Page 1

เพลงพื้นบ้านจังหวัดปราจีนบุรี เพลงทวนลําคําสอน โดย นางสาวณัฐวรรณ ศิริวรรณ ชั้นปริญญาตรีปีที่ ๒ วิทยาลัยนาฎศิ นา ลปจัจันทบุรี สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ กระทรวงวัฒนธรรม


B

คํานํา รายงานเล่มนี้จัดทําขึ้นเพื่อศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม นธ และเพลงพื้นบ้านในภาคตะวันออก และเพื่อให้ผู้อ่าน ได้รู้ถึงขนบธรรมเนียมประเพณี และ การละเล่นพื้นบ้างต่างๆ ที่เป็นเอกลักษณ์ในภาคตะวันออกของไทย วิถีชีวิตของคนไทยที่ บรรพบุรุษได้สืบทอดและถ่ายทอดให้สู่รุ่นหลาน ไม่ว่าจะเป็น การทํามาหากิน ล้วนนํามา ทําเป็นเพลงพื้นบ้าน เพื่อสืบสานวัฒนธรรมไทยได้อย่างแพร่หลายในสังคมไทยให้ คมไทย แพร่หลาย ณัฐวรรณ ศิริวรรณ


C

สารบัญ เรื่อง คํานํา สารบัญ เพลงทวนลําคําสอน บทเพลงไหว้ครู บทเพลงไหว้ครู บทร้องไหว้ครู เพลงระบํา อ้างอิง

หน้า B C ๑ ๓ ๒๔ ๓๕ ๑๖ ๑๗


แบ่งพวกก็เสียความรัก แบ่งพักเสียความสามัคคี รวมพวก รวมพัก ได้ทงั้ รัก ทั้งสามัคคี ทวนลําคําสอน โอน้อ พี่น้องเอย คั่นเจ้าได้จากบ้านย่านถิ่นคืน พอมีงานมเงิน อย่าซิเพลินทางใช้ คิดให้ไกล เด้อน้องเงินทองยิ่งหายาก อยากให้ดีต่อเจ้าจาเว้าหยอกนํา ยามยามเจ้าเข้าอาบน้ําใส สะอาดสาวสวย อย่าได้ลืมบวกควายเอกขี้ดินนาเฮื้อ ยามได้กินตับเนื้อหูลลามย่างไก่ อ่าลืม แกงหน่อไม้ ปลาย่างเขียดจะนา แต่งโตโก้เสื้อผ้าขาสามส่วนทันสมัย อย่าลืมกางเกงใน เกือกขี้ดินกลางบ้านเน้อพี่น้องเอย ให้เจ้าเก็บเอาไว้เงินทองยิ่งหายาก เอาไว้ฝากแม่ป้าทาง บ้านพ่อแม่เฮาอย่าเอแต่แต่งหน้าเสื้อผู้ใหม่อาภรณ์ ตอนเมื่อยามเงินเหมิดฉีกกินบ่มีได้ ยาม เมื่อมีเนใช้ไผเห็นกะเอิ้นใส่ เงินบ่มีพี่น้องมองแล้วกะเล่าเมิน เห็นซ้างขี้ข้างหน้าอย่าฟ้าเบ่ง ตามมัน มีแต่คนเขาหยันว่าบ่เจียมเงาแท้ ฮู้จักเก็บเงินไว้นานไปกะมีมาก เอาแต่ความอยาก ได้เงินใช้ซิบ่มี เล่นแต่ไฟสู้มื้อกบเขียดดําแดงแทนเงินเหมิดหงายหลัง บ่ห่วงทางกินใซ้ พอ เห็นมีทางแก้ยืมเงินเขาแงต่อ หนี้สินก่อท่วมบ้านปานนั้นกะบ่เซา อย่าสนใจทาเล่นผีหลอก กินบ่เฮืองฮุ่ง ฝูงหมู่เมียลูกเต้าซิอดเข้าหอดหิว บ่แม่นทางดีแท้การพนันขันต่อ มีแต่ก่อให้ ล่มจมพื้นบ่ต่าวคืน พู้นละเด้อ เป็นหญิงนี้แสนยากเหลือหลายไผได้ซายคนดีกะแม่นมีบุญ แท้ คั่นได้ผัวขี้เล่นบ่เห็นเงินซู้จ่าย ซิจ่มหลายกะบ่ได้เขาซ้ําพัดซิตี คั่นได้ผัวขี้เหล้านั่งเจ่าบ่มี สุข พอผัวโมโหลูกซิเตะโตเจ้า คั่นได้ผัวซู้เสียใจบ่ฮู้ส่วง คั่นได้ผัวขี้ค้านงานซ้ําบ่อยากแล บ่ ว่าหญิงหรือซายกะยากใจจริงแท้ เขาซิมาแยงไฮ่สวนไผ่กะยังหนา เขาซิมายาดนาป่าหญ้า คากะยังกว้าง เขาซิมาแย่งซ้างเอาไปกบ่ว่า พอเขามาแย่งซู้กะปานฟ้าผ่ากระบานนั้นละเดอ เฮ็ดใจเฮ่อหนักแน่นเสมอแผ่นหินผา จาคนซั่งใจให้จนแจ้ง เขหากจริงใจเว้านําเฮาหรือว่าบ่ อย่าคิด่าม่อตื้นกลืนแล้วซิบาดคอ คั่นเขาเว้าหลอกล้อมม่วนซื่นสนุกหู คือดั่งแมวผอมโซ อยากกินปลาย่าง ให้ฮีบเดินไกลให้ฮีบผ่าน ซวนไปใสให้ห่างเว้นเห็นหน้ากะอย่ามอง เป็น หญิงนี้ธรรมเนียมให้มันค่อ ตีนผมให้ล่ําเกลียงตีนซิ่นให้ล่ําเพียง อย่าได้แซวส่งเสียงซ่า สะเทือนซาวบ้าน หึ้ดหาทางส้รางเสมอปานกับปลวกให้ซ่างคิดซ่างค้นพูนขึ้นกว่าแต่เดิม


กับให้ทําโตไว้เสมอแตนแบ่งซ่อ ให้เจ้าคิดก่อไว้เสมอผึ้งก่อฮัง วาจาต้านขานคําให้มันม่วน อย่าได้ปากกล่าวต้านเสียงพ้นซ่าไกล บุญบาปสร้างไว้ไผ่สองบ่มีเห็น คือดั่งเงาตามโตซิจ่อง ดึงบ่มีได้ เนอพี่น้องเนอ โอน้อ พี่นองเอย สู้มื้อนี้คนนับมื้อหลาขึ้นเกิดใหญ่ตามปี ดินดอนมีราคาป่าดงบ่มีแล้ว ปู ปลาอาหารข้าวของแพงบ่คือเก่า บ่คือคราวก่อนกี้กินเฟื้องอิ่มสลึง แต่ก่อนนี้ โคกป่าไม้ต้น ใหญ่กะยังหนา ตัดเอามาแปงเฮือนอยู่กันกะยังได้ เดี๋ยวนี้นาแทซิหาตอไม้ดังไฟกะยังยาก มาลําบากบ่อนตูบนาฮ่ําฮ้าง บ่มีหญ้าซิเกี่ยวมุง เงินหนึ่งเฟื้องซื้อเนื้อเคยกินอิ่มกันเหมิด เฮือน ปลาท่อแขนขาคน ครึ่งสลึงกะยังได้ สามตําลึงไปหาซื้อเกวียนงัวยังขี่ เดี๋ยวนี้ตี้บ่มี แสนสี่ห้าซาแล้วแม่นอย่าไป เน้อพี่น้องเนอ คันเจ้าทําบุญไว้ไผบ่แย่งเอาไป บุญซิไปเสริมซู ผู้ที่ทําดีไว้ถึงว่าตายไปแล้ว ความดีกะยังอยู่ ตายแต่ปู้คนยังได้จ่มหา อันแม่นบุญกรรมนี้ ไผ ทําไผกะหาบ บ่หอนสับเปลี่ยนต้อนกันได้ดั่งนี้ ไผบ่เล็งเห็นฮู้บุญกรรมแต่ซาติก่อน บ่ห่อน คอนอ้อนต้อนมได้ดั่งกะบุง เน้อพี่น้องเน้อ ความเจริญในโลกนี้ มันกะอยู่นําคน คนบ่พากัน ทํา บ่ห่อนเจริญไปได้ ซิไปคองคอยให้ เทวดามาซ่วย โตซ่อยโตบ่ได้ซิแหงนหน้าเปล่าดาย บ้านใดขาดหัวหน้ากะซิขาดสามัคคีเพราะซิมีคนดีแข่งกันเต็มบ้าน คนมีเงินพอหาได้ คนมี น้ําใจนี้หายาก หาประโยชน์ใส่ปากท้อง ส่วนรวมนั้นบ่อยากแล บุญส่งค้ํากะรวยร่ําเงินทอง มันสมองดีนําจั่งร่ํารวยเงินใซ้ บ่มีสมบัติให้กะมีทางเฮืองฮุ่ง แข่งเฮือแพกะแข่งได้แต่บุญนี้ อย่าแข่งกัน เน้อพี่น้องเนอ โอน้อ มีมือตีนครบแล้ว เนื้อกระดูกมันสมองให้เจ้ามีศีลธรรมใส่ประจําไว้ กว่าซิเป็นคนได้ เกิดมานั้นแสนยาก สร้างความดีแทนซื่อไว้คนย้องเมื่อตาย บุญคุณพ่อแม่เลี้ยงให้ทูนใส่เทิง หัว มีศิลธรรมประจําใจดั่งมีดวงแก้ว พอมีเงินมีทองแล้วอย่าลืมโตว่าแต่แน่ สร้างทุกให้เพิ่ม ไว้กรรมซิไซ้เมื่อลุน รับแต่ศิลมื้อฮ้อยครั้ง ฟังเทศน์จนหลังแข็ง บ่ใส่ใจปฏิบัติ กะเมื่อคาง กะไดล้าควรจําเอาไว้ใส่ใจคิดฮ่ําอันใดผิดอย่าใกล้ คันดีแล้วฮีบทํามีเงินให้ฮู้ไซ้ อย่าใซ้จ่าย เกินโต เงินเป็นมีดสองคมซิบาดมือคนไซ้ หมองูยังตายได้โดยงูเพราะประมาท หมอเงินกะ อาจเมี้ยนตายได้ดั่งเดียว กาลเวลานั้นสําคัญกว่าสู้อย่างคันไผขว้างปล่อยถิ้ม งานได้บ่ท่อ เขา เพิ่นว่าตื่นแต่เช้าเวียกเล่าทําหลาย ไผตื่นสายบ่ทันเขา เวียกเบาได้ทําน้อย ถือว่าอายุโต น้อย บ่ทํางานให้คุ้มค่า พอแก่โตเมื่อยล้า ซินอนให้เรื่อยไป ถ้ายากเป็นหัวหน้าให้เสียสละโต เอง มีน้ําใสใจจริงต่อส่วนรวมเมืองบ้านซิมีคนยอย้องเป็นผู้นํายกย่อง คันบ่จริงแล้วทําไปกะ


บ่คล่อง ใจบ่ใส่ต่อฆ้องซิตีได้กะบ่ดัง คันบ่เฮียนกะบ่ฮู้ บ่เบิ่งบ่มีเห็น บ่ท่องกะบ่จํา บ่ทํากะบ่ เป็น ใหจื่อจําเอาไว้ เน้อพี่น้องเนอ โอน้อ คันอยากมีความฮู้การเฮียนให้ฮีบเร่ง อยากมีเงินเต็มไท่เป้ง อย่ามัวใซ้ขาดกระเป๋า สิบเพิ่นเว้าบ่มีท่อเฮาเห็น มัวแต่นอนในเฮือนโลกเจริญบ่มีฮู้เงินทองมีเก็บไว้ คันจําเป็นให้ไซ้ จ่าย มัวแต่เก็บห่อไว้ตายแล้วมอดกะกิน เกิดมาในโลกนี้ให้ประกอบความดี ซิได้มีอนุสรณ์ สืบสกุลวงศ์ซื้อ บ่แต่งัวควายซ้างเขางายังมีค่า มนุษย์เฮานี้น่า บ่มีความดีสร้างไว้ตายแล้วค่า บ่มี อันความดีและฮ้ายโตเฮาหากเล่าทําเองบ่มีไผทําแทน จั่งซอเป็นไปได้ ความดีโตทําไว้ บุญทํากระค้ําส่ง ลงได้ทําซั่วซ้าภายหน้ากะจวบเอง เน้อพี่น้องเนอ

บทเพลงไหว้ครู ยกมือขึ้นตั้งระหว่างเหนือคิ้ว มะโนนอบนพนิ้ว ทั้งสามมลา ไหว้พระปิตุราชไหว้พระมาตุเรศ ที่เป็นของปกเกต เกศา ให้มาเป็นมงคลสวมอยู่บนกระหมอน ประดุจกําแพงล้อม คุณครูเอ๋ยวันทา เสร็จจากไหว้ครูแล้วฉันจะขอไหว้คุณ นี่แหละเป็นสิ่งเกื้อหนุน ตัวข้า ไหว้คุณบิดามารดาที่เลี้ยงข้ามาแต่เยาว์ ได้อาบน้ําป้อนข้าว ตัวข้า ไอ้นําขุนๆ ท่านก็มิให้อาบ อีกทั้งขมิ้นหยาบๆ ท่านมิให้ทา ได้เป็นพระเดชพระคุณที่ค้ําจุนข้าเจ้า แล้วลูกจะขอกราบเท้า แม่เอ๋ย บาทา แต่งโดย คุณพ่อสายทิพย์ ศรีจรูญ


บทเพลงไหว้ครู ๒ เกริ่น เกริ่น ละแม่เจ้าเอย เขารํากันงานเอย (ซ้ํา ๓ ครั้ง) สิบนิ้วของลูก ยกขึ้นแม่เอยเหนือเศียร ต่างดอกไม้ธูปเทียน ขึ้นไหว้ ลูกจะไหว้พระพุทธที่สูงเลิศล้ํา ลูกจะไหว้ทีเดียวพระธรรม ที่ยิ่งใหญ่ ลูกจะไหว้พระสงฆ์ทรงสิกขา แล้วไหว้บิดามารดา หญิงชาย ไหว้พระปิตุราชและพระมาตุรี ที่ปกเกล้าเกศี เราไว้ ไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั่วทุกทิศที่มี ไหว้พระภูมิเจ้าที่ ทั่วไป ไหว้ครูบาอาจารย์ที่ท่านสั่งสอน เรียบเรียงบทกลอน อันเกรียงไกร ทีคะระสะอีกทั้งจังหวะสั้นยาว มันมีคําหนักเบา กินใจ สองแง่สองหง่ามเราก็ร้องตามท่านแต่ง บางคําต้องคัดดัดแปลง เปลี่ยนไป ลูกขอขมาลูกขอบูชาคุณครู ร้องไปโดยไม่รู้ ไม่ได้ตั้งใจ ขอขมาแม่เพลงที่ยืนข้างๆ ถ้าเล่นแรงไปบาง ตอนไหน ตอนไหนรุนแรงครูเขาเขียนให้เล่น ตามบทที่ต้องเป็น ต้องไป ขออภัยท่านผู้ชมเฒ่าผู้แก่ ขออภัยพ่อแม่ ทั้งหลาย แล้วหันมาบอกกับลูกคู่ สวัสดีครับท่านผู้ดู ทั้งท่านหญิงท่านชาย แต่งโดย คํารณ ศรีจรูณ


บทร้องไหว้ครู ๓ สิบนิ้วขอหนูยกขึ้นเหนือเศียร แทนดอกไม้ธูปเทียน ขึ้นไหว้ หนูขอไหว้พระพุทธที่สูงเลิศล้ํา หนูขอไหว้พระธรรม สังฆายานาย หนูขอไหว้พระสงฆ์ที่ทรงสิกขา ไหว้บิดามารดา หญิงชาย ไหว้พระปิตุเรชไหว้พระมาตุรี ที่ปกเกล้าเกศี เราไว้ ไหว้ครูบาอาจารย์ที่ท่านสั่งสอน เรียบเรียงบทกลอน หญิงชาย ทีคะระสะอีกทั้งจังหวะสั้นยาว มีคําหนักคําเบา กินใจ สองแง่สองง่ามหนูร้องตาท่านแต่งู บางคําต้องตัดดัดแปลง เปลี่ยนไป หนูขอบูชาขอขมาคุณครู มิได้คิดลบหลู่ ไม่ตั่งใจ หนูขอขมาพ่อเพลงอีกฝั่ง ถ้าหนูร้องแรงไปบ้าง ตอนไหน ตอนไหนรุนแรงครูเขาแต่งให้เล่น ตามบทกฎเกณฑ์ ที่ต้องไป หนูขออภัยท่านผู้ชมผู้เฒ่าผู้แก่ ขออภัยพ่อแม่ ทั้งหลาย ขออภัยหนุ่มสาวหนูรุ่นลูกรุ่นหลาน ที่ใช้คําโบราณ ร้องไป แล้วหันมาบอกมาบอกลูกคู่ ให้ขอบคุณท่านผู้ดู ท่านหญิงท่านชาย แต่งโดย คํารณ ศรีจรูญ บทเตรียมความพร้อม ๔ ก่อนเล่นเข้าเรื่องจะไม่ให้เปลืองเวลาเราต้องมาศึกษา ดนตรีไทย เครื่องดนตรีปี่พาทย์อีกทั้งระนาดตะโพนพวกลิเกพวกโขน เราใช้ ฉิ่งกรับฆ้องอีกทั้งกลองสั้นยาวพิณแคนเครื่องเป่า ซอสาย เครื่องดนตรีนานาชาติที่มีบทบาทเข้ามาแซ็กและกีตา้ สไลด์ มีไวโอลีนใครได้ยินชมว่ายอดรวมไปถึงคีย์การด ออร์แกนไฟ กลองชุดเข้ามากลองทอมบ้าคู่กันตีจังหวะมันส์ๆ มากมาย ที่เกริ่นให้ฟังจริงมีมากกว่านี้ชื่อเครื่องดนตรีนั้มี มากมาย แต่งโดย คํารณ ศรีจรูณ บทร้องถามฝ่ายหญิง ๕ หนูได้ยินอาจารย์เล่าก็เลยอยากรู้ประวัติของคุณครู เป็นใคร


ในเมื่อตัวท่านเป็นชาวบ้านประวัติท่านต้องมี มากมาย คนแก่คนเฒ่าท่านก็เล่าบอกหนูว่าท่านที่เป็นครู เก่งหลาย หนูอยากรู้ประวัติเมื่อครั้งเก่าก่อนหนูอยากให้ช่วยสอน เด็กหญิงเด็กชาย แต่งโดย คํารณ ศรีจรูณ บทร้องตอบฝ่ายผู้ชาย ๖ ในเมื่อเธออยากจะรู้ประวัติของท่านเมื่อครั้งอดีตที่ผ่าน มาไกล ฟังนะหนูน้อยเมื่อปีห้าร้อยศูนย์สองฉันเริ่มได้ฟังครูร้อง ระบําไทย ที่บ้านหนองบอนอยู่กลางดอนโดดเดี่ยวมีอยู่หมู่เดียว ห่างไกล ห้าหลังคาเรือนรวมเพื่อนน้องพี่ไฟฟ้าประปาไม่มี ใช้ใต้ ใช้ควายไถนาพอถึงเวลาแลกข้าวใช้ควายแก่เกวียนเก่า ขนไป ไปหมู่บ้านอื่นค้างคืนกลางดงพอค่ําตั้งวง ก่อไฟ กินข้าวอิ่มหนําก็ร้องระบําคลายเหนื่อย ผ่อนคลาย ผ่านหลายหมู่บ้านผ่านหลายตําบลท่านไดรู้จักผู้คน มากมาย ผู้คนต่างๆ พอได้ฟังท่านได้ร้องก็ชื่นชอบทํานอง จับใจ เริ่มมาติดต่อไปร้องในงานต่างๆ แล้วจ่ายเป็นค่าจ้าง เงินไทย คณะของท่านมีกันหลายคนร้องระบํากลอนด้น เก่งเหลือหลาย หน้าตาสุ่มเสียงสําเนียงพื้นบ้านใครได้ฟังขับขาน ติดใจ ทั้งออดทั้งอ่อนทั้งงอนทั้งง้อสาวแก่ติดคลอ รอบกาย แม่ระบําก็สวยพ่อระบําก็หนุ่มเล่นไหนคนรุม มากหลาย เพื่อนหนุ่มก็มากเพื่อนสาวก็มีแต่งงานกับเศรษฐี หลายราย ตั้งหลักปักฐานต่างบ้านต่างตําบลหลายคู่หลายคน ทั่วไป พอย่างเดือนหกฝนก็ตกลงมาก็กลับบ้านทํานา เลี้ยงควาย แต่งโดย คํารณ ศรีจรูณ


บทที่ ๗ กลอน ตอนฝ่ายชายถามเกี่ยวกับการแต่งกายและเครื่องดนตรี ชายขึ้น...ผมได้ฟังคุณครู ตอบกระทู้น้องหญิง อยากรู้จริงๆ สงสัย อยากรู้เมื่อก่อนผ้าผ่อนที่นุ่ง โจงกระเบนหรือผ้าถุง หญิงชาย ใครคอยช่วยเหลือซื้อเสื้อซื้อผ้า แล้วเครื่องดนตรีนั้นหนา ใช้อะไร ไม่มีปี่กลองใช้คนร้องคนรับ บอกว่าใช้กรับ ไม้ไผ่ เคาะเป็นจังหวะเพราะนะ โบราณได้ตกทอดสืบสาน เอาไว้ สมัยก่อนไม่ค่อยได้เรียนหนังสือ มีแต่ความสัตย์ซื่อ ยิ่งใหญ่ คงเส้นคงวาไม่ว่าต่อหน้าลับหลัง เพราะต้องเอาเยี่ยงอย่าง จริงไหม ครูครับๆ เรื่องที่อยากทราบยังมี เอาไว้เรียนถามพรุ่งนี้ ต่อไป (ซ้ํา) บทที่ ๘ กลอน ตอนฝ่ายหญิงถามฝ่ายเรื่องประวัติครุระบํา หญิงขึ้น...ครูค่ะครูขาหนูอยากศึกษาระบํา หนูอยากหัดร้องหัดรํา ได้ไหม หนูจะลงทะเบียนสมัคเรียนกับอาจารย์ จะติดต่อกับท่าน ได้ที่ไหน ใช้อะไรบ้างหนาเป็นค่ายกครู ช่วยสอนให้หนู หายข้องใจ หนูจะชวนหญิงชายชวนไปทั้งชั้น ไปเรียนระบําด้วยกัน ดีไหม เดี๋ยวเดือนข้างหน้าหนูจะอาสาอาจารย์ ที่วัดบางแตนมีงานสาทร์ไทย ประเพณีแห่พระล่องตามลําน้ํา บางแตนจัดเป็นประจํา แข่งเรือพาย วัดใต้วัดเหนือและวัดต่างๆ เรือจากวัดบ้านสร้าง ก็ไป (ซ้ํา) บทที่ ๙ กลอน ฝ่ายชายตอบในเชิงอธิบาย ชายขึ้น...เรือใหญ่ฝีพายจัดของจังหวัดปราจีน เป็นเรือเจ้าถิ่น เข้าชิงชัย แต่ในปีนี้เรือดีศรีโสธร ที่ชาวไทยขอพร กราบไหว้ เรือทับทิมทองจากจังหวัดประทุม มีฝีพายหนุ่มๆ หลายนาย ปีนี้แหละหนาววัดคลองสิบห้าเพื่อนบ้าน ส่งเรือมาเหมือนกัน เอาไป เรือพิทักษ์นาวาปีนี้บางแตนชวนแฟนทุกท่าน เชิญมาเที่ยวงาน สาทร์ไทย (ซ้ํา)


บทที่ ๑๐ กลอน ตอนฝ่ายหญิงเชิญชวนทําบุญละท่องเที่ยว หญิงขึ้น...ท่านมาเที่ยวท่องเชิญไปปิดทองหลวงพ่อคุ้ม บารมีท่านครอบคลุม ผองภัย จะมีแต่ความสุขเลยไปถึงลูกถึงหลาน เจริญหน้าที่การงาน ค้าขาย ท่านรับราชการให้เลื่อนขั้นปีนี้ ผลบุญที่ทําดี ส่งให้ ถ้าชาวนาขอให้ราคาข้าวแพง ขายข้าวให้แบงค์มากมาย ขอทุกท่าน...เจริญ...มาหมายก่ายกอง มามอบรางวัล ให้นักร้อง ระบําไทย (ซ้ํา) บทที่ ๑๑ กลอน ตอนฝ่ายชายขึ้นต้องการอธิบายถึงการแข่งขันแบบนักกีฬากล่าวคือมีแพ้มีชนะ ชายขึ้น...เธอจ๊ะเธอจ้าไม่ขอน้อยหน้าเธอแน่ ไม่ว่าชนะหรือแพ้ เรือพาย ฉันลูกปราจีนลูกหลานชาวบางแตน มีแม่น้ําแบ่งแดน เอาไว้ เอ่ยชื่อวัดบางแตนบารมีก็คลอบคลุม จากองค์หลวงพ่อคุ้ม นั่นไง เป็นวัดตัวอย่างตัววัดพัฒนา เสริมเรื่องการศึกษา หลายสาย ท่านเปิดโรงเรียนเล็กรับเด็กอนุบาล ลดภาระชาวบ้าน หลากหลาย ส่งเสริมทักษะด้านการศึกษา ให้ชาวบ้านหันมา เอาใจใส่ ดูแลลูกหลานคอยบริหารชุมชน สร้างผลิตภัณฑ์หนึ่งตําบล ออกขาย ชาวบ้านอยู่ดีหลวงพ่อก็พลอยมีสุข สั่งสอนหลานลูก หญิงชาย เสริมการศึกษาพอเด็กจบ ม.ศ. ก็เปิดเรียน ป.ว.ช. หลายสาย ไม่ต้องเสียค่าหอไม่ต้องรอรถเมล์ จักรยานคันเท่ ขี่ง่าย (ซ้ํา)


บทที่ ๑๒ หญิงขึ้นอธิบายต่อ ...หลวงพ่อบ้านฉันท่านเทศน์สั่งสอน คุณบิดามารดา เรื่องใหญ่ ครูบาอาจารย์ต้องเคารพท่านเทิดทูน ต้องรู้จักบุญคุณ เด็กไทย พระครูโกศลถาวรกิจ เทศน์สอนลูกศิษย์ มากมาย เด็กวัดบางแตนทุกรุ่นเจริญ หนูขอสรรเสริญ อย่างจริงใจ สั่งสอนลูกศิษย์ท่านอุทิศเงินตรา ส่งเสียให้ศึกษา เด็กหญิงชาย หลายท่าน หลายรุ่นจบไปมิใช่น้อย เรียนจนถึงนายร้อย จําได้ ท่านเป็นทั้งพระท่านเป็นทั้งพ่อ ไม่เคยย่อท้อ มีแต่ให้ ลูกศิษย์ทุกรุ่นหลวงพ่อท่านสั่งสอน ถ้าทําได้ไม่เดือดร้อน สุขสบาย (ซ้ํา) บทที่ ๑๓ ชายขึ้นต่อ ...ละเลิกให้หมดอย่าได้เอาเยี่ยงอย่าง สิ่งไม่ดีอยู่ให้ห่าง ให้ไกล ไกลสิ่งเสพติดอย่าให้ชีวิตหมองศรี อดเหล้าอดบุหรี่ อดให้ได้ อย่าไปสร้างสรรค์การพนันไม่สนุก จะโดนจับติดคุก ผิดกฎหมาย พระท่านเทศน์ว่าให้ท่องศีลทุกวัน จะคอยป้องกัน ผองภัย (ซ้ํา) บทที่ ๑๔ หญิงขึ้นต่อ ...ข้อหนึ่งนั้นหนาท่านห้ามฆ่าสัตว์ เลือกปฏิบัติ ให้ได้ ...ข้อสองเทศน์ว่าอทินนาทาน ทรัพย์อื่นนั้นอย่าโลภหลาย ...กาเมข้อสามห้ามทําเสื่อมเสีย ผิดผัวผิดเมีย ไม่ได้ ...ส่วนข้อสี่ห้ามพูดมุสา ห้ามหนา จะเสียหาย ...คนพูดไม่จริงคนพูดไม่จัง ต่อไปใครบ้าง จะไว้ใจ ...หยุดใช้สติหยุดใช้สมอง ก่อนทําให้ตรอง ไม่เสียหาย ...ท่านคอยเตือนว่าช้าๆ จะงาม อย่าร้อนก่อนน้ํา จะเสียใจ...(ซ้ํา)


๑๐

บทที่ ๑๕ ชายขึ้นต่อ ...เอ่ยนามหลวงพ่อพระครูโกศล ลูกศิษย์ทุกคน รักใคร่ ชาวบ้านศรัทธาวัดพัฒนาตัวอย่าง นําสร้างถนนหนทาง หลายสาย รวมสร้างโรงเรียนใหม่ศรีรักษ์ เป็นที่รู้จัก แพร่หลาย ตั้งมูลนิธิช่วยเหลือเด็กยากจน ท่านพระครูโกศล ตั้งให้ (ซ้ํา) บทที่ ๑๖ หญิงขึ้นต่อ ...ให้ความสําคัญกับแม่น้ําลําคลอง ท่านเป็นผู้นําร่อง หลากหลาย ให้เริ่มประหยัดภายในวัดท่านก่อน เพื่อให้ชาวบ้านโอนอ่อน ตามไป ทําเป็นขั้นตอนทําเป็นระบบ ทุกโครงการทําครบ เป้าหมาย เขื่อนกั้นดินพัง ยาวพันกว่าเมตร ท่านก็ทําสําเร็จ จนได้ พอเข้าหน้าร้อนตอนเดือนเมษา ก็เอาลูกหลานทา บวชเณรให้ บวชเพื่ออบรมภาคฤดูเมษา ได้ประโยชน์แน่นอน กับเด็กชาย ญาติโยมอิ่มบุญกันทันตาเห็น เลี้ยงอาหารพระเณร กุศลหลาย ตอนสามเณรน้อยให้พระยะถา พ่อแม่นั่งหน้า สดใส ...นั่นแหละคือบุญครอบครัวเป็นสุข สร้างสรรค์พันผูก ทางใจ ...นั่นแหละคือบุญรวมพ่อแม่ลูก ซึมซับความสุข ตลอดไป (ซ้ํา)

บทที่ ๑๗ หญิงขึ้นต่อ ...ผลงานของท่านมากสุดพรรณนา ไม่ได้ยิบยกมา มากมาย พอท่านทราบประวัติของวัดบางแตน ขอเชิญชวนแฟนๆ มาให้ได้ ให้มาเที่ยวงานแข่งขันเรือยาว ชิมอาหารหวานคาว หลากหลาย สนามแข่งเรือท่านคงไมเชื่อสายตา ยาวมากเลยหนา ชมสบาย ที่กินที่นอนใครร้อนอาบน้ํา หรือจะลองจ้ํา เรือพาย


๑๑

ชมการแสดงเด็กตัวเล็กน่ารัก น่าชมมากๆ เชื่อไหม การแสดงพื้นบ้านที่ลูกหลานฝึกหัด ร้องระบําเล่าประวัติ ดนตรีไทย สภาวัฒนธรรมเป็นผู้นําจัดหา เสริมด้านการศึกษา หลานสาย ผู้ใหญ่สถานที่ทําการเรียนการสอน จัดบุคลากร มาให้ ถ้ามีโอกาสจะขอขอบคุณท่าน ท่านคณาจารย์ ทั้งหลาย ...ขอให้ทีมงานคณาจารย์เจริญ ...หลับตื่นได้เงิน ได้เงินแม่เอ่ย มากมาย

บทที่ ๑๘ หญิงขึ้นต่อ ...เอ่ยเรื่องการศึกษา เมื่อเราจบชั้น ม.ฉันขอถามหน่อย เพื่อนชาย อยากรู้เหมือนกันจะเหมือนฉันไหมหนอ ฉันจะเรียนบวช เหมือนพี่ชาย คุณพ่อบอกว่าบ้านคุณย่าก็มี เปิดให้เรียนฟรี สมัครใหม่ อยากจะถามดูเธออยู่ที่นี่ เปิดให้เรียนฟรี จริงไหม โรงเรียนศรีรักษ์ฉันจักอาจารย์ ท่านชื่ออาจารย์ กัญ...จาน...ไง เป็นลูกสาวป้า เป็นพี่ของพ่อ ฉันจะได้ไปขอ อาศัย เธอช่วยแนะนําตัวฉันหน่อยหนา ตอนฉันไปศึกษา ใหม่ๆ อยากเรียนบุญชีและคอมพิวเตอร์ แล้วส่วนตัวเธอ เรียนอะไร ถ้าไม่เข้าใจเราจะได้ถามกัน เพราะว่าตัวฉัน เพิ่งมาใหม่

บทที่ ๑๙ หญิงขึ้นต่อ ...บ้านช่องห้องหอ คุณพ่อแม่ ท่านคงไม่แก่ เท่าไหร่ ภูมิใจแทนพอแม่ของเธอ เรียนเก่งเสมอ ต้นปลาย เรียนได้เกรดเอ ไม่เกเรรู้คิด ไม่ยุ่งสิ่งเสพติด ทั้งหลาย เราจะตั้งใจเรียนใฝ่ความรู้ ให้สมกับที่ครู มอบให้ ทําให้ดีเกิดคาด คุ้มบาทสตางค์ ให้พ่อแม่สมหวัง จริงไหม


๑๒

เธอเป็นผู้ชาย น่าจะเป็นผู้นํา ฝันให้ไกล แล้วต้องทํา ให้ได้ ฉันเป็นผู้หญิง ตัวเล็กแค่นี้ จะจบตามรุ่นพี่ เชื่อไหม ฉันเฝ้าฝัน วันรับปริญญา จบการศึกษา วิทยาลัย พอได้ทํางาน ตัวฉันนี่หนอ จะให้เงินเดือนแม่พอ ท่านใช้ จะดูท่านตอนแก่ชรา เพราะท่านเลี้ยงเรามา นานหลาย ควรรู้คุณท่าน จะต้องตอบแทน เรือนหมื่นเรือนแสน ก็ได้ พาท่านไปวัด ตักบาตรทําบุญ กุศลจะได้ค้ําจุณให้คุณๆ ...สุขสบาย (ซ้ํา) ตอนที่ ๒๐ ชายหรือหญิงก้องได้ ทํานองหวานๆ ...สิบนิ้ววันทาขอขมาทุกท่าน โดยเฉพาะคณาจารย์ ทั้งหลาย สภาวัฒนธรรม ได้แนะนําเข้ามา เสริมการศึกษา ระบําไทย เป็นเพลงโบราณพื้นบ้านดั้งเดิม ท้ายท้ายสงครามจึงได้เริ่ม เล่นใหม่ ข้าวยากหมากแพง พื้นที่สีแดงมีทั่ว โจรลักควายลักวัว มากมาย หลายก๊กหลายเหล่า จี้ปล้นชาวบ้าน ปล้นเสบียงอาหาร เอาไป พื้นที่กันควรติดต่อ ทางการไม่ถึง ความจะเจริญมันจึง ห่างไกล เมื่อสมัยก่อนนั้น ผู้ใหญ่กํานันไม่มี กลัวโดนยิงเป็นผี เฝ้าไร่ เจ็บได้ป่วย ไม่มี ใครช่วยรักษา สมุนไพรกลางป่า ต้มกินไป มีแต่ยากลงบ้าน ที่ต้มกันกินบ่ระทัง ถ้าดวงไม่ถึงก็ยัง รอดตาย ถ้าเกิดบาดแผลเป็นแผลฉกรรจ์ ก็ใช้ปูนกับน้ําตาล พอกไว้ ถ้าเป็นแผลสดก็ต้อง ทนแสบ ยังใยไฟเผาแกลบ ใส่ได้ ถ้าโดนงูกัดงูพิษงูเห่า แผลกลายเป็นแผลเน่า อาจถึงตาย เรื่องตายเรื่องเป็นเห็นกันจนเบื่อ พอตายแล้วห่อเสื่อ เผาไฟ โยกย้ายถิ่นฐานย้ายที่ทํากิน พริกฟื้นผืนดิน ทําไร่ กว่าจะปักหลักกว่าฐาน ก่อตังหมู่บ้าน ก็แทบสาย กว่าจะได้จับองเป็นเจ้าของที่ดิน ปู่ย่าเราสิ้นไปเท่าไหร่ ทําไมลูกหลานไม่รักบ้านรักเมือง ชอบสร้างแต่เรื่อง วุ่นวาย อยู่อย่างสงบ จะพบความสุข ครอบครัว ไร้ทุกข์โพยภัย...(ซ้ํา)


๑๓

ตอนที่ ๒๑ เกริ่น...เรื่องนกเงือก... ร้องได้ทั้งหญิงและชาย... ฉันจะเกริ่นเรื่องนก มันมีหลายชนิด พวกเราเคยคิด บ้างไหม จะยกตัวอย่าง นกที่ถูกเลือก ก็คือนกเงือก นั่นไง บางทีบางท่านอาจไม่เคยเห็น หน้าตานกเงือกเป็น อย่างไร ว่านกอะไรหัวใหญ่นักหนา ปากยื่นออกมา มากมาย ปากแดงปนส้ม ตากลมคู่โต เวลามันโผ ไม่ไหว ขาใหญ่ปีกยาว หางขาวนิดหน่อย น่าดูไม่น้อย ไกลๆ นกอนุรักษ์ หายากแล้วหนา เหลือน้อยในป่า ไม่มาย พอมันเลือกคู่ คู่ที่หมายปอง มันก็เที่ยวท่องทํา รังใหญ่ รังมันสูงลิบ ยี่สิบกว่าวา กิ่งก้านสาขา ต้นไม้ ป้องกันเภทภัย ไม่ให้ถึงลูก นกมันคิดถูก แยบคาย รอบบริเวณ ที่เป็นป่ากว้าง ต้นไม้หลายอย่าง มากมาย ต้นไทรต้น ต้นหว้า นกกาชอบกิน มันไม่ต้องบินหา กินไกล กล้วยป่าสุกงอม กล้วยหอมรายรอบ ลูกหวายมันชอบ ติดใจ ตะขบมาก มะขามก็มี ลูกยอลูกหยี...สดใส แล้วนกทั้งสอง ก็เริ่มเจาะโพรง มันเลือกเจาะตรง กิ่งตาย มันสามัคคีเมื่อมีความรัก นกมันรู้จัก ถ่อยทีถ่อยอาศัย ผลักดันทํางาน ผลัดกันเจาะรู ตัวเมียตัวผู้คอยดู เภทภัย...(ซ้ํา) ต่อได้ทั้งชายและหญิง... ...พอเจาะโพรงเสร็จ ค่อยผสมพันธุ์ นอวางแผนกัน เอาไว้ พอตัวเมียไข่ ไม่ให้ออกโพรง ปากรูเคยโล่ง ก็ปิดไว้ เว้นช่อง ไว้รอพอส่งอาหาร คอยส่งทุกวัน หาให้ ตัวผู้ออกหากลืนมาในท้อง มาถึงก็ร้อง ให้ ขย่อนอาหาร ที่มันออกหา ขยอกออกมาป้อน ลูกไง มันทําทุกวัน หาอาหารมา สองสามเวลา ป้อนให้


๑๔

ไอ้ส่วนเมล็ดกินเสร็จแล้วมัน เป็นกากอาหาร ต้องถ่าย รังสูงลมแรง พัดพามูลถ่าย กระเซนกระส่าย ทั่วป่า เมล็ดต่างๆ มากมายหลายพันธุ์ ที่เป็นอาหาร หามา พอตกลง พื้นความชื้นพอดี ขึ้นใหม่ต้น ในป่า นกปลูกต้นไม้ๆ ในป่ายังจะช่วยระบายความร้อน ประโยชน์นานอน น้ําได้ กันดินไกลกันดินถล่ม ดูดขลับโคลนตม มากมาย ในหลวงของเราแนะนําปลูกหญ้าแฝกหญ้าคา เกิดได้ ป้องกันดินพังรากยังประโยชน์ ดินก็หายเป็นกรด ก็หาย...ไป (ซ้ํา) แต่งโดย คํารณ ศรีจรูณ (๒๕๕๑) ตอนที่ ๒๒ เกริ่นๆ ๆ แม่เอ๋ย...แขวงเกวียน... แขวงเกวียนร้องได้ทั้งชายและหญิง...พรรณนาถึงวิธีสร้างเกวียน ฟังงูนะๆ พวกเราจะเริ่มเรียน เราจะร้องแขวงเกวียน ของไทย เริ่มต้นเราต้อง บอกพี่น้องให้รู้ เกวียนใช้ไม้ประดู ทําได้ เราต้องไปโค่น เลื่อยต้นประดู่ พาช่างไปดู ว่าใช้ได้ หาต้นตรงๆ ไม่โค้งไม่งอ ไม่มีโพรงต่อ ไม้ตาย ดีดไม้ขึ้นหมอน เข็มขอนขึ้นม้า แล้วเลื่อยเอาหน้า ไม้ใหญ่ คํานวณความหนาววัดหาความยาว จะได้เลื่อยเอา มาใช้ เปิดปีกขึ้นรูปเป็นธูปคู่เท่ วาดรูปหัวตะเข้ เกวียนไทย แล้วช่างก็วัดตัดตอกโป๊กๆ หยักคอดทําโคก เดือยไว้ เพื่อจะตัดแต่งเดือยแทงใส่ธูป ซอยไม้วาดรูป...ลดลาย ท่อนสองต้องเลื่อย เป็นแม่ประแหลก หยักบ่าเข้าแบก ธูปไว้ แม่ประแหลกอันหน้าใหญ่หลัง รูด้านข้าง งอนปลาย แล้วถากท้าวแขนให้แอ่นระแน่ ให้เหมือนแขนแม่ ศรีไพร ให้เป็นง่ามให้ด้านเป็นเดือย เจาะรูลิ่มเลื้อย ขวาซ้าย ท้าวหน้าท้าวหลังสี่ข้าง สองคู่ ขวาซ้ายช่างรู้ คว่ําหงาย ค้ําแม่ประคอง รองรับลูกกรง เจาะรู เล็กใหญ่


๑๕

ลูกกรงเรียงราย ขวาซ้าย สิบสอง ลูกกรงนั้นต้อง เล็กปลาย แล้วขุดรากไม้ที่งอนพองาม ถากฝักมะขาม ขวาซ้าย ทําเดือยสลัก เข้าหยักวงกลม ตอกลิ่มให้จม มิดหาย ท่อนไม้ท่อนใหญ่ ถากไม้ปล่องกลาง รูรอบข้าง เรียงราย นั่นแหละรูกรรมใส่ไม้ค้ําวง เป็นฝักหยักโค้ง ล้อใหญ่ ไม้เจาะรูกลาง รูใส่ก้านกรรมประกบแล้วทํา เป็นดุมใหญ่ ปากรู กรูของดุมใหญ่กว่ารูเดิม เอาไว้ตอกเติม ถลุงไม้ ถลุงของเกวียนที่ดี ขอเรียนท่านก่อน ใช้ไม้เนื้ออ่อน ทําได้ กันเพลาถลอก ใช้ปลอกไม้แข็ง ลด ความรุนแรง ลื่นไหล เพลาเกวียนที่ดี ก็มีไม้แข็ง แข็งอ่อนตัวเอง เหมือนหวาย ตัดเอามาได้ หลาวไม้ตากลม หลาวไม้ให้กลม หยักปลาย เอาปลายที่หยักไว้ทางด้านนอก เอาด้านที่บอกไว้ทาง ด้านใน เตรียมเอาชิ้นส่วน มาใส่ผสม เอาล้อวงกลม กลิ้งใส่ เอาเพลาไม้แข็งสอดเข้ามาเสียบ ท้าวแขนล็อคเรียบ ขวาซ้าย ยกหัวตะเข้วางบนไม้ค้ํา เอาแอกงอนงาม ขึ้นใส่ สอดหนังตะแบงตะแคงใส่หมอน สลักเสียบย้อน ขวาซ้าย ทาไขให้ทั่วหัวถลุง ตอนดุมกระทุ้ง นอกใน ไขจะไปลองช่วยให้ดุมลื่น ก่อนที่จะขึ้น วัวควาย เราต้องรดน้ําทั่วเกวียนทั่งเล่ม ให้น้ําอิ่มเอม ลิ่มไม้ ฯลฯ. ฯ


๑๖

เพลงระบํา ยกมือสองข้าง พระไตรสรณคม ขอไหว้พระพุทธัง สัตว์ ให้เลิกปฏิบัติ พวกฆ่าสัตว์ลักทรัพย์ ให้มนุษย์พากัน พวกคิดคดปดโป้ ให้เลิกละชั่วว่าตัว พวกสุราพารวน ก็รับได้เพราะเป็นกระสาย ยอกรหน้าเจ้าเอย ยอกรประนม ลูกจะขอบูชา พระรัตนตรัย ของเจ้าประคุณ ...ฉ่า ชา ...ฉ่า ชา ชา ...ฉ่า เอ๋ย ชา

ขึ้นวางเหนือผม ...คุ้มค่า ทั้งเป็นผู้สั่งสอน ...หยาบช้า หรือดอดทับเมียท่าน ...เลิกรา พวกเง่าโง่ควายวัว ...มุสา ถ้าปวดป่วนท้องไส้ ...แทรกยา ลูกจะขอเอ่ยชุลี ...ก้มเกศา ...พระบาลี ลูกได้พึ่งใบบุญ จะขอกราบกรานอัญเอ๋ยชุลี


๑๗

อ้างอิง ข้อมูลจากศูนย์วฒ ั นธรรมจังหวัดปราจีนบุรี

PRACHINBURI  

PRACHINBURI Folk Song.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you