UPDATE maart 2019
Is biomassa onze redder in nood?
Keerpunt voor onderwaternatuur in windparken op de Noordzee Wat een geweldig nieuws! De Nationale Postcode Loterij heeft ons verrast met een prachtige bijdrage van 8,5 miljoen euro voor De Rijke Noordzee. Door deze Droomfondsbijdrage kunnen Natuur & Milieu en Stichting De Noordzee voor het eerst op grote schaal de onderwaternatuur versterken in windparken op de Noordzee. Onze droom wordt werkelijkheid. Levende riffen Met de nieuwe levende riffen wordt een windpark, naast een bron van duurzame energie, ook een kraamkamer voor onderwaternatuur. We gaan op vijf locaties in Nederlandse windparken levende riffen bouwen met onder meer oesters, paardenmosselen en kokerwormen. Oesterlarven en andere zeedieren kunnen zich hieraan hechten. Zo ontstaan kraamkamers die de biodiversiteit in de Noordzee een ‘kickstart’ geven.
Onze droom wordt werkelijkheid Het wordt vaak gezien als duurzaam en klimaatneutraal. En het klinkt ook gewoon lekker ‘groen’: biomassa. Maar de risico’s zijn groot. En hoewel biomassa voordelen heeft, is het minder groen dan het lijkt. Biomassa: er wordt veel van verwacht. Ook in het nieuwe Klimaat- en Energieakkoord. Het staat in de plannen onder meer als manier om stroom op te wekken, huizen te verwarmen en auto’s te laten rijden. Maar is het wel verstandig om zo sterk op biomassa in te zetten? Wat is biomassa precies? Biomassa is materiaal uit natuurlijke bronnen, zoals hout, mest, mais en afval. Feitelijk vallen alle biologische materialen eronder. De laatste jaren wordt biomassa steeds meer gezien als duurzaam alternatief voor fossiele energie. Je verwarmt je huis met een houtvuur in plaats van een gasketel. Je laat je auto rijden op biodiesel in plaats van gewone diesel. Probleem is: biomassa is schaars. Uit onderzoek blijkt dat er jaarlijks zo’n 200 petajoule
aan duurzame biomassa beschikbaar is voor Nederland. In deze hoeveelheid zit heel weinig rek. Het Klimaatakkoord mikt echter op meer dan het dubbele aan totale biomassa. Daarmee wordt het totale aanbod dus sterk overvraagd. Als we al deze biomassa uit Nederlandse bomen zouden halen, dan moeten we per jaar het totaal onrealistische percentage van 40 procent van het Nederlandse bos kappen.
We kunnen beter investeren in écht duurzame oplossingen
bij de productie en verwerking. En er zijn andere risico’s. Als grond wordt gebruikt voor de productie van biomassa, dan kan de voedselvoorziening van de lokale bevolking in gevaar komen. Ook kan het zorgen voor ontbossing en voor verlies aan biodiversiteit. Het is dus zaak om goed na te denken over de vraag of we ons wel zo afhankelijk moeten maken van biomassa. In onze nieuwe ‘Biomassavisie’ pleiten wij voor slimme keuzes. Biomassa is uitstekend geschikt als bodemverbeteraar, als voedsel en als veevoer. Daar zou de eerste prioriteit moeten liggen. Maar als het gaat over verwarming, brandstoffen of elektriciteitsproductie, kunnen we beter investeren in écht duurzame oplossingen, zoals isolatie en warmtepompen voor huizen, elektrisch vervoer en windmolenparken. Lees de nieuwe Biomassavisie van Natuur & Milieu op natuurenmilieu.nl/biomassa.
Slim kiezen En de beschikbaarheid is lang niet het enige probleem. De inzet van biomassa is bijna nooit klimaatneutraal, omdat er veel CO2 vrijkomt
De rifstructuren die wij gaan gebruiken bestaan uit harde materialen en worden ontworpen en vooraf uitgebreid getest in een lab. Daarnaast gaan wij grondig onderzoeken wat de optimale omstandigheden zijn. Ons doel is dat de natuurversterking een vast onderdeel wordt in alle toekomstige windparken.
Bent u deelnemer van de Nationale Postcode Loterij, dan danken we u extra voor uw bijdrage. Ook bedankt aan iedereen die ons in de beginfase van dit project met een bijdrage gesteund heeft. Zonder uw hulp hadden we niet de kans gekregen om deze droom werkelijkheid te laten worden. Meer weten over De Rijke Noordzee? Kijk op www.derijkenoordzee.nl.
Hoe ziet het Klimaatakkoord eruit? Verderop in deze Update leest u hoe eind vorig jaar het Klimaatakkoord tot stand kwam. Op 13 maart heeft het Planbureau voor de Leefomgeving de doorrekening van deze plannen gepresenteerd. Onze reactie hierop en meer actualiteiten kunt u lezen op natuurenmilieu.nl/nieuws.
Nationale Bijentelling op 13 & 14 april 2019
kort nieuws Auto van de Straat In drie straten in [gemeente X, Y en Z] staan dit voorjaar twee elektrische deelauto’s. Deze straten doen namelijk mee met Auto van de Straat (autovandestraat.nl), een proef waarmee de hele buurt het gemak van autodelen én elektrisch rijden ervaart. Ook meten we of het een gedragsverandering teweeg brengt bij de bewoners. Autodelen zorgt voor minder auto’s in de straat, zodat de wijk beter bereikbaar en leefbaarder wordt. Bovendien stoot een elektrische auto een stuk minder CO2 uit dan benzine- of dieselauto’s. Natuur & Milieu organiseert deze campagne met de provincie Noord-Brabant.
Einde kolencentrales Sluiten we wel of niet de kolencentrales? De afgelopen maanden leek het of je slechts op gevoel kon bepalen of je voor of tegen was. Terwijl er voldoende cijfers voorhanden zijn om wel de juiste conclusie te trekken: het sluiten van vier kolencentrales is haalbaar en betaalbaar. Onlangs rekenden we in een opiniestuk voor dat het sluiten van de centrales in Rotterdam en de Eemshaven rond de 1 miljard euro kost. Dat is natuurlijk veel geld, maar afgezet tegen de jaarlijkse inkomsten van het rijk (305 miljard euro) valt het mee: 0,3 procent. Het hele opiniestuk vindt u op natuurenmilieu.nl/ sluitenkolencentrales.
Europese normen voor uitstoot vrachtwagens In februari bereikten de Europese landen een akkoord over een lagere uitstoot van vrachtwagens. In 2025 moet deze 15 procent lager zijn, en in 2030 30 procent. Wat ons betreft mochten de normen ambitieuzer, maar we zijn blij dat er een serieus begin is. Daarnaast is er nu voor het eerst een Europees doel voor vrachtwagens die niets uitstoten. Zo zorgt de EU er dus voor dat de vraag naar en het aanbod van elektrische vrachtwagens stijgen.
Extra vluchten Schiphol totaal niet nodig Minister van Infrastructuur en Waterstaat Van Nieuwenhuizen ligt met haar recente uitspraken over extra groei van Schiphol op ramkoers met omwonenden, gemeenten, het klimaat en twee derde van Nederland die tegen luchtvaartgroei is. Schiphol heeft zich de afgelopen jaren laten vollopen met goedkope vluchten. Extra vluchten zijn voor Nederland totaal niet nodig. Natuur & Milieu, Natuur en Milieufederatie NoordHolland en Greenpeace vragen zich af of de minister zich niet te veel opstelt als spreekbuis van de industrie in plaats van als vertegenwoordiger van heel Nederland. Want als Nederland zijn klimaatbeloftes aan volgende generaties serieus neemt, moet Schiphol krimpen, niet groeien.
Wat doet...… Monisha van Heteren? ‘Ik leer elke dag nieuwe dingen,’ zegt Monisha van Heteren. En dat is begrijpelijk. Als projectleider Campagnes van Natuur & Milieu werkt ze aan veel verschillende campagnes en projecten tegelijk. Momenteel is ze druk met de voorbereidingen van de Nationale Bijentelling in april (zie ook hiernaast). ‘De editie van vorig jaar was een groot succes. Met de telling krijgen we inzicht in de bijenpopulatie en kunnen we wilde bijen beter helpen.’
Op 13 en 14 april organiseert Nederland Zoemt voor de tweede keer de Nationale Bijentelling. Het is een landelijk bijenonderzoek waar iedereen aan mee kan doen. Rond half april vliegen er al zo’n twintig wilde bijensoorten rond in onze tuinen die u kunt tellen met behulp van een bijenzoekkaart en telinstructies. De resultaten worden door onderzoekers van Naturalis en Stichting EIS gebruikt om meer te weten te komen over wilde bijen in Nederland. Hard nodig, want het gaat niet goed met de wilde bijen. De helft van de 358 soorten in Nederland is bedreigd. Ook voor ons en de biodiversiteit heeft dit grote gevolgen. Want 80 procent van de eetbare gewassen is afhankelijk van bestuiving door bijen en andere insecten. Meld u alvast aan op nederlandzoemt.nl.
Met foodblogger Francesca maakte ze video’s over duurzaam koken. En voor de campagne Slimwoner, waarbij mensen onafhankelijk advies krijgen over energiebesparing in huis, ontwikkelde Monisha de Bespaarchallenge. ‘Met een online test ontdek je je groene voornemen,’ legt Monisha uit, ‘en vervolgens dagen we je uit een week een challenge aan te gaan.’ Wat het leukst is aan haar werk? ‘Mijn favoriete bezigheden zijn het coördineren van fotoshoots en videoproducties, en het schrijven van inspirerende teksten,’ zegt Monisha. Grote kans dus dat u haar werk nog wel tegenkomt!
Stem voor een goede waterkwaliteit De waterkwaliteit in de Nederlandse wateren staat zwaar onder druk. Onze biodiversiteit loopt gevaar en waterzuivering wordt steeds moeilijker en duurder, zo blijkt uit recent onderzoek van Natuur & Milieu. Slechts 1 procent van het Nederlandse water dat wordt gemeten, voldoet momenteel aan de richtlijnen. Een groot deel van de vervuiling komt door mest, bestrijdingsmiddelen en riooloverstort. Om het tij te keren moet de overheid ingrijpen, om hoge kosten en verlies van biodiversiteit te vermijden. De waterschappen spelen hierin een sleutelrol. Kies op 20 maart voor een betere waterkwaliteit! Met onze stemhulp voor de waterschapsverkiezingen ziet u waar u op moet letten: natuurenmilieu.nl/waterschappen.
Restaurants van Morgen
Veel restaurants willen verduurzamen, maar weten niet goed waar te beginnen. Daarom ontwikkelde Natuur & Milieu met Greendish het concept Restaurants van Morgen. Samen met de Regio Foodvalley gaan restaurants in de gemeenten Ede, Wageningen, Nijkerk, Veenendaal en Rhenen hiermee aan de slag. Drieëntwintig restaurants kregen een uitgebreide nulmeting en een persoonlijk advies om hun restaurant te verbeteren. Deze adviezen gaan bijvoorbeeld over de menukaart, het gebruik van lokale of seizoenproducten, en manieren om voedselverspilling te verminderen. Het concept Restaurants van Morgen is eind 2019 gereed en kan dan worden uitgerold in heel Nederland.
Het laatste nieuws in uw mailbox
Wilt u maandelijks op de hoogte blijven van al het werk van Natuur & Milieu? Meld u dan aan voor onze nieuwsbrief via e-mail. U ontvangt dan het laatste nieuws over duurzame energie, alles over slim reizen en over lekker en duurzaam eten. Aanmelden doet u via natuurenmilieu.nl/nieuwsbrief.
‘We moeten het tij keren’ Rob van Tilburg is sinds december de kersverse directeur Programma’s van Natuur & Milieu. Hij vertelt u graag over zichzelf en over de doelen en aanpak van de organisatie. ‘Ik ben onder de indruk van de kwaliteit en professionaliteit.’ Wat doet de directeur Programma’s van Natuur & Milieu? ‘Ons team geeft de inhoudelijke projecten van Natuur & Milieu vorm. We werken daarbij aan een duurzame toekomst en willen impact op twee gebieden: klimaat en biodiversiteit. Daarop willen we echt een verschil maken in de samenleving. Daarbinnen werken we weer aan drie hoofdthema’s met de grootste klimaatvoetafdruk en impact op de natuur: energie, mobiliteit en voedsel. Plus het subthema grondstoffen, dat eigenlijk alle projecten raakt.’ Natuur & Milieu publiceerde onlangs haar Meerjarenvisie 2019–2021. Wat is de kern daarvan? ‘In de Meerjarenvisie hebben we de grote veranderingen vastgelegd die we willen bereiken. Het brengt focus aan in onze doelen en geeft ons werk samenhang. Daarbij kijken we vanuit een zogenaamde ‘verandertheorie’: waar staan we precies met de maatschappelijke veranderingen die we willen? Welke acties zijn er nog nodig? Sommige onderwerpen kunnen we op een gegeven moment loslaten omdat ze in de samenleving goed zijn opgepakt. Elektrisch rijden lijkt te gaan doorbreken, maar met de CO2-afname in de industrie, en een prijs zetten op CO2, moeten we nog een enorme slag maken. Daar staan we aan het begin.’ Over het klimaat meldt jullie Meerjarenvisie: ‘We hebben haast.’ Vanwaar die urgentie? ‘Als het gaat om het klimaat, staan alle signalen op rood. Bijna elke dag lees je in de krant dat de afspraken uit het Klimaatakkoord van Parijs – streven naar 1,5 graad opwarming van de aarde – steeds moeilijker te halen zijn. En ook als het gaat over biodiversiteit zijn er alarmerende berichten, of het nu gaat om de insectenstanden of de kwaliteit van het oppervlaktewater. We moeten echt het tij keren.’ Welke rol speelt Natuur & Milieu daarbij? ‘We hebben eigenlijk drie rollen. We lobbyen bij de overheid voor maatregelen die structureel helpen om de klimaat- en natuurdoelen te halen. Er moeten bijvoorbeeld scherpere normen komen voor energiebesparing, isolatie of duurzaam vervoer. En er moet een prijs komen op de uitstoot van CO2, zodat bedrijven in hun kas worden geraakt als ze die uitstoot niet verminderen. Daarnaast werken we ook zelf aan oplossingen. Wij gaan partnerschappen aan met ambitieuze partijen in de markt. Zo werken we met baggermaatschappij Van Oord in het project De Rijke Noordzee aan versterking van de onderwaternatuur in windparken. Met Pitpoint zorgen we ervoor dat de infrastructuur voor elektrisch rijden – zoals laadpalen – beter wordt, en met ASN doen we een project waarin we het oppervlaktewater weer gezond maken. Ten derde helpen en adviseren we consumenten. Mensen die bijvoorbeeld hun huis willen verduurzamen kunnen heel praktisch aan de gang via onze campagne Slimwoner.’
ons Afscheid van het vliegen Door Marjolein Demmers
Rob van Tilburg, directeu Program r ma’s Nat uur & Mil ieu
Wat onderscheidt Natuur & Milieu van andere groene organisaties? ‘Ik denk dat dat vooral die drie rollen zijn: een positieve dialoog met de overheid en ondernemingen, samenwerking met bedrijven, en initiatieven waarmee we mensen ondersteunen in hun dagelijkse leven richting verduurzaming. Andere organisaties, zoals Greenpeace of Milieudefensie, zijn meer actieorganisaties. Ons accent ligt op dialoog en samenwerking; wij richten ons op de oplossingen. Overigens trekken we veel samen op in de Groene 11: een samenwerkingsverband van de grote groene clubs. We staan natuurlijk voor dezelfde doelen, dus stemmen we af: wie doet wat en hoe? Zo vullen we elkaar aan.’
Met CO2-afname in de industrie staan we nog maar aan het begin Je bent net een paar maanden aan de slag bij Natuur & Milieu. Was je al een natuur- en milieutype voordat je hier begon? ‘Jazeker. Ik heb van jongs af aan interesse in de natuur. Ik ben een enthousiast vogelaar en in mijn vrije tijd inventariseer ik dassen. Ik heb een achtergrond in de consultancy op het gebied van maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen. Nadat ik lange tijd grote Nederlandse bedrijven daarover adviseerde, wilde ik bij een organisatie werken met een eigen agenda om die duurzame omslag te bereiken.’ Nog eventjes: dassen inventariseren? Hoe werkt dat precies? ‘Dat is bijzonder interessant! In de bossen rondom Amersfoort hou ik in het voorjaar een aantal dassenburchten in de gaten om vast te leggen hoe die zich ontwikkelen: hoeveel jongen worden er geboren en hoe gaat het met ze?’ Wat is na de eerste maanden je indruk van Natuur & Milieu? ‘Het is een heel professionele organisatie. Ik ben echt onder indruk van de deskundigheid die hier is verzameld. Bovendien is het een opgewekte en constructieve organisatie, een uiterst energieke club. Ik zit nog in mijn wittebroodsweken, maar ik ben blij verrast door de waardering die ik in het veld ontmoet. Partners, bedrijven en ministeries zien ons als gedegen, betrouwbaar en integer. Daar word ik heel blij van.’
Road to Zero – op naar 100 procent schoon leasen Elektrisch rijden is flink in opkomst, en dat is goed nieuws voor het klimaat. Elektrisch rijden is namelijk beter voor het milieu en de luchtkwaliteit. Als alle zakelijke autorijders overstappen op elektrisch, is het effect enorm. Het woon-werkverkeer en zakelijke autokilometers veroorzaken samen namelijk bijna de helft van de uitstoot van alle personenauto’s in Nederland. Dat is 8,8 Mton (in 2016). Natuur & Milieu wil er daarom voor zorgen dat zakelijke rijders sneller overstappen op elektrisch rijden. In het project Road to Zero werken we samen met de vooroplopers in het bedrijfsleven om het aantal elektrische auto’s in het wagenpark snel te vergroten. Missie: zero uitstoot! Samen met partners en bedrijven, zoals Capgemini, PwC, Stedin, PostNL en de gemeente Venlo, delen we kennis en ervaringen. We willen dat alle nieuwe bedrijfsauto’s in 2025 volledig elektrisch zijn, inclusief alle bestelbussen. De kennis die we het afgelopen jaar hebben verzameld, hebben we nu gebundeld in een EV-routekaart. Dit is een handig stappenplan om uw wagenpark 100 procent elektrisch te maken. Ook vindt u er interviews met organisaties die vertellen over hun aanpak en over de struikelblokken die ze moesten overwinnen. In december 2018 lanceerden we de EV-routekaart samen met wethouder Sharon Dijksma van de gemeente Amsterdam. Ook interesse in deze handige tool om uw werkgever mee te nemen naar een uitstootvrij wagenpark? Maak dan nu uw eigen routekaart op www.natuurenmilieu.nl/ev-routekaart.
Directeur Natuur & Milieu
In de kerstvakantie krijgen wij thuis altijd de kriebels: wat zullen we in de zomervakantie doen? Jarenlang kampeerden we in de bergen. Met de trein of kleine camper erheen en genieten. Maar met de leeftijd van de kinderen groeit ook hun reislust. Ooit was mijn beeld: als ze groot zijn, maken we een verre reis. Het is goed om meer van de wereld te zien. Dat hoort bij de opvoeding. Zo was het. Maar zo is het niet meer. Want die verre reis is een vliegvakantie. En een vliegtuig is geen neutraal vervoermiddel meer, maar een uit zijn voegen gebarsten gemaksproduct met een nare bijsmaak. De plofkip van de lucht. De luchtvaart groeit maar door, is vervuilend, geeft overlast en is véél te goedkoop. Voor een vakantie heb je het eigenlijk niet nodig, en zakelijk ook niet altijd.
Het vliegtuig is de plofkip van de lucht geworden Dat geeft tegenstrijdige gevoelens. Bij vliegvakanties heb ik een hele waaier aan positieve, iconische associaties. Zon, strand, palmbomen. Nieuwe belevenissen, cultuur, genot. Maar het klimaat vereist dat we de realiteit onder ogen zien. Over de plofkip, en over het vliegtuig. Tijd om het over een andere boeg te gooien met de kinderen. Stel dat we niet vliegen? Ik zie ze aarzelen. Ze snappen wel waarom ik dat voorstel, maar ik voel de teleurstelling. Sommige klasgenoten vliegen wel, zelfs meerdere keren per jaar. Ik opper ideeën voor een mooie vakantie zonder vliegen. Met de trein naar Moskou? Schotland? Zweden? Dan roept iemand: Rome. Daar zijn we als gezin nog niet geweest, en het is minstens zo iconisch als een palmenstrand. En prima te doen met de trein. Gaan we ook nog een weekje naar de Alpen. Want die bergen, daar verlangen we nog steeds naar!
Eind december 2018 maakten we in een persconferentie met Greenpeace, FNV en De Jonge Klimaatbeweging bekend geen handtekening te zetten onder het Klimaatakkoord. Foto: ANP, Remko de Waal
Een eerlijk klimaatakkoord Natuur & Milieu tot mede-erfgenaam benoemd Natuur & Milieu werd onlangs verrast door het bericht dat mevrouw Anne Wensink uit Den Haag ons in haar testament had benoemd tot medeerfgenaam.
In 2018 investeerde Natuur & Milieu veel tijd in een goed klimaatakkoord. Na maanden onderhandelen besloten wij echter, samen met de andere betrokken milieuorganisaties, dat het akkoord nog niet goed genoeg was. Toch is er wel degelijk een weg vooruit. Natuur & Milieu-directeur Marjolein Demmers: ‘Het is cruciaal dat er een goed en eerlijk akkoord komt. We blijven ons hiervoor inzetten!’ ‘Een vaalgroen, flinterdun akkoord.’ Zo noemden Natuur & Milieu en de andere groene organisaties de resultaten van maandenlange onderhandelingen aan de vijf ‘klimaattafels’. Kort voordat de onderhandelingen werden afgerond, in december 2018, besloten de organisaties dat ze het akkoord in de huidige vorm niet konden steunen. Waaraan lag dat? Wat is er wél goed aan het akkoord? En vooral: hoe nu verder? Goede maatregelen ‘De organisaties die waren betrokken bij de onderhandelingen, zoals bedrijven, overheden en ngo’s, kregen de opdracht samen een plan te maken om de CO2-uitstoot met minimaal 49 procent terug te brengen,’ aldus Marjolein Demmers. In een tussenversie van het akkoord in juli waren belangrijke lijnen uitgezet en piketpaaltjes geslagen. Toch bleven er enkele hete aardappels op tafel
liggen. Demmers: ‘We hebben toen aangestuurd op onafhankelijk onderzoek om de vervolgonderhandelingen te ondersteunen.’ Na de zomerstop bleef het gesprek echter moeizaam, hoewel er wel degelijk enkele uitstekende maatregelen werden uitonderhandeld.
‘Het belangrijkste pijnpunt is de verduurzaming van de industrie’ Demmers: ‘Zo wordt elektrisch rijden aantrekkelijker, gaan woonwijken van het gas af, en gaan we naar 75 procent duurzame opwek van elektriciteit. En we overtuigden de tafels ervan dat biomassa een schaars goed is, waarmee we zuinig en selectief moeten omgaan.’
Bij leven had mevrouw Wensink ons dit niet laten weten, dus we waren nieuwsgierig naar haar motivatie. Vandaar dat we met enkelen van haar vriendinnen contact opnamen. Dit is wat ze ons vertelden.
Schone industrie Enkele grote pijnpunten bleven echter onopgelost. ‘Het belangrijkste is de verduurzaming van industriële bedrijven,’ aldus Demmers. ‘Ondanks vele pogingen behaalden we hierover niet het gewenste resultaat. Er stonden in het ontwerpakkoord te weinig heldere afspraken om te komen tot een schone industrie. Het is voor ons belangrijk dat fabrieken maatregelen nemen die de uitstoot structureel omlaag brengen. Als vervuilen een grotere kostenpost wordt, dan worden werkelijke oplossingen aantrekkelijker.’
‘Anne was erg begaan met de natuur. Zonder natuur had ze niet kunnen leven, de lucht en ruimte die dat haar gaf was voor haar ontzettend belangrijk. Dat maakte ook dat ze de zorg voor het milieu zo serieus nam. Ze maakte zich grote zorgen over hoe we met de natuur omgaan en wat er zo van overblijft. Voor haar genoeg reden om ook Natuur & Milieu in haar testament op te nemen.’
Ondanks het teleurstellende resultaat is Demmers gemotiveerd alsnog een goed klimaatakkoord te behalen. ‘Zonder de transitie in de industrie gaat Nederland de doelen van “Parijs” niet halen én benutten we de economische kansen van duurzame innovatie niet. Daarom is het cruciaal dat er een goed en eerlijk klimaatakkoord komt. We blijven ons hiervoor inzetten!’
Wij kunnen met iedere kleine en grote bijdrage veel doen Vindt u ook dat mevrouw Wensink een goed voorbeeld gaf? Natuurlijk, het hele klimaat in uw testament is misschien wat veel. Maar wij kunnen met iedere kleine en grote bijdrage veel doen. Want wij gunnen ook onze kinderen en kleinkinderen een wereld met een bloeiende natuur, een gezond milieu en een stabiel klimaat.
De planning is dat de planbureaus in maart bekendmaken of het ontwerpakkoord de CO 2-doelen haalt. Dan maakt Natuur & Milieu opnieuw de balans op. We houden u hiervan graag op de hoogte via onze website, onder andere via onze klimaatblogs met informatie over alle tafels: natuurenmilieu.nl/klimaatakkoord.
Natuur & Milieu ontvangt geen structurele subsidie. Ons werk vraagt een grote vasthoudendheid en een lange adem. Via het testament levert u dan ook een belangrijke bijdrage aan een duurzame en gezonde wereld. Kijk voor meer informatie op www.natuurenmilieu.nl/testament. U kunt ook contact opnemen met onze adviseur Schenken & Nalaten, Theo Hesen via donateurs@natuurenmilieu.nl of 06-52197118.
Hoe duurzaam zijn verpakkingen echt? Vooropgesteld: als u boodschappen doet, zorgen de verpakkingen maar voor zo’n 10 procent van uw klimaatimpact. Toch is het een grote ergernis als niet duidelijk is hoe u uw verpakkingsafval moet scheiden. Om hier iets aan te doen tekende Natuur & Milieu samen met tientallen bedrijven en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat het Plastic Pact.
Bent u ook een Groene Doener? Geeft u om het milieu, en spant u zich in om de wereld een stukje groener te maken? Wij zijn benieuwd naar uw verhaal! Neem contact op via donateurs@natuurenmilieu.nl en deel uw verhaal!
Contact over donateurszaken? Natuur & Milieu T.a.v. donateursservice Postbus 1578, 3500 BN Utrecht
030-233 1328 donateurs@natuurenmilieu.nl www.natuurenmilieu.nl
@natuurenmilieu Facebook.com/natuurenmilieu Linked.in/natuurenmilieu YouTube.com/natuurenmilieu
ISSN 2211-355X
In Nederland verstouwen we vele kilo’s verpakkingsafval: een enorme milieubelasting. Veel mensen maken graag duurzame keuzes, maar de verpakkingsindustrie maakt het ons niet makkelijk. ‘Grote winst van dit Plastic Pact is dat er nu echt breed wordt samengewerkt aan minder restafval, beter recyclebare en daadwerkelijk hergebruikte verpakkingen’, zegt onze directeur Marjolein Demmers. Het pact is volgens Natuur & Milieu een goede aanvulling op bestaande wetgeving.
Deze uitgave is duurzaam geproduceerd op Cocoon Offset, 100% gerecycled FSC®-papier.