło nam zaprezentować kolejny numer naszego miesięcznika. Znajdziecie w nim Państwo artykuł Promocja zdrowia w szkołach poświęcony programom edukacji prozdrowotnej. Zachęcamy do zapoznania się z artykułem Baltie – jak uczyć skutecznie programowania poświęconym Bohumirze Soukupie, jednemu z najwybitniejszych programistów. W artykule Sześćdziesiąt lat minęło omawiamy Jubileusz 60-lecia Szkoły Podstawowej w Futomie. Pragniemy zwrócić uwagę na artykuły: Choinka do góry nogami? i Licho nadali poświęcone lekcjom muzealnym w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie. Zachęcamy do obejrzenia wystawy Hej, strzelcy, wraz! 150 rocznica Powstania Styczniowego w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie.
W artykule Teatr „IGRASZKA” przedstawiamy działaność i osiągnięcia teatru szkolnego ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Rzeszowie. W dziale „z doświadczeń nauczycieli...” zamieszczamy ciekawy artykuł – Obchody trzechsetnej rocznicy śmierci ks. Piotra Skargi w szkołach średnich w Galicji w 1912 r. W nawiązaniu do 50 rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego, w rubryce „ze zbiorów Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie”, prezentujemy iteraturę historyczną (książki i artykuły) poświęconą powstaniu. Dziękujemy wszystkim, którzy przyczynili się do powstania kolejnego numeru pisma i zapraszamy nauczycieli Podkarpacia do dalszej współpracy. Życzymy przyjemnej lektury Janusz Ustrzycki
Objętość nadsyłanych artykułów nie powinna przekraczać 3 stron maszynopisu o rozmiarze czcionki 12, odstęp 1,5. Tekst powinien być wzbogacony materiałem zdjęciowym w formacie JPG. Do tekstu należy dołączyć krótką informację o autorze artykułu (zawód, miejsce pracy, miejscowość), nazwisko autora zdjęć oraz adres do korespondencji wraz z numerem telefonu. Redakcja nie zwraca nadesłanych materiałów i zastrzega sobie prawo do przeredagowania tekstów, skracania oraz zmian tytułów. Teksty i zdjęcia prosimy przesyłać na adres: Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli ul. Niedzielskiego 2, 35-036 Rzeszów „Nauczyciel i Szkoła” e-mail: nauczycieliszkola@pcen.pl, janusz.u@op.pl
Z działalności Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli
Baltie – jak uczyć skutecznie programowania Przed wielu laty był akademickim reprezentantem Czech w narciarstwie alpejskim, potem w latach 80. XX w. zachwycił się możliwościami programowalnych kalkulatorów. Kiedy nastała era komputerów z grafiką, zaczął intensywnie wymyślać narzędzie do nauki programowania dla dzieci i stworzył sympatycznego czarodzieja o imieniu Baltazar, który dzięki bogatej grafice i animacji umie wyczarować przeróżne rzeczy na potrzeby prawie każdego przedmiotu szkolnego. Mowa o Bohumirze Soukupie, jednym z najlepszych programistów na świecie, który od prawie 10 lat odwiedza Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie. Jego osoba jest kojarzona z nazwą Baltie, jako twórcy programu o tej nazwie. W tym czasie przeprowadził kilkadziesiąt konferencji, szkoleń, warsztatów komputerowych dla blisko 500 nauczycieli z naszego województwa. Program Baltie przez lata rozwija się i obecnie najbardziej znane są wersje Baltie3 i Baltie4 (3D). Ilekroć uczestniczę w spotkaniach z Bohumirem Soukupem, tylekroć zachwyca mnie sposób prowadzenia dialogu z uczestnikami, wielka pogoda ducha i praktyczny sposób przekazu. Dzieci i młodzież szybko nawiązują z Bohumirem kontakt, widząc w Nim pełnego uśmiechu, sympatycznego przewodnika po zabawie z czarującym Baltie.
Struktura nauczania programowania przez Bohumira Soukupa zawiera 4 tryby pracy dostosowane do grup wiekowych uczniów. Przy czym korzystający z programu Baltie uczą się definicji, skomplikowanych zagadnień związanych z programowaniem, języków programowania, w bardzo prosty sposób, przyjazny dla danego wieku dziecka. Kiedy czarują czyli kierują Baltie wydając mu graficzne polecenia, w tle ma miejsce proces programowania w określonym języku. Nauka algorytmiki odbywa się poprzez zabawę, przez uczenie się logicznego, graficznego tworzenia własnych programików i programów. Lekcje, konspekty, scenariusze zajęć z Baltie znalazły się w podręcznikach wielu wydawnictw edukacyjnych. Ministerstwo Edukacji Narodowej zatwierdziło program Baltie jako zalecany w nauczaniu informatyki. Taka metoda twórczej zabawy dostosowanej do poziomu wiekowego i zdolności ucznia przynosi bardzo dobre wyniki, a ich efekty można śledzić w Internecie podczas trwających non-stop konkursów na specjalnie do tego stworzonej platformie Baltie.NET. W dniach 29 stycznia – 2 lutego 2013 r. Bohumir Soukup znów gościł w województwie podkarpackim. Tym razem Jego zajęcia odbyły się w Tarnobrzegu, Rzeszowie, Krośnie oraz Mielcu. Pierwszy raz głównymi odbiorcami nie byli nauczyciele tylko sami uczniowie. Nauczycieli zaproszono w roli opiekunów
Bohumir Soukupie podczas zajęć z uczniami. W roli obserwatorów – nauczyciele
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Z działalności Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli
i obserwatorów lekcji, które z uczniami prowadził sam Bohumir. W trakcie zajęć mogli zapoznać się z metodyką wprowadzania uczniów w naukę z Baltie. Mieli okazję zobaczyć na żywo, jak dzięki bardzo przyjaznej atmosferze stworzonej przez twórcę programu, ich podopieczni szybko zachwycają się zabawą z czarodziejem, osiągając pierwsze sukcesy. Poprzez realizację na komputerach prostych ćwiczeń, stopniowo wprowadzani byli w tajniki programu. Bohumir Soukup w trakcie zajęć i po nich uzasadnił dlaczego warto uczyć algorytmicznego myślenia, zwracał uwagę na używane słownictwo, sposób motywowania uczniów do pracy. Nauczycielom spodobało się łatwe, intuicyjne podejście do nauki w Baltie, praca na gotowych elementach, dużo prostej, przyjaznej dzieciom grafiki oraz animacji. Na koniec pokazana została wersja 3D programu, której szerokie możliwości tworzenia animacji mile zaskoczyły nawet wytrawnych informatyków. Bardziej zaawansowani byli zadziwieni możliwościami programu, które dorównują językom klasy Pascal czy C. Nauczyciele i uczniowie zapoznali się ze sposobem rejestracji w konkursie, dzięki czemu mogą rozwią-
zywać zadania wraz z uczniami na etapie szkolnym, powiatowym, wojewódzkim, ogólnopolskim i międzynarodowym. Zadania są te same dla wszystkich kategorii wiekowych, dla bardziej ambitnych istnieje możliwość sprawdzenia swoich wyników w kategoriach połączonych. Ponadto uczniowie mają możliwość udziału w konkursie międzynarodowym Junior dla, i nie tylko dla początkujących programistów w Baltie3/Baltie4. Jednocześnie przygotowują się do konkursu Baltie. Wielką zaletą tego konkursu jest to, że wszystkie zadania są cały czas dostępne, więc można przystąpić do rywalizacji w każdej chwili i każde zadanie można poprawiać, ile razy ma się na to ochotę. Uczestnik po przesłaniu zadania dostaje natychmiastową odpowiedź o poprawności rozwiązania zadania i miejscu jakie zajmuje w międzynarodowej rywalizacji, co motywuje go do dalszych prób wykonania zadań jeszcze lepiej. Tegoroczne spotkanie z Bohumirem Soukupem zaowocuje pierwszym konkursem wojewódzkim, którego finał przewidywany jest na wiosnę, czyli już niedługo. Szczegóły można znaleźć na stronach www.baltie.pl, www.baltie.net. Opracował: Piotr Ożarski nauczyciel konsultant PCEN w Rzeszowie
Promocja zdrowia w szkołach
R
eforma szkolnictwa zakłada konieczność wprowadzenia do szkół edukacji prozdrowotnej. Szkoły naszego regionu edukację prozdrowotną prowadzą od ponad dziesieciu lat, ponieważ Rejonowa Sieć Szkół Promujących Zdrowie działa przy PCEN w Rzeszowie Oddział w Tarnobrzegu, od 17 grudnia 2002 r. Rejonowym koordynatorem Sieci jest Pani Barbara Wolny. Szkoły skupione w Sieci mają na celu kształtowanie u uczniów postaw prozdrowotnych, zdrowych nawyków żywieniowych oraz promocję zdrowego trybu życia. O tym jak ważna jest promocja zdrowia w szkołach świadczy fakt, że coraz więcej placówek decyduje się na udział w tej inicjatywie. Zapobieganie otyłości u dzieci i młodzieży poprzez prezentację uczniom dobrych praktyk pomocnych w kształtowaniu prawidłowych nawyków żywieniowych oraz aktywności fizycznej jest kluczem do sukcesu w kwestii profilaktyki chroniącej ludzi przed wieloma chorobami. Statystycznie w Europie otyłe jest co czwarte dziecko, w Polsce nadwagę ma 18% dzieci i młodzieży
w wieku szkolnym. Jest to poważne zagrożenie dla zdrowia polskiego społeczeństwa, ponieważ wyniki badań wskazują, że u 80% osób z nadwagą w młodości, otyłość utrzymuje się w dorosłym życiu. Powoduje to większe ryzyko zachorowalności na cukrzycę, miażdżycę, choroby układu krążenia, układu ruchu, a w konsekwencji krótszy czas trwanie życia. Według Barbary Woynarowskiej, Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji UW, Przewodniczącej Rady Programowej ds. Promocji Zdrowia i Profilaktyki Problemów Dzieci i Młodzieży, rola szkoły w profilaktyce otyłości jest kluczowa. Otyłość jest bowiem wielkim zagrożeniem dla ludzi w XXI, przyczynia się do powstawania wielu chorób śmiertelnych oraz zmian w psychice. Otyłość w dzieciństwie i młodości powoduje obniżenie poczucia własnej wartości, brak akceptacji, izolację, częste uczucie głodu, powodujące trudności w koncentracji, rozdrażnienie, mniejszą tolerancję na wysiłek fizyczny, nadmierne obciążenie układu ruchu, zmiany metaboliczne i skórne, częstsze występowanie różnych dolegliwości. Osoby otyłe częściej są Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Z działalności Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli
Rejonowa konferencja naukowa z promocji zdrowia, październik 2012 r. – wręczenie Certyfikatów Placówek Promujących Zdrowie
ofiarami przemocy ze strony rówieśników. Leczenie otyłości u dzieci jest bardzo trudne oraz mało skuteczne, więc lepiej jej zapobiegać poprzez zdrowe, racjonalne żywienie oraz aktywność fizyczną. Zadaniem szkoły w przeciwdziałaniu otyłości wg Barbary Woynarowskiej jest zapobieganie wystąpieniu nadwagi u uczniów poprzez upowszechnianie zdrowego żywienia i odpowiedniej aktywności fizycznej, a także edukację zdrowotną i wspieranie uczniów z nadwagą. W szkole dostępne powinny być tylko produkty i napoje o wysokich walorach zdrowotnych. Lekcje wychowania fizycznego powinny być organizowane w odpowiednich warunkach oraz tak, aby były atrakcyjne dla uczniów. Należy zwiększyć aktywność fizyczną w codziennym życiu szkoły poprzez aktywność ruchową w czasie przerw międzylekcyjnych, systematyczne prowadzenie ćwiczeń śródlekcyjnych, zachęcanie do pokonywania drogi do i ze szkoły pieszo lub na rowerze. Wprowadzanie do szkół wszelkich programów edukacyjnych promujących zdrowe nawyki pomoże w poszerzeniu wiedzy na temat racjonalnego odżywiania oraz aktywnego stylu życia, a co za tym idzie w walce z otyłością i w konsekwencji wieloma innymi chorobami, będącymi jej skutkami. Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie Oddział w Tarnobrzegu wraz z Wydziałem Zamiejscowym Nauk o Społeczeństwie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w Stalowej Woli, Instytutem Pedagogiki oraz Rejonową Siecią Szkół
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Promujących Zdrowie przynajmniej raz w roku organizuje konferencje z zakresu promocji zdrowia, podczas których wręczane są Certyfikaty Placówek Promujących Zdrowie dla kolejnych szkół i przedszkoli przystępujących do programu. Robert Pluta, wicedyrektor PCEN w Rzeszowie ds. Oddziału w Tarnobrzegu powiedział: Rola szkół promujących zdrowie w kształtowaniu postaw prozdrowotnych, które będą procentować w przyszłości zdrowszym i bardziej świadomym potrzeby zdrowego trybu życia społeczeństwem, jest ogromna. Jesteśmy dumni, że PCEN ma tak wielki udział w działaniach wspierających podkarpackie szkoły w rozwoju edukacyjnym naszego regionu. Ogromne znacznie ma dorobek placówek, które po kilku latach pracy oraz starań otrzymują Certyfikat Szkoły Promującej Zdrowie. Rejonowa Sieć Szkół Promujących Zdrowie wraz z Podkarpackim Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie Oddział w Tarnobrzegu organizuje spotkania dla koordynatorów ds. promocji zdrowia. W ramach odbywających sie w tym roku warsztatów nauczyciele zostaną przygotowani do wzmacniania działań z promocji zdrowia w swoich placówkach oraz ukierunkowani w zakresie sporządzania dokumentacji potrzebnej do uzyskania kolejnych certyfikatów. Warsztaty będą realizowane od lutego do czerwca 2013 r. Opracowała: Monika Błasiak-Brud PCEN w Rzeszowie Oddział w Tarnobrzegu
Z życia szkół i placówek oświatowych
Sześćdziesiąt lat minęło Jubileusz Szkoły Podstawowej w Futomie
D
nia 31 stycznia 2013 r. Szkoła Podstawowa im. św. Jana Kantego obchodziła uroczyście swoje 60-lecie połączone ze 125 rocznicą futomskiej oświaty. Po uroczystej mszy św. i rozstrzygnięciu konkursu plastycznego o patronie szkoły – św. Janie Kantym młodzież, nauczyciele, rodzice, zaproszeni goście i absolwenci udali się do szkoły – jubilatki. Dyrektor szkoły Zdzisław Chlebek przywitał gości, krótko nawiązał do obchodzonych jubileuszy i przekazał głos młodzieży szkolnej. Uczniowie zaprezentowali program historyczno-poetycko-muzyczny przygotowany przez Panie Krystynę Krywiczanin i Iwonę Bocek oraz dyrektora szkoły. Zaprezentowano najważniejsze wydarzenia z życia szkoły i futomskiej oświaty opracowane na podstawie starych kronik, protokołów Rady Pedagogicznej, Dziennika budowy szkoły. W najstarszej kronice szkolnej założonej w 1923 r. przez kierownika Władysława Haliga czytamy, że pierwsza szkoła powstała w Futomie w 1888 r. Miejscowa społeczność z uznaniem wspomina pracę Jana Kolanko i Józefa Makowicza – znanych społeczników, założycieli koła teatralnego i chóru sprzed I wojny światowej. W 1913 r. zorganizowali 25-lecie szkoły wystawiając sztukę Wóz Drzymały. Nasza Szkoła Szkoła nasza - miła, mała, Naszych rodziców wychowała Teraz nas uczy o przeszłości O bitwach, wojnach, Dniu Niepodległości O krajach, górach i morzach O lecie, zimie, słońcu i polarnych zorzach. My ją za to bardzo kochamy I chlubę przynieść zamierzamy.
Futomianie docenili też pracę kierownika Władysława Haliga oraz małżeństwa Marii i Leona Horyniów, pracujących w XX-leciu międzywojennym, którzy krzewili kulturę przez założony chór i koło teatralne. W latach dwudziestych nadano szkole imię św. Jana Kantego. Po 1939 r. zamknięto szkolę, później edukację przywrócono, ale wobec okupacyjnych ograniczeń rozwijała się ona w formie tajnego nauczania. W 1948 r. kierownikiem szkoły został Władysław Sochaj. Dwieście czterdzieści dzieci uczył kierownik i troje nauczycieli. Pan Sochaj wspominał: Szkołę zastałem w opłakanym stanie. Zniszczone prawie wszystko. Brak pomocy naukowych, przepalone piece, wypadające lepianki. Jednak dużą pociechą dla mnie i nadzieją na przyszłość była dziatwa szkolna bardzo chętna do pracy… Zarysował się fakt budowy nowej szkoły.
Ułożę piosenkę i poślę w świat Mej szkole jubileusz umilę, bo dzisiaj świętuje 60 już lat. Na jubileusz Panowie i Panie pośpieszcie co tchu. O przyjaciele życzcie dziś szkole wytrwania do lat stu. Pracy tak wiele, radości i smutków Nie skąpił jej czas. Dziś jubileusz! Szkole strzeliło 60 już lat. Nasz cały dorobek, od dawna do dziś: pamiątki, kroniki, wystawy. Do marzeń dalekich powraca dziś myśl i budzi nowe postawy.
Dyrektor szkoły Zdzisław Chlebek wita zaproszonych gości
Miejscowa społeczność pod kierownictwem sołtysa Ferdynanda Wyskiela wystąpiła z projektem budowy nowej szkoły. Od 1944 r. Futoma posiadała własny Zespół Cegielniany. Gromadzili materiały budowlane: kamień, drewno, wypalali cegłę. Wydrukowali cegiełki, które wysłali do rodaków w Ameryce. W 1948 r. Ferdynand Wyskiel stanął na czele Komitetu Budowy Szkoły. 15 września 1948 r. wmurowano kamień węgielny pod budowę szkoły. W listopadzie 1952 r. młodzież weszła do nowych, jasnych sal bez swojego patrona – św. Jana Kantego, nie pasującego do stalinowskich czasów. W latach 1954-59 Władysława Sochaja zastąpił nowy kierownik Józef Skoczylas – organizator pracowni fizyko-chemicznej, technicznej, świetlicy, zastępczej sali gimnastycznej i biblioteki. W 1957 r. założył Szkołę Przysposobienia Rolniczego dla dorosłych. Grono nauczycielskie liczyło wówczas 7 osób. Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Z życia szkół i placówek oświatowych
Poczty sztandarowe Szkoły i Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej w kościele
W latach 1958-60 wieś została zelektryfikowana, a budynek szkoły zradiofonizowany. Nowym kierownikiem w 1959 r. został Pan Roman Sowa. Szkoła po raz pierwszy w swej historii stała się obiektem kolonijnym na czas wakacji. Dużym uznaniem mieszkańców cieszyły się zorganizowane przez kierownika Sowę kursy gotowania, pieczenia, kroju i szycia w przygotowanych pracowniach gospodarstwa domowego i krawiectwa. Od 1963 r. aktywnie działała drużyna harcerska. W latach 1964-66 wybudowano Dom Nauczyciela, który rozwiązał problemy mieszkaniowe zamiejscowych nauczycieli. Od roku szkolnego 1966/67 szkoła stała się ośmioklasowa. W 1968 r. piece kaflowe zastępuje centralne ogrzewanie. W latach 1969-70 oddano do użytku odkryty basen kąpielowy. W 1971 r. kierowanie szkołą przejęła Janina Sowa. W latach 1974-78 futomską podstawówką kierował Pan Marian Pikul. Młodzież oprócz obowiązkowego języka rosyjskiego uczyła się języka niemieckiego i esperanto. Kolejno dyrektorami szkoły byli: Mieczysław Chmiel (1982-1985) – szkoła została w tym czasie odwodniona i ogrodzona; Zbigniew Nowak (19851988); Krystyna Krywiczanin (1988-1992) – placówka zyskała funkcjonalne boisko asfaltowe; Kazimiera Wyskiel (1992-1997). W 1993 r. gościliśmy w szkole po raz pierwszy misjonarza ks. Zdzisława Kruczka pracującego w Papui Nowej Gwinei. Ponadto gościliśmy na spotkaniach z młodzieżą Sybiraków, żołnierzy Armii Krajowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, przedstawicieli Rodzin Katyńskich i Obozów Pracy w Niemczech. W 1995 r. szkoła była współorganizatorem Jubileuszu 50-lecia organizacji Wolność i Niezawisłość, połączonej
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
z odsłonięciem tablicy ku czci ppłk. Józefa Maciołka. 19 czerwca 1997 r. w Kuratorium Oświaty w Rzeszowie Pani Ewa Skawińska i jej wychowankowie zaprezentowali wystawę haftu ludowego i koronki pod hasłem Tańcowała igła z nitką. W latach 1996-1997 przy poparciu Pani burmistrz Stanisławy Bęben została opracowana dokumentacja budowy sali gimnastycznej. W 1997 r. funkcję dyrektora szkoły obejmuje Zdzisław Chlebek. W Misji szkoły czytamy: Szkoła prorodzinna – integrująca wszystkie pokolenia. Szkoła pielęgnująca odwieczne chrześcijańskie tradycje. Szkoła szacunku,
Uczniowskie przybory, tablica i ławka sprzed 60 lat
Z życia szkół i placówek oświatowych
przywiązania i miłości do swej Małej Ojczyzny – jej obyczajowości, tradycji, kultury ludowej i patriotycznych postaw z przeszłości. Szkoła wrażliwości na piękno przyrody i harmonijnego z nią obcowania. Szkoła otwarta na współpracę z innymi. Realizując misję współpracujemy z rodzicami i seniorami w ramach Dni Mamy i Taty, Babci i Dziadka. Przez funkcjonujący w szkole od 2004 r. Wolontariat Studencki, Fundację Generator Inspiracji i Młodzieżowe Centrum Nauki staramy się docierać do naszych absolwentów i młodzieży, dla których szkoła, pracownia komputerowa i obiekty sportowe są zawsze otwarte. Uczestniczymy w organizowanych przez ks. Jana Czaję konkursach na najpiękniejszą Szopkę Bożonarodzeniową, Kapliczkę, Palmę Wielkanocną. Wystawiamy Jasełka, obchodzimy wspólną Wigilię z Betlejemskim Światłem Pokoju. Szkolne Koło Caritas odwiedza ludzi samotnych, chorych, i zajmuje się adopcją na odległość ucznia z Afryki. Byliśmy współorganizatorami odsłonięcia pamiątkowych tablic i gablot ku czci Ferdynanda Wyskiela, ppłk. Józefa Maciołka, Antoniego Rząsy. Wychowujemy w szacunku do przeszłości i tradycji regionalnych przez otwartą w 2000 r. Izbę Pamięci i Tradycji. Współpracujemy z Zespołem Obrzędowym Futomianie, kapelą ludową, Stowarzyszeniem Kultywowania Kultury i Tradycji Ziemi Futomskiej przy organizacji uroczystości i imprez regionalnych, programów unijnych i zajęć artystycznych. W latach 2002-2003 współpracowaliśmy z Telewizją Rzeszów przy realizacji filmów dokumentalnych o Futomie i futomskich kapliczkach. Od 2007 r. organizujemy Gminne Festiwale Muzyki i Przyśpiewki Ludowej. Szkoła była miejscem pro-
mocji lokalnych publikacji Zapiski z dziejów Futomy Zofii Licznerskiej i Z dziejów Futomy Marka Pępka. W ramach wychowania patriotycznego organizowaliśmy liczne spotkania z bohaterami i uczestnikami II wojny światowej. W 2004 r. byliśmy organizatorami 60-lecie Akcji Burza i Powstania Warszawskiego z udziałem grupy Leszka Kiesia prezentującej mundury, broń i dokumenty z II wojny światowej. W 2007 r. szkole przyznano Medal Pro-Memoria. W 2010 r. zasadziliśmy Dąb Katyński ku czci ofiary Katynia porucznika Romana Androlettiego. W 2011 r. rodzina ppłk Józefa Maciołka przekazała szkole Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski z Gwiazdą. Wrażliwość na piękno przyrody przejawia się przez organizowane kuligi, rajdy rowerowe, wycieczki ekologiczne. Współpracujemy od lat ze Związkiem Komunalnym Wisłok uczestnicząc w organizowanych konkursach, akcjach i programach Ekonauci. Wspólnie z Kołem Łowieckim Sarenka dokarmiamy zwierzęta zimą i wzbogacamy wiedzę o życiu w lesie w różnych porach roku. Wraz z Gospodarką Komunalną w Błażowej segregujemy surowce wtórne. Bank Spółdzielczy z Błażowej wdraża naszych uczniów do systematycznego oszczędzania. Jesteśmy szkołą otwartą na współpracę ze środowiskiem lokalnym. Współpraca z działającym w szkole od 2004 r. wolontariatem, Fundacją Barka, Generatorem Inspiracji, powstałym niedawno Młodzieżowym Centrum Nauki przyczyniły się do realizacji wielu akcji, konkursów, zajęć, programów, atrakcyjnych wycieczek, zimowisk i kolonii jak: Pomóż dzieciom przetrwać zimę, Projektor, Młody Nobel, Noc Młodych Naukowców, Działaj Lokalnie. Dzięki wolontariuszom uczniowie szkół z naszej gminy wyjechali na
Część artystyczna w wykonaniu młodzieży klas starszych
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Z życia szkół i placówek oświatowych
Pokazy z chemii i fizyki członków Młodzieżowego Laboratorium Nauki
kolonię na Mazury, zimowisko do Karpnik na Dolny Śląsk, wycieczkę do Kazimierza Dolnego, Lublina i Nałęczowa. Mieliśmy okazję gościć studentów z Meksyku, Chin, Brazylii, Tajwanu, Malezji i Rumunii. W ramach współpracy z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej, wolontariuszami i szkołami z naszej gminy, w latach 2003-2011, organizowaliśmy kolonie letnie dla dzieci z gminy Błażowa. Byliśmy gospodarzami Podkarpackiej Olimpiady w tenisie stołowym (w latach 2001-2010). Nasi uczniowie odnosili liczne sukcesy w olimpiadach i konkursach plastycznych, wokalnych, ekologicznych, filatelistycznych, przedmiotowych, wiedzy pożarniczej i sportowych na szczeblu powiatowym, wojewódzkim a nawet ogólnopolskim. Gminny Ośrodek Kultury we współpracy ze szkołą organizuje coroczne Koncerty Kolęd i Pastorałek oraz realizował Program Sąsiedztwa Polska – Białoruś – Ukraina – Interreg III. Stowarzyszenie Dzieci i Osób Niepełnosprawnych gościło z Mikołajkami u swych podopiecznych. Wspieramy Panią Sołtys Małgorzatę Drewniak, Stowarzyszenie Kultywowania Kultury i Tradycji, Straż Pożarną i Gminny Ośrodek Kultury w organizacji Dni Futomy przez prezentację wystaw rękodzieła artystycznego i udział młodzieży w występach artystycznych. Współpracujemy z Ochotniczą Strażą Pożarną, dzięki której funkcjonuje Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza, stwarzająca nam możliwość udziału w konkursach, pokazach strażackich i wyjazdach kolonijnych. Współpraca szkoły z lokalnym środowiskiem zaowocowała organizacją Jubileuszu XX-lecia futomskiej kapeli oraz benefisów artystycznych poetów Mieczysława Arkadiusza Łypa i Janusza Koryla. Dzięki naszym partnerom, mieliśmy okazję podejmować w szkole wielu gości: rzeźbiarza Marcina Rząsę, artystę Józefa Brodę, premiera i europosła Jerzego
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Buzka, Stanisława Drewniaka, misjonarzy: Zdzisława Kruczka, Dariusza Blecharza i Zdzisława Olejko z Afryki, podróżniczkę Elżbietę Dzikowską, poetkę Barbarę Paluchową, profesora Andrzeja Nowakowskiego, kolekcjonera i właściciela Prywatnego Muzeum Wsi Podkarpackiej – Augustyna Rybkę i wielu innych. Ważnymi datami w historii szkoły na przestrzeni ostatnich 15 lat były: • 1 października 1997 r. – otwarcie szkolnej stołówki; w pierwszym roku jej funkcjonowania z gorącego posiłku korzystało 158 uczniów naszej szkoły; obecnie stołówka żywi uczniów ze szkół w Futomie, Piątkowej, Białce i Lecce (przygotowuje 145 obiadów), • 17 grudnia 2000 r. – otwarcie sali gimnastycznej z zapleczem kuchennym, • maj 2001 r. – oddanie do użytku nowoczesnej kotłowni gazowej, • 17 października 2002 r. – Jubileusz 50-lecia szkoły, przywrócenie szkole imienia św. Jana Kantego • 2006 r. – miejscowy artysta rzeźbiarz Józef Drewniak wyrzeźbił okazałą figurę patrona św. Jana Kantego, która wita gości wchodzących do szkoły. Wiele prac remontowych w szkole i wokół budynku wykonali nieodpłatnie pracownicy szkoły wraz z konserwatorem Romanem Łachem i rodzicami, dzięki środkom wypracowanym przez Radę Rodziców, szkołę, sponsorów i ofiarodawców. Szczególnym wsparciem dla dyrekcji szkoły, nauczycieli i uczniów jest Rada Rodziców, która z wypracowanych środków dofinansowała wiele remontów, zakupiła pomoce dydaktyczne, tablice interaktywne, meble oraz dofinansowuje uroczystości szkolne i atrakcyjne wycieczki do Miejsc Pamięci Narodowej: Warszawy, Krakowa, Gniezna, Poznania, Biskupina. Opracował: Zdzisław Chlebek dyrektor Szkoły Podstawowej w Futomie
Z życia szkół i placówek oświatowych
Teatr „IGRASZKA” z rzeszowskiej Szkoły Podstawowej nr 1
W
Szkole Podstawowej nr 1 w Rzeszowie od 14-tu lat działa Szkolny Teatr „IGRASZKA” prowadzony wg mojego autorskiego programu „Edukacja teatralna w klasach I-III szkoły podstawowej”. Należą do niego chętni uczniowie w wieku 7 – 10 lat. Teatralne sukcesy Młodzi aktorzy mają na swoim koncie liczne sukcesy. Wielokrotnie zdobyli tytuł zwycięzcy w Międzyszkolnych Konkursach Recytacji i Inscenizacji oraz w Wojewódzkim Przeglądzie Małych Form Teatralnych „Bajkowisko”, m.in. za spektakle Przy ulicy Astronomów i Szewczyk Dratewka. W ubiegłym roku zdobyli I miejsce w Powiatowym Konkursie Inscenizacji „Polska w legendzie”. Uczniowie prezentują swój talent nie tylko w szkole, ale również na deskach Teatru „Maska” w Rzeszowie oraz w Wojewódzkim Domu Kultury. Owocne rozwijanie zainteresowań i uzdolnień aktorskich uczniów przyczyniło się do zdobycia przez szkołę dwóch zaszczytnych tytułów: „Szkoła z klasą” (za zadanie Więcej kultury) oraz „Szkoła Odkrywców Talentów” nadany w 2011 r. przez Ministra Edukacji Narodowej.
Dla rzeszowian i o Rzeszowie Szkolny Teatr „IGRASZKA” często występuje dla lokalnego środowiska. Systematycznie bawi i edukuje dzieci z okolicznych rzeszowskich przedszkoli. Cyklicznie odwiedza podopiecznych Ośrodka Terapii Zajęciowej Caritas Diecezji Rzeszowskiej przy ul. Lubelskiej w Rzeszowie. Właśnie ostatnio, 19 grudnia 2012 r., młodzi aktorzy z „jedynki” zaprezentowali barwne i pełne muzyki przedstawienie teatralne z morałem, pod tytułem Jak powstała nazwa Rzeszów. Było to kolejne spotkanie w ramach wzajemnej współpracy Caritasu i SP nr 1. Tego typu akcje mają dużą wartość dla obu stron. Są niezmiernie ważne w terapii i rozwoju osób niepełnosprawnych. Przedstawienia przygotowane przez uczniów szkoły zawsze mają wartość poznawczą i wychowawczą. Podopieczni ośrodka mają okazję spotkań i rozmów z młodszymi kolegami oraz obejrzenia spektakli teatralnych w ich wykonaniu, co sprawia im wiele radości. Z kolei występujące dzieci uczą się dobroczynności i tolerancji, kształcą wrażliwości i otwartość na potrzeby ich starszych niepełnosprawnych kolegów, a przy tym rozwijają swój talent.
I miejsce Szkolnego Teatru „Igraszka” zdobyte w Powiatowym Konkursie Inscenicazji „Polska w legendzie” – Teatr Maska, 2012 r..
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Z życia szkół i placówek oświatowych
Występ Szkolnego Teatru „Igraszka” w SP nr 1 w Rzeszowie
Występ Szkolnego Teatru „Igraszka” w WDK w Rzeszowie
SP nr 1 współpracuje owocnie z redakcją gazety codziennej „Nowiny”. W wyniku wspólnych działań w czerwcu 2012 r. na scenie miejskiej w Parku Jedności Polonii z Macierzą przy ul. Pułaskiego w Rzeszowie, podczas finału plebiscytu Przebojowe Dzieciaki 2012 ogłoszonego przez redakcję „Nowin”, młodzi aktorzy z „IGRASZKI” zaprezentowali spektakl Jak powstała nazwa Rzeszów dla licznie zgromadzonych mieszkańców regionu. W swoim repertuarze Szkolny Teatr „IGRASZKA” nawiązuje do historii i teraźniejszości Rzeszowa. Nasze widowiska historyczne Znani rzeszowianie i Z dziejów mojego miasta i szkoły (najstarszej w Rzeszowie!) doskonale wpisują się w realizowaną w SP nr 1 innowację pedagogiczną Rzeszów – moja mała ojczyzna. Są pomocne dla uczniów – aktorów i uczniów – widzów w zapamiętaniu istotnych treści, których znajomość jest niezbędna, aby odnieść sukces w corocznym wewnątrzszkolnym Quizie Wiedzy Czy znasz swoje miasto? Możemy w pełni pochwalić naszych młodszych i starszych uczniów, gdyż systematycznie zdobywają tytuł finalistów Miejskiego Konkursu Wiedzy Rzeszów – moje miasto, organizowanego pod patronatem Urzędu Miasta Rzeszowa i odbierają nagrody w Ratuszu.
Więcej informacji na ten temat znajduje się na stronie www.bitwaraclawicka.pl. Jednocześnie pracujemy nad przygotowaniem nowego spektaklu. Będzie to Latający kufer – barwne przedstawienie, okraszone muzyką i tańcem Bliskiego Wschodu oraz stylizowanymi tureckimi kostiumami a także … efektami specjalnymi! I koniecznie z morałem dla widza. Zdradzę, iż morał będzie taki: Zapamiętam to na wszystkie lata: udawanie kogoś kim się nie jest, nigdy nie popłaca! Cóż więcej powiedzieć widzu mój drogi? Cieszymy się, żeś przyszedł w teatru te progi. I naukę weźmiesz z tej historii jedną: zawsze bądź uczciwy! To już wiesz na pewno! Stosowanie tego to nie z mleczkiem kaszka, o czym opowiadał Wam Teatr Igraszka Dlaczego warto, czyli co jest w tym pudełku? Dlaczego warto, czyli co na to Unia Europejska? Zajęcia artystyczne typu teatralnego są swoistym „pudełkiem”, które skrywa skarby edukacyjne: ogromne walory poznawcze i wychowawcze. Najważniejszą ich rolą jest dodatni wpływ na rozwój osobowości dziecka. Czynny udział w zabawie w teatr zbliża uczniów do sztuki, ułatwia zapoznanie z różnymi jej dziedzinami. Inspiruje i rozwija dziecięcą twórczość oraz uczy efektywnej współpracy w grupie. Zmusza także do refleksji nad własnym postępowaniem poprzez ciągłe przedstawianie toczącej się walki między dobrem a złem. Poza tym widzę, jak dzieci nieśmiałe, tzw. szare myszki lub zakompleksione czy mniej zdolne, pochłonięte dobrą zabawą zapominają o własnej niepewności, wadach wymowy, czy kłopotach z nauką – w ten sposób zyskują pewność siebie i podnoszą samoocenę. Z kolei uczniowie niezdyscyplinowani, hałaśliwi, wdrożeni zostają do wewnętrznego zdyscyplinowania oraz panowania nad swoimi emocjami. Jest to więc nieoceniona pomoc w diagnozie i terapii dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
Jakie są plany na przyszłość? Najbliższe plany Szkolnego Teatru „IGRASZKA” to prezentacja w marcu/kwietniu spektaklu Jak powstała nazwa Rzeszów podczas Finału Wojewódzkiego Konkursu Insurekcja kościuszkowska oczami młodych Polaków organizowanego przez Millenium Hall, Teatrum Bitwy pod Racławicami i Fundacji Tradycji Kościuszkowskiej. Uroczystość odbędzie się w Europejskiej Galerii Sztuki w Centrum Kulturalno-Handlowym Millenium Hall przy Al. Kopisto 1 w Rzeszowie. Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych sztuką, kulturą i historią. 10
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Z życia szkół i placówek oświatowych
Występ Szkolnego Teatru „Igraszka” w Ośrodku Terapii Zajęciowej Caritas Diecezji Rzeszowskiej, grudzień 2012 r.
Uważam, iż my – nauczyciele oraz animatorzy kultury powinniśmy mocno dbać, aby te zajęcia artystyczne (plastyczne, muzyczne, teatralne, taneczne), które mamy do dyspozycji, jak najlepiej wykorzystać. Dlaczego? Otóż jak wynika z opublikowanego w 2010 r. raportu opracowanego w ramach programu Eurydice (Europejska sieć informacji o edukacji) w Polsce mamy aż pięć razy mniej zajęć artystycznych w szkołach niż w Finlandii i cztery razy mniej niż w Szwecji . Natomiast w połowie państw europejskich (badania przeprowadzono w 30 krajach Europy) teatr jest przedmiotem obowiązkowym – jako część programu nauczania przedmiotów artystycznych lub część innych obowiązkowych obszarów dydaktycznych (najczęściej jest to język nauczania/literatura) . Widzimy więc, iż rola, jaką edukacja artystyczna odgrywa w zwiększaniu kompetencji młodych ludzi w XXI w., jest powszechnie doceniana w Europie. Komisja Europejska wystąpiła z projektem utworzenia Europejskiej Agendy Kultury, który w 2007 r. zatwierdziła Rada Unii Europejskiej. W Agendzie tej położono nacisk na wpływ edukacji artystycznej na rozwój kreatywności uczniów. Strategia współpracy krajów UE w zakresie edukacji i szkoleń w następnej dekadzie wyraźnie podkreśla znaczenie kompetencji kluczowych, w tym świadomości kulturalnej i kreatywności.
Reasumując, jestem przekonana, że łączenie nauki z zabawą i sztuką to skuteczny oraz atrakcyjny sposób na kształtowanie wrażliwości artystycznej i moralnej uczniów, rozwijanie twórczej ekspresji i potrzeby kontaktu z kulturą. I tego życzę wszystkim młodym artystom i ich opiekunom!
Eurydice, Arts and Cultural Education at School in Europe (Edukacja artystyczna i kulturalna w szkołach w Europie), Agencja Wykonawcza ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego (EACEA), Warszawa 2010, s. 31 Ibidem, s. 29
Opracowała: Iwona Bereś nauczyciel i opiekun Szkolnego Teatru „Igraszka” w Szkole Podstawowej Nr 1 w Rzeszowie
Występ Szkolnego Teatru „Igraszka” w SP nr 1 w Rzeszowie
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
11
Wystawa w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie
Hej, strzelcy, wraz! 150 rocznica Powstania Styczniowego
fot. J. Ustrzycki
Z życia szkół i placówek oświatowych
Relacja z lekcji muzealnej Choinka do góry nogami?
M
uzeum Etnograficzne w Rzeszowie od kilku lat w swojej ofercie edukacyjnej proponuje lekcję muzealną poświęconą wiejskim tradycjom Bożego Narodzenia. Uczniowie Szkoły Podstawowej nr 19 skorzystali z zaproszenia Muzeum i przy pomocy prowadzących uczestniczyli w lekcji porównującej tradycje bożonarodzeniowe w Polsce i Wielkiej Brytanii. Przygotowanie do zajęć w muzeum było dla uczniów szkoły wymagające i pracochłonne. Dzieci gromadziły informacje dotyczące obchodów świąt Bożego Narodzenia w Wielkiej Brytanii. Utrwaliły poznane we wcześniejszych klasach słownictwo, poznały też nowe wyrażenia. Próbowały dowiedzieć się jak najwięcej nie tylko z podręczników szkolnych i zasobów bibliotek ale również od swoich najbliższych, którzy przebywają na obczyźnie od wielu lat i zdążyli już przywyknąć do angielskich zwyczajów świątecznych. Później przyszedł czas na wycieczkę do Muzeum aby zdobyć wiedzę o polskich zwyczajach. Święta Bożego Narodzenia zawsze są pełne radości, sam temat wydawał się więc uczniom niezwykle bliski i ekscytujący. Oczekiwały z niecierpliwością na wizytę w Muzeum. Radość z wycieczki podsycał fakt, że dzieci miały poznać prawdziwe zwyczaje swoich prababć
i pradziadków. To byli ich przodkowie, uczniowie więc bardzo się z nimi identyfikowali. Zwiedzanie Muzeum zaczęliśmy od wizyty w pomieszczeniu, które przypominało wnętrze dawnej chaty. Mogliśmy wygodnie usiąść, rozgościć się, spoglądać ,,przez okno” na wiejski krajobraz. Wszystko przygotowane było niezwykle realnie, czuliśmy się tak, jakbyśmy przenieśli się w czasie. Zajęcia prowadziła Elżbieta Dudek-Młynarska. Na wstępie wyjaśniła czym zajmuje się Muzeum Etnograficzne i przybliżyła ogólnie tematykę spotkania. Opowieść o tradycjach zaczęła się tak naprawdę od opisów przeżywania adwentu przez naszych przodków. Pani etnolog wyjaśniła dzieciom, że w tych odległych dla nich czasach technika nie była tak rozwinięta, życie było bardziej wymagające, szczególnie jeśli chodziło o gromadzenie dóbr. Rolnik był przecież uzależniony od łaskawości przyrody, gromadzenie więc świątecznych zapasów wymagało od naszych przodków determinacji i ogromnego wkładu pracy. Wszystkie informacje przekazywane przez Panią przewodnik poparte były przykładami: uczniowie mogli zobaczyć prawdziwe przedmioty z dawnych lat, które służyły prababciom w gospodarstwie i w kuchni. To dzięki nim można było być bardzo blisko historii, niemal ,,dotknąć” przeszłości. Dzieci zrozumiały jak
Uczniowie w trakcie wykonywania ozdób świątecznych
14
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Z życia szkół i placówek oświatowych
bardzo różniło się dawne życie od naszego, współczesnego. Co więcej, dzieci przytaczały historie opowiadane im przez swoich bliskich. Wiele z nich ma rodziców pochodzących z różnych regionów kraju. Lekcja stała się jeszcze ciekawsza poprzez porównanie tych zwyczajów. Okazało się, że dzieci należące do jednej klasy spędzają wigilię w inny sposób. Dotyczyło to również przesądów. Na przykład, w wigilię oczekiwano przyjścia mężczyzny do domu gospodarza, tak, by ten miał przez cały rok szczęście. Zaskakujące jest jednak to, że w innym regionie oczekiwano kobiety, a przed mężczyznami zamykano drzwi, by nie przynosiło to pecha. Bardzo interesująca była też historia o wyznaczeniu terminu Świąt Bożego Narodzenia. Poznaliśmy znaki solarne, obejrzeliśmy zdjęcia chat, w których można było te znaki zauważyć. Dowiedzieliśmy się, jakie znaczenie miał kult boga słońca w kulturach ludów starosłowiańskich. Jak obchodzono Święta? Wiemy już, że dawniej nie było choinki. Zamiast niej można było przygotować stroik z gałązek, ,,jutkę”. Nic, co na niej się znalazło nie było przypadkowe. Jabłka na przykład miały przynieść urodzaj na nadchodzący rok. Dzieci były podekscytowane oglądaniem przepięknych ozdób ze słomy, opłatków i papieru. Właśnie takie przygotowywali nasi przodkowie! Uczniowie próbowali zapamiętać w jaki sposób wykonano różne ozdoby. Twierdzili, że spróbują zrobić takie w domu. Pani Elżbieta Dudek-Młynarska obiecała wtedy, że pokaże im w czasie warsztatów jak wykonać świąteczne aniołki lub ozdoby z opłatków. Przygotowywanie wieczerzy wigilijnej bardzo różniło się od tej, którą przeżywamy w każdej współ-
Uczestnicy lekcji muzealnej
czesnej rodzinie. Ilość potraw oczywiście zależała od zamożności rodziny. Wszystkie dania były jarskie, jednak nie były tak wykwintne jak współcześnie. Zanim rozpoczęła się wieczerza dzielono się czosnkiem. Jak się okazuje, zwyczaj ten przetrwał w niektórych regionach do dziś! Spożywanie smakołyków z jednego talerza było podstawą. Dzieci potwierdziły, że w wielu domach nadal przywiązuje się wagę do tego, by spożywać potrawy drewnianą łyżką z jednego talerza. Poznaliśmy również przesądy i wróżby, które nas bardzo zaintrygowały. Bardzo ciekawe były przepowiednie dotyczące pogody (na łupki cebuli symbolizujące 12 miesięcy sypano sól, jeśli łupka pozostawała sucha oznaczało to, że miesiąc który ta łupka symbolizuje będzie suchy, itd.). Dzieci próbowały zapamiętać i zapisywać jak najwięcej wróżb. Kiedy zapytałam je dlaczego to robią, odpowiedziały, że muszą je przeprowadzić w domu i nauczyć swoich rodziców! Mogliśmy słuchać tych historii godzinami, ograniczał nas jednak czas, więc udaliśmy się na zajęcia plastyczne. Nauczyliśmy się robić ,,świat” – ozdobę świąteczną z opłatka i papierowe aniołki. Próbowaliśmy sobie przypomnieć poznane właśnie przedmioty i zwyczaje by nazwać je po angielsku. Bardzo żałowaliśmy, że wizyta w Muzeum dobiegała końca. Po powrocie do szkoły przygotowaliśmy zestawienia, w których porównaliśmy zwyczaje bożonarodzeniowe w Polsce i Wielkiej Brytanii. Jak się okazało, wiele nas łączy!
Uczniowie w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie
Opracowała: Barbara Cyrulik nauczycielka języka polskiego SP nr 19 w Rzeszowie, fot. G. Stec
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
15
Z życia szkół i placówek oświatowych
Relacja z lekcji muzealnej Licho nadali
W
dniu 20 listopada odwiedziłam z klasą 2 „e” z III LO w Rzeszowie Muzeum Etnograficzne im. F. Kotuli w Rzeszowie. Gościliśmy na lekcji muzealnej pt. Licho nadali.
Pani Judyta Sos, pracownik muzeum, zabrała nas w świat demonologii ludowej, dawnych przesądów i zabobonów. Na początku porównaliśmy czym jest demonologia w pojęciu religijnym, a czym w pojęciu etnograficznym. Następnie dowiedzieliśmy się jak zmieniały się wierzenia naszych przodków od początków Państwa Polskiego do czasów współczesnych. Później pani przewodnik przedstawiła systematykę demonologii ludowej w Polsce. Jest ona bardzo rozbudowana. Okazało się, że każda sfera przyrody miała swoje demony. Wierzono zarówno w demony gór, jak i wiatru, w takie które swoje siedziby mają w lasach i nad zbiornikami wodnymi. Młodzież, z niezwykłym zaciekawieniem, ale i z uśmiechami na twarzach, słuchała o wierzeniach w niebezpieczne rusałki, gnieciuchy i zmory. Usłyszeliśmy również nazwy mniej znane, takie jak Kocmeuch, Ubożęta czy Płamęta. Jak wierzyli nasi przodkowie, stwory te miały pomagać w pracy w gospodarstwie domowym. Usłyszeliśmy o tym, jak dawniej niewykształceni chłopi polscy tłumaczyli sobie przeróżne zjawiska występujące w przyrodzie, przypisując ich powstawanie demonom. Na przykład omdlenia spowodowane udarem słonecznym, występującym najczęściej w południe podczas letnich plac w polu przypisywano działaniom groźnych Południc. Dowiedzieliśmy się również po czym poznać czarownicę i jak się uchronić od jej uroków. A także jak zamawiano choroby – czyli jak leczono różne dolegliwości za pomocą zaklęć i różnych zabiegów magicznych. Wykładowi towarzyszyła multimedialna prezentacja ilustracji obrazujących ludowe wyobrażenia demonów, które niejednokrotnie rozbawiły uczestników lekcji. Wizerunki demonów znamy dzięki rzeźbiarzom, ale również twórcom, którzy sporządzali rysunki tych ciekawych postaci. Do najbardziej znanych należą Władysław Chajec i Jan Stasiowski. Nasze spotkanie z demonologią ludową w rzeszowskim Muzeum Etnograficznym, było dla nas wszystkich jedyną, jak dotąd, okazją zgłębienia tej części naszej historii i kultury, która, choć z pozoru mało istotna, miała tak wielki wpływ na życie polskiego chłopa przed wiekami. 16
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Topielce siadywały na kopach siana – J. Stasiowski, 1977 r.
Gnieciuch – W. Chajec, 1980 r.
Wysiadywacz inkluza – J. Stasiowski, 1977 r.
Opracowała: Maria Stępak nauczycielka III LO w Rzeszowie
Z doświadczeń nauczycieli konsultantów, doradców metodycznych i nauczycieli
Obchody trzechsetnej rocznicy śmierci ks. Piotra Skargi w szkołach średnich w Galicji w 1912 roku Tadeusz Ochenduszko Jednym ze sposobów wyrażania patriotyzmu przez mieszkańców Galicji w okresie jej autonomii było świętowanie ważnych dla Polaków rocznic narodowych. Przebiegało to zwykle podobnie. Najpierw powstawał we Lwowie (czasem w Krakowie) centralny komitet obchodów, zwany niekiedy ogólnonarodowym lub głównym. Formułował on cele uroczystości, ustalał cykl przygotowań, termin obchodów centralnych i zalecenia dla komitetów terenowych. Wkrótce potem tworzyły się na prowincji komitety powiatowe, miejskie, a niekiedy także gminne. Postępowały one podobnie jak komitet główny. Ustalały termin uroczystości w terenie na ten sam dzień co obchody centralne lub dzień wcześniej, ewentualnie trochę później, aby dać możliwość uczestniczenia delegatom z mniejszych miejscowości w obchodach w miastach stołecznych (Lwowie lub Krakowie). Komitety obchodów starały się, aby w uroczystościach uczestniczyła młodzież. W tym celu nawiązywały współpracę z Radą Szkolną Krajową, radami szkolnymi powiatowymi i radami szkolnymi miejscowymi (miejskimi). Te zaś, na drodze służbowej lub przez kontakty osobiste, podejmowały współpracę z dyrektorami i kierownikami szkół oraz z wyróżniającymi się aktywnością nauczycielami. Ci z kolei, wykorzystując szkolne orkiestry, zespoły muzyczne, chóry, koła zainteresowań i pojedynczych uczniów obdarzonych talentem artystycznym, rozpoczynali bezpośrednie przygotowania do uroczystości szkolnych lub miejskich. Mobilizacją do włączenia się do patriotycznych przedsięwzięć, zarówno osób pełniących ważne funkcje jak i pozostałych obywateli, zajmowała się prasa stołeczna i lokalna. Szeroki zasięg podejmowanych działań sprawiał, że w toku przygotowań do uroczystości tworzył się swoisty klimat społecznej współpracy, a obchody rocznic nie ograniczały się tylko i wyłącznie do akademii, wieczorków czy też poranków.
Szczególnie bogaty w obchody był rok 1912. 19 lutego przypadła setna rocznica urodzin Zygmunta Krasińskiego, 28 lutego setna rocznica śmierci Hugona Kołłątaja, 28 lipca setna rocznica urodzin Józefa Ignacego Kraszewskiego, a 27 września trzechsetna rocznica śmierci Piotra Skargi. Solidne przygotowanie w szkołach tych wszystkich rocznic było przedsięwzięciem niezwykle trudnym. Trzeba pamiętać, że każda placówka oświatowa musiała wówczas obchodzić tzw. święta dworskie: 9 września rocznicę śmierci cesarzowej Elżbiety, 18 listopada dzień imienin śp. cesarzowej, 4 października imieniny cesarza Franciszka Józefa i 28 czerwca lub, ze względu na koniec roku szkolnego kilka dni wcześniej, rocznicę śmierci cesarza Ferdynanda I. Ponadto w Galicji zakorzeniony był od lat osiemdziesiątych XIX w. kult Adama Mickiewicza i corocznie w listopadzie bądź w grudniu organizowane były wieczorki mickiewiczowskie. Trochę słabiej rozwinięty był kult Tadeusza Kościuszki, ale 15 października 1912 r. przypadała 95 rocznica jego śmierci, którą niektórzy uznawali za okrągłą. Pamiętano w szkołach o rocznicach Konstytucji 3 Maja oraz powstań listopadowego i styczniowego. Oprócz tego, młodzież gimnazjów i szkół realnych miała za swojego patrona św. Stanisława Kostkę, św. Kazimierza, św. Jana Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
17
Z doświadczeń nauczycieli konsultantów, doradców metodycznych i nauczycieli
Kantego, św. Jana Nepomucena lub innego świętego i corocznie starała się oddawać mu cześć. Ze względu na organizację roku szkolnego, kierujący placówkami musieli bardzo rozsądnie podchodzić do obchodów rocznicowych i starać się pogodzić cele wychowawcze z dydaktycznymi. Skoncentrujmy się na jednej z rocznic – trzechsetleciu śmierci księdza Piotra Skargi. Wstępne przymiarki rozpoczęły się wkrótce po zakończeniu uroczystości związanych z setną rocznicą urodzin Juliusza Słowackiego (4 września 1909 r.), która wypadła niezwykle okazale. 29 listopada 1909 r. Rada Szkolna Krajowa wydała okólnik, który zawierał ogólne zalecenia dotyczące obchodów rocznicy śmierci Skargi, a 15 listopada 1911 r. okólnik z wytycznymi bardziej szczegółowymi. Obowiązek koordynowania uroczystości w gimnazjach i szkołach realnych powierzony został pięciu członkom Rady Szkolnej Krajowej. Czterej z nich: Emanuel Dworski, Franciszek Majchrowicz, Tadeusz Lewicki i Karol Opuszyński byli krajowymi inspektorami szkół średnich, a piąty, Tomasz Sołtysik, zawodowym znawcą szkolnictwa i dyrektorem III Gimnazjum w Krakowie. Na czele powołanego zespołu stanął inspektor o najdłuższym stażu, Emanuel Dworski. Koordynatorzy zobowiązali dyrektorów szkół średnich do włączenia się do obchodów. Dyrektorzy zaś zachęcili podwładnych do przygotowywania akademii, poranków lub wieczorków oraz do pisania artykułów o autorze Kazań sejmowych. Rozprawy te miały być zamieszczone w sprawozdaniach szkolnych za rok 1912/13. Drugi z wymienionych okólników zobowiązywał dyrektorów, aby format i papier przeznaczony na artykuły był znormalizowany, tj. taki sam jak w miesięczniku „Muzeum”, będącym organem Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych. W przypadku, gdyby artykuł był dłuższy niż coroczne rozprawy, dyrektorzy mieli podać jego objętość i przewidzieć, o ile wzrosną koszty sprawozdania. Kierujący szkołami średnimi uzyskali zgodę na zamówienie 250 oddzielnych odbitek. Tytuły zaplanowanych lub powstających rozpraw mieli niezwłocznie przesłać inspektorowi Emanuelowi Dworskiemu, aby ten mógł zapobiec opracowaniu jednego tematu przez osoby zatrudnione w różnych szkołach. 18
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Jeśli idzie o publikacje, to ich liczba była trochę mniejsza niż w roku 1911/12, w którym to w sprawozdaniach szkolnych ukazało się prawie 40 artykułów, referatów i przemówień poruszających różne aspekty życia i twórczości Zygmunta Krasińskiego. W roku szkolnym 1912/13 w Galicji było 56 gimnazjów państwowych (rządowych), których dyrektorzy byli zobowiązani wydawać sprawozdania szkolne, i 47 gimnazjów prywatnych, których kierownicy nie mieli takiego obowiązku. Ponadto funkcjonowało 14 państwowych szkół realnych. Szkoły średnie z ukraińskim językiem wykładowym, a było ich siedem (5 państwowych i 2 prywatne), nie włączyły się do obchodów skargowskich. W sprawozdaniach za wspomniany rok, dyrektorzy zamieścili co najmniej 21 artykułów, referatów i przemówień dotyczących Piotra Skargi (nie wszystkie sprawozdania zachowały się). 17 artykułów wydali dyrektorzy gimnazjów państwowych, a po 2 artykuły dyrektorzy gimnazjów prywatnych i szkół realnych. Trudno się dziwić, że publikacji o księdzu Skardze było połowę mniej niż o Krasińskim, gdyż rocznice te były bezpośrednio po sobie i nie sposób było w tak krótkim czasie opracować tyle samo rozpraw poruszających różne zagadnienia. Najdłuższą, 106-stronicową rozprawę o księdzu Skardze, autorstwa nauczyciela, doktora filozofii Jarosława Wita Opatrnego zamieścił dyrektor II Gimnazjum w Nowym Sączu Stanisław Klemensiewicz. Publikacja pt. Z czasów Skargi – czytanka historyczna zawierała jedenaście rozdziałów: Uwagi wstępne, Edykt wieluński i konfederacya korczyńska, Zygmunt I Stary, Sejm piotrkowski 1562/63, Aryanie, Konfederacya warszawska 1573 r., Polska a hugenoci po nocy św. Bartłomieja, Stefan Batory, Zygmunt III, Piotr Skarga, Sejm 1606 r. Niewiele krótszym, mającym 103 strony, artykułem autorstwa ks. Józefa Sasa, rozpoczął sprawozdanie dyrektor Zakładu Wychowawczego OO. Jezuitów w Bąkowicach pod Chyrowem, Jakub Krysa. Rozprawa zatytułowana O Skardze „największym wichrzycielu Rzeczypospolitej” dzieliła się na sześć rozdziałów: I. Nienawiść różnowierców do Skargi, II. Skarga w opowieściach prof. Sobieskiego, III. Poglądy Skargi na tolerancję religijną,
Z doświadczeń nauczycieli konsultantów, doradców metodycznych i nauczycieli
IV. Polityczne „wichrzycielstwo” Skargi, V. Opozycya na Sejmie 1606 r., a „epizod” skargowski, VI. Skarga po sejmie warszawskim 1606 r. Obszerną, 74-stronicową rozprawę Tadeusza Stanisława Grabowskiego Dzieło rosyjskie o ks. Piotrze Skardze wydał dyrektor Gimnazjum św. Jacka w Krakowie Stanisław Bednarski. Oprócz artykułu zamieścił on w programie Przemówienie na uroczystości jubileuszowej ks. Piotra Skargi wygłoszone przez księdza profesora Piotra Jaworka. Oprócz trzech wyżej wymienionych artykułów, trwałym śladem po rocznicy, okazały się publikacje zamieszczone w sprawozdaniach: Gimnazjum w Bochni, Gimnazjum w Jarosławiu, Gimnazjum w Jaśle, Gimnazjum św. Anny w Krakowie, III Gimnazjum w Krakowie, IV Gimnazjum we Lwowie, VI Gimnazjum we Lwowie, Filii VII Gimnazjum we Lwowie, Gimnazjum w Mielcu, I Gimnazjum w Nowym Sączu, II Gimnazjum w Rzeszowie, I Gimnazjum w Stanisławowie, II Gimnazjum w Tarnowie, Gimnazjum w Zaleszczykach, Gimnazjum w Złoczowie, Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego im. Królowej Jadwigi w Krakowie, II Szkoły Realnej w Krakowie i Szkoły Realnej w Tarnowie. Źródłem informującym nas o obchodach są także zapisy w rubryce Kronika w sprawozdaniach czterdziestu kilku galicyjskich szkół średnich oraz adnotacje w kronikach szkolnych i w prasie. Analizując je można zauważyć, że szczególnie uroczyście obchodzono rocznicę w Zakładzie Wychowawczym w Bąkowicach. W dniach 25-28 września 29 uczniów pod opieką dyrektora ks. Jakuba Krysy oraz katechetów Teofila Bzowskiego i Ernesta Matzla, wzięło udział w uroczystościach jubileuszowych w Krakowie. Na podobny obchód do Lwowa wyjechało 29 września 22 uczniów pod opieką prefekta generalnego ks. Wojciecha Stafieja i ks. Józefa Sawickiego. Uroczystości szkolne, na które składały się: msza z okolicznościowym kazaniem i utwór sceniczny U grobu Proroka, wystawiony przez młodzież, odbyły się 30 września. Dla uczniów Gimnazjum w Bochni tamtejsi nauczyciele: ks. Alojzy Nalepa, Jan Szmyt, Michał Dąbrowski i Jan Owiński zorganizowali wycieczkę
do Krakowa na przedstawienie Skargowskie w Teatrze Miejskim. Uroczystości szkolone, tj. poranek dla uczniów młodszych i wieczorek dla starszych, odbyły się 14 grudnia, a uroczystości miejskie, w które także zaangażowana była młodzież, w dniu następnym. Dochód z przedstawienia zaprezentowanego przez uczniów dla publiczności miejskiej w wysokości 65 koron przekazany został na rzecz Bursy im. Skargi w Krakowie. Uczniowie Gimnazjum w Jaśle 26 września zorganizowali pod opieką nauczycieli wieczorek muzyczno-wokalny w sali gimnastycznej. W dniu następnym uczestniczyli w uroczystościach miejskich, m. in. w wystawnym pochodzie na róg nowo nazwanej ulicy ks. Piotra Skargi. W uroczystościach miejskich w Krakowie, które odbyły się 27 września i traktowane były jako obchody centralne, uczestniczyli uczniowie pięciu państwowych gimnazjów, dwóch szkół realnych, a także młodzież zakładów prywatnych. Nabożeństwa dla tych szkół odbyły się w różnych kościołach. Uczniowie Gimnazjum św. Jacka uczestniczyli w mszy i wysłuchali okolicznościowego kazania w kościele Dominikanów, uczniowie IV Gimnazjum w kościele św. Anny, a ich koledzy z II Szkoły Realnej w kościele św. Marka. Natomiast chłopcy z Gimnazjum św. Anny modlili się w kaplicy gimnazjalnej. Po nabożeństwach młodzież razem z mieszkańcami dawnej stolicy przemaszerowała w licznym pochodzie przez Rynek na ulicę Sienną, gdzie na domu Arcybiskupstwa Miłosierdzia, odbyło się odsłonięcie tablicy upamiętniającej ks. Skargę. Później zgromadzeni udali się na ulicę Krupniczą, by wziąć udział w poświęceniu miejsca budowy przyszłego domu dla młodzieży rękodzielniczej im. ks. Skargi. Uroczystości szkolne, tj. poranki i wieczorki dla części młodzieży odbyły się w tym samym dniu, a dla niektórych szkół w terminach późniejszych. We Lwowie, który ustąpił pierwszeństwa Krakowowi, obchody miejskie odbyły się 29 września. Uczestniczyła w nich młodzież rzymskokatolicka z Gimnazjum Franciszka Józefa, IV Gimnazjum i jego filii, V Gimnazjum, VI Gimnazjum i VIII Gimnazjum. Po uroczystym nabożeństwie odsłonięta została tablica pamiątkowa ku czci
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
19
Z doświadczeń nauczycieli konsultantów, doradców metodycznych i nauczycieli
ks. Piotra Skargi na frontonie archikatedry rzymskokatolickiej. Uroczystości szkolne w poszczególnych placówkach odbyły się w tym samym dniu lub w terminie późniejszym, w okresie od października do połowy grudnia. Przykładowo w IV Gimnazjum oddano hołd Skardze 7 listopada, a w jego filii – 7 grudnia. W Stanisławowie organizatorem obchodów w dniu 29 września była Sodalicja Mariańska. Włączyło się do nich duchowieństwo, władze samorządowe, ludność oraz nauczyciele i młodzież obrządków rzymskoi grekokatolickiego I Gimnazjum. Po uroczystym nabożeństwie i podniosłym kazaniu w kolegiacie łacińskiej zgromadzeni uformowali pochód i spod kolegiaty przez miasto udali się do kościoła OO. Jezuitów. Odbyło się tam odsłonięcie tablicy pamiątkowej upamiętniającej księdza Skargę i otwarcie ulicy jego imienia. W Tarnowie wszystkie szkoły średnie, tj. I Gimnazjum, II Gimnazjum, Szkoła Realna oraz Prywatne Gimnazjum i Liceum Urszulanek a także Seminarium Nauczycielskie Męskie obchodziły trzechsetną rocznicę śmierci księdza Skargi 14 grudnia. O godzinie dziewiątej ks. prałat Władysław Chendynski odprawił mszę w kościele katedralnym, podczas której kazanie wygłosił ks. Franciszek Peryło z Seminarium Nauczycielskiego. Następnie zgromadzeni udali się na poranek. Wysłuchali między innymi wykładu profesora Kazimierza Wojciechowskiego Stanowisko ks. Piotra Skargi w literaturze polskiej, obejrzeli dramat Proroctwo ks. Piotra Skargi, napisany specjalnie na ten cel przez zastępcę nauczyciela I Gimnazjum, Wincentego Korolewicza. Atrakcją przedstawienia był występ uczniów I Gimnazjum w strojach wypożyczonych z teatru krakowskiego. Sztukę Korolewicza dyrektor II Gimnazjum Jan Leniek planował zamieścić w sprawozdaniu, jak to uczynił rok wcześniej z jego wierszem okolicznościowym o Krasińskim, ale zamiar ten zgłosił zbyt późno i nie uzyskał dodatkowych środków na zwiększenie objętości publikacji. W I Gimnazjum w Rzeszowie odchody 300-lecia śmierci Piotra Skargi odbyły się 18 października. Był to, jak w większości szkół, dzień wolny od nauki. Rano odbyło się nabożeństwo, a po nim obchody w sali Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.
20
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Uroczystości przebiegały podobnie jak w wielu innych miastach. Trwały ślad po nich pozostał dzięki profesorowi Aleksandrowi Grzywakowi, który został propagatorem głoszonych przez Skargę haseł pracy ekonomicznej. Wykorzystał jego autorytet i przypomniał, że Skarga w 1588 r. w celu zwalczania lichwy założył w Krakowie Bank Pobożny (Komorę Potrzebujących). Przekazując tę wiedzę młodzieży I Gimnazjum w Rzeszowie przekonał ją, aby pod jego kierunkiem założyła Szkolną Kasę Oszczędności. Powstała ona 1 listopada 1912 r. Uczniowie przekazywali wolne środki finansowe gospodarzowi klasy (wychowawcy) lub wybranemu przez niego uczniowi. Gospodarze klas oddawali pieniądze opiekunowi Szkolnej Kasy, profesorowi Grzywakowi, a ten zebrane kwoty lokował 15 i 30 każdego miesiąca w rzeszowskiej Miejskiej Kasie Oszczędności. Kontrolę nad finansami oprócz Aleksandra Grzywaka sprawował dyrektor gimnazjum. Uczniowie mogli wycofać składki tylko w dwóch przypadkach: gdy opuszczali szkołę i po maturze. Celem Szkolnej Kasy Oszczędności było obudzenie u młodzieży zmysłu oszczędzania i dostarczenie im funduszy po egzaminie dojrzałości na początek samodzielnego życia. Szkolna Kasa Oszczędności funkcjonowała sprawnie do 1919 r. Jej idea wyrażona słowami: „najlepszą obroną przed lichwą jest oszczędność” na pewien czas upadła z powodu powojennej inflacji i przeniesienia się profesora Aleksandra Grzywaka do Gimnazjum Męskiego w Ostrowie Wielkopolskim. Pierwsza połowa 1912 r. w Galicji zdominowana została przez uroczystości poświęcone Zygmuntowi Krasińskiemu, a druga przez obchody upamiętniające Piotra Skargę. Pisanie artykułów o księdzu, który został uznany za proroka politycznego, gdyż przewidział upadek państwa polskiego, przeciągnęło się do końca roku szkolnego 1912/13. We wrześniu 2011 r. Sejm Rzeczypospolitej ustanowił księdza Skargę jednym z patronów 2012 r. Czy ideały, których uosobieniem był i jest autor Kazań sejmowych są aktualne w 2012 r., w czterechsetną rocznicę jego śmierci, odpowiemy sobie obserwując uroczystości mu poświęcone, ewentualnie studiując artykuły naukowe i popularnonaukowe, jakie pojawią się o nim w czasopismach naukowych i prasie codziennej.
Z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie
DLA NAUCZYCIELI I NIE TYLKO...
Ze zbiorów Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie W bieżącym roku przypada 150 rocznica wybuchu Powstania Styczniowego. W związku z tym Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Rzeszowie poleca książki i artykuły poświęcone tej tematyce.
Prasa tajna z lat 1861-1864, red. tomu S. Kieniewicz, I. Miller, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1969-1970. WypRz 110272, WypRz 110376 (cz. 2) WypRz 119621 (cz. 3)
Jan Maria Gisges, Czerwony pułkownik: 1829-1863: rzecz o Marcinie Borelowskim „Lelewelu”, Ministerstwo Obrony Narodowej, Warszawa 1975. WypRz 147031
Stefan Kieniewicz, Warszawa w powstaniu styczniowym, Wiedza Powszechna”, Warszawa 1965, 1983 CzytR 76093 (wyd. 3) WypRz 187359, 18736 (wyd. 4. Jurij I. Sztakelberg, Pieczęcie powstańcze 1863-1864, przedmowa Stefan Kieniewicz; tablice pieczęci i il. do dr. przygot. Stefan K. Kuczyński, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988. WypRz 207196
Franciszka Ramotowska, Narodziny tajemnego państwa polskiego: 1859-1862, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1990. WypRz 212470 Zarys powstania styczniowego opracowany w Warszawskiej Cytadeli, red. S. Kieniewicz, Polska Akademia Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1985. WypRz 19678
Stefan Kieniewicz, Powstanie Styczniowe, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1987. WypRz 205705 CzytRz 205704 Bolesław Limanowski, Historya powstania narodu polskiego: 1863 i 1864 r., Polskie Towarzystwo Nakładowe, Lwów 1909. WypRz 117108 Kazimierz Olszański, Prasa galicyjska wobec powstania styczniowego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1975. WypRz 152365, 152496 Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
21
Z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie
Józef Piłsudski, Rok 1863, wstęp i oprac. S. Kieniewicz, „Książka i Wiedza”, Warszawa 1989. WypRz 210080
Halina Winnicka, Romuald Traugutt, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1964. Wyprz 8549 B, 8548 B Galicja w powstaniu styczniowym, red. S. Kieniewicz, I. Miller, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1980. WypRz 180372
Zbiór zeznań śledczych o przebiegu powstania styczniowego, red. S. Kieniewicz, T. Kopriejewa, I. Miller, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1965. WypRz 80653, WypRz 81117
Stanisław Łaniec, Partyzanci żelaznych dróg roku 1863: kolejarze i drogi żelazne w powstaniu styczniowym, „Książka i Wiedza”, Warszawa 1974. WypRz 141086
J. Grabiec, Rok 1863, Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, Poznań 1912. WypRz 146958
Zygmunt Starorypiński, Konstanty Borowski, Między Kamieńcem i Archangielskiem: dwa pamiętniki powstańców z 1863 roku, oprac. Stefan Kieniewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986. WypRz 200525
22
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Roman Rogiński, Roman Rogiński, powstaniec 1863 r: zeznania i wspomnienia, przygot. do druku S. Kieniewicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1983. WypRz 188257 Irena Koberdowa, Wielki Książę Konstanty w Warszawie: 1862-1863, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962. WypRz 47386
Wspomnienia chłopów powstańców 1863 roku, oprac. Eligiusz Kozłowski, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1983 WypRz 189787
Bożena Krzywobłocka, O czarnej sukience i powstańczej dwururce, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1964. WypRz 9010 B
Z Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie
Artykuły
Lidia Michalska-Bracha Uczestnicy powstania styczniowego w życiu społeczno-politycznym Galicji w dobie autonomicznej: aspekty źródłowe badań i ich perspektywy, s. 360-371, [w:] Galicja 1772-1918: problemy metodologiczne, stan i potrzeby badań: praca zbiorowa, t. 1, red. A. Kawalec, W. Wierzbieniec, L. Zaszkilniak, Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów 2011.
Igor Kąkolewski, Europa wobec powstania styczniowego, „Mówią Wieki”, 2003, nr 4, s. 12-16. Andrzej Minakow, Cesarscy zarządcy Królestwa Polskiego. „Mówią Wieki” 2012, nr 2. Andrzej Szwarc, Czy Wielopolski miał szansę, „Mówią Wieki” 2003, nr 1. Marta Zielińska, Od pięciu ofiar do pięciu szubienic, „Mówią Wieki” 1985, nr 1. Tomasz Bohun, Partyzanci powstania styczniowego, „Mówią Wieki” 2003 nr 1. Wojciech Kalwat, Straszny starzec, „Mówią Wieki” 2008, nr 3. Bitwa pod Świętym Krzyżem, „Mówią Wieki” 2012, nr 4. Powstanie styczniowe w Łysogórach, „Mówią Wieki” 2005, nr 1. Igor Kąkolewski, Europa wobec powstania styczniowego, „Mówią Wieki” 2003, nr 4.
Maria Anders, Artur Grottger – malarz Powstania Styczniowego: projekt pogadanki podczas wystawy reprodukcji obrazów artysty, „Wychowawca” 1998, nr 1, s. 24. J. Grzymała, J. Rabek, Program poetycko-muzyczny związany z rocznicą powstania styczniowego 1863 r., s. 7-19, [w:] Scenariusze na cały rok: (szkolne uroczystości, imprezy, widowiska), cz. 2, Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP, Kielce 1995, Program przeznaczony jest dla uczniów klas starszych szkół podstawowych i gimnazjalistów. Bożenna Jankiewicz, Motyw w literaturze – metodycznie o powstaniu styczniowym u Żeromskiego, s. 99-107, [w:] Język Polski w Liceum, 2012/2013, nr 2. Artykuł ten zawiera dwa scenariusze lekcji z języka polskiego dla szkół ponadgimnazjalnych.
Tomasz Łubieński, Gra na śmierć i życie, „Mówią Wieki” 2003, nr 1. Maria Poprzęcka, W krwawym polu srebrne ptaszę, „Mówią Wieki” 2003, nr 1. Joanna Rusin, Traugutt – bohater narodowego mitu, „Mówią Wieki” 2003, nr 1. Jolanta Sikorska-Kulesza, Murawiew – kat Litwy i zbawca Rosji, „Mówią Wieki” 2003, nr 1. Eugeniusz Szal, Sejm Królestwa Polskiego w powstaniu 1830-31 r., „Mówią Wieki” 1980, nr 2. Barbara Petrozolin-Skowrońska, Wierni do końca, „Mówią Wieki” 1983, nr 6. Opowieść o Edardzie Jurgensie, „Mówią Wieki” 2006, nr 1. Normalizacja i terroryzm 1862, „Mówią Wieki” 1988, nr 6, 7. Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
23
Z działalności Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli
Dajemy szkołom nowe narzędzia, nowe perspektywy... Rozmowa z Krystyną Wróblewską, Dyrektorem Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie Pani Dyrektor, czemu techniki informatyczne są tak ważne we współczesnej szkole? Praca z TI w szkole, ich wykorzystanie, stanowi już jedną z miar dydaktycznej efektywności placówki. Myślę, że nasz w tym względzie sceptycyzm bierze się często z określonego nauczycielskiego przekonania. Chodzi o obawę wielu kolegów, iż nowe techniki nie przyniosą obiektywnej poprawy kształcenia. Mody przychodzą i odchodzą, a nauczyciel zostaje… Dziś sprawy mają się jednak nieco inaczej. Określone narzędzia mają charakter powszechny, ich znajomość jest nie tylko konieczna, musi być na tyle biegła, by mogły być wykorzystane jako jeden z ważnych języków uprawianego fachu. PCEN ma w tym względzie duże doświadczenie… Tak, ma. Jesteśmy firmą, która się mocno zaangażowała w działania mające na celu pomoc placówkom naszego regionu. Dzięki funduszom europejskim mogliśmy stworzyć atrakcyjne programy edukacyjne, przeznaczone dla nauczycieli wszystkich typów szkół. Mamy w tym duże doświadczenie. Nauczyciele konsultanci i zaproszeni prelegenci stworzyli koncepcje doskonalenia, które mają wprowadzić słuchaczy w obszar efektywnego wykorzystywania na zajęciach różnych aplikacji i narzędzi informatycznych. Owe programy mają także na względzie trening biegłości metodycznych w omawianym zakresie nauczycielskich kompetencji. Czy macie Państwo coś nowego do zaproponowania? Otóż mamy. PCEN będzie koordynował nowy projekt; jego tytuł jest dość długi, a dotyczy technologii cyfrowych, które mają podnieść jakość i atrakcyjność oferty edukacyjnej szkół Podkarpacia w ramach realizowanych programów rozwojowych. Adresujemy go do nauczycieli i uczniów szkół podstawowych osiemnastu gmin naszego regionu. Projekt ma do dyspozycji prawie sześć milionów złotych, które są przeznaczone na zakup nowoczesnego sprzętu informatycznego. Szkoły otrzymają m.in. tablice interaktywne, tablety i komputery. Istotnym novum jest to, że zarówno nauczyciele, jak i uczniowie będą mogli wykorzystać w celach dydaktycznych platformę e-learningową. Jaką rolę ma do spełnienia firma kierowana przez Panią? Ważną. Nie jesteśmy bowiem pośrednikiem w przekazywaniu sprzętu. Będziemy aktywnie włączać się w działania usprawniające proces dydaktyczny. 24
Nauczyciel i Szkoła nr 2 (36)
Służymy konsultacjami, które pomogą nauczycielom tworzyć efektywne plany dydaktyczne, ułatwiające wykorzystanie TI w codziennej pracy. Chcę podkreślić, że jesteśmy już po okresie zachłyśnięcia się możliwościami technologicznymi tej gałęzi kulturowo-cywilizacyjnej. Zaczynamy poznawać i opisywać negatywne skutki przesady w tym względzie… To znaczy? Chcemy w ramach opisywanego projektu nie tylko instruować, jak wykorzystać otrzymany sprzęt lub też, w jaki sposób tworzyć metodycznie spójne projekty lekcji. Będziemy od tego, by pokazywać uczniom granice fascynacji TI, za którymi stoi uzależnienie, choroba, nałóg… Spotykając się z nauczycielami, będziemy zwracali uwagę na pułapki nieracjonalnego korzystania z komputera. Chcemy bardzo, by nauczyciele pokazywali uczniom pragmatyczną stronę technik informatycznych. I ważenia racji między funkcją rozrywkową, a możliwościami użytkowymi, praktycznymi wykorzystania określonych programów i aplikacji. Owa świadomość przychodzi często dość późno… Jak długo projekt ma trwać? Traktujemy go bardzo poważnie: ma efektywnie pomagać uczniom ze środowisk, które napotykają na różnego rodzaju bariery o charakterze środowiskowym, ekonomicznym, rozwojowym. Mamy wspierać nauczycieli w ich pracy z uczniem zdolnym lub mającym kłopoty edukacyjne. Wiemy, że ta praca nie kończy się nigdy. Sam projekt ma jednak swoje granice czasowe: rozpoczyna się 1 lutego 2013 r., a skończy 31 stycznia 2015 r. Koniec – formalny – nie oznacza przecież zaprzestania działań, o których mowa. Wręcz przeciwnie – ma być zaczynem, reakcją wstępną inicjującą proces. Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiał: Mariusz Kalandyk