Ειδική Έκδοση: To Όραμα - Αυτάρκης & Ανταγωνιστική Ελληνική Οικονομία

Η Ο Ι ΚΟ Ν

ΤΑ

Σ & Η ΑΝ ΡΚ

ΙΚ

Εξώφυλλο με κοπτικό

Ο Μ Ι

Υ

Ά Τ

EΠIXEIΡΕΙΝ

ΛΗ Ν

Ω Γ

Κ Ι Ή Τ Σ Ε Ι Λ Ν

Α

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2025

Α ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΟ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ-ΑΙ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ

2025

Ι

Α ΥΤ

ΡΚΗ

Εξώφυλλο με κοπτικό Α

Α ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2025

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΟ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ-ΑΙ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ

Γ

Η κυβέρνηση, έχοντας τον πρώτο λόγο, νομοθετεί, διοικεί, αποφασίζει για την τύχη της χώρας, της κοινωνίας, των πολιτών της, της οικονομίας και των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

& Σ Η Α Κ Ν Ρ

ΕΚΔΟΤΗΣ-ΜΕΤΟΧΟΣ

Η Ο

Γιώργος Μελισσανίδης ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

Σπύρος Κτενάς

Σήμερα, η κυβέρνηση πράττει εν μέσω έντονων διεθνών εντάσεων, που επηρεάζουν την οικονομική θέση της χώρας, όπως και τον γεωπολιτικό της ρόλο.

ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Χριστίνα Χαφουσίδου ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

Πλάτων Τσούλος

Ι ΚΟ Ν Ο

Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι οι κυβερνώντες πράττουν ορθά και κάποιοι ότι κάνουν λάθη. Για τα πεπραγμένα της κυβέρνησης στην οικονομία, τρίτες χώρες, και δη ισχυρές, της δίνουν εύσημα, χαρακτηρίζοντας την Ελλάδα πρότυπο ανάπτυξης. Ωστόσο, η κοινωνία διαμαρτύρεται.

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ

Αθανάσιος Αδαμόπουλος ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Παναγιώτης Κακούρης

Γεγονός είναι ότι σε πολλούς από τους στόχους της η κυβέρνηση πέτυχε. Αναντίρρητα, οι μακροοικονομικές επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας δείχνουν απόλυτα εναρμονισμένες με τις απαιτήσεις των καιρών, με τα «θέλω» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της ΕΚΤ, του ΟΟΣΑ, του ΔΝΤ, των επενδυτών.

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Δημήτρης Νίκας

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΙΔΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

Γιάννης Σαραντόπουλος ΣΥΝΤΑΞΗ ΥΛΗΣ

Άρης Ασσαργιωτάκης, Νίκος Γιαννάκης, Χρήστος Μαραβελίδης, Γιάννης Χιώτης, Γιώργος Ψιάχος

Από την άλλη, υπάρχουν και αστοχίες. Η κυβέρνηση δείχνει να μην έχει την απόλυτη βούληση να ανταποκριθεί στα «θέλω» χαμηλότερων στρωμάτων της οικονομίας και της κοινωνίας και όσο οι αστοχίες αυτές δεν θα είναι ορατές από τα… ραντάρ των επενδυτών τόσο θα διαιωνίζονται.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Υ

Ά Τ

ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Μαρία Μπαλικούρα ΕΜΠΟΡΙΚO ΤΜΗΜΑ

Γκρατσιέλλα Κλάδη, Λίζα Γκεζέπογλου, Γιώργος Σακελλόπουλος, Ματίνα Γράψα, Τάνια Τραγέα, Ειρήνη Πολίτου, Αντονέλλα Τσιούλα AD OPERATIONS MANAGER

Πέννυ Χρήστου ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΑΤΕΛΙΕ

Μπέτυ Σπανού

Α

Διονύσης Μάρρας, Σωτηρία Τσολάκου

Μ Ι Α

Βασίλης Αγγελόπουλος,, Ανθή Αγγελοπούλου Δανάη Αλεξάκη, Βάσω Βεγίρη, Σταμάτης Ζησίμου, Φάνης Ζώης, Τέτη Ηγουμενίδη, Λέττα Καλαμαρά, Γιώργος Κούρος, Μιχάλης Μαστοράκης, Ανέστης Ντόκας, Γιώργος Παλαιτσάκης, Μαριάνθη Πελεκανάκη, Πάρης Τσιριγώτης, Θάνος Τσίρος, Γιώργος Φωκιανός, Γεράσιμος Χιόνης, Χριστίνα Χρυσανθοπούλου ΔΙΟΡΘΩΣΗ

Ο λόγος και ο αντίλογος συνθέτουν την πεμπτουσία της δημοκρατίας. Ο λόγος της κυβέρνησης και ο αντίλογος της αντιπολίτευσης.

ΙΚ

H ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ

Ν

ΤΑ

2025

ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ - ΕΚΔΟΣΗ

Tα ενυπόγραφα άρθρα δεν απηχούν απαραίτητα τις απόψεις της εφημερίδας

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2025

Ή Κ Ι Τελευταίο Τ Ε Σ Λ Ι ΛΗ Ν «προαπαιτούμενο» Ω EΠIXEIΡΕΙΝ

Η Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ

Σ & ΑΝ

ΤΑ

E D I TO R I A L

Η

ΙΚ

EΠIXEIΡΕΙΝ

ΙΣΤΙΚΗ ΕΛΛ

Ν

Ν ΓΩ

Ο υποστηρικτικός αντίλογος, εκ μέρους της κοινωνίας και της αγοράς για τα όσα δικαιωματικά διεκδικούν, ανήκει στην αντιπολίτευση, η οποία καλείται να εναποθέσει στη «ζυγαριά» της δημοκρατίας επιχειρήματα για ένα καλύτερο αύριο. Και όσο δεν το πράττει ορθά -διότι αυτό ακριβώς συμβαίνει-, η ζυγαριά θα γέρνει εις βάρος όλων. Η ποιότητα του δημόσιου λόγου από την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία της δημοκρατίας, την εμπιστοσύνη των πολιτών και, τελικά, την πρόοδο της χώρας. Η κυβέρνηση οφείλει να ενεργεί με σαφήνεια και ειλικρίνεια, με όραμα και στρατηγική, με λογοδοσία και τεκμηρίωση, με πειθώ και συγκαταβατικότητα και η αντιπολίτευση να διεκδικεί το καλύτερο με σαφή επιχειρηματολογία, ξεκάθαρο σχέδιο, εγρήγορση και συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο, με σοβαρότητα. Τελευταίο «προαπαιτούμενο» για οικονομική πρόοδο στη χώρα είναι ο υγιής λόγος και αντίλογος κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. O υγιής δημόσιος πολιτικός διάλογος…

ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ

Ελευθερία Κηρύκου, Κατερίνα Ρώτα ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΑΣ

Ελένη Κοντού, Χρήστος Μπουβής ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ

Κωνσταντίνα Παναγοπούλου ΕΞΥΠΗΡΈΤΗΣΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΏΝ

210 5198000 subscriptions@naftemporiki.gr ΚΕΝΤΡΙΚΑ ΓΡΑΦΕΙΑ

Ακτή Κονδύλη 10, Πειραιάς 185 45 τηλ.: 210 5198000 www.naftemporiki.gr info@naftemporiki.gr ΔΙΑΝΈΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΆΝ ΣΤΟΥΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΈΣ ΤΗΣ «N» EKTYΠΩΣΗ ΑΙΣΑΚΟΣ

Πλάτων Τσούλος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2025

32

Η ανάκτηση της χαμένης αίγλης ανοίγει νέους ορίζοντες στο Χ.Α.

30

34

Οι ροές κεφαλαίων κύριος μοχλός αύξησης του ΑΕΠ

Ρευστότητα 5,5 δισ. ευρώ από τον «τραπεζίτη» των εισηγμένων

24

38

Ο «μηχανισμός» για την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων του 2026

Ράλι διαρκείας - Με κεκτημένη ταχύτητα το Χ.Α. προς το 2026

ΓΡΑΦΟΥΝ ΟΙ:

Κωστής Χατζηδάκης ...................... 10 Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης

44

Πέντε τομείς προσελκύουν τα ξένα κεφάλαια

Κυριάκος Πιερρακάκης ............ 12 Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών

Γιάννης Στουρνάρας ...................... 14 Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος

40

Γιατί οι εισηγμένες γίνονται... πράσινες

Κώστας Τσιάρας ................................... 16

46

Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

Όλγα Κεφαλογιάννη ...................... 18

Τι ξημερώνει για τους ελληνικούς υδρογονάνθρακες

Υπουργός Τουρισμού

Τάκης Θεοδωρικάκος .................. 23 Υπουργός Ανάπτυξης

Νίκος Παπαθανάσης....................... 91 Αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών

Χρίστος Δήμας.................................... 131 Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών

Νίκη Κεραμέως ................................ 165 Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

54

Η επόμενη μέρα στις κατασκευές

60

Επενδύσεις 1 δισ. ευρώ «δένουν» στα λιμάνια

66

Focus στα θετικά στοιχεία του πρωτογενούς τομέα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2025

70

Σε συμπληγάδες φυτικό & ζωικό κεφάλαιο

72

Τουρισμός 12 μηνών το στοίχημα της Ελλάδας

92

Μπαράζ επενδύσεων και εξαγορών στην ιδιωτική υγεία

Κρυφός πυλώνας ανάπτυξης της οικονομίας ο πολιτισμός

84

Στην αιχμή του εξαγωγικού δόρατος η Βόρεια Ελλάδα

98

Το ενεργειακό κόστος καθορίζει την ταχύτητα απανθρακοποίησης της Ευρώπης

104

78

Στην πράσινη χρηματοδότηση στοχεύουν οι τράπεζες

108

Μεγάλα έργα και επενδύσεις που αναβαθμίζουν τον Βορρά

114

Κρυμμένες ευκαιρίες στις αλυσίδες σούπερ μάρκετ

118

Ο χρωματικός «καμβάς» της λιανικής ρεύματος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2025

126

128

134

138

142

146

152

160

164

168

174

178

Επίθεση με ΑΙ στη φοροδιαφυγή για έσοδα 2,5 δισ.

Τα εμπόδια για επενδύσεις στη φαρμακευτική καινοτομία

Αναζητείται κοινός τόπος για Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας

Με ψηφιακό όραμα το τραπεζικό σύστημα

Virality: Το... τσουνάμι που σαρώνει την κατανάλωση

Μαγνήτης απασχόλησης η εστίαση και τα καταλύματα

Πεδίον δόξης λαμπρόν για τις τράπεζες το fintech

Πολλαπλές οι τεχνολογικές προκλήσεις για τη ναυτιλία

Sprint των ταχυμεταφορών λίγο πριν από την... παράδοση

Η ΑΙ σούπερ καύσιμο στην εφοδιαστική αλυσίδα

Η διείσδυση της ΑΙ φέρνει νέα δεδομένα στην αγορά εργασίας

Αναζητείται ισορροπία στη φορολογία του επιχειρείν

ΑΡΘΡΟ ●

Με σίγουρα βήματα μπροστά για την ελληνική οικονομία Μεταξύ 2019-2024 οι επενδύσεις αυξήθηκαν 64%, οι εξαγωγές αγαθών έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με την προ κρίσης περίοδο, η ανεργία έχει μειωθεί από 18% στο 8% και ο κατώτατος και ο μέσος μισθός έχουν αυξηθεί παραπάνω από τον πληθωρισμό

Η Κωστής Χατζηδάκης Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης

10

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ελληνική οικονομία ακολουθεί τα τελευταία χρόνια μια σταθερά ανοδική πορεία, επιβεβαιώνοντας ότι οι στοχευμένες μεταρρυθμίσεις και η φιλοεπενδυτική προσέγγιση παράγουν αποτελέσματα: Μεταξύ 2019-2024 οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 64%. Οι εξαγωγές αγαθών έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με την προ κρίσης περίοδο. Παράλληλα, η ανεργία έχει μειωθεί σημαντικά, από 18% στο 8%, με περισσότερες από 500.000 νέες θέσεις εργασίας να έχουν δημιουργηθεί, ενώ ο κατώτατος και ο μέσος μισθός έχουν αυξηθεί παραπάνω από τον πληθωρισμό. Μόνο το τελευταίο διάστημα είχαμε μια σειρά θετικών εξελίξεων που αποτυπώνουν τη δυναμική της οικονομίας: Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε στη ΔΕΘ ένα πακέτο γενναίων μειώσεων φόρων για τη μεσαία τάξη, τις οικογένειες με παιδιά, τους νέους, τους μισθωτούς, τους συνταξιούχους, τους κατοίκους των μικρών χωριών και των ακριτικών νησιών. Αυτό έγινε δυνατό χάρη στην ανάπτυξη της οικονομίας και τον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Ο διεθνής οίκος FTSE Russell αναβάθμισε την ελληνική κεφαλαιαγορά στην κατηγορία των Ανεπτυγμένων Αγορών (Developed Markets). Τα χρηματιστήρια έχουν προφανώς τους δικούς τους νόμους και δεν είμαι σε θέση να προδικάσω εξελίξεις. Η αναβάθμιση όμως του Χρηματιστηρίου είναι μια θετική εξέλιξη, που επιβεβαιώνει την πρόοδο της οικονομίας. Την ίδια ώρα, το προσχέδιο του Προϋπολογισμού επιβεβαιώνει ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με υψηλούς ρυθμούς, παρά τις διεθνείς αναταράξεις. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Προϋπολογισμού, το 2026: ο ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να φτάσει το 2,4%. Η ανεργία θα συνεχίσει να μειώνεται. Το πρωτογενές πλεόνασμα προβλέπεται στο 2,8%

του ΑΕΠ. Παράλληλα, το δημόσιο χρέος θα περιοριστεί στο 137,6% του ΑΕΠ, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2010. Γεγονός που, αν επιβεβαιωθεί, σημαίνει ότι η Ελλάδα θα πάψει να είναι η πιο χρεωμένη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σημειώνω ιδιαίτερα ότι θα έχουμε τη μεγαλύτερη αύξηση επενδύσεων σε ολόκληρη την Ε.Ε.: 10,2%, ενώ το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, ύψους 16,7 δισ. ευρώ, θα δώσει ισχυρή ώθηση στην ανάπτυξη και τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας. Σε καμία περίπτωση δεν ισχυρίζομαι ότι η προσπάθεια έχει τελειώσει και ότι έχουμε λύσει όλα τα προβλήματα. Είναι ανάγκη να συνεχίσουμε να υλοποιούμε μεταρρυθμίσεις, οι οποίες ενισχύουν τις επενδύσεις και τις εξαγωγές. Σε αυτή την κατεύθυνση, έχει ήδη παρουσιαστεί το νομοσχέδιο με πρωτοβουλίες για τη μείωση της γραφειοκρατίας για τις επιχειρήσεις, με έμφαση στην απλούστευση των αδειοδοτήσεων στη βιομηχανία. Στο πλαίσιο αυτό επανεξετάζονται πάνω από 50 ΚΥΑ για απλοποιήσεις αδειοδοτήσεων με βάση τις προτάσεις της επιχειρηματικής κοινότητας. Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει την Εθνική Στρατηγική Εξωστρέφειας, η οποία προβλέπει ενίσχυση της συνεργασίας με τον ιδιωτικό τομέα, στοχευμένες δράσεις προώθησης ελληνικών προϊόντων και σαφείς προτεραιότητες ανά χώρα, κλάδο και προϊόν. Ο στόχος είναι οι εξαγωγές να ξεπεράσουν το 50% του ΑΕΠ έως το 2027, φέρνοντας την Ελλάδα στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να επιστρέψει στον λαϊκισμό των «λεφτόδεντρων», η οποία θα έθετε, δίχως αμφιβολία, σε κίνδυνο την πρόοδο όλων των τελευταίων ετών.

Επιπλέον, τρέχουμε μια σειρά από πρωτοβουλίες με τις οποίες δημιουργείται ένα πιο αξιόπιστο επενδυτικό περιβάλλον: Το Κτηματολόγιο θα έχει ολοκληρωθεί τους επόμενους μήνες. Το ίδιο και τα νέα ειδικά χωροταξικά για τον τουρισμό, τη βιομηχανία και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ενώ παράλληλα προωθούνται τα τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια. Επιπλέον, έχουν αναληφθεί μια σειρά από πρωτοβουλίες για την επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης, που έχουν ήδη ξεκινήσει να παράγουν αποτελέσματα. Σε όλα αυτά θα πρέπει φυσικά να προσθέσει κανείς τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους τους οποίους αξιοποιούμε για να ενισχύσουμε την ανάπτυξη. Και δεν είναι μόνο οι πόροι του ΕΣΠΑ και του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά κι εκείνοι από 3 νέα ευρωπαϊκά Ταμεία: το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να επιστρέψει στον λαϊκισμό των «λεφτόδεντρων», η οποία θα έθετε, δίχως αμφιβολία, σε κίνδυνο την πρόοδο όλων των τελευταίων ετών. Μόνο με πολιτική και οικονομική σταθερότητα μπορούμε να εξασφαλίσουμε ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να κάνει σταθερά βήματα μπροστά. Να γίνεται ολοένα πιο σύγχρονη και πιο ισχυρή, με την πρόοδο αυτή να αποτυπώνεται και στη ζωή όλων των Ελλήνων!

ΑΡΘΡΟ ●

Σταθερότητα προσανατολισμένη στο μέλλον Με τη σταθερότητα ως βάση για την οικοδόμηση μιας δίκαιης ανάπτυξης και τη δημοσιονομική αξιοπιστία, η Ελλάδα στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα εμπιστοσύνης στις αγορές και στους εταίρους της

Κ Κυριάκος Πιερρακάκης Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών

12

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

άθε οικονομία κουβαλά το αποτύπωμα των επιλογών της. Η ελληνική οικονομία, μετά από μια δεκαετία κρίσεων, μαθαίνει να κινείται με σταθερό ρυθμό και καθαρή πυξίδα. Δεν πρόκειται για μια αυτόματη πορεία, αλλά για αποτέλεσμα δουλειάς, συνέπειας και εμπιστοσύνης. Σήμερα μπορούμε να μιλάμε για μια Ελλάδα που αφήνει πίσω της την αβεβαιότητα και προχωρά με σχέδιο, στηρίζοντας την κοινωνία και επενδύοντας στο μέλλον της. Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση που παρουσιάστηκε στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Είναι η μεγαλύτερη μείωση φόρων της Μεταπολίτευσης και στοχεύει σε όσους χρειάζονται περισσότερο στήριξη: στους νέους, στις οικογένειες με παιδιά, στη μεσαία τάξη. Από την 1η Ιανουαρίου, μισθωτοί και συνταξιούχοι θα βλέπουν μεγαλύτερο καθαρό εισόδημα κάθε μήνα, ενώ οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα διαπιστώσουν τη μείωση φόρου στην εκκαθάριση του 2027. Πρόκειται για μια βαθιά μεταρρύθμιση που αποκαθιστά δικαιοσύνη και ενισχύει την κοινωνική συνοχή. Δεν είναι υπόσχεση, είναι εφαρμοσμένη πολιτική. Η γεωπολιτική ρευστότητα στη γειτονιά

μας, οι πιέσεις στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και η πολιτική αστάθεια σε μέρος της Ευρώπης υπενθυμίζουν ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η Ελλάδα έχει αποδείξει ότι μπορεί να προχωρά με ασφάλεια, με σχέδιο και με καθαρή στρατηγική. Η «χρυσή τομή» ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη δημοσιονομική σταθερότητα είναι ο άξονας της πολιτικής μας. Δεν πρόκειται για θεωρητικό στόχο αλλά για καθημερινή επιλογή: να προστατεύουμε ό,τι χτίστηκε με κόπο και ταυτόχρονα να το επεκτείνουμε. Η σταθερότητα δεν είναι φρένο· είναι η βάση πάνω στην οποία μπορούμε να οικοδομήσουμε μια δίκαιη ανάπτυξη. Το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού για το 2026 επιβεβαιώνει ότι η πορεία αυτή έχει βάθος και διάρκεια. Προβλέπει ανάπτυξη 2,4%, πρωτογενές πλεόνασμα 2,8% και περαιτέρω αποκλιμάκωση του χρέους στο 137,6% του ΑΕΠ, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2010. Παρά το ασταθές διεθνές περιβάλλον, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις λίγες χώρες της Ε.Ε. με πλεόνασμα και καταγράφει τον υψηλότερο ρυθμό αύξησης επενδύσεων στην Ευρώπη. Αυτά τα μεγέθη δεν είναι αυτοσκοπός· είναι το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που συνδυάζει ρεαλισμό και προοπτική. Η ίδια ισορροπία αποτυπώνεται σε κάθε τομέα πολιτικής. Στο στεγαστικό, δίνουμε κίνητρα για την αξιοποίηση κλειστών ακινήτων, ενώ επιπλέον διευκολύνουμε επαγγελματικές ομάδες όπως εκπαιδευτι-

Παρά το ασταθές διεθνές περιβάλλον, η Ελλάδα καταγράφει τον υψηλότερο ρυθμό αύξησης επενδύσεων στην Ευρώπη.

κοί, υγειονομικοί και ένστολοι. Στην αγορά, εντείνουμε τους ελέγχους ώστε η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού να περνά στον καταναλωτή. Παράλληλα, επενδύουμε στη μείωση της ανεργίας και στη βελτίωση της παραγωγικότητας - γιατί η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται μόνο στο ΑΕΠ, αλλά και στις ευκαιρίες που δημιουργούνται για όλους. Η δημοσιονομική αξιοπιστία αποτελεί το θεμέλιο αυτής της στρατηγικής. Με πρωτογενές πλεόνασμα και σταθερή αποκλιμάκωση του χρέους, η Ελλάδα στέλνει ισχυρό μήνυμα εμπιστοσύνης στις αγορές και στους εταίρους της. Η επιλογή να αποπληρώνουμε μέρος του χρέους νωρίτερα δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, είναι πράξη σοβαρότητας που μειώνει το κόστος δανεισμού και εξοικονομεί πόρους για το μέλλον. Το ίδιο ισχύει και για τις μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τα δημόσια έσοδα χωρίς νέους φόρους. Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής αποδίδει ήδη σημαντικά αποτελέσματα, επιτρέποντάς μας να επιστρέφουμε το δημοσιονομικό όφελος στους πολίτες με τρόπο δίκαιο και μετρημένο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση των πολιτικών που θα καθορίσουν το επόμενο βήμα της Ένωσης - από την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων μέχρι την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και τον ψηφιακό μετασχηματισμό του χρηματοοικονομικού συστήματος. Όσο η Ευρώπη επιλέγει περισσότερη συνεργασία και ανταγωνιστικότητα, τόσο ενισχύεται και η θέση της χώρας μας ως αξιόπιστου και δημιουργικού εταίρου. Δεν ισχυριζόμαστε ότι λύθηκαν όλα τα προβλήματα. Υπάρχουν ακόμη προκλήσεις, πολίτες που χρειάζονται στήριξη και τομείς που απαιτούν συνεχή προσπάθεια. Γνωρίζουμε όμως ότι ο δρόμος της σοβαρότητας και της συνέπειας αποδίδει. Η Ελλάδα μπορεί να συνδυάσει τη σταθερότητα με την κοινωνική ευαισθησία, τη δημοσιονομική πειθαρχία με τη δίκαιη ανάπτυξη. Αυτή είναι η δέσμευσή μας: να συνεχίσουμε με σχέδιο, με εμπιστοσύνη και με ενότητα, ώστε η πρόοδος που επιτυγχάνουμε να γίνει μόνιμο κεκτημένο για όλους.

ΑΡΘΡΟ ●

Υψηλά στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας Μετά την οικονομική κρίση που βίωσε, η Ελλάδα έχει ανακάμψει πλήρως και θεωρείται παράδειγμα προς μίμηση ακόμη και για χώρες του πυρήνα της Ευρωζώνης

Η Γιάννης Στουρνάρας Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος

Ελλάδα, έχοντας ανακάμψει από τη μεγάλη οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, έχει κερδίσει αξιοπιστία και θεωρείται παράδειγμα οικονομικής προσαρμογής και ανθεκτικότητας. Τα ελληνικά κρατικά ομόλογα έχουν πλέον αποδόσεις συγκρίσιμες με αυτές των περισσότερων κρατών-μελών της Ευρωζώνης, άμεσες ξένες επενδύσεις υλοποιούνται με ρυθμό υπερδιπλάσιο του παρελθόντος, το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώνεται με μεγάλη ταχύτητα, το τραπεζικό σύστημα έχει εξυγιανθεί, ενώ πραγματοποιούνται μια σειρά από μεταρρυθμίσεις που θα βοηθήσουν να αυξηθεί η παραγωγικότητα της εργασίας και ο δυνητικός ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης. Ως μέλος της Ευρωζώνης που κέρδισε με θυσίες την αξιοπιστία της, επανήλθε στην κανονικότητα και χρησιμοποιείται ως παράδειγμα προς μίμηση ακόμα και για τη Γερμανία -σύμφωνα με τις πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου της Bundesbank, Joachim Nagel-, η Ελλάδα έχει πλέον κάθε δυνατότητα να επωφεληθεί από τις διεθνείς οικονομικές ανακατατάξεις, από άμεσες ξένες επενδύσεις και γενικότερα από τις ροές κεφαλαίων που σημειώνονται τον τελευταίο χρόνο προς την Ευρώπη. Σημαντικές επενδύσεις Η εκμετάλλευση των ευκαιριών που διανοίγονται συνδέεται κυρίως με σημαντικές επενδύσεις, και η Ελλάδα προσφέρει ευκαιρίες για την προσέλκυση τέτοιων στρατηγικών επενδύσεων κατά τα επόμενα έτη. Ο συνδυασμός μακροοικονομικής και δημοσιονομικής σταθερότητας, βελτιωμένης πιστοληπτικής ικανότητας και χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, δημιουργεί ένα ελκυστικό περιβάλλον για τους επενδυτές. Η ενεργειακή μετάβαση και οι ανανεώσιμες

14

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

πηγές ενέργειας βρίσκονται στο επίκεντρο της αναπτυξιακής στρατηγικής της Ελλάδας. Οι επενδύσεις σε αιολικά και ηλιακά πάρκα και σε υπεράκτια έργα, σε συνδυασμό με αναβαθμίσεις των ενεργειακών δικτύων και διασυνδέσεων, καθώς και η αύξηση της δυναμικότητας στις μονάδες αποθήκευσης ηλεκτρισμού, θα στηρίξουν την πράσινη μετάβαση, ενισχύοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας προσφέρει μοναδικές δυνατότητες ώστε η χώρα να γίνει κόμβος καθαρής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη - και επενδυτικός μαγνήτης. Η ανάπτυξη των εφοδιαστικών αλυσίδων (logistics) και οι επενδύσεις σε υποδομές μπορούν να μετατρέψουν την Ελλάδα σε περιφερειακό κόμβο. Τα λιμάνια, οι μαρίνες και τα δίκτυα μεταφορών είναι πύλες που συνδέουν την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Ο εκσυγχρονισμός αυτών των υποδομών θα ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και θα αποφέρει μακροπρόθεσμες αποδόσεις για τους επενδυτές. Δυναμικές προοπτικές Ο ψηφιακός μετασχηματισμός και οι υπηρεσίες παρουσιάζουν, επίσης, δυναμικές προοπτικές ανάπτυξης. Το τεχνολογικό οικοσύστημα της Ελλάδας επεκτείνεται με ταχείς ρυθμούς, υποστηριζόμενο από επιχειρηματικά κεφάλαια και κυβερνητικές πρωτοβουλίες. Οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, τα μεγάλα δεδομένα και τις ψηφιακές υποδομές, μπορούν να επιφέρουν βελτίωση της παραγωγικότητας σε όλους τους τομείς. Για τους επενδυτές αυτό σημαίνει έγκαιρη πρόσβαση σε μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές τεχνολογίας της Ευρώπης. Η καινοτομία, η έρευνα και ανάπτυξη είναι ζωτικής σημασίας για την αναβάθμιση της θέσης της χώρας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Η σύνδεση της έρευνας με την οικονο-

μία, και ιδιαιτέρως με τη βιομηχανία, η παροχή φορολογικών κινήτρων και η ενίσχυση των συνεργασιών θα συμβάλουν στον μετασχηματισμό της Ελλάδας σε μια οικονομία βασισμένη στη γνώση. Αυτό δημιουργεί ευκαιρίες, όχι μόνο για τις εγχώριες επιχειρήσεις, αλλά και για τους διεθνείς επενδυτές που αναζητούν έργα υψηλής προστιθέμενης αξίας. Η αμυντική βιομηχανία αποτελεί επίσης έναν νέο, στρατηγικής σημασίας τομέα. Η Ελλάδα έχει δεσμευτεί για στενότερη ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία, ήδη δαπανά πολύ περισσότερα για την άμυνά της απ’ ό,τι ο μέσος όρος της Ευρώπης, και η ενεργός συμμετοχή της σε διεθνή προγράμματα μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της εγχώριας παραγωγής και της προστιθέμενης αξίας και να μειώσει την εξάρτηση από τις εισαγωγές. Απόλυτη και βασική προϋπόθεση για να αξιοποιηθούν αυτές οι ευκαιρίες είναι η συνέχιση της υπεύθυνης δημοσιονομικής πολιτικής και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας που χαρακτηρίζουν την ελληνική οικονομία τα τελευταία χρόνια, καθώς επίσης και η εντατικοποίηση της προσπάθειας εφαρμογής ενός αριθμού ανειλημμένων ήδη μεταρρυθμίσεων, τόσο αυτών που θεωρούνται προϋποθέσεις για την εκταμίευση των πόρων του Ταμείου Ανάπτυξης και Ανθεκτικότητας, όσο και άλλων που προωθεί η κυβέρνηση για την υλοποίηση του οικονομικού της προγράμματος. Μεταξύ αυτών των μεταρρυθμίσεων, ιδιαίτερης σημασίας είναι τα μέτρα για τη μείωση της γραφειοκρατίας, και κυρίως αυτής που επηρεάζει αρνητικά το επιχειρηματικό περιβάλλον και τις επενδύσεις, τα μέτρα για την αναβάθμιση του ανθρώπινου κεφαλαίου, τα μέτρα για την επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης και τα μέτρα για την αντιμετώπιση των δημογραφικών πιέσεων. Η αναβάθμιση της εκπαίδευσης, η επέκταση των προγραμμάτων κατάρτισης, η παροχή κινήτρων για τη συμμετοχή των γυναικών αλλά και των νέων στην αγορά εργασίας και η προσέλκυση εργαζομένων υψηλού εκπαιδευτικού επιπέδου, είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την αύξηση της παραγωγικότητας. Από το 2019 μέχρι σήμερα, οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξάνονται σταδιακά. Από 11% περίπου το 2019 σε 16,1% το 2024, ενώ αναμένονται φέτος στο 16,9%, με πρόβλεψη να φτάσουν το 17,7% τη διετία 2026-2027. Στην Ευρωζώνη παραμένουν περίπου στάσιμες, στο 21,5%. Όμως, παρά την αδιαμφισβήτητη πρόοδο, σήμερα απέχουμε ακόμα σημαντικά, περίπου πέντε ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, από το να κλείσουμε πλήρως το επενδυτικό κενό με την Ευρώπη. Επιταχύνοντας τον ρυθμό αύξησης των επενδύσεων, αλλά και την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων, επιταχύνουμε τη σύγκλιση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας με αυτό της Ευρωζώνης.

ΑΡΘΡΟ ●

H ελληνική γη είναι συνώνυμη της οικονομικής προόδου Ο πρωτογενής τομέας μέσα από ένα «έξυπνο» και πράσινο παραγωγικό μοντέλο λειτουργεί ως πυλώνας εξωστρέφειας, αναπτυξιακής ώθησης, κοινωνικής και περιφερειακής συνοχής

Σ Κώστας Τσιάρας Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

16

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ε μια εποχή διαδοχικών κρίσεων -ενεργειακών, κλιματικών, γεωπολιτικών- η διασφάλιση της επισιτιστικής επάρκειας αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για κάθε χώρα. Δεν είναι απλώς ζήτημα παραγωγής τροφίμων, αλλά θεμέλιο κοινωνικής συνοχής και οικονομικής σταθερότητας. Στο επίκεντρο αυτής της πρόκλησης βρίσκεται ο πρωτογενής τομέας, που καλείται να παράγει περισσότερα, καλύτερα και με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η κλιματική κρίση δεν είναι πλέον προειδοποίηση του μέλλοντος, αλλά η πραγματικότητα του παρόντος. Οι επιπτώσεις της δεν γνωρίζουν σύνορα και χτυπούν πρώτα τη γεωργία. Η Θεσσαλική πεδιάδα, που δοκιμάστηκε από καταστροφικές πλημμύρες, είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα: μια περιοχή που βρέθηκε ταυτόχρονα «πλημμυρισμένη και διψασμένη». Η Ελλάδα, με την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διέθεσε 310 εκατομμύρια ευρώ σε αποζημιώσεις, ποσό εντυπωσιακό, αλλά ενδεικτικό του υψηλού κόστους της έλλειψης πρόληψης. Η έλλειψη νερού εξελίσσεται στο μεγαλύτερο ίσως ζήτημα των επόμενων δεκαετιών. Η χώρα μας βρίσκεται στη 19η θέση παγκοσμίως σε κίνδυνο ανεπάρκειας νερού, ενώ το 87% της γης βιώνει συχνότερες ξηρασίες. Καθώς η γεωργία απορροφά το 85% των υδάτινων πόρων, οι απώλειες αποδόσεων μπορούν να ξεπεράσουν το 20% σε περιόδους λειψυδρίας. Η κυβέρνηση αντιδρά με ένα νέο μοντέλο υδατικής ασφάλειας, με πάνω από 1.200 έργα διαχείρισης και αξιοποίησης υδάτων -από φράγματα και λιμνο-

δεξαμενές έως δίκτυα άρδευσης- συνολικού ύψους 901,3 εκατομμυρίων ευρώ. Παράλληλα, προωθείται ένα νέο παραγωγικό πρότυπο: πιο «έξυπνο», πιο πράσινο και ενεργειακά αυτόνομο. Η χρήση θερμοκηπιακών καλλιεργειών μειώνει την κατανάλωση νερού και ενέργειας, ενώ τα αγροτοβολταϊκά ενισχύουν την ενεργειακή αυτάρκεια των παραγωγών. Η τεχνολογία -drones, αισθητήρες, δορυφορική παρακολούθηση- φέρνει την ακριβή γεωργία στο επίκεντρο, επιτρέποντας στοχευμένες παρεμβάσεις με μικρότερο κόστος. Η βιωσιμότητα, όμως, δεν είναι μόνο περιβαλλοντική, είναι ανάγκη να καλύπτει και την οικονομική διάσταση της αγροτικής παραγωγής. Το 2019, το ισοζύγιο αγροτικών προϊόντων εμφάνιζε έλλειμμα 731 εκατομμυρίων ευρώ. Το 2023 έγινε πλεονασματικό, με 452 εκατομμύρια ευρώ, και το 2024 -παρά τις δυσκολίες- παρέμεινε θετικό στα 66,5 εκατομμύρια, χάρη στις εξαγωγές φρούτων και λαχανικών. Οι συνολικές εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων ξεπέρασαν τα 11,25 δισ. ευρώ, αντιστοιχώντας στο 22,8% των συνολικών εξαγωγών της χώρας, μια εντυπωσιακή επίδοση για έναν τομέα που δοκιμάζεται σκληρά. Υπάρχουν, ωστόσο, ανοιχτά μέτωπα. Οι εισαγωγές κρέατος ύψους 1,8 δισ. ευρώ αποκαλύπτουν την ανάγκη για ενίσχυση της κτηνοτροφικής αυτάρκειας και καλύτερη διαχείριση των ζωονόσων, όπως η ευλογιά και ο καταρροϊκός πυρετός. Η πολιτεία στοχεύει σε μεταποίηση, πιστοποίηση και ιχνηλασιμότητα προϊόντων, ώστε η φήμη του «Greek Food - Greek Value» να ενισχυθεί

Στόχος μας είναι ο αγρότης του μέλλοντος να μην είναι απλός παραγωγός, αλλά διαχειριστής φυσικών πόρων και επιχειρηματίας της γνώσης.

διεθνώς. Η συνεργασία με το υπουργείο Εξωτερικών ανοίγει νέες αγορές σε Ιαπωνία, Καναδά, Νότια Κορέα και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, προβάλλοντας την ποιότητα και αυθεντικότητα των ελληνικών προϊόντων. Το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ 20232027 δίνει τα αναγκαία εργαλεία για τη στήριξη των παραγωγών, ενώ η Ελλάδα ζητά από την Ε.Ε. ευελιξία και προστασία απέναντι στους νέους δασμούς που απειλούν τις εξαγωγές. Ταυτόχρονα, με το πρόγραμμα Ύδωρ 2.0, τον εκσυγχρονισμό των ΤΟΕΒ και τα χρηματοδοτικά εργαλεία του ΥΠΑΑΤ, δρομολογείται μια ολιστική μετάβαση προς μια γεωργία βιώσιμη και ανταγωνιστική. Στόχος μας είναι ο αγρότης του μέλλοντος να μην είναι απλός παραγωγός, αλλά διαχειριστής φυσικών πόρων και επιχειρηματίας της γνώσης. Η νέα γενιά αγροτών χρειάζεται κίνητρα, συνεργατικά σχήματα, πρόσβαση στην τεχνολογία και στη χρηματοδότηση. Η κυβέρνηση μειώνει φόρους, καταργεί τον ΕΦΚ στο αγροτικό πετρέλαιο, ρυθμίζει χρέη και μειώνει το κόστος παραγωγής, ώστε να κρατήσει τον αγρότη ενεργό και αισιόδοξο. Η ελληνική γη παραμένει ευλογημένη και τα προϊόντα της, τα οποία ταυτίζονται με την ποιότητα και την υψηλή διατροφική αξία, είναι οι καλύτεροι πρεσβευτές της χώρας. Με επενδύσεις, συνεργασίες και σεβασμό στη φύση, η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει τις προκλήσεις της κλιματικής εποχής σε ευκαιρίες ανάπτυξης. Η αγροτική παραγωγή δεν είναι μόνο πηγή τροφής - είναι πυλώνας εξωστρέφειας, οικονομικής προόδου και κοινωνικής συνοχής.

ΑΡΘΡΟ ●

Πολυδιάστατο, αποκεντρωμένο πλαίσιο ανάπτυξης του τουρισμού Η πολυδιάστατη δομή, ένα ανθεκτικό και βιώσιμο μοντέλο, η έμφαση στις δεξιότητες και η στροφή προς τη διαφοροποίηση θα δημιουργήσουν νέες προοπτικές ανάπτυξης της τουριστικής αγοράς, προσφέροντας μακροπρόθεσμη αξία στη χώρα

Η Όλγα Κεφαλογιάννη Υπουργός Τουρισμού

18

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ελλάδα έχει σημειώσει έναν αξιοσημείωτο οικονομικό μετασχηματισμό, τα τελευταία χρόνια, με την ανάπτυξη να ξεπερνά σταθερά τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, παρά τις παγκόσμιες αβεβαιότητες και το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο. Στην καρδιά αυτής της επιτυχημένης πορείας βρίσκεται ο τουρισμός - ένας από τους πιο ισχυρούς μοχλούς προόδου και διεθνούς αναγνώρισης της χώρας μας. Το 2024, η Ελλάδα υποδέχτηκε πάνω από 40 εκατομμύρια επισκέπτες, συμπεριλαμβανομένων 4,0 εκατ. επιβατών κρουαζιέρας, ενώ τα έσοδα από τον τουρισμό έφτασαν στο ιστορικό ρεκόρ των 21,6 δισ. ευρώ. Οι ισχυρές επιδόσεις που καταγράφηκαν και το 2025 επιβεβαιώνουν τη διαρκή εμπιστοσύνη των ξένων τουριστών στην Ελλάδα ως έναν αξιόπιστο και φιλόξενο προορισμό παγκόσμιας κλάσης. Το παγκόσμιο τουριστικό σκηνικό αλλάζει με ραγδαίους ρυθμούς. Οι κλιματικές προκλήσεις, οι δημογραφικές αλλαγές, οι εξελισσόμενες προσδοκίες των ταξιδιωτών και η ψηφιακή επανάσταση επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο λειτουργίας των τουριστικών προορισμών. Η ελληνική κυβέρνηση, αναγνωρίζοντας αυτό το γεγονός, υιοθετεί μια μακρόπνοη στρατηγική, που εξισορροπεί τις άμεσες ανάγκες με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Στο υπουργείο Τουρισμού, η στρατηγική μας επικεντρώνεται στην ενίσχυση των τοπικών οικονομιών, διαφυλάσσοντας παράλληλα τη φυσική και πολιτισμική κληρονομιά της Ελλάδας. Οι στόχοι μας εστιάζονται στο να αναδείξουμε τη μοναδική ταυτότητα και την ελκυστικότητα της χώρας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, μέσα από αυθεντικές, διαφορετικές και υψηλής ποιότητας επιλογές στον κλάδο του τουρισμού. Ο στόχος μας είναι ξεκάθαρος: να διασφαλίσουμε ότι τα οφέλη του τουρισμού θα φτάνουν σε κάθε περιοχή της χώρας και θα επεκτείνονται πολύ

πέρα από την παραδοσιακή καλοκαιρινή περίοδο. Οι πρόσφατες νομοθετικές μεταρρυθμίσεις έχουν βελτιστοποιήσει την αδειοδότηση των επενδύσεων, διευκολύνοντάς τες, με ιδιαίτερη έμφαση στον θαλάσσιο τουρισμό (γιότινγκ), τον τουρισμό ευεξίας και τον ορεινό τουρισμό. Ενθαρρύνουμε, επίσης, την ανάπτυξη μοντέλων φιλοξενίας, όπως ξενοδοχεία με διαμερίσματα και ολοκληρωμένα θέρετρα, τα οποία συνδυάζουν τη διαμονή σε ιδιωτικές κατοικίες και ειδικές τουριστικές υποδομές. Στο υπουργείο Τουρισμού, μια εξειδικευμένη υπηρεσία ενιαίας εξυπηρέτησης (one-stop-shop service) συνεχίζει να υποστηρίζει τις σημαντικές επενδύσεις, συμβάλλοντας στον διπλασιασμό του αριθμού των πεντάστερων ξενοδοχείων στην Ελλάδα, την τελευταία δεκαετία. Υπάρχουν αυξημένες ευκαιρίες για εξειδικευμένες μορφές τουρισμού, συμπεριλαμβανομένου του θαλάσσιου τουρισμού (γιότινγκ), του τουρισμού ευεξίας και άλλων θεματικών επιλογών στον κλάδο του τουρισμού. Τα στοχευμένα κίνητρα συμβάλλουν στην τόνωση της ανάπτυξης τόσο σε καθιερωμένους όσο και σε αναδυόμενους προορισμούς, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας και προωθώντας τη βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη. Μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, η Ελλάδα αναβαθμίζει τις υποδομές της και υιοθετεί την καινοτομία. Τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνουν βελτιώσεις σε μαρίνες σκαφών αναψυχής, χιονοδρομικά κέντρα, σημεία καταδύσεων και ιαματικές πηγές, καθώς και αναβαθμίσεις προσβασιμότητας κατά μήκος των παραλιών.

Στόχος μας είναι να αναδείξουμε τη μοναδική ταυτότητα και την ελκυστικότητα της χώρας μας, καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί έναν ακόμη ακρογωνιαίο λίθο του τουριστικού μέλλοντος της Ελλάδας. Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο οι προορισμοί συνδέονται με τους επισκέπτες-τουρίστες και η Ελλάδα υιοθετεί αυτή τη μετατόπιση. Η ανασχεδιασμένη πλατφόρμα VisitGreece.gr σύντομα θα ενσωματώσει προηγμένες λειτουργίες Τεχνητής Νοημοσύνης, για να προσφέρει ταξιδιωτικές πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο και εξατομικευμένες εμπειρίες. Ωστόσο, όσο προηγμένη και αν γίνει η τεχνολογία, ο τουρισμός παραμένει πρωτίστως μια δραστηριότητα που αφορά τους ανθρώπους. Ως εκ τούτου, η Ελλάδα επενδύει σημαντικά στην εκπαίδευση και τις δεξιότητες. Παράλληλα, μέσω της ανανεωμένης νομοθεσίας, εκσυγχρονίζονται οι σχολές τουρισμού, βελτιώνεται η διοίκηση και ενισχύονται οι προσλήψεις. Με τα νέα προγράμματα επανεκπαίδευσης και αναβάθμισης δεξιοτήτων, προετοιμάζονται οι επαγγελματίες του κλάδου, ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις μιας ανταγωνιστικής παγκόσμιας αγοράς. Σήμερα, η Ελλάδα προσφέρει ένα ώριμο και δυναμικό επενδυτικό περιβάλλον, το οποίο υποστηρίζεται από την πολιτική σταθερότητα, το βελτιωμένο θεσμικό πλαίσιο, καθώς και στρατηγικά κίνητρα. Η χώρα είναι έτοιμη να γίνει μία από τις παγκόσμιες ηγέτιδες δυνάμεις στον βιώσιμο τουρισμό, μέσω συνεργασιών με ενδιαφερόμενους φορείς που συμμερίζονται το όραμα της ανάπτυξης, της πολιτιστικής ευημερίας και της περιβαλλοντικής ευθύνης. Μέσω των στρατηγικών επενδύσεων σε υποδομές, στην τεχνολογία και στις δεξιότητες, η Ελλάδα θέτει τα θεμέλια για ένα πιο ανθεκτικό και βιώσιμο τουριστικό μοντέλο, που προσφέρει μακροπρόθεσμη αξία για τις τοπικές κοινωνίες, τους επισκέπτες και τις επιχειρήσεις.

Η Ο

& Σ Η Α Κ Ν Ρ

ΙΚ

ΤΑ

ΛΗ

Ν

Ω Γ

Ν

Ή Κ Ι Τ ΕΛ ΙΣ

Υ

Ά Τ

Ι ΚΟ Ν Ο

Α 4

Μ Ι Α

ΑΝΘΕΚ ΤΙΚΌΤΗΤΑ Κ ΑΙ ΕΘΝΙΚ Ή Σ ΤΡΑΤΗΓΙΚ Ή ΣΕ ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ ΚΡΊΣΕΩΝ

ΑΡΘΡΟ ●

Νέο παραγωγικό πρότυπο: Πρόκληση για την Ελλάδα του 2030 Η ενίσχυση της παραγωγής και η προσέλκυση επενδύσεων στον πυρήνα του νέου παραγωγικού προτύπου που υλοποιείται, παράλληλα με την επένδυση σε καινοτομία και e-μετασχηματισμό

Ζ Τάκης Θεοδωρικάκος Υπουργός Ανάπτυξης

ούμε σε μια εποχή μεγάλων ανακατατάξεων. Η παγκόσμια οικονομία μεταβάλλεται με ραγδαίο ρυθμό: Οι γεωπολιτικές εντάσεις, η επιστροφή σε πολιτικές εμπορικού προστατευτισμού, το πρόβλημα του ενεργειακού κόστους και οι αναταράξεις στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλών προκλήσεων και απειλών για κάθε οικονομία - φυσικά και για την ελληνική. Βεβαίως, η Ελλάδα έκανε μεγάλα βήματα μπροστά τα τελευταία χρόνια. Είναι μια χώρα σταθερή, φιλική και ανοικτή στις επενδύσεις. Αναγνωρίζεται διεθνώς ως μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης, με ρυθμό ανάπτυξης που κυμαίνεται πάνω από 2%. Η ανεργία μειώθηκε κατά 10 μονάδες στα τελευταία έξι χρόνια που δημιουργήθηκαν πάνω από 500.000 νέες θέσεις εργασίας. Η ελληνική οικονομία αναδεικνύεται στην Ευρώπη ως παράδειγμα ανθεκτικότητας και σταθερότητας, την ώρα που μεγάλες οικονομίες καταφεύγουν σε έκτακτα δημοσιονομικά μέτρα. Όλα αυτά δεν έγιναν τυχαία. Ήταν αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας και στρατηγικών επιλογών: μείωση φορολογίας, προώθηση μεταρρυθμίσεων, επιτάχυνση των επενδύσεων και στήριξη της πραγματικής οικονομίας. Ωστόσο, το ασταθές τοπίο διεθνώς και το σοβαρό έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου μάς υποχρεώνουν να συνειδητοποιήσουμε πόσο αναγκαίος είναι ένας παραγωγικός μετασχηματισμός της ελληνικής οικονομίας. Για να διαμορφώσουμε έναν ανθεκτικό παραγωγικό ιστό και να ενισχύσουμε την αυτάρκεια της

πατρίδας μας σε σειρά προϊόντων, μειώνοντας την ευαλωτότητά της απέναντι στους κραδασμούς των διεθνών κρίσεων. Για να γίνει η οικονομία μας πιο ανταγωνιστική χρειαζόμαστε ισχυρή βιομηχανία, σύγχρονη μεταποίηση, εκσυγχρονισμό του πρωτογενούς τομέα, εξωστρέφεια και καινοτομία. Αυτή είναι η βασική μας προτεραιότητα στο υπουργείο Ανάπτυξης, αλλά και συνολικά της κυβέρνησης. Και αυτό εφαρμόζουμε στην πράξη με το νέο παραγωγικό πρότυπο που υλοποιούμε, το οποίο έχει στον πυρήνα του την ενίσχυση της παραγωγής και την προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων. Και έχουμε στρέψει κάθε διαθέσιμο εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση. Με αιχμή του δόρατος τον νέο Αναπτυξιακό Νόμο -ένα εργαλείο εθνικής σημασίας και βασικό πυλώνα του παραγωγικού μετασχηματισμούκινητοποιούμε πόρους άνω των 4 δισ. ευρώ για παραγωγικές επενδύσεις σε όλη την επικράτεια. Με ειδικά καθεστώτα ενίσχυσης για τη μεταποίηση, τις μεγάλες επενδύσεις, τις νέες τεχνολογίες, αλλά και τις παραμεθόριες περιοχές, συμβάλλουμε στην ενεργοποίηση παραγωγικών δυνάμεων της χώρας, επιδιώκοντας ταυτόχρονα τη μείωση των περιφερειακών και κοινωνικών ανισοτήτων. Στηρίζουμε 76 στρατηγικές και εμβληματικές επενδύσεις με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία και την κοινωνία, που

Προχωρούμε σε μεταρρυθμίσεις για ένα σύγχρονο, λειτουργικό κράτος, που διευκολύνει την υγιή επιχειρηματικότητα.

φέρνουν τεχνογνωσία, εντάσσουν την πατρίδα μας σε διεθνείς αλυσίδες αξίας και δημιουργούν χιλιάδες καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Τον τελευταίο χρόνο εγκρίθηκαν 15 νέα έργα, ύψους 2,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα μισά στη βιομηχανία. Από τη νέα μονάδα παραγωγής γαλλίου που θα καλύπτει τις ανάγκες της Ευρώπης, μέχρι την αναγέννηση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας και την ενίσχυση της φαρμακοβιομηχανίας, η Ελλάδα αποκτά ρόλο στρατηγικής σημασίας στην ευρωπαϊκή οικονομία. Παράλληλα, επενδύουμε στην καινοτομία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, γιατί είναι μονόδρομος για κάθε ελληνική επιχείρηση, μικρή ή μεγάλη, που θέλει να παραμείνει ανταγωνιστική μέσα σε ένα απαιτητικό διεθνές περιβάλλον. Το υπουργείο Ανάπτυξης υπέγραψε πρόσφατα μνημόνιο συνεργασίας με την OpenAI, τον κορυφαίο τεχνολογικό κολοσσό στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης, με στόχο να βοηθήσουμε τις ελληνικές επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες στην πράξη. Ταυτόχρονα, προχωρούμε σε μεταρρυθμίσεις για ένα σύγχρονο, λειτουργικό κράτος, που διευκολύνει την υγιή επιχειρηματικότητα. Με 12 στοχευμένες παρεμβάσεις μειώνουμε τη γραφειοκρατία και απλοποιούμε το επιχειρηματικό περιβάλλον: ψηφιοποιούμε διαδικασίες, αναβαθμίζουμε το OpenBusiness, επιταχύνουμε αδειοδοτήσεις και καταργούμε «ζώνες λιμνάζουσας γραφειοκρατίας», ώστε οι επενδυτές να συναντούν ένα κράτος φιλικό και αποτελεσματικό. Στο υπουργείο Ανάπτυξης υπηρετούμε με συνέπεια το σχέδιο για την παραγωγική Ελλάδα του 2030. Είμαστε απολύτως δεσμευμένοι στη στήριξη της επιχειρηματικότητας, αλλά πάντα με διαφάνεια και ξεκάθαρους κανόνες. Αυτός είναι αδιαπραγμάτευτος όρος: διαφάνεια παντού, για τους πάντες και για τα πάντα. Ανακτούμε πόρους από παλαιά επενδυτικά σχέδια που χρηματοδοτήθηκαν χωρίς να υλοποιηθούν, επιστρέφοντας δεκάδες εκατομμύρια ευρώ στα δημόσια ταμεία για να κατευθυνθούν σε πραγματικές επενδύσεις, που δημιουργούν δουλειές και πλούτο για την κοινωνία. Και στέλνουμε και ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ούτε ένα ευρώ του Έλληνα πολίτη δεν θα πάει χαμένο. Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα τα εφόδια για να προχωρήσει μόνο μπροστά: πολιτική σταθερότητα, υπεύθυνη δημοσιονομική διαχείριση και ένα σχέδιο που συνδέει τη σταθερότητα με την ανάπτυξη. Βαδίζουμε δίχως καθυστερήσεις και πισωγυρίσματα τον δρόμο της Ελλάδας του 2030: μια πατρίδα στην οποία θα θέλει κανείς να ζήσει, να σπουδάσει και να εργαστεί, να επενδύσει και να δημιουργήσει από επιλογή και όχι από ανάγκη. Με ευκαιρίες και προοπτικές για όλους τους Έλληνες. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

23

Ο «ΜΗΧΑ ΓΙΑ ΤΗΝ

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΟΥ 2026 Αυξήσεις εισοδημάτων, άλμα επενδύσεων, ενίσχυση εξαγωγών και τουρισμού, άνοδο φορολογικών εσόδων και μείωση της ανεργίας επιδιώκει η κυβέρνηση Του Θάνου Τσίρου thtsiros@naftemporiki.gr

24

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΝΙΣΜΟΣ»

Η αύξηση επενδύσεων κατά 10,1% προϋποθέτει πως δεν θα χαθεί ούτε ένα ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης.

► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

25

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

26

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ε

να σπιράλ θετικών οικονομικών εξελίξεων εν μέσω διεθνούς αβεβαιότητας ψάχνει το οικονομικό επιτελείο για να επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους που τίθενται με τον προϋπολογισμό του 2026. Η ανάπτυξη του 2,4% σε πραγματικούς όρους και η αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ στα 371 δισ. ευρώ για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας πρέπει να καταγραφούν και με συγκεκριμένα «ποιοτικά» χαρακτηριστικά. Ζητείται όχι μόνο αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης αλλά και ένα διψήφιο ποσοστό στη μεταβολή των επενδύσεων. Γιατί οι επενδύσεις θα φέρουν την αύξηση της παραγωγικότητας και αυτή με τη σειρά της τη βελτίωση των εισοδημάτων που είναι και το βασικό ζητούμενο για το νέο έτος: ένα θετικό πρόσημο και ένα ποσοστό μεταβολής των μισθών μεγαλύτερο από αυτό του πληθωρισμού, ώστε το 2026 να καταγραφεί η λεγόμενη «πραγματική αύξηση» των εισοδημάτων. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Είναι και το να αρχίσει να φαίνεται στα νοικοκυριά ότι αντιμετωπίζεται το μείζον πρόβλημα της ακρίβειας. Τα προηγούμενα χρόνια αυτό δεν συνέβαινε, καθώς ο πληθωρισμός ξεπερνούσε τις όποιες ονομαστικές αναπροσαρμογές των εισοδημάτων. Επίσης, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ροκανιζόταν και από τον «φορολογικό τιμάριθμο», δηλαδή την αύξηση της παρακράτησης φόρου εισοδήματος με ρυθμό μεγαλύτερο από τον αντίστοιχο της μεταβολής του εισοδήματος. Αυξήσεις στις επενδύσεις και στο διαθέσιμο εισόδημα σημαίνουν δύο πράγματα: Πρώτον, περαιτέρω μείωση του λεγόμενου «επενδυτικού κενού», δηλαδή της απόστασης που χωρίζει την Ελλάδα από την υπόλοιπη Ευρώπη όσον αφορά τη συμμετοχή του «ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου» (είναι ο επιστημονικός όρος των επενδύσεων) στο ΑΕΠ. Και δεύτερον, ισχυρές δημοσιονομικές επιδόσεις για ακόμη μια χρονιά. Το 2026 μπαίνει ένα πολύ μεγάλο στοίχημα: η μείωση του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων κατά 1,2 δισ. ευρώ να «αυτοχρηματοδοτηθεί» με πόρους που θα εξασφαλιστούν από τις αυξήσεις της φορολογητέας ύλης, δηλαδή από τις αυξήσεις των εισοδημάτων που θα δηλώσουν τα φυσικά πρόσωπα. Με την αύξηση των φορολογικών εσόδων θα πρέπει να προκύψουν και το 2026 τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, ώστε να καλύψουν τη δαπάνη για τους τόκους εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους. Αν για τους πολίτες της χώρας ο βασικός στόχος για τη νέα χρονιά είναι να βελτιώσουν το εισόδημά τους -είτε με τις αυξήσεις που θα πάρουν είτε με τους φόρους που θα γλιτώσουν-, για το οικονομικό επιτελείο το μείζον είναι να μειωθεί σημαντικά η αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ. Υπάρχει ένα «ορόσημο» μπροστά μας: το να πάψει η Ελλάδα να είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη αναλογία χρέους προς ΑΕΠ στην Ευρωζώνη. Με βάση το προσχέδιο του προϋπολογισμού, η αναλογία του ελληνικού χρέους προς το ΑΕΠ θα πρέπει να υποχωρήσει κάτω από το 138% για πρώτη φορά μετά το 2010. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Το 2026 επιδιώκεται όχι μόνο αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης αλλά και ένα διψήφιο ποσοστό στη μεταβολή των επενδύσεων.

Αν αυτό συμβεί, θα έρθουμε σε απόσταση αναπνοής από την Ιταλία που προς το παρόν καταλαμβάνει τη δεύτερη χειρότερη θέση στην Ευρωζώνη. Η διαφορά Ελλάδας - Ιταλίας είναι ότι η χώρα μας έχει διασφαλίσει ένα momentum αποκλιμάκωσης του χρέους, ενώ η Ιταλία αναζητεί τρόπους να καλύψει τα δημοσιονομικά της ελλείμματα και να αποφύγει την περαιτέρω αύξηση της δικής της αναλογίας χρέους προς ΑΕΠ, που προβλέπεται ότι θα φτάσει επίσης προς το 138% το 2026. Για να λειτουργήσει αυτό το σπιράλ, πρέπει να συνδράμουν πολλές «δυνάμεις» της αγοράς:

1

Αύξηση εισοδημάτων: Το προσχέδιο του προϋπολογισμού αναφέρει ότι ο μέσος ονομαστικός μισθός θα αυξηθεί κατά 3,7% μέσα στο 2026. Αυτό το ποσοστό, εφόσον αποτυπωθεί και στην πράξη, θα είναι υψηλότερο κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα από τον πληθωρισμό του 2,2% και έτσι θα διασφαλιστεί η πραγματική αύξηση του μέσου εισοδήματος τουλάχιστον για τα εκατομμύρια των μισθωτών. Το βασικό ερώτημα είναι το ποιος θα «πληρώσει» αυτές τις αυξήσεις. Για το 2026, δρομολογείται μια ακόμη αύξηση του κατώτατου μισθού, πιθανότατα στα 920 ευρώ από 880 ευρώ σήμερα. Αυτή η αύξηση αφορά όμως περίπου 500.000-550.000 εργαζόμενους ή περίπου το έναν

στους πέντε εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα. Για να φτάσουμε στο +3,7% δεν αρκεί η αύξηση του κατώτατου μισθού. Απαιτούνται υπογραφές συλλογικών συμβάσεων σε κλάδους με μεγάλο αριθμό εργαζομένων, ώστε να διασφαλιστεί ότι την επόμενη χρονιά θα υπάρξει ενίσχυση του εισοδήματος για τη μεγάλη πλειοψηφία, αν όχι για το σύνολο των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα. Άρα, σημαντικό ρόλο την επόμενη χρονιά θα παίξει η στάση που θα τηρήσουν οι εργοδότες, κυρίως αυτοί των μεγάλων επιχειρήσεων που απασχολούν και τον μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων. Μισθωτοί υπάρχουν και στο Δημόσιο. Γι’ αυτούς έχει οριστικοποιηθεί η εισοδηματική πολιτική: θα υπάρξει μια οριζόντια αύξηση 30-40 ευρώ τον μήνα (ανάλογα με το ποια θα είναι η αύξηση του κατώτατου μισθού στον ιδιωτικό τομέα, καθώς πλέον υπάρχει ευθεία σύνδεση) και ένα μεγαλύτερο ποσοστό ενίσχυσης του εισοδήματος για τους 160.000 ενστόλους.

2

Ενίσχυση επενδύσεων: Η πρόβλεψη για αύξηση των επενδύσεων κατά 10,1%, ώστε να τονωθεί η ανάπτυξη και διά της αλλαγής του «μίγματος» του ΑΕΠ, δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί μόνο με τις (αυξημένες) δημόσιες επενδύσεις. Αναζητούνται και ιδιωτικά κεφάλαια αρκετών δισεκατομμυρίων ευρώ ώστε να επιτευχθεί ένας στόχος ο οποίος αναγράφεται ►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

► κάθε χρόνο στο προσχέδιο του προϋπολογισμού, αλλά τελικώς στην πράξη αποδεικνύεται ανέφικτος. Και το 2025, αν και ξεκίνησε με αισιόδοξες εκτιμήσεις, τελικά φαίνεται ότι θα κλείσει με θετικό ποσοστό μεταβολής των επενδύσεων χαμηλότερο του 6%. Το 2026 έχει ως χρονιά μια πολύ μεγάλη ιδιαιτερότητα: κλείνει το Ταμείο Ανάκαμψης, που σημαίνει ότι, αν δεν πατηθεί το γκάζι, η χώρα κινδυνεύει να χάσει ευρωπαϊκούς πόρους. Η πρόβλεψη του +10,1% στις επενδύσεις έχει στηριχτεί στην εκτίμηση ότι δεν θα χαθεί ούτε ένα ευρώ. Και αυτή απαιτεί όχι μόνο τις κατάλληλες ενέργειες από την πλευρά του Δημοσίου αλλά και άμεση ανταπόκριση του ιδιωτικού τομέα.

3

Εξαγωγές και τουρισμός: Η περαιτέρω μείωση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών στηρίζεται στη σημαντική αύξηση των εξαγωγών αλλά και στην ενίσχυση των τουριστικών εσόδων. Η επιβεβαίωση αυτών των προβλέψεων απαιτεί καλές συνθήκες εκτός ελληνικών συνόρων. Είναι ένα μεγάλο στοίχημα για την επόμενη χρονιά το ποια θα είναι η κατάσταση στις ευρωπαϊκές οικονομίες, καθώς αυτές «στηρίζουν» σε πολύ μεγάλο βαθμό και τα τουριστικά έσοδα αλλά και τις εξαγωγές. Το 2026 έχει και την ιδιαιτερότητα ότι θα είναι το πρώτο πλήρες έτος εφαρμογής των νέων συντελεστών υπολογισμού των δασμών, χωρίς να αποκλείονται περαιτέρω «εκπλήξεις» κατά τη διάρκεια της νέας χρονιάς.

Έχουμε φτάσει στο σημείο να πρέπει να χτυπηθεί ο «πυρήνας» της ανεργίας, εγχείρημα με αυξημένο βαθμό δυσκολίας.

Διαπιστευτήρια για το χρέος Η βασική επιδίωξη για το 2026 θα είναι η μείωση της αναλογίας του χρέους ως προς το ΑΕΠ κάτω από το επίπεδο του 140% για πρώτη φορά μετά το 2010. Το ότι μπορεί να πέσουμε κάτω από το επίπεδο της Ιταλίας δεν είναι το μοναδικό ζητούμενο. Το βασικό στοίχημα είναι να σταλεί το μήνυμα στις αγορές ότι η Ελλάδα μπορεί σε μόνιμη βάση να εξασφαλίζει μείωση της αναλογίας του χρέους ως προς το ΑΕΠ κατά 7-8 ποσοστιαίες μονάδες. Το 2026 θα είναι η χρονιά που θα αδειάσει ο «κουμπαράς», δηλαδή το αποθεματικό που είχε δημιουργηθεί το 2018 με την έξοδο της χώρας από τα μνημόνια. Ο συγκεκριμένος λογαριασμός περιείχε περί τα 15 δισ. ευρώ και μέχρι το τέλος του 2026 θα υπάρξει η 3η και τελευταία πρόωρη αποπληρωμή χρέους ύψους άνω των 5 δισ. ευρώ. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι μόνο το να «γράψει» το 137,3% στο τέλος της επόμενης χρονιάς, αλλά και να δοθούν πειστικές απαντήσεις στις αγορές για το πώς θα συνεχιστεί η περαιτέρω αποκλιμάκωση και τα επόμενα χρόνια. Στο σκέλος του… αριθμητή φαίνεται ότι έχουν γίνει οι απαιτούμενες ενέργειες. Τα πρωτογενή πλεονάσματα αρκούν πλέον για να καλύπτουν τις δαπάνες για τους τόκους εξυπηρέτησης του χρέους και αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται η χώρα να αυξάνει το χρέος της σε ονομαστικούς όρους. Απεναντίας, διατηρώντας υψηλά ταμειακά διαθέσιμα, μπορεί να χρηματοδοτεί ακόμη και μειώσεις. Αυτό συνέβη το 2025, αυτό προγραμματίζεται να γίνει το 2026, αυτό θα επιδιωχθεί να γίνεται και τα επόμενα χρόνια. Από εκεί και πέρα, όλο το στοίχημα είναι στον παρονομαστή. Με ένα «μίγμα» πραγματικής ανάπτυξης άνω του 2% και «συγκρατημένου» πληθωρισμού επίσης στην περιοχή του 2%-2,5%, μπορεί να μπει η χώρα σε τροχιά μείωση της αναλογίας του χρέους προς το ΑΕΠ κάτω από 130% πριν από το τέλος της δεκαετίας.

4

Στον «πυρήνα» της ανεργίας: Η μείωση της ανεργίας στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 18 ετών, που επίσης έχει ενσωματωθεί ως πρόβλεψη στον προϋπολογισμό της επόμενης χρονιάς, χρειάζεται και αυτή ανταπόκριση του ιδιωτικού τομέα. Διότι πλέον έχουμε φτάσει στο σημείο να πρέπει να χτυπηθεί ο «πυρήνας» της ανεργίας, εγχείρημα με αυξημένο βαθμό δυσκολίας. Ο ιδιωτικός τομέας θα πρέπει πάλι να ανοίξει συγκεκριμένες θέσεις εργασίας, οι οποίες θα «κουμπώνουν» με τα χαρακτηριστικά των πολιτών που θέλουν να επιστρέψουν στην αγορά εργασίας, χωρίς όμως να το έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα.

28

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

5

Φορολογικό «στοίχημα»: Για να αυξηθούν τα φορολογικά έσοδα περισσότερο από 2,6 δισ. ευρώ μέσα στο 2026 συγκριτικά με το 2025, θα πρέπει να βρεθούν πρόσθετα φορολογικά έσοδα άνω των 3,8-4 δισ. ευρώ, καθώς η νέα χρονιά δεν ξεκινά από το… μηδέν αλλά από μείον 1,2 δισ. ευρώ, δεδομένου ότι στον προϋπολογισμό του 2026 μπαίνει και η δαπάνη για τη χρηματοδότηση της νέας φορολογικής κλίμακας. Αυτό σημαίνει ότι για να βγει ο βασικός δημοσιονομικός στόχος για ενίσχυση των φορολογικών εσόδων στα επίπεδα των

73 δισ. ευρώ, θα πρέπει να συνδράμουν οι πολίτες με πολλαπλούς τρόπους: αυξημένη κατανάλωση, έκδοση περισσότερων αποδείξεων και εμφάνιση περισσότερων εισοδημάτων στις αναλυτικές περιοδικές δηλώσεις των ασφαλιστικών ταμείων αλλά και στις φορολογικές δηλώσεις της επόμενης χρονιάς. Η ανάγκη περαιτέρω μείωσης της φοροδιαφυγής έχει ενσωματωθεί στις προβλέψεις, αλλά για να υπάρξει αποτέλεσμα απαιτείται συνδρομή και των πολιτών. Είναι σαφές ότι ο στυλοβάτης των δημοσίων εσόδων και μέσα στο 2026 θα είναι ο ΦΠΑ, που σημαίνει ότι πρέπει να γίνει πράξη η περαιτέρω μείωση του λεγόμενου «κενού». Μείωση του κενού δεν επιτυγχάνεται με αύξηση της κατανάλωσης παρά μόνο με εμφάνιση τζίρου ο οποίος σήμερα πραγματοποιείται κάτω από το ραντάρ της εφορίας

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Του Σταμάτη Ζησίμου szisimou@naftemporiki.gr

ΟΙ ΡΟΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΚΥΡΙΟΣ ΜΟΧΛΟΣ ΑΥΞΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΕΠ

Σ

ε κρίσιμο στοίχημα για την επίτευξη ρυθμών ανάπτυξης της τάξεως του 2,4% για το 2026 θα εξελιχθεί η υλοποίηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Ειδικότερα, το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΑΠΔΕ) 2026 είναι το μεγαλύτερο από το 2010, καθώς ανέρχεται στα 16,7 δισ. ευρώ, και το οικονομικό επιτελείο στηρίζει την επίτευξη του μεγαλύτερου μέρους της αύξησης του ΑΕΠ σε αυτό. Δηλαδή μέσω της αύξησης των επενδύσεων που θα χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ένα μεγάλο τμήμα του προϋπολογισμού του ΑΠΔΕ 2026 προέρχεται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ). Πιο αναλυτικά, τα κονδύλιά του προέρχονται κατά 7,2 δισ. από το σκέλος των επιχορηγήσεων του Ταμείου Ανάκαμψης, κατά 6,2 δισ. από το ΕΣΠΑ 2021-2027 και κατά 3,3 δισ. από εθνικά κονδύλια. Η βαρύτητα που θα έχει η απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης στην αύξηση του ΑΕΠ περιγράφεται στο προσχέδιο του προϋπολογισμού, στο οποίο αναφέρεται ότι «λαμβανομένων υπόψη τόσο της δυναμικής των ιδιωτικών επενδύσεων όσο και των αυξημένων πόρων του ΤΑΑ, καθώς το πρόγραμμα “Ελλάδα 2.0” προσεγγίζει τον ορίζοντα υλοποίησής του, ο ρυθμός αύξησης του ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου αναμένεται να διαμορφωθεί το 2026 σε 10,2% έναντι 5,7% το 2025. Η διψήφια αύξηση των συνολικών επενδύσεων καταδεικνύει τις θετικές εξελίξεις σε όλες τις κατηγορίες επενδύσεων, επισημαίνεται δε ότι το 50% περίπου της αύξησης προέρχεται από τις επενδύσεις σε κατασκευές (μεταβολή 13,8% σε ετήσια βάση) και το υπόλοιπο 50% από τις επενδύσεις σε εξοπλισμό (μεταβολή 10,1% σε ετήσια βάση) και από τις επενδύσεις σε αγροτικά και λοιπά αγαθά (μεταβολή 2,7% σε ετήσια βάση). Ως εκ τούτου, οι επενδύσεις προβλέπεται να αποτελέσουν τον κύριο μοχλό ανάπτυξης για το 2026, συμβάλλοντας στην ετήσια πραγματική ανάπτυξη κατά 1,7%. Το αρνητικό επενδυτικό κενό της Ελλάδας απέναντι στην Ευρωζώνη, το οποίο βαίνει συνεχώς βελτιούμενο από το 2019, αναμένεται στο τέλος του 2026 να έχει συρρικνωθεί στο μικρότερο μέγεθος για όλη την περίοδο από την έναρξη της οικονομικής προσαρμογής. Οι εν λόγω εξελίξεις αντανακλούν την άνοδο των πραγματικών επενδύσεων στην Ελλάδα σε ποσοστό 18% του ΑΕΠ το 2026, σε ονομαστικούς δε όρους σε ποσοστό 16,8% του ΑΕΠ το 2026 έναντι 15,7% το 2025, που αποτελεί το υψηλότερο ποσοστό από το 2010».

30

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Το μεγαλύτερο μέρος της προσδοκώμενης αύξησης του ΑΕΠ κατά 2,4% αναμένεται να προέλθει από το ΠΔΕ, το οποίο προβλέπεται να συμβάλει κατά 1,7% στη μεγέθυνση της οικονομίας

Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ωστόσο, για την πλήρη απορρόφηση των κονδυλίων επιχορηγήσεων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και με δεδομένο ότι αυτό κλείνει οριστικά στις 31 Αυγούστου 2026, θα πρέπει να καταβληθεί τεράστια προσπάθεια, καθώς έως τότε θα πρέπει να υλοποιηθούν 194 ορόσημα. Ενδεικτικά, αναφέρουμε ότι για το 2025 η προβλεπόμενη απορρόφηση ανέρχεται στα 4,9 δισ. ευρώ και η μέχρι τώρα απορρόφηση (στοιχεία Αυγούστου) είναι της τάξεως των περίπου

“

Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του 2026 θα είναι το μεγαλύτερο που θα έχει υλοποιηθεί στη χώρα μας από το 2010.

2,04 δισ. ευρώ. Όπως αναφέρεται στο προσχέδιο του προϋπολογισμού, το σύνολο των πόρων του ΤΑΑ που έχουν εισρεύσει στη χώρα μας από το 2021 έως σήμερα ανέρχεται σε 21,338 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 11,402 δισ. αφορούν το δανειακό σκέλος του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» και 9,936 δισ. το σκέλος των επιχορηγήσεων. Το όριο δαπανών για δράσεις που θα χρηματοδοτηθούν το 2026 από το σκέλος των επιχορηγήσεων του ΤΑΑ ανέρχεται σε 7,192 δισ. ευρώ. Οι πόροι αυτοί έχουν προέλθει στο πλαίσιο υποβολής πέντε αιτημάτων εκταμίευσης επιχορηγήσεων και δανείων. Αυτή τη στιγμή εκκρεμεί η εκταμίευση της έκτης δόσης επιχορηγήσεων, ύψους 2,1 δισ. ευρώ (η οποία έχει εγκριθεί), μετά την εκπλήρωση 39 νέων οροσήμων και στόχων. Ωστόσο, αν και αρχικά είχε προγραμματισθεί για τον Ιούλιο και στη συνέχεια για τον Σεπτέμβριο, δεν έχει κατατεθεί το έκτο αίτημα

Η ΚΑ

ΤΑ Ν

ΤΑ Μ

ΟΜ

ΕΊΟ

ΑΝ

ΗΤ

,

ΨΗ

ΙΣ.

Σ

ΕΥ

ΑΜ

16

7Δ

ΆΚ

ΩΝ

ΡΩ ΤΟΥ

ΠΔΕ

7,2 ΔΙΣ.

2026 ΕΣ ΠΑ 20 21-

6,2 ΔΙΣ.

202 7

3,3 ΔΙΣ. ΕΘΝ

ΙΚΟΊ

ΠΌΡΟ

Ι πληρωμής, ύψους 1,8 δισ. ευρώ, για το σκέλος των δανείων. Πλην της έκτης δόσης των δανείων, έως το τέλος του προγράμματος (Αύγουστος 2026) απομένουν να υποβληθούν άλλα τρία διπλά αιτήματα εκταμίευσης (επιχορηγήσεις και δάνεια) με την εκπλήρωση 194 οροσήμων. Ενδεικτικά, για την υποβολή του έβδομου αιτήματος, ύψους 3,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων το 1,7 δισ. αφορά επιχορηγήσεις και το 1,8 δισ. δάνεια, που προγραμματίζεται να κατατεθεί έως το τέλος του έτους, θα πρέπει να υλοποιηθούν 28 ορόσημα. Όσο για το 2026, ο προγραμματισμός των αιτημάτων πληρωμής έχει ως εξής: Το όγδοο αίτημα πληρωμής, που αναμένεται το πρώτο τρίμηνο, αφορά συνολικά 1,87 δισ. ευρώ, εκ του οποίου το 1,5 δισ. είναι επιχορηγήσεις και 370 εκατ. ευρώ δάνεια, με την υλοποίηση 36 οροσήμων, ενώ το ένατο και τελευταίο αίτημα θα υποβληθεί το δεύτερο τρίμηνο και θα εκταμιεύσει συνολικά 5,4 δισ. ευρώ, με τα 3 δισ. να είναι

επιχορηγήσεις και τα 2,4 δισ. δάνεια, υπό την προϋπόθεση, βέβαια, ότι θα εκπληρωθεί ο αριθμός-ρεκόρ των 130 οροσήμων. Παρεμβάσεις για ενίσχυση επενδύσεων Με βάση το προσχέδιο του προϋπολογισμού, οι παρεμβάσεις που αποβλέπουν στην ενίσχυση των ιδιωτικών επενδύσεων είναι οι ακόλουθες:  Αύξηση του εθνικού σκέλους του προϋπολογισμού δημοσίων επενδύσεων κατά 500 εκατ. ευρώ σε μόνιμη

“

Για την πλήρη απορρόφηση των πόρων του ΤΑΑ έως τις 31 Αυγούστου 2026, θα πρέπει να υλοποιηθούν 194 ορόσημα.

βάση από το 2025, ανερχόμενου σε 3,3 δισ. ευρώ το 2026.  Νέα δράση του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης για την ενίσχυση επενδυτικών σχεδίων για νέες αλλά και για υφιστάμενες πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις σε περιοχές Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας και δήμοι Μεγαλόπολης, Τρίπολης, Γορτυνίας και Οιχαλίας).  Δράση 200 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2021-2027, για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στους τομείς της μεταποίησης και των υπηρεσιών.  Στοχευμένη δράση 50 εκατ. ευρώ για κλάδους με υστέρηση στο εμπορικό ισοζύγιο.  Δράση 70 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της αυτοαπασχόλησης πτυχιούχων που ενδιαφέρονται να αναπτύξουν νέα επιχειρηματική δραστηριότητα.  Χρηματοδότηση δράσης για τις επιχειρήσεις που θα επενδύσουν στην ανάπτυξη ή/και στην παραγωγή στους τομείς των ψηφιακών τεχνολογιών, της βιοτεχνολογίας και των καθαρών και αποδοτικών ως προς τη χρήση των πόρων τεχνολογιών, με προϋπολογισμό 50 εκατ. ευρώ (ευρωπαϊκή πρωτοβουλία STEP).  Αύξηση κατά 300 εκατ. ευρώ του εγγυοδοτικού προγράμματος InvestEU, στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και με στόχο να κινητοποιηθούν δάνεια ύψους 3,6 δισ. ευρώ, τα οποία θα στηρίξουν τουλάχιστον 25.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε όλη τη χώρα.  Επέκταση της χρηματοδότησης του Ταμείου Χαρτοφυλακίου ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΑΤ) με επιπλέον πόρους 780 εκατ. ευρώ, για επιχειρηματικά δάνεια μικρομεσαίων επιχειρήσεων.  Θεσμοθέτηση νέων Ταμείων το 2026, όπως το Ταμείο Αγροτικής Επιχειρηματικότητας (έως 170 εκατ. ευρώ), το Ταμείο Εγγυοδοσίας DeLFI Plus (έως 500 εκατ. ευρώ) και το Patent Fund (41,4 εκατ. ευρώ) για τη στήριξη της κατοχύρωσης ευρεσιτεχνιών.  Υπερεκπτώσεις επενδυτικών δαπανών με στόχο την ενίσχυση των ιδιωτικών επενδύσεων σε νευραλγικούς τομείς της βιομηχανίας. Προς αυτή την κατεύθυνση, οι δαπάνες σε στρατηγικούς τομείς, όπως η άμυνα και η κατασκευή οχημάτων, καθώς και αεροσκαφών και των εξαρτημάτων αυτών, θα εκπίπτουν από τα ακαθάριστα έσοδα των επιχειρήσεων προσαυξημένες κατά 100%. Το μέτρο αφορά επενδύσεις της περιόδου 2026-2028, με το συνολικό ύψος της φορολογικής έκπτωσης να ανέρχεται στο ποσό των 150 εκατ. ευρώ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

31

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Τ

ο Ελληνικό Χρηματιστήριο επιστρέφει στις ώριμες αγορές μετά τις 27 Νοεμβρίου 2013, όταν είχε υποβιβαστεί στην κατηγορία των αναδυόμενων. Η αναβάθμιση, μάλιστα, έρχεται σε μια συγκυρία που είναι σε εξέλιξη η δημόσια πρόταση του Ομίλου Euronext για την εξαγορά του Χρηματιστηρίου Αθηνών, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη δυναμική και τη σταθερότητα της ελληνικής οικονομίας. Ο FTSE Russell έγινε ο πρώτος από τους τέσσερις μεγάλους διεθνείς οίκους αξιολόγησης που ταξινομεί ξανά την ελληνική αγορά στις ώριμες αγορές ύστερα από 12 χρόνια, ενώ η απόφαση θα τεθεί σε ισχύ στις 26 Σεπτεμβρίου 2026, δίνοντας στην επενδυτική κοινότητα περιθώριο περίπου ενός χρόνου για να προετοιμαστεί για τη μετάβαση. Μετά τον FTSE Russell αναμένεται να ακολουθήσουν οι οίκοι Stoxx (Απρίλιος 2026), S&P DJI (Σεπτέμβριος 2026) και αργότερα ο MSCI, που προς το παρόν δεν έχει βάλει την Ελλάδα σε λίστα παρακολούθησης. Αν όλοι οι οίκοι συμφωνήσουν, το Χρηματιστήριο Αθηνών θα κατοχυρώσει πλήρως την επιστροφή του στις ανεπτυγμένες αγορές. Η αναβάθμιση σημαίνει ότι η Ελλάδα θεωρείται πλέον ώριμη, σταθερή και αξιόπιστη αγορά για διεθνείς επενδυτές. Οι ελληνικές μετοχές θα συμπεριλαμβάνονται στους δείκτες ανεπτυγμένων αγορών, γεγονός που αυξάνει την προβολή και την προσβασιμότητά τους σε πολύ περισσότερα επενδυτικά κεφάλαια. Πρόκειται για μια εξέλιξη-ορόσημο, που επιβεβαιώνει το κλείσιμο ενός μαύρου κύκλου για την ελληνική αγορά και την ελληνική οικονομία ευρύτερα, που περιείχε μπαράζ υποβαθμίσεων, χρεοκοπία τραπεζών, capital controls, κλείσιμο τραπεζών και Χρηματιστηρίου για έναν μήνα (τον Αύγουστο του 2015) και πτώση του Γενικού Δείκτη σε χαμηλά 30 ετών, όταν στις 11 Φεβρουαρίου 2016 κατήλθε έως τις 420 μονάδες. Το Ελληνικό Χρηματιστήριο ήταν η πρώτη και η μοναδική έως σήμερα χρηματιστηριακή αγορά-μέλος της Ευρωζώνης, η οποία, στις 27 Νοεμβρίου 2013, υποβιβάστηκε στην κατηγορία των αναδυόμενων αγορών. Η κατάρρευση, άλλωστε, των ελληνικών μετοχών το 2012 και το 2013 είχε οδηγήσει τις τιμές ξανά πίσω στα επίπεδα των αρχών της δεκαετίας του 1990, ενώ οι αποτιμήσεις προεξοφλούσαν την καταστροφή. Αξίζει να σημειωθεί ότι από το τραυματικό 2015 μέχρι σήμερα ο Γενικός Δείκτης έχει σημειώσει απόδοση σχεδόν 300%, υπερδιπλάσια από αυτήν του δείκτη αναδυόμενων αγορών του MSCI. Την τελευταία τριετία ο Γενικός Δείκτης Τιμών καταγράφει κέρδη που προσεγγίζουν το 100% (συγκεκριμένα 93,8%), όταν ο μέσος όρος των ευρωπαϊκών αγορών είναι 36,7%, ενώ ο τραπεζικός δείκτης ενισχύεται κατά 173% την ίδια περίοδο. Η επόμενη μέρα Η εικόνα στο ταμπλό δείχνει πως ο Γενικός Δείκτης του Χρηματιστηρίου Αθηνών έχει προσεγγίσει το ψυ-

32

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΙΓΛΗΣ...

“

Ο FTSE Russell έγινε ο πρώτος από τους τέσσερις μεγάλους οίκους αξιολόγησης που επαναφέρει το Χ.Α. στις ώριμες αγορές ύστερα από 12 χρόνια.

χολογικό όριο των 2.000 μονάδων και κάνει σοβαρές προσπάθειες να τις υπερβεί, με οδηγό την αναθέρμανση των προσδοκιών για τις προοπτικές της αγοράς και την είσοδο φρέσκου -ξένου και εγχώριου- χρήματος. Ειδικότερα, η ενίσχυση της ρευστότητας, η αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, αλλά και το αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον για κλάδους όπως οι υποδομές, η τεχνολογία και η ενέργεια, δημιουργούν συνθήκες βιώσιμης ανόδου για την ελληνική κεφαλαιαγορά. Με βάση την εκτίμηση για ΑΕΠ στα 250 δισ. ευρώ το 2025, η κεφαλαιοποίηση της χρηματιστηριακής αγοράς, η οποία στα μέσα Οκτωβρίου κινούνταν στα επίπεδα των 140 δισ. ευρώ (κλείσιμο 14/10/2025), αντιστοιχεί περίπου στο 56% του ΑΕΠ. Μάλιστα, σύμφωνα με έκθεση της Alpha Finance, η ελληνική αγορά εξακολουθεί να διαπραγματεύεται με discount

περίπου 20% έναντι του μέσου όρου 20ετίας και 30%40% έναντι των Stoxx 600 και MSCI EM, γεγονός που δείχνει ότι υπάρχει ακόμη σημαντικό περιθώριο ανόδου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η παρουσία ξένων επενδυτών στο Χρηματιστήριο έχει αυξηθεί αισθητά εντός της φετινής χρονιάς, φτάνοντας σε ιστορικά υψηλά, με τη συμμετοχή στην κεφαλαιοποίηση να αγγίζει το 50,4% και στις συναλλαγές το 51% τον Σεπτέμβριο. Αν και υπάρχουν απόψεις και «φωνές» ότι μια μικρή, ρηχή και περιορισμένων δυνατοτήτων αγορά, όπως η ελληνική, όπου τον ημερήσιο τζίρο «κηδεμονεύουν» οι τέσσερις μεγάλες τράπεζες και 5-6 ακόμα μεγάλα blue chips, θα «χαθεί» μέσα στον ωκεανό των τεράστιων κεφαλαίων και στον ανταγωνισμό, εντούτοις δεν μπορεί παρά η αναβάθμιση στην πρώτη κατηγορία να θεωρηθεί πολύ καλή εξέλιξη.

... ΑΝΟΙΓΕΙ ΝΕΟΥΣ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ΣΤΟ Χ.Α.

“

Η επάνοδος στις αναπτυγμένες αγορές αναμένεται να διευρύνει τη δεξαμενή των διεθνών επενδυτών, προσελκύοντας νέες εισροές κεφαλαίων.

Η επάνοδος του Ελληνικού Χρηματιστηρίου στις ώριμες αγορές και η εν εξελίξει διαδικασία εξαγοράς του από τον Όμιλο Euronext ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη δυναμική της οικονομίας και τις προοπτικές των εισηγμένων Του Ανέστη Ντόκα antokas@naftemporiki.gr

Τα κέρδη της αναβάθμισης Η αναβάθμιση αυτή φέρνει το Ελληνικό Χρηματιστήριο στον ίδιο «ωκεανό» κεφαλαίων με τα μεγαλύτερα χρηματιστήρια του κόσμου, συμβάλλοντας στην ενίσχυση του κύρους και της διεθνούς θέσης του. Αναμένεται να διευρύνει σημαντικά τη δεξαμενή των διεθνών επενδυτών, προσελκύοντας νέες εισροές κεφαλαίων που ακολουθούν τους παγκόσμιους δείκτες ανεπτυγμένων αγορών. Επιπλέον, δημιουργεί νέες δυνατότητες για τις ελληνικές εισηγμένες επιχειρήσεις, ενισχύοντας τη χρηματοδότησή τους, την ανταγωνιστικότητα και το μέγεθός τους, ενώ τοποθετεί τη χώρα πιο κοντά στην Ένωση των Κεφαλαιαγορών και την καθιστά ελκυστικό προορισμό για διεθνή κεφάλαια, χωρίς τους… αστερίσκους που υπήρχαν τα προηγούμενα χρόνια. Βεβαίως, τα πλήρη οφέλη της αναβάθμισης θα

φανούν σε βάθος χρόνου, ενώ, για να θεωρηθεί το Χ.Α. πλήρες μέλος της κατηγορίας των ανεπτυγμένων αγορών, θα πρέπει να κάνουν ανάλογη ετυμηγορία και οι υπόλοιποι οίκοι αξιολόγησης, όπως ο Stoxx, ο S&P Dow Jones Indices και κυρίως η Morgan Stanley Capital International (MSCI), που θεωρείται και ο πιο αυστηρός διεθνής οίκος και ακόμα δεν έχει τοποθετήσει το Χ.Α. σε κατηγορία watch list για αναβάθμιση. Ο MSCI είναι ο κυρίαρχος οίκος και αυτός με τη μεγαλύτερη βαρύτητα παγκοσμίως, στον οποίο εστιάζει (ακολουθεί) κατά 70% το παγκόσμιο επενδυτικό χρήμα. Τα οφέλη για τις εισηγμένες Τα οικονομικά οφέλη για τις εισηγμένες εταιρείες του Χ.Α. από την αναβάθμισή του σε κατηγορία ανεπτυγμένων αγορών περιλαμβάνουν:

Μείωση του κόστους δανεισμού: Με τη σταδιακή μείωση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οι εισηγμένες εταιρείες θα μπορούν να δανείζονται φθηνότερα, κάτι που κάνει πιο εφικτές τις επενδύσεις και βελτιώνει τις αποδόσεις τους. Εκτιμάται ότι αυτή η μείωση θα ρίξει το ετήσιο κόστος δανεισμού κατά περίπου 300 εκατ. ευρώ, ειδικά για εταιρείες με υψηλό δανεισμό όπως η ΔΕΗ, η Motor Oil και η Lamda Development. Αύξηση της αναγνωρισιμότητας και βελτίωση αποτιμήσεων των μετοχών: Η ένταξη σε ανεπτυγμένη αγορά θα προσελκύσει νέους διεθνείς επενδυτές, αυξάνοντας τη δημοφιλία των ελληνικών εισηγμένων και πιθανώς οδηγώντας σε άνοδο της τιμής των μετοχών τους. Βελτίωση εταιρικής διακυβέρνησης: Η εταιρική διακυβέρνηση, που συνήθως συνοδεύει αυτή την αναβάθμιση, δημιουργεί πιο διαφανείς, αποδοτικές και βιώσιμες διαδικασίες, συνεισφέροντας στη βελτίωση της λειτουργίας και αξίας των επιχειρήσεων. Αυτά τα οφέλη ενισχύουν συνολικά τη θέση των εισηγμένων εταιρειών στην κεφαλαιαγορά, διευκολύνοντας την άντληση κεφαλαίων, τη χρηματοδότηση επενδύσεων και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξή τους. Παρά τις αρχικές προκλήσεις και πιθανές εκροές, η επιστροφή της Ελλάδας στις ανεπτυγμένες αγορές θεωρείται στρατηγικής σημασίας εξέλιξη για την εδραίωση της εμπιστοσύνης και την περαιτέρω ενίσχυση της θέσης της στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον.

149 χρόνια ιστορίας H ιστορία του Ελληνικού Χρηματιστηρίου αρχίζει στις 30 Σεπτεμβρίου 1876, με πρώτη στέγη το Μέγαρο Μελά. Το 1934 μεταφέρθηκε στο ιστορικό κτίριο της οδού Σοφοκλέους, όπου παρέμεινε έως το 2007, οπότε και έγινε η μετεγκατάσταση στο σημερινό σύγχρονο κτίριο της Λεωφόρου Αθηνών. Φέτος το Χρηματιστήριο γιόρτασε 149 χρόνια ιστορίας και του χρόνου συμπληρώνει ενάμιση αιώνα λειτουργίας, που θα συνοδευτεί από την αναβάθμιση της αγοράς στα ώριμα χρηματιστήρια. Έπειτα από μια αξιόλογη θετική πορεία κατά τα πρώτα έτη της λειτουργίας του, το 1884 βίωσε την πρώτη μεγάλη κρίση, αποτέλεσμα της οικονομικής δυσπραγίας της εποχής. Ακολούθησαν ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, η παγκόσμια κρίση του 1929, ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και ο Εμφύλιος του 1949, ωστόσο αμέσως μετά η ζήτηση των μετοχών σημείωσε μεγάλη αύξηση και ο πυρετός ανόδου συνεχίστηκε και στις αρχές του 1950. Στα τέλη του 1964 μπήκαν τα θεμέλια για την ίδρυση της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και τη διετία 1991-1992 ακολούθησε η Παράλληλη Αγορά του Χρηματιστηρίου, ο πρόδρομος της σημερινής Εναλλακτικής Αγοράς. Τον Σεπτέμβριο του 2002 ολοκληρώθηκε η συγχώνευση των ανωνύμων εταιρειών Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών Α.Ε. και Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών Α.Ε., θυγατρικών της ΕΧΑΕ και η επωνυμία της νέας εταιρείας είναι πλέον «Χρηματιστήριο Αθηνών Α.Ε.» ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

33

330,0

1.430,6

833,0

1.734,1

750,0 223,2

►

2024

2025**

4 5 7, 4

Η «πλούσια» τριετία Για παράδειγμα, μόνο φέτος οι αντλήσεις κεφαλαίων ξεπερνούν το 1,4 δισ. ευρώ. Από αυτό το ποσό, η μερίδα του λέοντος (750 εκατ. ευρώ) προέρχεται από το εργαλείο των ομολογιακών

896,5

κρίσεων, έρχεται εκ νέου να επιτελέσει τον ρόλο για τον οποίο έχει δημιουργηθεί. Δηλαδή, να καταστεί ο «αιμοδότης» των πλέον δυναμικών και εξωστρεφών εταιρειών της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Φυσικά, το ευρύτερο πλαίσιο έχει διαδραματίσει καίριο ρόλο. Η υπεραπόδοση του ΑΕΠ έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου, η διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, η πολιτική σταθερότητα, οι διαδοχικές αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας, η ισχυρή εταιρική κερδοφορία, τα διαδοχικά επιχειρηματικά deals και οι προσπάθειες διεθνοποίησης της αγοράς συνθέτουν ένα «κοκτέιλ» το οποίο έχει βοηθήσει σημαντικά στο να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των ξένων επενδυτών απέναντι στις εγχώριες εισηγμένες.

194,9

Σ

ε βασικό «τραπεζίτη» της ελληνικής οικονομίας έχει αναδειχθεί το Χρηματιστήριο Αθηνών τα τελευταία χρόνια, με τις εισηγμένες να έχουν αντλήσει ρευστότητα άνω των 5,5 δισ. ευρώ από το φθινόπωρο του 2022, όταν η χώρα έβαλε οριστικό τέλος στην εποχή των μνημονίων, μετά και την έξοδο από το ειδικό καθεστώς της αυξημένης εποπτείας. Το συγκεκριμένο ποσό, μάλιστα, δεν αποκλείεται να αυξηθεί αισθητά έως το τέλος της φετινής χρονιάς, δεδομένων των προθέσεων αρκετών «παικτών» να διεκδικήσουν επιπλέον χρήματα από την επενδυτική κοινότητα. Αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου, εκδόσεις νέων εταιρικών ομολόγων, «φρέσκες» εισαγωγές στο ταμπλό είναι μερικά από τα εργαλεία χρηματοδότησης, τα οποία συχνά πυκνά χρησιμοποιούν οι εταιρείες του Χ.Α., προκειμένου να ενισχύσουν τη δύναμη πυρός, παρακάμπτοντας τον ακριβότερο δρόμο της δανειοδότησης από το τραπεζικό σύστημα. Κάπως έτσι, η Λεωφόρος Αθηνών, αφήνοντας πίσω τη «μαύρη» εποχή των διαδοχικών

1.034,4

Του Γεράσιμου Χιόνη gchionis@naftemporiki.gr

600,0

Το Χρηματιστήριο Αθηνών αναδεικνύεται εκ νέου σε βασικό «αιμοδότη» των πλέον δυναμικών και εξωστρεφών δυνάμεων της ελληνικής επιχειρηματικότητας μέσω άντλησης κεφαλαίων από αυξήσεις μ/κ, εκδόσεις εταιρικών ομολόγων και IPOs την τελευταία τριετία

2 3 7, 6

ΟΙ ΑΝΤΛΉΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΊΩΝ ΜΈΣΩ ΤΟΥ Χ.Α. ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΊΑ ΤΡΙΕΤΊΑ

ΡΕΥΣΤΌΤΗΤΑ 5,5 ΔΙΣ. ΕΥΡΏ ΑΠΌ ΤΟΝ «ΤΡΑΠΕΖΊΤΗ» ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΈΝΩΝ

(Σεπ. 2022 - Σεπ. 2025, ποσά σε εκατ. ευρώ)

2 .1 9 7, 4

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Ομόλογα IPOs ΑΜΚ * Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2022 ** Από 1/1 έως 30/9/2025

34

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

2022*

2023

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ

Η Λεωφόρος Αθηνών, αφήνοντας πίσω τη «μαύρη» εποχή των διαδοχικών κρίσεων, έρχεται εκ νέου να επιτελέσει τον ρόλο για τον οποίο έχει δημιουργηθεί.

►

36

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

εκδόσεων, καθώς η Aegean Airlines ζήτησε και έλαβε 250 εκατ. ευρώ, ενώ η ΓΕΚ Τέρνα «σήκωσε» με επιτυχία το ποσό των 500 εκατ. ευρώ. Από εκεί και πέρα, οι εισηγμένες αξιοποίησαν και τις ΑΜΚ, από τις οποίες μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα 200 εκατ. ευρώ της Aktor Group, τα 68,3 εκατ. ευρώ της Eυρώπη Holdings, τα 48 εκατ. ευρώ της Ideal Holdings, κ.ά. (άθροισμα 457,4 εκατ. ευρώ). Παράλληλα, υπάρχουν και οι IPOs των Alter Ego, Fais Group και Qualco (άθροισμα 223,2 εκατ. ευρώ). Δίπλα στα παραπάνω, όμως, οφείλουμε να προσθέσουμε τόσο τις εξελίξεις επί του… πιεστηρίου, οι οποίες αφορούν την ΑΜΚ της Intralot, ύψους 429 εκατ. ευρώ, η οποία κατέστησε εφικτή την ολοκλήρωση του μεγάλου deal με την Bally's. Επιπλέον, στο τραπέζι «συναντάμε» και την πρόθεση της Trastor για τη διενέργεια αύξησης μετοχικού κεφαλαίου, ύψους 120 εκατ. ευρώ, με στόχο την αύξηση του free float και την προσέλκυση νέων επενδυτών, ενώ ουδείς μπορεί να αποκλείσει το σενάριο νέων εκπλήξεων έως το τέλος του έτους. Και αν το 2025 φαντάζει αρκετά παραγωγικό, η επίδοση του 2024 ήταν ακόμη πιο «δυνατή», καθώς οι εισηγμένες του Χ.Α. κατάφεραν να αντλήσουν ένα ποσό το οποίο άγγιξε τα 2,2 δισ. ευρώ. Με το χρηματιστηριακό ντεμπούτο του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών να παρέχει σημαντική ώθηση, η ελληνική αγορά είδε τη συνολική ρευστότητα να αυξάνεται κατά 1 δισ. ευρώ από τις ΑΜΚ, κατά 833 εκατ. ευρώ από τις IPOs και κατά

330 εκατ. ευρώ από τις ομολογιακές εκδόσεις. Σε περισσότερο από 1,7 δισ. ευρώ υπολογίζονται οι αντλήσεις κεφαλαίων του 2023 (896 εκατ. ευρώ οι ΑΜΚ, 237 εκατ. ευρώ οι IPOs και 600 εκατ. ευρώ τα ομόλογα), ενώ στο τελευταίο τετράμηνο του 2022, όταν δηλαδή η ελληνική αγορά άρχισε να ανασαίνει χωρίς τον βραχνά της μεταμνημονιακής εποπτείας, το άθροισμα των χρημάτων διαμορφώθηκε σε περίπου 195 εκατ. ευρώ.

“

Μόνο φέτος, οι αντλήσεις κεφαλαίων μέσω του Χ.Α. ξεπερνούν το 1,4 δισ., εκ του οποίου τα 750 εκατ. ευρώ από ομολογιακές εκδόσεις.

Κάπως έτσι, λοιπόν, φθάνουμε στο άθροισμα των 5,5 δισ. ευρώ, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τα όσα έλαβαν χώρα εντός του Οκτωβρίου, αλλά και τα όσα πρόκειται να συμβούν στο τελευταίο δίμηνο του 2025. Αξίζει να σημειωθεί, μάλιστα, ότι σ’ αυτό το ποσό δεν συμπεριλαμβάνονται τα διαδοχικά placements των τραπεζών, καθώς τα χρήματα δεν κατευθύνθηκαν στα ταμεία των εισηγμένων, αλλά σ’ αυτά του βασικού μετόχου, δηλαδή του Ελληνικού Δημοσίου. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η Λεωφόρος Αθηνών είχε κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό της κυβέρνησης και του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για την ιδιωτικοποίηση του εγχώριου χρηματοπιστωτικού κλάδου.

Φυσικά, έπειτα από αρκετά χρόνια οικονομικής καταπίεσης, τα περιθώρια για περαιτέρω βελτίωση είναι σημαντικά, ενόσω η αγορά πασχίζει να αντιμετωπίσει τα ψυχολογικά αλλά και πρακτικά κατάλοιπα του παρελθόντος, τα οποία εξακολουθούν να στήνουν εμπόδια. Και αυτό αφορά ιδίως το πεδίο των νέων εισαγωγών (είτε μέσω των IPOs είτε μέσω των ομολόγων), όπου το ισοζύγιο εισαγωγών - διαγραφών παραμένει... ελλειμματικό. Οι νέες πρωτοβουλίες σε επίπεδο νομοθετικών ρυθμίσεων, το αναβαθμισμένο επενδυτικό ενδιαφέρον, η ύπαρξη πολλαπλών εισηγμένων, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν ως παράδειγμα προς μίμηση, αλλά και οι προοπτικές που διανοίγονται χάρη στο Euronext, αποτελούν ικανή συνθήκη ώστε να παράσχουν έξτρα ώθηση στον τομέα της ρευστότητας - είτε πείθοντας νέες επιχειρήσεις να κάνουν το βήμα εισαγωγής στη Λεωφόρο Αθηνών είτε διευκολύνοντας τις ήδη εισηγμένες να αποκτήσουν μια ολοένα και συχνότερη επαφή με τα εργαλεία χρηματοδότησης του Χρηματιστηρίου. Το σημαντικότερο απ’ όλα, βέβαια, είναι η περαιτέρω αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς τον θεσμό του Χρηματιστηρίου, ο οποίος θα πρέπει να γίνεται αντιληπτός από τις υγιείς επιχειρήσεις της χώρας ως ένας μοχλός στήριξης και ενίσχυσης της προσπάθειας για τη δημιουργία πλούτου και όχι ως ένα γραφειοκρατικό και αργό «γρανάζι» της αγοράς, του οποίου τα αρνητικά υπερισχύουν των θετικών χαρακτηριστικών

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΕΤΗΣΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Ν ΑΥ Π Η Γ Ε Ι Ω Ν (Κίνα και υπόλοιπος κόσµος1970-2025)

Η Π Ο Ρ Ε Ι Α Τ Ο Υ Γ. Δ . Σ Τ Ο Ε Ν Ν Ε Α Μ Η Ν Ο Τ Ο Υ 2 0 2 5 Κίνα

Υπόλοιπος Κόσµος

Συµψηφισµένη ολική χωρητικότητα

2.000

31/3/25 1.685,24

1.750

1980

2000 2/1/25 1.469,67

2020

Εξέλιξη του1.500 µερίδιο της Κίνας (%)

1.250

ΙΑΝ.

ΦΕΒ.

ΜΑΡ.

ΑΠΡ.

ΜΕ ΚΕΚΤΗΜΕΝΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑ Συμπληρώνοντας φέτος πέντε διαδοχικά έτη υψηλών αποδόσεων, τρεις είναι οι λέξεις-κλειδιά για το ελληνικό Χρηματιστήριο εν όψει της νέας χρονιάς: «Euronext» και «αναπτυγμένες αγορές» Του Γεράσιμου Χιόνη gchionis@naftemporiki.gr

Ό

ταν το Χρηματιστήριο Αθηνών έκανε ποδαρικό στο 2025, ο Γενικός Δείκτης βρισκόταν στις 1.393 μονάδες. Σήμερα, το συγκεκριμένο επίπεδο φαντάζει αδιανόητα μακρινό και ας έχουν περάσει μόλις κάποιοι μήνες. Οι 2.000 μονάδες αποτελούν τη νέα πραγματικότητα για την ελληνική αγορά, η οποία, έπειτα από μια μακρά περίοδο εσωστρέφειας, κατήφειας και απαισιοδοξίας, μπορεί πλέον να βλέπει απρόσκοπτα τον ορίζοντα. Τα όσα έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του 2025 μαρτυρούν ότι το Χρηματιστήριο Αθηνών έχει αλλάξει... πίστα. Οι αποδόσεις των περισσότερων μετοχών είναι διψήφιου επιπέδου, οι εισηγμένες έχουν πάρει εκ νέου αξία (υπάρχουν περισσότερες από 25 εταιρεί-

38

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ες με κεφαλαιοποίηση άνω του 1 δισ. ευρώ) και τα διαδοχικά εταιρικά deals έρχονται να προσδώσουν το αναγκαίο… αλατοπίπερο, δίπλα στην ανθεκτική κερδοφορία και στα βελτιωμένα μερίσματα. Όλα αυτά καθιστούν ευοίωνες τις προοπτικές για την επόμενη μέρα, με τους παροικούντες τη Λεωφόρο Αθηνών να ευελπιστούν σε ένα εξίσου δυναμικό 2026. Αυτήν τη στιγμή, ο Γενικός Δείκτης ετοιμάζεται να ολοκληρώσει το πέμπτο διαδοχικό κερδοφόρο έτος, με την bull market να ξεκινά από το 2021, όταν η αγορά «έπαιζε» στην περιοχή των 800 μονάδων. Όπως γίνεται αντιληπτό, τα κέρδη για όσους εμπιστεύτηκαν το story της εγχώριας κεφαλαιαγοράς είναι τεράστια, ανεξαρτήτως του τι ακριβώς θα γίνει το τελευταίο δίμηνο του 2025, διάστημα το οποίο μην ξεχνάμε ότι κατά παράδοση είναι ανοδικό για τις αγορές μετοχών βάσει της στατιστικής προϊστορίας. Η επόμενη μέρα… Σε κάθε περίπτωση, οι αναλυτές δεν κρύβουν την αισιοδοξία τους για την επόμενη μέρα, με τη μακροπρόθεσμη τάση να παραμένει θετική, δεδομένου ότι ο Γενικός Δείκτης διαπραγματεύεται σε επίπεδα αισθητά υψη-

30/9 2.034,22 30/6 1.868,02

ΜΑΪ.

ΙΟΥΝ.

ΙΟΥΛ.

ΑΥΓ.

ΣΕΠ.

ΤΟ Χ.Α. ΠΡΟΣ ΤΟ 2026 λότερα του κινητού μέσου όρου των 200 τελευταίων ημερών (ΚΜΟ200). Ο ούριος άνεμος προέρχεται αφενός από τα πειθαρχημένα δημοσιονομικά μεγέθη, αφετέρου από τις εκτιμήσεις ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να υπεραποδίδει έναντι της Ευρωζώνης, κάτι που παρέχει πολύτιμα στηρίγματα στην εταιρική κερδοφορία (αναμένεται να προσεγγίσει ή και να ξεπεράσει το ρεκόρ των 11,5 δισ. ευρώ), αλλά και στις μερισματικές διανομές, οι οποίες ετοιμάζονται να γράψουν νέο ιστορικό ρεκόρ στη λήξη του τρέχοντος 12μήνου (άνω των 5,5 δισ. ευρώ). Όσον αφορά το 2026, αν και ουδείς μπορεί να βάλει το χέρι του στη φωτιά, οι συνθήκες αναμένεται να συνεχίσουν να είναι ευνοϊκές, αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι η Λεωφόρος Αθηνών πρόκειται να κάνει το μεγάλο βήμα για την επίσημη επιστροφή στις αναπτυγμένες αγορές. Στα «συν» μπορούμε να προσθέσουμε αφενός την προοπτική της περαιτέρω αναρρίχησης της ελληνικής αξιολόγησης εντός της επενδυτικής βαθμίδας, αφετέρου τα όσα μπορεί να προσφέρει το σενάριο ενός οριστικού «γάμου» μεταξύ ΕΧΑΕ και Euronext, κάτι το οποίο θα προσδέσει την ελληνική αγορά

στο άρμα του μεγαλύτερου χρηματιστηριακού ομίλου της «γηραιάς ηπείρου». …οι προκλήσεις... Βέβαια, ο ανέφελος ουρανός δεν πρέπει να μας ξεγελά. Οι προκλήσεις παραμένουν επί τάπητος, θέτοντας σε κίνδυνο την ανοδική πορεία της Αθήνας. Οι αμέτρητες εστίες αβεβαιότητας στο εξωτερικό, οι γεωπολιτικές ανησυχίες σε Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Κίνα, ο σινο-αμερικανικός εμπορικός πόλεμος, ο επίμονος πληθωρισμός, ο οποίος συνεχίζει να «ροκανίζει» εισοδήματα και εταιρικά κέρδη, o μετριασμός του discount σε σχέση με το εξωτερικό, οι λιγότερο ελκυστικές αποτιμήσεις μετά το εντυπωσιακό ράλι του 2025, αλλά και το πολιτικό σκηνικό, η σταθερότητα του οποίου θεωρείται αναγκαία συνθήκη για τη διατήρηση του θετικού κλίματος, αποτελούν παράγοντες οι οποίοι χρήζουν προσοχής και διαρκούς παρακολούθησης εκ μέρους των επενδυτών. Βέβαια, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η μεγάλη εικόνα κρατά την… μπίλια στο «πράσινο», με το 2026 να πληροί προς το παρόν όλες τις προϋποθέσεις για τη διατήρηση της ανοδικής ορμής του Γενικού Δείκτη, έστω και χωρίς τις εντυπωσιακές αποδόσεις του

τρέχοντος 12μήνου. Αυτό μαρτυρούν και τα τεχνικά διαγράμματα, τα οποία υποδηλώνουν ότι η θετική κίνηση έχει αρκετές «ουρές» ακόμη, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες των επενδυτών να «κλειδώσουν» ή να κατοχυρώσουν τα κέρδη τους. ...και οι Έλληνες επενδυτές Καθοριστικής σημασίας για την πορεία της αγοράς είναι ο ρόλος των Ελλήνων επενδυτών, οι οποίοι ναι μεν έχουν απολέσει εδώ και χρόνια την πρωτοκαθεδρία των κινήσεων στη Λεωφόρο Αθηνών, αλλά η επαναδραστηριοποίησή τους συνιστά παράγοντα-κλειδί, ιδίως εφόσον η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς τον θεσμό του Χ.Α. συνοδεύεται από μεγαλύτερη υπομονή, δεδομένου ότι οι long σπανίως βγαίνουν ζημιωμένοι στο τέλος της ημέρας. Ευχής έργον είναι η τάση που έχει αρχίσει να διαφαίνεται τους τελευταίους μήνες στο μέτωπο των νέων κωδικών, να εδραιωθεί περαιτέρω μέσα στο 2026, συμβάλλοντας στη δημιουργία της επόμενης γενιάς Ελλήνων επενδυτών, και το οποίο στα δικά μας μάτια μοιάζει το πλέον σημαντικό στοίχημα για όσους ασχολούνται με την εγχώρια κεφαλαιαγορά

“

Περισσότερες από 25 εταιρείες που είναι σήμερα εισηγμένες στο ταμπλό του Χ.Α. έχουν κεφαλαιοποίηση άνω του 1 δισ. ευρώ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

39

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΓΙΑΤΊ ΟΙ ΕΙΣΗΓΜΈΝΕΣ ΓΊΝΟΝΤΑΙ… ΠΡΆΣΙΝΕΣ Το Χρηματιστήριο Αθηνών έχει αναλάβει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για να ενισχύσει περαιτέρω την εξελισσόμενη υιοθέτηση της νέας, πράσινης κουλτούρας από τις εταιρείες Του Γεράσιμου Χιόνη gchionis@naftemporiki.gr

Σ

το πλέον αγαπημένο χρώμα της εγχώριας (και όχι μόνο) χρηματιστηριακής αγοράς έχει αναδειχθεί το… πράσινο, το οποίο φαίνεται ότι αποτελεί την πυξίδα για τις κινήσεις της επενδυτικής κοινότητας στο σήμερα αλλά και στο αύριο. Και όπου πράσινο μπορείτε να βάλετε έννοιες όπως το περιβάλλον, η βιωσιμότητα και η ανακύκλωση. Οι εισηγμένες, δίπλα στην τακτική οικονομική πληροφόρηση, έρχονται να προσθέσουν όλα όσα πράττουν ως επιχειρηματική επιλογή γύρω από το «Ε» του περιβόητου ESG. Από επενδύσεις σε αειφόρες τεχνολογίες έως δράσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Κι από στρατηγικές για την κυκλική οικονομία έως ενέργειες για τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Όλα αυτά δεν είναι «κενά περιεχομένου», καθώς, πέραν των αναμφισβήτητων ωφελειών για την προστασία και τη θωράκιση του κλίματος, συνιστούν ένα ολοένα και πιο ισχυρό θέλγητρο για τους traders και

40

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

τα funds που αναζητούν να βάλουν... πράσινο χρώμα στις επενδύσεις τους. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πρόσφατο συνέδριο της ΕΧΑΕ διαμηνύθηκε ότι η βιωσιμότητα αποτελεί μια «χρυσή» ευκαιρία προσέλκυσης επενδύσεων απ’ όλο τον κόσμο, με το εκτιμώμενο ποσό των διαθέσιμων χρημάτων να φθάνει τα 10 - 15 τρισ. δολάρια παγκοσμίως. Φυσικά, οι εταιρείες του ελληνικού Χρηματιστηρίου δεν μπορούν να μείνουν στο περιθώριο αυτών των κατακλυσμιαίων αλλαγών αλλά κι αυτής της συλλογικής στροφής στο πράσινο. Η αλλαγή πλεύσης είναι εμφανής, με ολοένα και περισσότερες εισηγμένες να υιοθετούν το πράσινο ως βασικό εργαλείο στρατηγικής, επενδυτικής πολιτικής, αλλά και βελτίωσης των οικονομικών μεγεθών. Προκειμένου να ενισχύσει περαιτέρω την εξελισσόμενη υιοθέτηση της νέας, πράσινης κουλτούρας, το Χρηματιστήριο Αθηνών έχει αναλάβει συγκεκριμένες

πρωτοβουλίες, που πραγματώνονται κυρίως μέσω τριών βασικών επιπέδων: α) του Οδηγού Δημοσιοποίησης Πληροφοριών ESG, β) του Δείκτη ATHEX ESG του Χ.Α., καθώς και του γ) Athex ESG Data Portal. Ας δούμε αναλυτικά τι σημαίνει κάθε ένα. Ένας πλήρης οδηγός Από το 2018 το Χ.Α. συμμετέχει συστηματικά στην πρωτοβουλία «Sustainable Stock Exchanges» (SSE) των Ηνωμένων Εθνών, σκοπός της οποίας είναι να ενθαρρύνει τις βιώσιμες επενδύσεις στις τοπικές κεφαλαιαγορές. Κάπως έτσι, το 2019 προχώρησε στην πρώτη έκδοση του Οδηγού Δημοσιοποίησης Πληροφοριών ESG, επιδιώκοντας να προωθήσει και να ενισχύσει τις πρακτικές δημοσιοποίησης μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών, τις οποίες εφαρμόζουν οι ελληνικές εταιρείες. Ο Οδηγός, επί της ουσίας, βοηθά τις εισηγμένες να βελτιώσουν την επίδοσή τους σε θέματα ESG, συμπεριλαμβανομένου και του περιβάλλοντος, και να ►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ESG & ΕΙΣΗΓΜΕΝΕΣ

Το ATHEX ESG Data Portal λειτουργεί ως ένα κεντρικό σημείο συγκέντρωσης όλων των ESG δεδομένων για τις ελληνικές εισηγμένες, αλλά και για όσους επενδυτές επιθυμούν να βρίσκουν με εύκολο τρόπο συγκρίσιμες πληροφορίες για τις ESG δράσεις των εταιρειών.

► «επικοινωνούν» αποτελεσματικότερα με τους επενδυτές. Αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο, με το οποίο οι επιχειρήσεις διαχειρίζονται όλα τα θέματα ESG, μετρώντας τις επιπτώσεις αυτών στη μακροπρόθεσμη απόδοσή τους. Παρέχει, επίσης, πρακτικές οδηγίες σχετικά με τους δείκτες που πρέπει να χρησιμοποιούν οι εταιρείες για τη δημοσιοποίηση των εν λόγω πληροφοριών. Φυσικά, ο Οδηγός αποτελεί ένα δυναμικό έγγραφο, το οποίο διαρκώς εμπλουτίζεται με τις πιο σύγχρονες κανονιστικές εξελίξεις. Σήμερα, όλα τα τελευταία updates ενσωματώνονται στον Οδηγό του 2024, ο οποίος έχει τους εξής στόχους:  Αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία της διαφάνειας σε θέματα ESG.  Επισήμανση των κινδύνων και των ευκαιριών που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα.  Μείωση της πολυπλοκότητας και της επιβάρυνσης των εταιρειών για τη δημοσιοποίηση πληροφοριών ESG, μέσω σαφών πρακτικών και συγκεκριμένων, εθνικών και ευρωπαϊκών, κατευθυντήριων γραμμών για την υποβολή εκθέσεων, που είναι ευθυγραμμισμένες με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς κανονισμούς δημοσιοποίησης και τα διεθνή πρότυπα.  Υποστήριξη των εταιρειών και διασφάλιση της αποτελεσματικής δημοσιοποίησης ουσιαστικών για τη λειτουργία τους θεμάτων ESG, μέσω της βελτίωσης της ποιότητας, της συγκρισιμότητας και της διαθεσιμότητας δεδομένων ESG, εφαρμόζοντας σύγχρονα πλαίσια δημοσιοποίησης πληροφοριών.  Ενίσχυση της εμπιστοσύνης στις ελληνικές επιχειρήσεις.  Διευκόλυνση της ροής πληροφοριών μεταξύ εταιρειών, επενδυτών και άλλων ενδιαφερομένων μερών.  Υποστήριξη των επενδυτών για την ενσωμάτωση συναφών δεδομένων ESG στη διαδικασία λήψης επενδυτικών αποφάσεων. Ο δείκτης ESG Από τον Αύγουστο του 2021 το Χρηματιστήριο

42

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Αθηνών, στηρίζοντας τις επενδυτικές πρωτοβουλίες που βασίζονται στα κριτήρια ESG, «τρέχει» τον δείκτη ATHEX ESG, ο οποίος έχει ως στόχο την παρακολούθηση των επιδόσεων των ελληνικών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα του ESG. Σήμερα, στον επίμαχο δείκτη ο αριθμός των μετοχών ανέρχεται σε 60, ενσωματώνοντας τα μεγαλύτερα «ονόματα» της ελληνικής αγοράς. Η συμμετοχή κάθε εισηγμένης προκύπτει από το ποσοστό διαφάνειας που παρουσιάζει στα κριτήρια του Οδηγού Δημοσιοποίησης Πληροφοριών ESG, δηλαδή από το λεγόμενο ESG Transparency Score. Πρόκειται για μια τελική βαθμολογία, η οποία λαμβάνεται υπόψη ως κριτήριο συμμετοχής στη σύνθεση του δείκτη κι η οποία θα πρέπει να είναι ίση ή μεγαλύτερη από το 30%. Σκοπός του δείκτη είναι να παρακολουθεί την απόδοση των εισηγμένων του Χ.Α. που διακρίνονται στην υιοθέτηση πρακτικών σε θέματα ESG. Ο δείκτης έχει σχεδιαστεί για να:  παρέχει στους επενδυτές ένα αποτελεσματικό και διαφανές εργαλείο, ενσωματώνοντας στην επενδυτική τους στρατηγική τις πρακτικές ESG.  κινητοποιήσει τις εισηγμένες του Χ.Α. να δημοσιοποιούν δεδομένα που αφορούν την υιοθέτηση πρακτικών ESG και να λαμβάνουν περισσότερες δράσεις σ’ αυτόν τον τομέα. Ας έχουμε υπόψη ότι ο ATHEX ESG «τρέχει» φέτος με μια απόδοση άνω του +26%, με αποτέλεσμα να βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα από τη δημιουργία του, δηλαδή από τον Αύγουστο του 2021, φθάνοντας πρόσκαιρα έως τις 2.207 μονάδες.

“

Ολοένα και περισσότερες εισηγμένες υιοθετούν το πράσινο ως βασικό εργαλείο στρατηγικής, επενδυτικής πολιτικής, αλλά και βελτίωσης των οικονομικών μεγεθών.

To νέο portal Το Χ.A., στο πλαίσιο των συνεχών δράσεων για την ανάδειξη και ενίσχυση των βιώσιμων επενδύσεων, έχει δημιουργήσει και το ATHEX ESG Data Portal. Πρόκειται για μια live πλατφόρμα, η οποία λειτουργεί ως ένα κεντρικό σημείο συγκέντρωσης όλων των ESG δεδομένων για τις ελληνικές εισηγμένες, αλλά και όσους επενδυτές επιθυμούν να βρίσκουν με εύκολο τρόπο συγκρίσιμες πληροφορίες για τις ESG δράσεις των εταιρειών. Η πλατφόρμα προσφέρει πολύτιμα εργαλεία στα «χέρια» των εισηγμένων και των επενδυτών, καθώς:  Υπολογίζει το συνολικό ESG Transparency Score  Υπολογίζει το επιμέρους Trasnparency Score σε Περιβάλλον (E), Κοινωνία (S) και Διακυβέρνηση (G)  Κατατάσσει τις εταιρείες τόσο στο σύνολο όσο κι ανά κλάδο  Εντοπίζει σημεία προς βελτίωση βάσει συγκεντρωτικών στατιστικών  Αναδεικνύει τις ESG επιδόσεις Ας έχουμε υπόψη ότι όλες οι εισηγμένες μπορούν να έχουν πρόσβαση στο ATHEX ESG Data Portal για την καταχώριση των δεδομένων τους χωρίς κόστος. Η βάση δεδομένων αναπτύσσεται συνεχώς, καθώς όλο και περισσότερες εταιρείες υποβάλλουν τα δημόσια διαθέσιμα ESG δεδομένα τους. Το Portal μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο από εκδότες, των οποίων οι τίτλοι είναι εισηγμένοι ή ενταγμένοι προς διαπραγμάτευση στις αγορές του Χρηματιστηρίου Αθηνών, αλλά και από μη εισηγμένες εταιρείες, οι οποίες απλώς επιθυμούν να προβάλουν το ESG προφίλ τους. Εάν και όλα τα παραπάνω θεωρούνται ένα είδος μη χρηματοοικονομικής πληροφόρησης, οι επενδυτές θεωρούν ότι η χρησιμότητά τους είναι εξίσου σημαντική και κρίσιμη με τα χρηματοοικονομικά δεδομένα. Κι αυτό, διότι συνδέονται με την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και την προσαρμοστικότητα των εισηγμένων. Και κυρίως με τη συλλογική προσπάθεια αντιστροφής της εξελισσόμενης πορείας προς το περιβαλλοντικό αδιέξοδο

Motor Oil: Ηγετική Δύναμη στην Κυκλική Οικονομία σε Διεθνές Επίπεδο Η προσέγγιση της εταιρείας δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες πρωτοβουλίες, αλλά συγκροτεί έναν ολοκληρωμένο στρατηγικό πυλώνα που στηρίζει έμπρακτα τη βιώσιμη ανάπτυξη

Η

ADVERTORIAL

μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο οικονομικό μοντέλο αποτελεί πλέον στρατηγική επιδίωξη για κράτη, κοινωνίες και επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η κυκλική οικονομία -με επίκεντρο την πρόληψη, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την ανάκτηση πόρωναναδεικνύεται σε καθοριστικό εργαλείο για την περιβαλλοντική προστασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η Motor Oil έχει αναλάβει ενεργό ρόλο, επενδύοντας μεθοδικά σε δράσεις που μετασχηματίζουν τα απόβλητα σε χρήσιμους πόρους, συνδυάζοντας την επιχειρηματική πρόοδο με την υπευθυνότητα απέναντι στο περιβάλλον. Ένα ενιαίο και πολυδιάστατο οικοσύστημα εταιρειών Ο Όμιλος Motor Oil έχει αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε κομβικούς τομείς διαχείρισης πόρων. Ενδεικτικά, η LPC -πολυβραβευμένη διεθνώς- πρωτοπορεί στην αναγέννηση χρησιμοποιημένων λιπαντικών, αποδεικνύοντας ότι η αξιοποίηση αποβλήτων ως πρώτων υλών μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αντίστοιχα, η Thalis, που εντάχθηκε στον Όμιλο το 2023, δραστηριοποιείται στην αποτελεσματική διαχείριση απορριμμάτων μέσα από σύγχρονες μονάδες επεξεργασίας, ενώ εφαρμόζει και καινοτόμες μεθόδους διαχείρισης υδάτων, μετατρέποντας τα αστικά λύματα σε νερό κατάλληλο για άρδευση. Έτσι, συμβάλλει στη διαφύλαξη των φυσικών πόρων, ιδίως σε περιοχές με αυξημένες ανάγκες, όπως η Κρήτη. Επιπλέον, το 2022 η Motor Oil επένδυσε στη VERD, η οποία, μέσω της θυγατρικής της Πράσινο Λάδι, έχει δημιουργήσει το μεγαλύτερο δίκτυο συλλογής χρησιμοποιημένων τηγανελαίων σε όλη τη χώρα. Με τον τρόπο αυτό, χιλιάδες τόνοι αποβλήτων που διαφορετικά θα επιβάρυναν το περιβάλλον μετατρέπονται σε βιοκαύσιμα χαμηλού αποτυπώματος, ενισχύοντας τη μετάβαση προς καθαρότερες μορφές ενέργειας. Η εξαγορά της Ηλέκτωρ το 2025 ενίσχυσε περαιτέρω τον ηγετικό ρόλο της Motor Oil στην κυκλική οικονομία της Νοτιοανατολικής Ευρώ-

Η Ηλέκτωρ παρέχει ολοκληρωμένες λύσεις διαχείρισης απορριμμάτων.

Η LPC πρωτοπορεί στην αναγέννηση χρησιμοποιημένων λιπαντικών.

Η Thalis δραστηριοποιείται στη διαχείριση απορριμμάτων μέσα από σύγχρονες μονάδες επεξεργασίας.

Η Πράσινο Λάδι συλλέγει χρησιμοποιημένα τηγανέλαια τα οποία μετατρέπονται σε βιοκαύσιμα.

πης. Η Ηλέκτωρ, με εμπειρία δεκαετιών, παρέχει ολοκληρωμένες λύσεις διαχείρισης απορριμμάτων - από τη λειτουργία προηγμένων μονάδων επεξεργασίας έως την ασφαλή καύση νοσοκομειακών αποβλήτων. Στις εγκαταστάσεις της μεταξύ άλλων δραστηριοποιείται στην επεξεργασία επικίνδυνων κλινικών και λοιπών επικίνδυνων αποβλήτων, καθώς και στην παραγωγή ενέργειας από απορρίμματα μέσω της ενεργειακής αξιοποίησης του εκλυόμενου βιοαερίου από Χώρους Υγειονομικής Ταφής Αποβλήτων (ΧΥΤΑ). Έτσι, συνδυάζεται η προστασία της δημόσιας υγείας με την παραγωγή ενός πολύτιμου ενεργειακού πόρου. Η προσέγγιση της Motor Oil δεν περιορίζεται

σε μεμονωμένες πρωτοβουλίες αλλά συγκροτεί έναν ολοκληρωμένο στρατηγικό πυλώνα που στηρίζει έμπρακτα τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ο Όμιλος διαθέτει την τεχνογνωσία, τις υποδομές και το όραμα για να εφαρμόζει βέλτιστες πρακτικές σε κάθε στάδιο. Τα οικονομικά στοιχεία αποτυπώνουν την επιτυχία αυτής της στρατηγικής. Ο κλάδος της κυκλικής οικονομίας του Ομίλου αποφέρει έσοδα που ξεπερνούν τα 350 εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση. Πρόκειται για επιδόσεις που δείχνουν ότι η βιωσιμότητα μπορεί να συνδυαστεί με ισχυρά επιχειρηματικά αποτελέσματα. Η κυκλική οικονομία, επομένως, δεν αποτελεί συμπληρωματική δραστηριότητα, αλλά θεμελιώδη άξονα του επιχειρηματικού του μοντέλου.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

43

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

5 ΤΟΜΕΙΣ ΠΡΟΣΕΛΚΥΟΥΝ ΤΑ ΞΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ισχυρές επενδύσεις σε μεταποίηση, μεταφορές & αποθήκευση, επικοινωνίες, ακίνητα και στον χρηματοοικονομικό κλάδο Του Σταμάτη Ζησίμου szisimou@naftemporiki.gr

Τ

η σκυτάλη από το προηγούμενο έτος φαίνεται να έχουν πάρει το 2025 οι Ξένες Άμεσες Επενδύσεις (ΞΑΕ) ως αποτέλεσμα της βελτίωσης του οικονομικού περιβάλλοντος και της πιστοληπτικής αναβάθμισης της χώρας μας. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), για το σύνολο του 2025 εκτιμάται ότι οι ΞΑΕ θα διατηρηθούν σε υψηλό επίπεδο, υποστηριζόμενες από το βελτιωμένο επιχειρηματικό περιβάλλον μετά τις αναβαθμίσεις της κρατικής πιστοληπτικής αξιολόγησης της χώρας τον Μάρτιο του 2025 και πιθανόν από την ολοκλήρωση των έργων αποκρατικοποίησης που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Οι εκτιμήσεις αυτές έρχονται μετά τις επιδόσεις του 2024, όπου οι ΞΑΕ σημείωσαν ισχυρή άνοδο (6 δισ. ευρώ ή 2,5% του ΑΕΠ) σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (4,4 δισ. ευρώ ή 1,9% του ΑΕΠ), καταγράφοντας το δεύτερο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας εικοσαετίας. Η άνοδος αυτή οφείλεται κυρίως στις επενδύσεις σε νέες μετοχές και σε ακίνητα, με τον κλάδο των ακινήτων να απορροφά άνω του 45% των συνολικών ροών. Το επίπεδο των ροών αποτελεί το δεύτερο υψηλότερο της τελευταίας εικοσαετίας μετά το 2022, υποστηριζόμενο από ισχυρότερες επενδύσεις σε νέες μετοχές και σε ακίνητα στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, άνω του 45% των

44

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

συνολικών ροών κατευθύνθηκε προς τον κλάδο των ακινήτων, αντανακλώντας το έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον που προσελκύει ο εν λόγω κλάδος, υποστηριζόμενο εν μέρει από το γεγονός ότι πολλοί ξένοι επενδυτές έσπευσαν να αγοράσουν ακίνητα λόγω της αλλαγής στους όρους του ελάχιστου ορίου επένδυσης του προγράμματος Golden Visa. Οι πιο ελκυστικοί κλάδοι Με βάση τα στοιχεία της ΤτΕ, οι κλάδοι της μεταποίησης, των μεταφορών και αποθήκευσης, των επικοινωνιών, των χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων και των ακινήτων (διαχείρισης και ιδιωτικές αγοραπωλησίες) προσελκύουν, όπως και τα δύο προηγούμενα χρόνια, το ενδιαφέρον των ξένων επενδυτών. Οι ΞΑΕ στην πλειονότητά τους προέρχονται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Γερμανία, την Ιταλία, το Χονγκ Κονγκ και τη

Γαλλία. Ενδεικτικά αναφέρονται οι πιο σημαντικές συναλλαγές, όπως η ξένη άμεση επένδυση στην ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Ανώνυμη Βιομηχανική Εμπορική Τεχνική Εταιρεία από τη Masdar, η αγορά επιπλέον μετοχών της Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών Α.Ε. από την Avialliance που προσφέρθηκαν από το ΤΑΙΠΕΔ Α.Ε. και η μερική εξαγορά της ACS Ταχυδρομικές Υπηρεσίες ΑΕΕ από την General Logistics Systems BV. Όσον αφορά τις απαιτήσεις κατοίκων έναντι του εξωτερικού, που αφορούν τις ξένες άμεσες επενδύσεις της Ελλάδας στο εξωτερικό, οι ροές

το 2024 ήταν μειωμένες κατά το ήμισυ έναντι του προηγούμενου έτους και ανήλθαν σε 1,7 δισ. ευρώ. Οι σημαντικότερες συναλλαγές αφορούν αγορά μετοχών της Ελληνικής Τράπεζας από τη Eurobank και την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Spark Wind Park SPL από τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες. Στις επενδύσεις χαρτοφυλακίου, η αύξηση των απαιτήσεων των κατοίκων έναντι του εξωτερικού προήλθε κυρίως από την άνοδο των τοποθετήσεων κατοίκων πρωτίστως σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια του εξωτερικού (κατά 3,4 δισ. ευρώ) και δευτερευόντως σε μετοχές επιχειρήσεων μη κατοίκων (κατά 1,8 δισ. ευρώ). Η άνοδος των υποχρεώσεων των κατοίκων προήλθε από την αύξηση των τοποθετήσεων μη κατοίκων σε ελληνικά ομόλογα και έντοκα γραμμάτια (κατά 10,0 δισ.

6,0 4,4 2024

Η αγορά ακινήτων Στη διάρκεια του 2024 η αγορά ακινήτων συνέχισε να προσελκύει ενδιαφέρον και κεφάλαια από την Ελλάδα και το εξωτερικό, με τις τιμές των ακινήτων

να κινούνται περαιτέρω ανοδικά. Το επενδυτικό ενδιαφέρον κατευθύνθηκε σε όλο το φάσμα των χρήσεων ακινήτων, με τη ζήτηση να εξακολουθεί να υπερβαίνει την προσφορά αποθέματος σύγχρονων προδιαγραφών. Η αγορά κατοικιών διατηρεί τη θετική της δυναμική, με ιδιαίτερη έμφαση στις κατοικίες επενδυτικού χαρακτήρα, όπου οι σχετικοί δείκτες τιμών εμφανίζουν ισχυρή άνοδο. Η κατασκευαστική δραστηριότητα για κατοικίες κατέγραψε σημαντική αύξηση, ενώ παράλληλα οι θετικές επιχειρηματικές προσδοκίες παρουσίασαν συγκρατημένη βελτίωση σε σχέση με το 2023. Παρά την ανοδική τάση των επενδύσεων σε κατοικίες, το μερίδιό τους στο ΑΕΠ παραμένει χαμηλό, ενώ η οικοδομική δραστηριότητα δεν έχει ακόμη επανέλθει στα προ κρίσης επίπεδα. Το συνολικό κόστος κατασκευής νέων κτιρίων κατοικιών συνέχισε να αυξάνεται το 2024, αν και με ηπιότερο ρυθμό. Στον κλάδο των επαγγελματικών ακινήτων, οι τιμές συνέχισαν την ανοδική τους πορεία, ιδίως για τα ακίνητα υψηλών προδιαγραφών. Η συνολική κατασκευαστική δραστηριότητα για επαγγελματικές χρήσεις συνέχισε να καταγράφει θετικούς ρυθμούς μεταβολής

2023

(κατά 4,1 δισ. ευρώ) και από την αύξηση κατά 2 δισ. ευρώ της χορήγησης δανείων σε μη κατοίκους από εγχώρια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Σημειώνεται ότι η άνοδος των υποχρεώσεων των κατοίκων συνδέεται αφενός με την αύξηση κατά 6,1 δισ. ευρώ των τοποθετήσεων μη κατοίκων σε καταθέσεις και repos στην Ελλάδα (περιλαμβάνεται και ο λογαριασμός TARGET) και αφετέρου με τη στατιστική προσαρμογή σχετικά με την έκδοση τραπεζογραμματίων (κατά 4,1 δισ. ευρώ). Η εξέλιξη αυτή αντισταθμίστηκε μερικώς από τη μείωση κατά 8,9 δισ. ευρώ των δανειακών υποχρεώσεων προς μη κατοίκους. Στο τέλος του 2024, τα συναλλαγματικά διαθέσιμα της χώρας διαμορφώθηκαν σε 14,6 δισ. ευρώ, έναντι 12,3 δισ. ευρώ στο τέλος του 2023.

Ξ Έ Ν Ε Σ Ά Μ Ε Σ Ε Σ Ε Π Ε Ν Δ Ύ Σ Ε Ι Σ (σε δισ. ευρώ)

ευρώ), καθώς και των τοποθετήσεων σε μετοχές εγχώριων επιχειρήσεων (κατά 2 δισ. ευρώ). Στην κατηγορία των λοιπών επενδύσεων, η μείωση των απαιτήσεων των κατοίκων έναντι του εξωτερικού οφείλεται κυρίως στην υποχώρηση κατά 6,1 δισ. ευρώ των τοποθετήσεων κατοίκων σε καταθέσεις και repos στο εξωτερικό, η οποία αντισταθμίστηκε εν μέρει από τη στατιστική προσαρμογή που σχετίζεται με την έκδοση τραπεζογραμματίων

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

45

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΙ ΞΗΜΕΡΩΝΕΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ Νέα σελίδα για τον κλάδο μετά το ενδιαφέρον των Chevron - Exxon Mobil • Τα παλαιότερα κοιτάσματα • Τα γεωπολιτικά οφέλη Του Μιχάλη Μαστοράκη mmastorakis@naftemporiki.gr

46

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Θετικοί είναι οι οιωνοί για το εθνικό πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης υδρογονανθράκων.

► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

47

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ

Α

ναμφισβήτητα σημαντική γεωπολιτική διάσταση έχει η κίνηση της Chevron να λάβει μέρος στον διαγωνισμό για την παραχώρηση των θαλάσσιων οικοπέδων Νοτίως της Κρήτης και της Πελοποννήσου, με το ερώτημα πλέον να εστιάζει στην «επόμενη μέρα» και ειδικότερα στην πραγμάτωση του εν λόγω γεωπολιτικού οφέλους. Η συμμετοχή της δεύτερης μεγαλύτερης πετρελαϊκής εταιρείας παγκοσμίως στον διαγωνισμό σε κοινοπραξία με την HELLENiQ Energy (πρώην ΕΛΠΕ) λαμβάνει χώρα σε μια περίοδο που η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου βρίσκεται στο επίκεντρο οξυμένων ανταγωνισμών και αντιθέσεων στον «βωμό» των δρόμων μεταφοράς και ενέργειας, γεγονός που αποτυπώνεται από τις διεκδικητικές έως επιθετικές κινήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης σε βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων σε θάλασσα και στεριά έως τη συγκέντρωση και παρουσία ισχυρών στρατιωτικών δυνάμεων παγκόσμιου βεληνεκούς. Εύλογα, η παρουσία της Chevron πλάι στην εξίσου αμερικανική και πρώτη στη σχετική πυραμίδα της πετρελαϊκής βιομηχανίας, Exxon Mobil, παραπλεύρως στα δύο οικόπεδα, νοτιοανατολικά της Κρήτης, προμηνύει και σηματοδοτεί μια διαφορετική δυναμική στην περιοχή, που μένει ωστόσο να αποδειχθεί η κατεύθυνσή της και η κατάληξή της. Τα παραπάνω υπογραμμίζουν περισσότερο μετριοπαθείς εκτιμήσεις, που χωρίς να αμφισβητούν τη δυναμική και τη βαρύτητα των γεγονότων, φωτίζουν την άλλη όψη του νομίσματος, αναμένοντας να αποτυπωθεί εν τοις πράγμασι η στρατηγική συμμαχία Ελλάδας - ΗΠΑ που έφερε τη Chevron στις ελληνικές θάλασσες και προφανώς με την έγκριση της αμερικανικής διοίκησης. Αξίζει επίσης να σημειωθεί, όπως μπορεί να παρατηρήσει κάποιος με στοιχειώδη γνώση και παρακολούθηση του κλάδου των υδρογονανθράκων, ότι τα πράγματα δεν εξελίσσονται ευθύγραμμα, παρά βρίσκονται σε άμεση συνάρτηση με τη δυναμική της αγοράς, επηρεάζοντας αναλόγως τις αποφάσεις των εταιρειών. Σύνθετη η μεγάλη εικόνα Αναφέρουμε τα παραπάνω καθώς δεν είναι μονάχα η απόσταση -ούτως ή άλλως μεγάλη- που χωρίζει την κατοχύρωση των οικοπέδων από την παραγωγή και το οποιοδήποτε απτό αποτέλεσμα, αλλά είναι και η παράμετρος του συνολικότερου οικονομικού και γεωπολιτικού κλίματος που θα καθορίσει την πρόοδο των εργασιών επί του πεδίου. Το παράδειγμα της Κύπρου είναι χαρακτηριστικό, καθώς δέκα χρόνια μετά τις πρώτες παραχωρήσεις, τις πρώτες έρευνες και με γεωτρήσεις στο μεσοδιάστημα, ακόμη περιμένει να κάνει «ταμείο» από τον ορυκτό πλούτο που φιλοξενεί στις θάλασσές της και παρά το γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις πρόκειται για βεβαιωμένα αποθέματα φυσικού αερίου και πετρελαίου. Μάλιστα, το εν λόγω παράδειγμα, όπως και άλλα αν ανατρέξει κανείς στην παγκόσμια «βιβλιογραφία» του κλάδου, εξελίχθηκε εν μέσω μιας περιόδου όπου ηχούσε η φράση «απόσυρση από τα βρόμικα ορυκτά καύσιμα», με τις πετρελαϊκές να υποχωρούν και να στρέφονται στην «πράσινη» ενέργεια, για να επέλθει, στις μέρες μας, νέα στροφή, που ωστόσο μένει να δούμε πόσο θα κρατήσει και τι δυναμική θα έχει για να κινήσει προς υλοποίηση τέτοιου μεγέθους επενδύσεις, μιας και

48

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Σε άμεση συνάρτηση με τη δυναμική της αγοράς βρίσκονται οι εξελίξεις στον κλάδο των υδρογονανθράκων.

δεν πρόκειται για μια μικρή απόφαση. Η «επιμονή» της Exxon Mobil να αναβάλλει επανειλημμένα την πραγματοποίηση ερευνητικής γεώτρησης στο οικόπεδο «Νοτιοδυτικά της Κρήτης», που πλέον από το 2025 έχουμε φτάσει στο 2027 το νωρίτερο, αναδεικνύει και επιβεβαιώνει το παραπάνω σκεπτικό στη διαδικασία λήψης της τελικής επενδυτικής απόφασης. Το εύθραυστο γεωπολιτικό σκηνικό εξακολουθεί να σημαδεύει την περιοχή σε συνδυασμό με τις δυσκολίες της παραχώρησης (αχαρτογράφητη περιοχή, μεγάλα βάθη), ενώ την ίδια στιγμή, η ύπαρξη πιο ώριμων παραχωρήσεων στο χαρτοφυλάκιο της Exxon Mobil (αλλά και της κάθε Exxon Mobil) «υποχρεώνει» την εταιρεία να στρέψει το βλέμμα εκεί, προκειμένου να μετρήσει καλύτερα οικονομικά οφέλη, που, σε τελευταία ανάλυση, ως ιδιωτική εταιρεία, επιδιώκει να έχει. «Σφήνα» σε Τουρκία και Λιβύη Κατά συνέπεια, η πρώτη «ανάγνωση» ή και αξιολόγηση των φακέλων που υποβλήθηκαν στα πλαίσια του διαγωνισμού είναι καταρχήν θετική, καθώς η παρουσία της Chevron στο «υπογάστριο» της Ελλάδας δύναται να αποτελέσει απάντηση στις διεκδικήσεις της Τουρκίας

“

Η Κύπρος, δέκα χρόνια μετά τις πρώτες παραχωρήσεις, ακόμη περιμένει να κάνει «ταμείο» από την αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου.

τόσο με τη «Γαλάζια Πατρίδα» όσο και με το τουρκολιβυκό σύμφωνο, και ακολούθως της Λιβύης, που διεκδικεί μέρος της ελληνικής ΑΟΖ. Το ένα εκ των δύο οικοπέδων που προκηρύχθηκαν νοτίως της Κρήτης, το «Νότια της Κρήτης 2», κατόπιν αιτήματος της Chevron, επικαλύπτει κατά 20%-25% τη θαλάσσια έκταση του τουρκολιβυκού μνημονίου, γεγονός που δείχνει ότι η αμερικανική εταιρεία δεν αποδέχεται την επικάλυψη του συγκεκριμένου μπλοκ από την τουρκολιβυκή συμφωνία. Την ίδια στιγμή, η Λιβύη, θέλοντας να επανεκκινήσει το εθνικό της πρόγραμμα υδρογονανθράκων, προκήρυξε τον περασμένο Μάρτιο διαγωνισμό για εκχώρηση 11 θαλάσσιων περιοχών και 11 χερσαίων, όπου, όπως απεικονίζεται σε σχετικούς χάρτες, σέβεται τη μέση γραμμή από τις ακτές της Κρήτης, παρά το γεγονός ότι την ίδια στιγμή την αμφισβητεί στη συμφωνία με την Τουρκία. Τα παραπάνω υποδηλώνουν, όπως επισημαίνουν πηγές της αγοράς, ότι η Λιβύη επιδιώκει να προσελκύσει διεθνείς «παίκτες», μεταξύ αυτών και αυτούς που έχουν προσέλθει στην ελληνική επικράτεια και αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί να το κάνει στη βάση αυθαίρετων οριοθετήσεων και διαχωριστικών γραμμών που κάθε άλλο παρά θα συγκινήσουν εταιρείες του κλάδου. Επομένως, μια ανάλογη εξέλιξη που θα φέρει ακόμη και τις ίδιες εταιρείες (Chevron και Exxon Mobil) στην αντίπερα όχθη, ενδέχεται να λειτουργήσει πυροσβεστικά, «ακυρώνοντας» στην πράξη τις διεκδικήσεις της Τουρκίας και προκρίνοντας ένα μοντέλο λειτουργίας «business as usual», που θα αφήσει εκτός τις παραβιάσεις χωρικών υδάτων υπέρ της προώθησης των εργασιών επί του πεδίου. ►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ

Αμερικανική «ψήφος εμπιστοσύνης» Η προσέλευση της Chevron στα ελληνικά χωρικά ύδατα σε κάθε περίπτωση συνιστά «αδιαμφισβήτητη ψήφο εμπιστοσύνης ότι η χώρα ενδέχεται να διαθέτει σημαντικά αποθέματα υδρογονανθράκων και μπορεί να προσφέρει επενδυτική ασφάλεια για μεγάλες επενδύσεις υψηλού ρίσκου», όπως υπογραμμίζει, μεταξύ άλλων, σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο διευθύνων σύμβουλος της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ), Αριστοφάνης Στεφάτος. Ο ίδιος επισημαίνει την τεχνική απαιτητικότητα του εγχειρήματος που επιτάσσει την άμεση εμπλοκή μίας εκ των κορυφαίων εταιρειών παγκοσμίως, καθώς λίγοι είναι οι «παίκτες» με τέτοια τεχνογνωσία και εμπειρία που να μπορούν να ανταποκριθούν στις συγκεκριμένες συνθήκες, αναλαμβάνοντας και το ρίσκο που συνεπάγεται μια τέτοια προσπάθεια. Αξίζει να σημειωθεί ότι «τελικά νούμερα» δεν μπορούν να υπάρξουν αν δεν πραγματοποιηθεί ερευνητική γεώτρηση, μιας και, όπως προαναφέρθηκε, η περιοχή παραμένει αχαρτογράφητη, με τα όποια δεδομένα υπάρχουν από τις σεισμικές έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί κατά το παρελθόν, να μην επαρκούν για να δώσουν μια αναλυτική και εμπεριστατωμένη εικόνα περί αποθεμάτων. «Δίχως την εκτέλεση γεωτρήσεων δεν είμαστε σε θέση να επιβεβαιώσουμε ή να διαψεύσουμε τις ενδείξεις για κοιτάσματα», αναφέρει χαρακτηριστικά ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΔΕΥΕΠ. Σε κάθε περίπτωση, όπως αποτυπώνεται στην ετήσια έκθεση της ΕΔΕΥΕΠ, οι μέχρι στιγμής ενδείξεις για τον υποθαλάσσιο πλούτο της χώρας διατηρούν σημαντικά θετικό πρόσημο. Οι εκτιμήσεις για ενεργειακούς πόρους Σε ό,τι αφορά την πιθανότητα ύπαρξης κοιτασμάτων φυσικού αερίου στα υπεδάφη των περιοχών του Ιονίου και του Λιβυκού Πελάγους, η ΕΔΕΥΕΠ στη φετινή ετήσια έκθεσή της εκτιμά: «Μια συντηρητική εκτίμηση των δυνητικών και πιθανών αποθεμάτων των εν λόγω περιοχών, στις οποίες ωστόσο δεν έχει ακόμη διενεργηθεί ερευνητική γεώτρηση, κυμαίνεται, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της ΕΔΕΥΕΠ, στα 24 τρισ. κυβικά πόδια (trillion cubic feet) ή 680 bcm φυσικού

50

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Με την προσθήκη 4 νέων περιοχών, η συνολική προς διερεύνηση έκταση στις ελληνικές θάλασσες διπλασιάζεται.

αερίου (risked recoverable reserves). Η πιθανή επιβεβαίωση αυτών των κοιτασμάτων υπερκαλύπτει τόσο την παρούσα όσο και τη μέλλουσα εγχώρια ζήτηση φυσικού αερίου, καθιστώντας τη χώρα μας εξαγωγική έως τα τέλη της δεκαετίας». Εννέα παραχωρήσεις με Chevron επικεφαλής Υπενθυμίζεται ότι οι τέσσερις περιοχές που «βγήκαν» προς παραχώρηση στον πρόσφατο διαγωνισμό αφορούν τα οικόπεδα «Νότια της Κρήτης 1», «Νότια της Κρήτης 2», «Νότια της Πελοποννήσου» και το μικρότερο «Α2». Τα τρία πρώτα οικόπεδα τέθηκαν προς διάθεση μετά από εκδήλωση ενδιαφέροντος από τη Chevron, με την αμερικανική εταιρεία να εστιάζει πρώτα στο κομμάτι Νότια της Πελοποννήσου και εν συνεχεία να υποβάλλει ενδιαφέρον και για τα υπόλοιπα δύο. Το μικρότερο οικόπεδο βρέθηκε στο στόχαστρο της HELLENiQ Energy, με τις δύο εταιρείες εν τέλει να κατεβαίνουν σε κοινοπραξία στον διαγωνισμό για το σύνολο των παραχωρήσεων. Με την προσθήκη των 4 νέων περιοχών, η συνολική προς διερεύνηση έκταση στις ελληνικές θάλασσες διπλασιάζεται, πολλαπλασιάζοντας τις πιθανότητες να βρεθεί αξιοποιήσιμος

“

Οι χαμηλές αποδόσεις, οι προκλήσεις στη ζήτηση και οι κανονιστικές ρυθμίσεις μείωσαν την ελκυστικότητα των πράσινων επενδύσεων.

στόχος, με τις συνολικές παραχωρήσεις να φτάνουν τις 9 ανά την επικράτεια της χώρας. Οι άλλες 5 είναι: η περιοχή 2 (75% Εnergean- 25% HELLENiQ), το μπλοκ Ιονίου (100% HELLENiQ), η περιοχή 10 (Κυπαρισσιακός κόλπος, 100% HELLENiQ), οι περιοχές Δυτικά και Νοτιοδυτικά της Κρήτης (70% Exxon, 30% HELLENiQ). Η χερσαία περιοχή των Ιωαννίνων έχει επιστραφεί στο Δημόσιο, ενώ για το διαπιστωμένο κοίτασμα στο Κατάκολο υπάρχει εκκρεμότητα σε σχέση με το θαλάσσιο πάρκο που πρόκειται να ανακηρυχθεί στο Ιόνιο. Μετά και τις νέες παραχωρήσεις και εφόσον κατακυρωθούν με σχετική απόφαση της Βουλής στη Chevron, η εταιρεία παίρνει το προβάδισμα από πλευράς έκτασης των οικοπέδων υπό διαχείριση με συνολικά 46.000 τ.χλμ. και ακολουθεί η Exxon Mobil με 35.655 τ.χλμ., η HELLENiQ Energy με 8.564 τ.χλμ. και η Energean με 2.414 τ.χλμ. Το ενδιαφέρον Μπλοκ 2 Αξίζει να σημειωθεί ότι ερευνητικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και άλλες περιοχές, όπως επί παραδείγματι η περιοχή 2, που τελεί υπό τη διαχείριση των Energean κατά 75% και HELLENiQ Energy κατά 25%. Στην τελευταία ενημέρωση αναλυτών για τα οικονομικά αποτελέσματα εξαμήνου του ομίλου, ο διευθύνων σύμβουλος της Energean, Μαθιός Ρήγας, ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι η αρχική εκτίμηση για τους πιθανούς πόρους (gas initially in place σύμφωνα με τη σχετική ορολογία) κυμαίνεται στα 7 τρισ. κυβικά πόδια ή 200 δισ. κυβικά μέτρα αερίου. Ωστόσο, προκειμένου να εξακρι►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ

► βωθεί αν υπάρχει εκμεταλλεύσιμο κοίτασμα και σε ποιο βαθμό, απαιτείται ερευνητική γεώτρηση. Δεδομένου του κόστους αλλά και του ρίσκου της επένδυσης για πραγματοποίηση της γεώτρησης, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες η κοινοπραξία Εnergean - HELLENiQ είναι σε αναζήτηση εταίρου που θα συμμετάσχει στο εγχείρημα. Τα βάθη του νερού στο «οικόπεδο 2» κυμαίνονται από 500 μ. έως 1.500 μ., ενώ η ύπαρξη επιβεβαιωμένου πετρελαϊκού συστήματος στη Δυτική Ελλάδα (Δυτικό Κατάκολο) και στην Αδριατική Θάλασσα καθιστούν την εν λόγω περιοχή ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα. Σημειώνεται ότι η Εnergean έχει ζητήσει και από την Ιταλία την παραχώρηση της γειτνιάζουσας θαλάσσιας περιοχής για έρευνα. Τα παραπάνω αποτελούν «θετικούς οιωνούς» για το εθνικό πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης υδρογονανθράκων, υπογραμμίζοντας, ωστόσο, όπως δήλωσε και ο καθ’ ύλην αρμόδιος από πλευράς ελληνικού κράτους, Αριστοφάνης Στεφάτος και ακολούθως επιβεβαίωσε ο εκπρόσωπος της αγοράς Μαθιός Ρήγας, ότι απαιτείται ερευνητική γεώτρηση για να αποκτήσουμε μια σαφή εικόνα τι φιλοξενείται στα βάθη των ελληνικών θαλασσών. Τα επόμενα βήματα Ως προς το διαδικαστικό της υπόθεσης, τα βασικά επόμενα βήματα είναι τα εξής: Αρχικά αποφαίνεται η Επιτροπή Αξιολόγησης της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) περί της πληρότητας και επάρκειας των φακέλων. Αναλυτικότερα, το πρώτο στάδιο της αξιολόγησης αφορά την τεχνική αρτιότητα του αιτούντος και έπειτα αξιολογείται το οικονομικό τίμημα. Εν συνεχεία η ΕΔΕΥΕΠ θα προχωρήσει στη σχετική εισήγηση προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Αμέσως μετά την αποδοχή της εισήγησης από το ΥΠΕΝ θα οριστικοποιηθεί η σύμβαση μίσθωσης, σε διαπραγμάτευση με το ελληνοαμερικανικό σχήμα, η οποία στη συνέχεια θα συνυπογραφεί. Έπεται η έγκριση της σύμβασης παραχώρησης από το Ελεγκτικό Συνέδριο και η ψήφισή της από τη Βουλή, που σημαίνει ότι κάπου προς τα τέλη του 2025 θα έχει ολοκληρωθεί και αυτό το βήμα. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, θα έχουμε και επίσημα οριστικό παραχωρησιούχο. Ακολουθεί το στάδιο ερευνών που αποτελείται από τρεις φάσεις, το οποίο διαρκεί συνήθως γύρω στα 7 χρόνια. Αν καταστεί εφικτό να συμπτυχθούν χρόνοι και διαδικασίες, δηλαδή να μειωθεί η διάρκεια της πρώτης όσο και της δεύτερης φάσης, τότε μπορεί να φτάσουμε σε ερευνητική γεώτρηση γύρω στο 2030. Προεργασία προς αποφυγήν καθυστερήσεων Σε κάθε περίπτωση, η συνολικότερη συγκυρία αξιολογείται ως θετική, γεγονός που θα πρέπει να «σπρώξει» το ελληνικό κράτος να ξεπεράσει καθυστερήσεις του παρελθόντος και γοργά να διαμορφώσει την αναγκαία παραπλήσια υποδομή που θα επιτρέψει σε όποια εταιρεία αποφασίσει τη συνέχιση των ερευνών με ερευνητική γεώτρηση, να μπορέσει να το κάνει. Αυτό απαιτεί τη διαμόρφωση της κατάλληλης υποδομής που μέχρι και σήμερα δεν έχει προχωρήσει, συνιστώντας ένα πρόσθετο ανασταλτικό παράγοντα για τις τελικές αποφάσεις.

52

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ευνοϊκό momentum προκύπτει από τη διεθνή «σκηνή», με μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες να αφήνουν κατά μέρος τις πράσινες επενδύσεις.

Τα χρονικά ορόσημα της Chevron 26/3/2025: η Chevron εκδηλώνει το ενδιαφέρον της για έρευνα σε δύο ακόμη θαλάσσια οικόπεδα που εκτείνονται στα Νότια

της Κρήτης, ενώ έχει προηγηθεί, μερικούς μήνες πριν, η ανακοίνωση για την εκδήλωση ενδιαφέροντος Νότια της Πελοποννήσου.

31/3/2025: ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έχει τηλεφωνική επικοινωνία με τον υπουργό

Εσωτερικών και πρόεδρο του Εθνικού Συμβουλίου Ενέργειας των ΗΠΑ, Doug Burgum. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αποδοχή από την ελληνική κυβέρνηση του ενδιαφέροντος της Chevron για τα θαλάσσια οικόπεδα.

4/4/2025: υπογράφεται από τον υπουργό η Απόφαση αποδοχής της εκδήλωσης ενδιαφέροντος για τις θαλάσσιες περιοχές

Νότια Κρήτη 1 και Νότια Κρήτη 2.

11/4/2025: Υπουργική Απόφαση για τον ορισμό των ακριβών συντεταγμένων όπου θα παραχωρηθεί το δικαίωμα έρευνας και

εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, καθώς και για την επιλογή του είδους της σύμβασης ως «Σύμβασης Μίσθωσης».

30/4/2025: ακολουθεί η 3η Υπουργική Απόφαση, που αφορά την προκήρυξη του διεθνούς διαγωνισμού.

7/5/2025: ο κ. Παπασταύρου επισκέπτεται το Τέξας, στις ΗΠΑ, συνοδευόμενος από τον υφυπουργό Νίκο Τσάφο. Στο πλαίσιο

αυτό, επισκέφθηκε τις εγκαταστάσεις της Chevron, τα γραφεία της Cheniere Energy, καθώς και τα κεντρικά γραφεία της ExxonMobil.

11/6/2025: δημοσιεύεται ο διεθνής διαγωνισμός στην Ευρωπαϊκή Εφημερίδα.

 Με την ολοκλήρωση του διαγωνισμού, ακολουθεί η αξιολόγηση της προσφοράς από την Επιτροπή της ΕΔΕΥΕΠ.

Τέτοιες υποδομές αφορούν για παράδειγμα τη διαμόρφωση ενός κατάλληλου λιμένα που θα μπορεί να φιλοξενήσει με επάρκεια και ασφάλεια τον αναγκαίο εξοπλισμό για την πραγματοποίηση μιας ερευνητικής γεώτρησης. Το διεθνές περιβάλλον Θετικό επίσης momentum προκύπτει από τη διεθνή σκηνή, με μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες, όπως προαναφέρ-

“

Το ένα εκ των δύο οικοπέδων που προκηρύχθηκαν νοτίως της Κρήτης, επικαλύπτει κατά 20%-25% την έκταση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

θηκε, να επιστρέφουν στα γεωτρύπανα και τις γεωτρήσεις, αφήνοντας κατά μέρος τις πράσινες επενδύσεις που μέχρι πρότινος είχαν αναρριχηθεί ψηλά στην επενδυτική τους ατζέντα. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, η ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και οι διακυμάνσεις στις τιμές έχουν οδηγήσει τους πετρελαϊκούς κολοσσούς να αναθεωρήσουν τα πράσινα χαρτοφυλάκιά τους και να στραφούν εκ νέου στην εξερεύνηση νέων κοιτασμάτων τόσο για πετρέλαιο όσο και για φυσικό αέριο. Οι μεγάλες πετρελαϊκές έχουν μειώσει τις επενδύσεις τους σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς οι χαμηλές αποδόσεις από την καθαρή ενέργεια και οι προκλήσεις στη ζήτηση, το κόστος και οι κανονιστικές ρυθμίσεις μείωσαν έτι περισσότερο την ελκυστικότητα των αποδόσεων των επενδύσεων

Η ΕΠΌΜΕΝΗ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Με πολυάριθμα έργα υποδομών να βρίσκονται σε εξέλιξη και το ανεκτέλεστο να φθάνει τα 17 δισ., οι κατασκευαστικές έχουν ανεβάσει ταχύτητα και αυτό που ζητούν είναι να αρχίσουν να δημοπρατούνται τα επόμενα έργα, ώστε να μη χαθεί η δυναμική που έχουν αναπτύξει Της Τέτης Ηγουμενίδη tigoumenidi@naftemporiki.gr

54

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΜΕΡΑ

Το μεγαλύτερο έργο παραχώρησης, προϋπολογισμού περίπου 1,75 δισ. ευρώ, είναι ο ΒΟΑΚ στην Κρήτη. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

►

55

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

56

ΥΠΟΔΟΜΕΣ

Τ

α έργα υποδομών που έχουν τεθεί σε τροχιά υλοποίησης εξασφαλίζουν τη θετική εξέλιξη της κατασκευαστικής αγοράς τα επόμενα, τουλάχιστον, 3 χρόνια, με τους μεγάλους ομίλους (ΓΕΚ Τέρνα, Aktor, Άβαξ και Μέτκα) να διατηρούν υψηλό ανεκτέλεστο, της τάξεως των 17 δισ. ευρώ. Ωστόσο, αναγκαίο θεωρείται να προσδιοριστεί εγκαίρως η επόμενη γενιά έργων, ώστε να ωριμάσουν και σταδιακά και να αρχίσουν να δημοπρατούνται, προκειμένου αφενός να καλύψουν υπαρκτές ανάγκες, όπως αυτές στην Αττική, αφετέρου να μην ανακοπεί η πορεία ανάπτυξης της αγοράς. Τα στελέχη της κατασκευαστικής αγοράς, έχοντας την εμπειρία από την πορεία του κλάδου τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, θέτουν επιτακτικά τα ζητήματα της επόμενης μέρας. Ο Γιώργος Περδικάρης, πρόεδρος διοικητικού συμβουλίου της Τέρνα (Όμιλος ΓΕΚ Τέρνα), μιλώντας στο 8ο Συνέδριο Υποδομών και Μεταφορών - ITC 2025, σημείωσε πως από την πλευρά της ελληνικής πολιτείας απαιτούνται άμεσες ενέργειες προκειμένου να μη δημιουργηθεί επενδυτικό κενό μετά την ολοκλήρωση, το καλοκαίρι του 2026, του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Έθεσε το θέμα της αξιοποίησης των τριών χρηματοδοτικών εργαλείων ύψους 8 δισ. ευρώ που έχει εξαγγείλει το υπουργείο Ανάπτυξης και χαρακτήρισε απαραίτητη την ενεργοποίηση των Πρότυπων Προτάσεων (προτάσεις για την εκτέλεση έργων που εκκινούν από τις εταιρείες), μέθοδος η οποία, όπως σημείωσε, «δεν δημιουργεί ταμειακό πρόβλημα στο Δημόσιο», ενώ ζήτησε αναδιανομή των πόρων του ΕΣΠΑ προκειμένου να κατευθυνθούν κεφάλαια σε «έργα υψηλής προστιθέμενης αξίας». Στο ίδιο συνέδριο ο γενικός διευθυντής του Όμίλου Aktor, Αναστάσιος Αρανίτης, υπογράμμισε ότι η έντονη κατασκευαστική δραστηριότητα αποτελεί τη βάση για το χτίσιμο ενός μέλλοντος που θα ικανοποιεί το όραμα των έργων της νέας γενιάς. Τα ζητήματα που προκαλούν διαχρονικά προβλήματα στην εκτέλεση και ολοκλήρωση των έργων σχετίζονται, σύμφωνα με τον κ. Αρανίτη, με τις απαλλοτριώσεις, τα θέματα αρχαιολογίας και χρηματοδότησης. «Αυτά τα ζητήματα καθυστερούν χρονικά τα έργα. Παρ’ όλα αυτά, σήμερα είμαστε σε πολύ καλύτερη θέση από την περασμένη δεκαετία». Ο Αντώνης Μιτζάλης, εντεταλμένος σύμβουλος Ομίλου Άβαξ, υπογράμμισε ότι «η αύξηση της κατασκευαστικής δραστηριότητας θα πρέπει να είναι εθνικός στόχος», επισημαίνοντας «τις μεγάλες δυνατότητες των ελληνικών ομίλων που μπορούν και εξάγουν τεχνογνωσία στο εξωτερικό». Σύμφωνα με τον κ. Μιτζάλη, ο κατασκευαστικός κλάδος διανύει μια περίοδο κατά την οποία πρέπει και μπορεί να προβλέψει και να αποφύγει τους κινδύνους. Όπως είπε, «κατά τη διάρκεια της κρίσης, τα έσοδα των κατασκευαστικών ομίλων μειώθηκαν και αυτό στην περίπτωσή μας συνέβη και επειδή αποφύγαμε την ανάληψη έργων με μεγάλες εκπτώσεις. Σήμερα, διασφαλίζουμε ότι τα έργα που αναλαμβάνουμε δεν ενέχουν κινδύνους περισσότερους από όσους μπορούμε να διαχειριστούμε. Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα των κατασκευαστών αλλά και των κυρίων των έργων». Την άποψη ότι «ο ιδιωτικός τομέας μπορεί με τα κεφάλαια που διαθέτει να συμβάλει στην ταχύτερη ολοκλήρωση των δημοσίων έργων» εξέφρασε ο Ντίνος Μπενρουμπή, αντιπρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Μέτκα, ενώ μίλησε για τις αλλαγές που συντελούνται στον σχεδιασμό και στη μέθοδο ανάθεσης των δημοσίων έργων. Όπως είπε, πρέπει να υπάρξουν αλλαγές και να ξεκολλήσει το Δημόσιο από τα δεδομένα του παρελθόντος, όταν δηλαδή οι μελέτες προέρχονταν από τις αναθέτουσες αρχές, ενώ σήμερα κυριαρχεί η μέθοδος της μελετο-κατασκευής, όπου τις μελέτες εκπονεί ο ανάδοχος. Την ανάγκη της συντήρησης των υποδομών στη χώρα επανέφερε ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ), Γιώργος Στασινός, προτείνοντας να αυξηθεί ο χρόνος κάποιων έργων παραχώρησης, προκειμένου να ανακατευθύνονται πόροι και να χρηματοδοτείται η συντήρηση έργων που δεν «βγάζουν» λεφτά. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Τα έργα που έρχονται Εντός του έτους αναμένεται, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, να δημοπρατηθεί ο τριπλός Κόμβος Σκαραμαγκά, έργο προϋπολογισμού 65 εκατ. ευρώ, που θα αποτρέπει τη διέλευση βαρέων οχημάτων από τον αστικό ιστό της πρωτεύουσας. Όπως εκτιμάται, η σύνδεση της Δυτικής Περιφερειακής Λεωφόρου Αιγάλεω (ΔΠΛΑ) με την Εθνική Οδό Αθηνών - Κορίνθου, σε συνδυασμό με τις παρεμβάσεις στους ανισόπεδους κόμβους Σκαραμαγκά, Σχιστού και Ναυπηγείων, θα συμβάλει στην καλύτερη διαχείριση της κυκλοφορίας στη Λεωφόρο Σχιστού, ενώ θα εκτρέψει την κίνηση πολλών οχημάτων από τον κορεσμένο Κηφισό στον νέο άξονα Σχιστού - ΔΠΛΑ. Προωθείται επίσης η αναδιαμόρφωση του κόμβου εισόδου - εξόδου της Αττικής Οδού προς την Αθηνών Λαμίας, ένα σημείο όπου παρατηρείται καθημερινά έντονο μποτιλιάρισμα. Το υπουργείο Υποδομών βρίσκεται σε συνεννόηση με τον παραχωρησιούχο με σκοπό το έργο να ξεκινήσει και να ολοκληρωθεί εντός του 2026. Οι δύο παραπάνω παρεμβάσεις δεν αρκούν για το Λεκανοπέδιο. Σε

αυτό συμφωνούν πολιτική ηγεσία και αγορά, και κυρίως οι πολίτες που βιώνουν ολοένα και συχνότερα συνθήκες έντονης κυκλοφοριακής συμφόρησης. Τα τελευταία χρόνια υπό συζήτηση βρίσκεται το έργο της σήραγγας της Ηλιουπόλεως, επέκταση της Δυτικής Περιφερειακής Υμηττού, η οποία, σε συνδυασμό με παρεμβάσεις στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης, θα βοηθήσει στην ομαλοποίηση της κίνησης στα νότια προάστια, εν όψει και της λειτουργίας των μεγάλων αναπτύξεων στο Ελληνικό. Για το προαναφερόμενο έργο σε συνδυασμό με τις επεκτάσεις της Αττικής Οδού προς Λαύριο και Ραφήνα έχει κατατεθεί Πρότυπη Πρόταση από την κοινοπραξία ΓΕΚ Τέρνα - Aktor - Άβαξ. Το υπουργείο Υποδομών δεν την έχει εξετάσει επίσημα, ωστόσο, σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο υπουργός Υποδομών, Νίκος Ταχιάος, ανέφερε πως αυτό θα συμβεί αφού προηγουμένως αλλάξει ο σχετικός νόμος (ο οποίος να σημειώσουμε ότι δεν εφαρμόστηκε ποτέ). Πρότυπη Πρόταση έχει κατατεθεί από τον Όμιλο ΓΕΚ Τέρνα και για ένα νέο οδικό άξονα που θα ενώσει την Ελευσίνα με τα Οινόφυτα, έργο που αντιμετωπίζεται θετικά από το αρμόδιο υπουργείο. ►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΥΠΟΔΟΜΕΣ

►

Ποια εκτελούνται ή ολοκληρώνονται Στα έργα που ολοκληρώνονται το επόμενο διάστημα περιλαμβάνονται ο οδικός άξονας Πάτρα - Πύργος (παραδόθηκαν τα πρώτα 65 χλμ. από τα συνολικά 75 χλμ. και τα υπόλοιπα 10 χιλιόμετρα κοντά στην Πάτρα θα αποδοθούν στην κυκλοφορία έως το τέλος του τρέχοντος έτους), η επέκταση προς Καλαμαριά του Μετρό της Θεσσαλονίκης (προβλέπεται να ολοκληρωθεί το α’ τρίμηνο του 2026) και ο αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας (Ε65). Οι εργασίες συνεχίζονται και τα τελευταία 45,5 χλμ. εκτιμάται πως θα ολοκληρωθούν έως το β’ τρίμηνο του 2026. Σήμερα, το μεγαλύτερο δημόσιο έργο που εκτελείται είναι η πρώτη φάση της Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας, Άλσος Βεΐκου - Γουδί. Οι εργασίες συνεχίζονται από τους δύο μετροπόντικες, την «Αθηνά» και τη «Νίκη», οι οποίοι κινούνται παράλληλα, από την Κατεχάκη και από τη Βεΐκου, αντίστοιχα. Στο εν λόγω έργο καταγράφονται καθυστερήσεις κυρίως εξαιτίας εμπλοκών που έχουν παρουσιαστεί στις πρόδρομες εργασίες σε σταθμούς, με την ολοκλήρωσή του (ρεαλιστικά) να αναμένεται περί τα μέσα της επόμενης δεκαετίας. Την ίδια στιγμή, το μεγαλύτερο έργο παραχώρησης, προϋπολογισμού περίπου 1,75 δισ. ευρώ, θα εκτελεστεί στην Κρήτη. Πρόκειται για το μεγάλο τμήμα του Βορείου Οδικού Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), Ηράκλειο - Χανιά, μήκους 157 χλμ., με την προαίρεση Κίσσαμος - Χανιά, άλλα 30 χλμ. Η σχετική σύμβαση μεταξύ υπουργείου Υποδομών και της ΓΕΚ Τέρνα υπεγράφη τον περασμένο Μάιο και

58

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

το έργο αναμένεται να ξεκινήσει το επόμενο διάστημα. Τα έργα στον ΒΟΑΚ έχουν ξεκινήσει στα τμήματα Άγιος Νικόλαος Νεάπολη (δημόσιο έργο) και Νεάπολη - Χερσόνησος (ΣΔΙΤ). Στην Κρήτη κατασκευάζεται ακόμα ένα σημαντικό έργο, το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλι, το οποίο θα αντικαταστήσει το σημερινό του Ηρακλείου, εκτός απροόπτου στα τέλη του 2027.

ΟΛΘ, με τις εργασίες που θα αναβαθμίσουν το λιμάνι της Θεσσαλονίκης να έχουν ξεκινήσει.

Δράμα - Αμφίπολη και Θεσσαλονίκη - Έδεσσα Στο τελικό στάδιο της διαγωνιστικής διαδικασίας (κατάθεση προσφορών) έχουν εισέλθει δύο νέα οδικά έργα στην Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία με τη μέθοδο των ΣΔΙΤ, για την κατασκευή του κάθετου οδικού άξονα Δράμα - Αμφίπολη (Παλαιοκώμη) και την αναβάθμιση του οδικού άξονα που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με την Έδεσσα. Διεκδικητές είναι οι ΓΕΚ Τέρνα, Άβαξ, Άκτωρ Παραχωρήσεις - Metlen.

Σιδηροδρομικές υποδομές

Το Flyover της Θεσσαλονίκης Στη Θεσσαλονίκη με τη διαδικασία ΣΔΙΤ κατασκευάζεται η υπερυψωμένη λεωφόρος ταχείας κυκλοφορίας, έργο γνωστό και ως Flyover. Κατατάσσεται στα εμβληματικά έργα και ο στόχος είναι να βοηθήσει στην αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας στον αστικό ιστό της πόλης, με την παράδοσή του, σύμφωνα με το αρχικό χρονοδιάγραμμα, την άνοιξη του 2027. Στη συμπρωτεύουσα σε εξέλιξη βρίσκεται και η διαδικασία για την ανάθεση της κατασκευής του νέου Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης «Θεαγένειο», επίσης με τη διαδικασία των ΣΔΙΤ, ενώ υπό κατασκευή βρίσκεται το Πανεπιστημιακό Παιδιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), το οποίο προβλέπεται να ολοκληρωθεί και να παραδοθεί στην ελληνική κοινωνία στις αρχές του 2027. Το επόμενο διάστημα, πιθανότατα το πρώτο εξάμηνο του 2026, θα εκκινήσει διαγωνισμός για τα έργα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης με κρατική χρηματοδότηση 120 εκατ. ευρώ. Σημαντικό έργο στην πόλη είναι ακόμη η επέκταση του προβλήτα 6 του

ριμμάτων της Αττικής, αρμοδιότητας της οικείας Περιφέρειας. Επιπρόσθετα το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών διαχειρίζεται έργα ύψους 2,5 δισ. ευρώ που σχετίζονται με φράγματα, αρδευτικά δίκτυα, έργα ύδρευσης και αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις και παράλληλα έχει αναθέσει τα έργα αποκατάστασης των ζημιών από την κακοκαιρία «Daniel» στη Θεσσαλία.

Μονάδες αποβλήτων Ο σύγχρονος τρόπος διαχείρισης απορριμμάτων επιβάλλει σημαντικές επενδύσεις. Τα περισσότερα έργα της κατηγορίας αυτής έχουν προγραμματιστεί με ΣΔΙΤ. Μεταξύ άλλων, προωθείται η κατασκευή δύο Μονάδων Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ), συνολικής αξίας σχεδόν 450 εκατ. ευρώ, στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Πρόκειται για τη Μονάδα Επεξεργασίας Αποβλήτων Δυτικού Τομέα ΠΚΜ, έργο ΣΔΙΤ, και για το έργο Κατασκευή Μονάδας Επεξεργασίας υπολειμματικών σύμμικτων Αστικών Στερεών Αποβλήτων (ΑΣΑ) και προδιαλεγμένων οργανικών αποβλήτων Ανατολικού Τομέα Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Στην κατηγορία αυτή δεν υπάρχουν εξελίξεις για τα έργα διαχείρισης απορ-

Πέραν των παραπάνω, το επόμενο διάστημα αναμένεται η προώθηση και σημαντικών σιδηροδρομικών έργων, ορισμένα εκ των οποίων έχει αναλάβει να ωριμάσει η μονάδα Συμβάσεων στρατηγικού χαρακτήρα του Υπερταμείου, εκτιμώμενης αξίας 1,3 δισ. ευρώ. Μεταξύ άλλων, πρόκειται για την αναβάθμιση της υφιστάμενης σιδηροδρομικής γραμμής στο Τμήμα ΣΚΑ - Οινόη, προϋπολογισμού 245,750 εκατ., τη σιδηροδρομική γραμμή στο Τμήμα Πύθιο - Ορμένιo (Π.Ε. Έβρου) (Α’ φάση) με προϋπολογισμό 219,609 εκατ. ευρώ, την υποδομή της υφιστάμενης σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκη - Προμαχώνας (τμήμα από Μουριές έως Προμαχώνα) για την εγκατάσταση ηλεκτροκίνησης, προϋπολογισμού 167 εκατ. ευρώ, τη σιδηροδρομική σύνδεση Λιμένα Βόλου, Αερολιμένα Αγχιάλου και ΒΙΠΕ Αλμυρού και άλλα. Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις του διευθύνοντος συμβούλου του ΟΣΕ, Χρήστου Παληού, ο Οργανισμός Σιδηροδρόμων εκπονεί επενδυτικό πρόγραμμα αξίας 10 δισ. ευρώ για την επόμενη δεκαετία με στόχο να μεγαλώσει και να εκσυγχρονιστεί το σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

60

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ 1 ΔΙΣ. ΕΥΡΩ «ΔΕΝΟΥΝ» ΣΤΑ ΛΙΜΑΝΙΑ Οι 12 μεγαλύτεροι λιμένες της χώρας προχωρούν στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση έργων αναβάθμισης των υποδομών τους, θέτοντας νέα στάνταρ ανταγωνιστικότητας στη Μεσόγειο Του Πάρη Τσιριγώτη ptsirigotis@naftemporiki.gr

Σ

ε φάση υλοποίησης στοχευμένων παρεμβάσεων συνολικού ύψους 1 δισ. ευρώ περνούν τα περισσότερα από τα 12 μεγαλύτερα λιμάνια της χώρας που ανήκουν στο Υπερταμείο, σηματοδοτώντας την πιο συμπαγή επενδυτική εξόρμηση της τελευταίας δεκαετίας. Από την επέκταση της κρουαζιέρας στον Πειραιά και την αναβάθμιση των υποδομών στη Θεσσαλονίκη, έως τα «πράσινα» έργα εξηλεκτρισμού στην Ηγουμενίτσα και τη Ραφήνα και τις στρατηγικές υποδομές σε Βόλο, Καβάλα, Κέρκυρα και Αλεξανδρούπολη, το ελληνικό λιμενικό σύστημα ανεβάζει ταχύτητα και θέτει νέα στάνταρ ανταγωνιστικότητας στη Μεσόγειο. Έως τώρα, πέντε λιμάνια, εκ των οποίων τα τέσσερα μεγαλύτερα (Πειραιάς, Θεσσαλονίκη, Ηγουμενίτσα, Ηράκλειο), αλλά και το «Φίλιππος Β’» (ένας από τους τέσσερις λιμένες που διαχειρίζεται ο Οργανισμός Λιμένος Καβάλας), έχουν παραχωρηθεί σε ιδιώτες. Την ίδια στιγμή, λιμάνια όπως του Βόλου, της Ελευσίνας, του Λαυρίου, της Πάτρας και της Ραφήνας βρίσκονται σε φάση προετοιμασίας για την επόμενη μέρα, με στόχο να προσελκύσουν στρατηγικούς

επενδυτές και να ενταχθούν σε ένα νέο αναπτυξιακό κύμα που θα καθορίσει την πορεία της ελληνικής λιμενικής βιομηχανίας για τις επόμενες δεκαετίες. Για το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, η κυβέρνηση έχει επιλέξει τον πιο ασφαλή τρόπο για να ενισχύσει τον γεωστρατηγικό ρόλο του, διατηρώντας τον δημόσιο έλεγχο. Σημειώνεται ότι τις επόμενες ημέρες αναμένεται να συνεδριάσει το διοικητικό συμβούλιο του ΤΑΙΠΕΔ για την αξιολόγηση των πέντε δεσμευτικών προσφορών που κατατέθηκαν για την απόκτηση του 51% του Οργανισμού Λιμένος Λαυρίου Α.Ε., τις οποίες παρέλαβε το Υπερταμείο. Δεν αποκλείεται να ζητηθούν βελτιωμένες προτάσεις, ενώ η τελική απόφαση αναμένεται έως το τέλος του έτους. Ο λιμένας Λαυρίου, τρίτος μεγαλύτερος στην Αττική, διαθέτει στρατηγική θέση, αφού βρίσκεται κοντά σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» και στα λιμάνια Πειραιά και Ραφήνας, γεγονός που τον καθιστά ιδανικό για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων όπως η κρουαζιέρα και ο ελλιμενισμός σκαφών αναψυχής. ►

“

Τα έργα που υλοποιούνται ή που σχεδιάζεται να υλοποιηθούν στα ελληνικά λιμάνια σηματοδοτούν την πιο συμπαγή επενδυτική εξόρμηση της τελευταίας δεκαετίας. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

61

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΛΙΜΑΝΙΑ

► ΠΕΙΡΑΙΑΣ Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται το μεγαλύτερο επενδυτικό πρόγραμμα των τελευταίων ετών για τον Οργανισμό Λιμένος Πειραιώς (ΟΛΠ Α.Ε.), συνολικού ύψους 418 εκατ. ευρώ, που υπόσχεται να μεταμορφώσει τον Πειραιά σε υπερσύγχρονο ναυτιλιακό κόμβο της Μεσογείου. Οι υποχρεωτικές επενδύσεις, ύψους 250,7 εκατ. ευρώ, περιλαμβάνουν την εμβληματική επέκταση του επιβατικού λιμένα στο νότιο τμήμα για την κρουαζιέρα (136,3 εκατ. ευρώ), την αναβάθμιση της Ναυπηγοεπισκευαστικής Ζώνης Περάματος (55 εκατ. ευρώ), έργα συντήρησης, βυθοκόρησης, προμήθεια εξοπλισμού και νέες υποδομές για την κρουαζιέρα. Παράλληλα, οι επιπρόσθετες επενδύσεις, ύψους 167 εκατ. ευρώ, περιλαμβάνουν τη δημιουργία logistics hub στον πρώην χώρο του ΟΔΔΥ (60 εκατ. ευρώ), δύο σύγχρονα κτίρια στάθμευσης (27 εκατ. ευρώ) και έναν νέο, υπερσύγχρονο σταθμό επιβατών (80 εκατ. ευρώ). Με τα έργα αυτά, ο Πειραιάς αποκτά ισχυρό πλεονέκτημα στον ανταγωνισμό της Ανατολικής Μεσογείου, ενισχύοντας την κρουαζιέρα, τη διαχείριση φορτίων και τις πράσινες υποδομές.

ΟΛΗΓ Α.Ε.

ΟΛΚΕ Α.Ε.

ΟΛΠ Α.Ε.

ΟΛΗ Α.Ε.

ΟΛΒ Α.Ε.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σημαντικά έργα, συνολικού ύψους 295 εκατ. ευρώ, προβλέπονται στο εγκεκριμένο master plan του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ Α.Ε.), με στόχο την αναβάθμιση των υποδομών και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Το μεγαλύτερο μέρος, ύψους 275 εκατ. ευρώ, αφορά την εκβάθυνση και επέκταση λιμενικών υποδομών και την αναβάθμιση εξοπλισμού για την εξυπηρέτηση πλοίων νέας γενιάς στο container terminal και τον συμβατικό λιμένα. Επιπλέον, προβλέπονται 20 εκατ. ευρώ για συντήρηση κτιρίων και αποθηκών, ώστε να ενισχυθούν η κρουαζιέρα, η ακτοπλοΐα και τα logistics. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα για την ασφάλεια (ISPS).

ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑ Με έργα συνολικού ύψους 10,42 εκατ. ευρώ, ο Οργανισμός Λιμένος Ηγουμενίτσας (ΟΛΗΓ Α.Ε.) δρομολογεί μια νέα εποχή για το λιμάνι, συνδυάζοντας «πράσινες» υποδομές και λειτουργικές αναβαθμίσεις. Ξεχωρίζει η εγκατάσταση Cold Ironing (8 εκατ. ευρώ), με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση, η οποία θα μειώσει δραστικά το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του λιμένα με την παροχή ηλεκτροδότησης των ελλιμενιζόμενων πλοίων από την ξηρά. Παράλληλα, προβλέπονται η αντικατάσταση προσκρουστήρων (1,5 εκατ. ευρώ), νέα Η/Μ δίκτυα, pillars, γεφυροπλάστιγγες, διαμορφώσεις στις πύλες εισόδου, σταθμός αφαλάτωσης και φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων. Οι παρεμβάσεις ενισχύουν τον στρατηγικό ρόλο της Ηγουμενίτσας, αναβαθμίζοντας την καθημερινή λειτουργία και την περιβαλλοντική ταυτότητά της.

ΚΕΡΚΥΡΑ Ο Οργανισμός Λιμένος Κέρκυρας (ΟΛΚΕ Α.Ε.) υλοποιεί ένα φιλόδοξο επενδυτικό σχέδιο ύψους 138,4

62

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

εκατ. ευρώ για την πενταετία 2025-2030, με παρεμβάσεις που αναβαθμίζουν τις υποδομές και ενισχύουν τη στρατηγική θέση του νησιού στη Μεσόγειο. Σημειώνεται ότι ο ΟΛΚΕ διατηρεί υπό διαχείριση 36 λιμάνια σε έξι νησιά (Κέρκυρα, Παξοί, Διαπόντια Νησιά). Στα έργα περιλαμβάνονται οι νέοι λιμένες σε Οθωνούς (10 εκατ. ευρώ), Μαθράκι (15 εκατ. ευρώ) και Λευκίμμη (5 εκατ. ευρώ), η κατασκευή μαρίνας mega yachts (90 εκατ. ευρώ) μέσω παραχώρησης σε ιδιώτη, καθώς και καρνάγια στον όρμο Ποταμού. Παράλληλα, εκπονούνται μελέτες για νέους επιβατικούς σταθμούς και αναβάθμιση της κρουαζιέρας.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ Ο Οργανισμός Λιμένος Ηρακλείου (ΟΛΗ Α.Ε.) υλοποιεί επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 48,7 εκατ. ευρώ, με στόχο τη μετατροπή του λιμανιού σε κόμβο τουρισμού, εμπορίου και πράσινης ανάπτυξης. Στο σχέδιο περιλαμβάνονται ο νέος τερματικός σταθμός κρουαζιέρας (10 εκατ. ευρώ), το έργο OPS για τον εξηλεκτρισμό πλοίων (15 εκατ. ευρώ), η δημιουργία ζώνης logistics (8 εκατ. ευρώ), καθώς και παρεμβάσεις όπως η ανακατασκευή κτιρίων, η εγκατάσταση

“

Το επενδυτικό πρόγραμμα του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς περιλαμβάνει έργα συνολικού ύψους 418 εκατ. ευρώ και του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης έργα ύψους 295 εκατ.

ΟΛΚ Α.Ε.

φωτοβολταϊκών, φορτιστών ηλεκτρικών οχημάτων και συστήματος αφαλάτωσης. Η χρηματοδότηση θα προέλθει από ευρωπαϊκά προγράμματα, υποπαραχωρήσεις, ίδιους πόρους και δανεισμό.

ΒΟΛΟΣ Ο Οργανισμός Λιμένος Βόλου (ΟΛΒ Α.Ε.) δρομολογεί επενδύσεις που ενισχύουν τον ρόλο του λιμανιού ως σύγχρονου κόμβου εμπορίου και ενέργειας. Στα έργα περιλαμβάνονται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων ισχύος 1 MW (1,325 εκατ. ευρώ) που ήδη υλοποιείται, αλλά και η αποκατάσταση υπόσκαφων στον προσήνεμο μόλο (190 χιλ. ευρώ). Επίσης, υπάρχουν έργα σε φάση υλοποίησης, όπως η αναβάθμιση γερανού ROKAS No9 (160 χιλ. ευρώ) και η προμήθεια νέου ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού για τη διακίνηση φορτίων (8 εκατ. ευρώ). Οι παρεμβάσεις αυτές αναμένεται να ενισχύσουν τη βιωσιμότητα, να μειώσουν το ενεργειακό αποτύπωμα και να αναβαθμίσουν τις υπηρεσίες του λιμανιού.

ΚΑΒΑΛΑ Ο Οργανισμός Λιμένος Καβάλας (ΟΛΚ Α.Ε.) προχωρά σε άμεσες επενδύσεις ύψους 2,5 εκατ. ευρώ, με στόχο την αναβάθμιση υποδομών και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται μελέτες για την αισθητική και ενεργειακή αναβάθμιση του επιβατικού σταθμού και του κτιρίου του τελωνείου, έργα επέκτασης κρηπιδωμάτων και μόλων, καθώς και εκσυγχρονισμός της χερσαίας ζώνης της ιχθυόσκαλας. Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις για τον

►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΛΙΜΑΝΙΑ

► λιμένα Ελευθερών και τον λιμένα Κεραμωτής, ενώ εντάσσεται και το ευρωπαϊκό έργο DECOMPRES για την απανθρακοποίηση των λιμένων. Το λιμάνι της Καβάλας αποτελείται από τον κεντρικό επιβατικό λιμένα «Απόστολος Παύλος», που εξυπηρετεί ακτοπλοΐα και κρουαζιέρα, τον εμπορικό λιμένα «Φίλιππος Β’», που έχει παραχωρηθεί στη ΣΑΡΙΣΑ Α.Ε. και αναπτύσσεται δυναμικά στον τομέα των ξηρών φορτίων και των logistics, το λιμάνι της Κεραμωτής, βασική πύλη επικοινωνίας με τη Θάσο, και το λιμάνι των Ελευθερών, με χρήση τόσο εμπορική όσο και τουριστική. Σημειώνεται ότι ο εμπορικός λιμένας «Φίλιππος Β’» της Καβάλας, μετά την υπογραφή της υποπαραχώρησης με τη ΣΑΡΙΣΑ Α.Ε. στις 24 Ιανουαρίου 2025, εισέρχεται σε νέα τροχιά ανάπτυξης. Η συμφωνία, διάρκειας 40 ετών, συνοδεύεται από τίμημα 34 εκατ. ευρώ και προβλέπει επενδύσεις 36 εκατ. ευρώ για αναβάθμιση εγκαταστάσεων και νέες υποδομές. Με 910 μέτρα κρηπιδώματα, βάθος 12 μέτρων και αποθήκες 280.000 τ.μ., ο λιμένας «Φίλιππος Β’» αποκτά δυναμική για ξηρά φορτία και containers. Η σχεδιαζόμενη σιδηροδρομική σύνδεση Νέας Καρβάλης - Τοξοτών ενισχύει περαιτέρω τον ρόλο του ως στρατηγικού κόμβου εμπορίου και logistics στη Βόρεια Ελλάδα και στα Βαλκάνια.

ΠΑΤΡΑ Το λιμάνι της Πάτρας, στρατηγικός κόμβος διεθνούς ενδιαφέροντος, εισέρχεται σε νέα εποχή ανάπτυξης, με επίκεντρο τον τουρισμό, την κρουαζιέρα και τα σκάφη αναψυχής. Ο Οργανισμός Λιμένος Πάτρας (ΟΛΠΑ Α.Ε.) σχεδιάζει τη δημιουργία μαρίνας mega yachts 212 θέσεων, φιλικής προς το περιβάλλον, σε συνδυασμό με τη λειτουργία του πρώτου υδατοδρομίου της χώρας. Το master plan περιλαμβάνει τρεις δεξαμενές LNG για την ακτοπλοΐα και έργα υποδομής για την κρουαζιέρα. Παράλληλα, το ΤΑΙΠΕΔ έχει προκηρύξει διεθνή διαγωνισμό για την ανάπτυξη κρουαζιέρας στο παλαιό λιμάνι Πάτρας και στο Κατάκολο, με στόχο την ανάδειξή τους σε συμπληρωματικούς τουριστικούς προορισμούς στο Ιόνιο.

ΡΑΦΗΝΑ Ο Οργανισμός Λιμένα Ραφήνας (ΟΛΡ Α.Ε.) υλοποιεί επενδυτικό πρόγραμμα 20 εκατ. ευρώ, που αλλάζει την εικόνα του δεύτερου μεγαλύτερου λιμανιού της Αττικής. Στα έργα περιλαμβάνονται η ανάπτυξη υποδομών cold ironing μέσω του ευρωπαϊκού έργου DECOMPRES (9,67 εκατ. ευρώ), η κατασκευή νέου προσήνεμου μόλου (7,5 εκατ. ευρώ), καθώς και παρεμβάσεις αισθητικής και λειτουργικής αναβάθμισης, όπως η αναδιάταξη προβλητών (700 χιλ. ευρώ), οι πέργκολες καταστημάτων (2 εκατ. ευρώ) και η αντικατάσταση πλακοστρώσεων (100 χιλ. ευρώ). Οι επενδύσεις αυτές ενισχύουν την ασφάλεια, τη βιωσιμότητα και τον ρόλο της Ραφήνας στην ακτοπλοΐα.

ΛΑΥΡΙΟ Ο Οργανισμός Λιμένος Λαυρίου (ΟΛΛ Α.Ε.) δρομο-

64

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΟΛΡ Α.Ε.

ΟΛΛ Α.Ε.

ΟΛΘ Α.Ε.

ΟΛΕ Α.Ε.

ΟΛΑ Α.Ε.

λογεί έργα που αναβαθμίζουν τις υποδομές του, εν μέσω της διαδικασίας ιδιωτικοποίησής του. Σημαντικότερο έργο αποτελεί η προμήθεια και η εγκατάσταση πλωτών κυματοθραυστών και προβλητών, προϋπολογισμού 3,125 εκατ. ευρώ, για το οποίο έχει ολοκληρωθεί ο διαγωνισμός και βρίσκεται σε φάση προσυμβατικού ελέγχου. Παράλληλα, μέσω του ευρωπαϊκού έργου DECOMPRES (CEF 2), ο ΟΛΛ εξασφάλισε 150 χιλ. ευρώ για μελέτες cold ironing, στο πλαίσιο κοινοπραξίας με άλλα λιμάνια. Ο μακροχρόνιος προγραμματισμός θα καθοριστεί από την έγκριση του master plan μετά την ιδιωτικοποίηση του λιμένα.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ Σε κομβικό αναπτυξιακό βήμα προχωρά το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, με έργα άνω των 10 εκατ. ευρώ και νέο πακέτο επενδύσεων 24 εκατ. ευρώ μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Περιλαμβάνονται εκβαθύνσεις, οδική σύνδεση με την Περιφερειακή Οδό, ηλεκτροφωτισμός και νέες υποδομές. Ο Οργανισμός Λιμένος Αλεξανδρούπολης (ΟΛΑ Α.Ε.) έχει ήδη συμβασιοποιήσει έργα με ίδιους πόρους (1,13 εκατ. ευρώ) και εγκαθιστά συστήματα επιτήρησης θαλάσσιας κυκλο-

“

Τις επόμενες ημέρες αναμένεται να αξιολογηθούν από το ΤΑΙΠΕΔ οι πέντε δεσμευτικές προσφορές που έχουν ήδη κατατεθεί για την απόκτηση του 51% του Οργανισμού Λιμένος Λαυρίου.

ΟΛΠΑ Α.Ε.

φορίας. Παράλληλα, οι συνεργασίες με τις Gastrade, ΤΙΤΑΝ και το ενδιαφέρον ξένων χρηστών αναβαθμίζουν τον ρόλο του λιμένα ως ενεργειακού και εμπορικού κόμβου στα Βαλκάνια. Η διεθνής συμβουλευτική εταιρεία Steer Group, με εξειδίκευση σε τομείς υποδομών, μεταφορών, ενέργειας και πολεοδομίας, ανέλαβε από το ΤΑΙΠΕΔ την εκπόνηση στρατηγικού και επιχειρηματικού σχεδίου για τον Οργανισμό Λιμένος Αλεξανδρούπολης. Η μελέτη αποσκοπεί στη διαμόρφωση μιας βιώσιμης στρατηγικής ανάπτυξης, εξετάζοντας τη θέση του λιμανιού στον γεωπολιτικό χάρτη, τη δυναμικότητα των υποδομών του, τις μελλοντικές επενδυτικές ανάγκες, αλλά και τη ζήτηση σε φορτία και επιβάτες.

ΕΛΕΥΣΙΝΑ Ο Οργανισμός Λιμένος Ελευσίνας (ΟΛΕ Α.Ε.) διαμορφώνει ένα νέο στρατηγικό σχέδιο που στοχεύει σε βιώσιμη και ανταγωνιστική ανάπτυξη. Ήδη έχουν απομακρυνθεί 20 επικίνδυνα πλοία και ναυάγια, ενώ ο ΟΛΕ προχωρά σε δράσεις πράσινης μετάβασης, όπως η παροχή κινήτρων μέσω του Green Award και η προετοιμασία για cold ironing. Παράλληλα, επενδύει σε ψηφιακό μετασχηματισμό, συστήματα παρακολούθησης και διαχείρισης πόρων, καθώς και σε συνεργασίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (European Investment Bank - ΕΙΒ) και ερευνητικά κέντρα. Στρατηγικός στόχος είναι η Ελευσίνα να εξελιχθεί σε κόμβο χαμηλών εκπομπών αερίων ρύπων, ανθεκτικό στην κλιματική αλλαγή, που θα ενισχύει την εθνική οικονομία και την τοπική κοινωνία

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

FOCUS ΣΤΑ ΘΕΤΙΚΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΤΟΜΕΑ Ο κλάδος συνεισφέρει μόλις το 3% στο ΑΕΠ, ενώ θα έπρεπε να είναι η κύρια ατμομηχανή της οικονομίας - Πέρα από τα δομικά του προβλήματα, πλήττεται σήμερα και από την κλιματική κρίση, τις ζωονόσους και το σκάνδαλο των αγροτικών επιδοτήσεων Της Δανάης Αλεξάκη dalexaki@naftemporiki.gr

66

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο

πρωτογενής τομέας βρίσκεται τελευταία στο προσκήνιο αλλά για τους λάθος λόγους. Το 2022 βρέθηκε εξαιτίας των επιπτώσεων της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, που ανέτρεψε διεθνώς τα δεδομένα, απειλώντας την επισιτιστική επάρκεια. Το 2023 βρέθηκε εξαιτίας της κακοκαιρίας «Daniel», που προκάλεσε καταστροφικές πλημμύρες, οι οποίες έπνιξαν την Θεσσαλία, αλλά και της μεγαλύτερης πυρκαγιάς που έχει καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που έκαψε τον Έβρο. Το 2024 η πανώλη αλλά και η ευλογιά, η οποία και φέτος εξελίσσεται σε ενδημική στην ηπειρωτική Ελλάδα, οδήγησαν στη θανάτωση περίπου του 10% του ζωικού κεφαλαίου. Φέτος, πέρα από τα φυσικά φαινόμενα που αντανακλούν την «κανονικότητα» της κλιματικής κρίσης και τις ζωονόσους, ο πρωτογενής Η Α Ξ Ί Α Τ Ο Υ τομέας «κουβαλάει» στις πλάτες Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ο Ύ του και το σκάνδαλο των αγροΚΛΆΔΟΥ τικών επιδοτήσεων, που πέρα (σε δισ. ευρώ) από τον διεθνή διασυρμό της χώρας, πλήττει και την αξιοπιστία των κατ’ επάγγελμα αγροτών, αλλά και το εισόδημά τους. Επίσης, φέτος είναι η περίοδος που ανοίγει η κουβέντα για τη νέα προγραμματική περίοδο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, με 2023 τη συγκυρία των σκανδάλων να μην ευνοεί καθόλου τη διαπραγματευτική ισχύ της χώρας. Μια τετραετία το αγροτικό ζήτημα επικρατεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στην επικαιρότητα, πάντα με αρνητική χροιά. Μια ακόμα μαύρη περίοδος για την 2024 ιστορία του εγχώριου πρωτογενούς τομέα, ο οποίος ωστόσο ακόμα αποτελεί τη βασική ανάσα της περιφέρειας.

12,54

12,98

Παρά το μικρό μερίδιο που έχει ο αγροτικός τομέας στην «πίτα» της ανάπτυξης, το αποτύπωμά του είναι πολλαπλάσιο.

«Μονοκαλλιέργεια» ο τουρισμός Το εγχώριο οικονομικό μοντέλο έχει επενδύσει τις τελευταίες δεκαετίες στη «μονοκαλλιέργεια» του τουρισμού και ακόμα και μετά την κρίση Covid-19 και τα καθολικά lockdowns δεν εμφανίζει, έστω στο πλαίσιο της πολιτικής επιμερισμού των κινδύνων, τη διάθεση αλλαγής και υποστήριξης των «σταθερών» του παρελθόντος, όπως ήταν επί δεκαετίες ο αγροτικός κλάδος. Ούτε το καμπανάκι που χτυπά η κλιματική κρίση, που απειλεί την παραγωγικότητα όλου του πλανήτη αλλάζοντας βίαια τις συνθήκες στις καλλιέργειες, έχει ακόμα καταφέρει να καταστήσει προτεραιότητα τη θωράκιση του πρωτογενούς τομέα στην Ελλάδα, αφενός για την εξασφάλιση επισιτιστικής επάρκειας, αφετέρου για τη στήριξη της εγχώριας οικονομίας. Υπό αυτές τις παραμέτρους, το μέλλον για τον αγροτικό κλάδο διαφαίνεται ιδιαίτερα δυστοπικό. ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

67

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ

► Αυτή όμως είναι η μια πλευρά του νομίσματος. Η άλλη πλευρά είναι αυτή που εστιάζει στην εξέλιξη και επενδύει στην υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών και μοντέλων για την αγροτική ανάπτυξη, στα οποία συμπεριλαμβάνεται και το οικονομικό νοικοκύρεμα του κλάδου. Η έννοια της εμπιστοσύνης Εξάλλου, στον πρωτογενή κλάδο η έννοια της εμπιστοσύνης έχει σημαντική βαρύτητα, καθώς αποτελεί κεντρικό στοιχείο της διαδικασίας παραγωγής και εν µέρει και της εµπορίας. Από τη διαδικασία της σποράς μέχρι και τη διαδικασία της συγκομιδής, η εμπιστοσύνη σε παράγοντες που δεν ελέγχονται απόλυτα από τους αγρότες είναι επιβεβλημένη. Κατά τα στάδια της παραγωγής οι γεωργοί είναι εκτεθειμένοι σε κάθε ενδεχόμενο κίνδυνο κι όμως είναι εξοικειωμένοι με αυτή την παράμετρο της εργασιακής τους «ρουτίνας» και παραμένουν στη δραστηριότητα. Η προσαρμογή στις επιταγές της φύσης αποτελεί βάση για τον αγροτικό κόσμο, που ακόμα και στις περιόδους ύφεσης κατάφερε να παραμείνει ενεργός. Η πρόθεση της κυβέρνησης είναι να μπει καθολικό τέλος στα φαινόμενα υπεξαίρεσης αγροτικών επιδοτήσεων και αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει εξίσου μια καλή αφορμή για την ουσιαστική υποστήριξη του κλάδου, μέσω της τοποθέτησης του αγροτικού χαρτοφυλακίου στις βασικές διαχειριστικές προτεραιότητες. Ευκαιρία ανασύστασης Η συγκυρία της νέας προγραμματικής περιόδου είναι επίσης μια καλή ευκαιρία ανασύστασης του κλάδου, καθώς η επιβεβλημένη χάραξη του Στρατηγικού Σχεδίου μπορεί να γίνει εργαλείο για την εξίσου επιβεβλημένη αλλαγή του εγχώριου παραγωγικού μοντέλου. Πάνω από το 70% των χρημάτων που δίνονται στην Ελλάδα στο πλαίσιο της ΚΑΠ αντιστοιχεί στις άμεσες ενισχύσεις, ενώ μεγάλο είναι και το πλήθος των δικαιούχων, καθώς 88% των εκμεταλλεύσεων λαμβάνουν ενισχύσεις. Ωστόσο, η εξάρτηση από τις ενισχύσεις είναι εμφανής, καθώς οι άμεσες ενισχύσεις αποτελούν σχεδόν το 1/3 του εισοδήματος στη γεωργία, ενώ και η κατανομή δεν είναι ιδεατή, αφού το 1/5 των δικαιούχων νέμεται πάνω από το μισό ποσό των ενισχύσεων. Όπως προκύπτει από τις οριστικές εκτιμήσεις (στοιχεία Eurostat, 13/3/2025), η αξία της γεωργικής παραγωγής της χώρας, σε σταθερές τιμές, περιορίστηκε το 2023 σε 11,57 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας σημαντική μείωση σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (-7,7%). Το 2024, αν και τα στοιχεία είναι προσωρινά, προβλέπεται να ανέλθει σε περίπου 12 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας άνοδο (+3,9%), κυρίως εξαιτίας της συμβολής της φυτικής παραγωγής, μια και στη ζωική η εξέλιξη ήταν αρνητική. Στο σύνολό της, η αξία του γεωργικού κλάδου της χώρας, περιλαμβάνοντας τις αξίες της γεωργικής παραγωγής, των δευτερογενών δραστηριοτήτων και των γεωργικών υπηρεσιών, περιορίστηκε το 2023 σε 12,54 δισ. ευρώ, μέγεθος σημαντικά μειωμένο ως προς το προηγούμενο έτος (-6,9%), ενώ το 2024 προβλέπεται να ανακάμψει ανερχόμενη, σύμφωνα με προσωρινές εκτιμήσεις, σε 12,98 δισ. ευρώ (+3,5%).

68

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Πάνω από το 70% των χρημάτων που δίνονται στην Ελλάδα στο πλαίσιο της ΚΑΠ αντιστοιχεί στις άμεσες ενισχύσεις.

Ερήμωση χωριών Η συμμετοχή του αγροτικού τομέα στο ΑΕΠ κινείται τα τελευταία χρόνια στο επίπεδο του 3%. Κι όμως, παρά το μικρό μερίδιο που έχει ο αγροτικός τομέας στην «πίτα» της ανάπτυξης, το αποτύπωμά του είναι πολλαπλάσιο σε επίπεδο απασχόλησης, περιφερειακής ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και βέβαια στήριξης ολόκληρων περιοχών στην ύπαιθρο. Η αδυναμία στήριξης του πρωτογενούς τομέα απειλεί με ερήμωση χωριών και αυτό δεν είναι ένα ακραίο σενάριο. Ήδη η Ισπανία δίνει μάχη με τον χρόνο για να σώσει τα χωριά της και τις αγροτικές περιοχές της από την εγκατάλειψη, διαθέτοντας μεγάλα κονδύλια, πρωτότυπα προγράμματα και τοπικές δράσεις σε μια προσπάθεια να αναστρέψει στο «και πέντε» μια τάση δεκαετιών. Η ίδια ακριβώς τάση διαγράφεται και στην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες, η οποία σε συνδυασμό με

“

Η συγκυρία των σκανδάλων δεν ευνοεί τη διαπραγματευτική ισχύ της χώρας σε ό,τι αφορά τη νέα προγραμματική περίοδο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

το δημογραφικό υποδεικνύουν ότι η εγκατάλειψη της υπαίθρου είναι προ των πυλών. Η γεωργία και η κτηνοτροφία είναι δύο κρίσιμοι τομείς για την εξασφάλιση πολυετούς σταθερότητας στην οικονομία και έτσι οφείλουν να αντιμετωπίζονται. Κι ενώ η θέση αυτή είναι διακομματική, ο κλάδος βιώνει μια παρατεταμένη απαξίωση. Είναι στρατηγική απόφαση της πολιτείας να επιλέξει εάν η τελευταία τετραετία αποτελεί την αρχή του τέλους ή το τέλος της αρχής για την ελληνική αγροτική οικονομία. Η επιβίωση, η ανάδειξη και η ανθεκτικότητα του πρωτογενούς τομέα δεν είναι θέμα της πολιτικής μιας κυβέρνησης ή του ενδιαφέροντος ενός πολιτικού κόμματος. Είναι ένα εθνικό ζήτημα, στο οποίο πρέπει να υπάρξει μια καθολική, σταθερή και ολιστική προσέγγιση. Η στρατηγική για την επόμενη μέρα του αγροτικού κλάδου οφείλει να έχει συνέχεια και να είναι αποκομμένη από μικροπολιτικές και αλλαγές στην κυβερνητική σύνθεση. Η στρατηγική για το μέλλον της αγροτικής οικονομίας κουβαλάει σημαντική ευθύνη, η οποία δεν πρέπει να βαραίνει μονάχα τους κατά κύριο επάγγελμα αγρότες, οι οποίοι, παρά τη στοχοποίηση, δίνουν σκληρή μάχη τις τελευταίες δεκαετίες να διατηρήσουν βιώσιμο τον κλάδο. Ένα shutdown στον πρωτογενή τομέα θα είναι ολέθριο για την ελληνική οικονομία και πλέον είναι η στιγμή ανάληψης ευθυνών και δράσεων

ΣΕ ΣΥΜΠΛΗΓΑΔΕΣ

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Οι προοπτικές για τις μυδοκαλλιέργειες, τους ορυζώνες, την παραγωγή σε ροδάκινα και βερίκοκα και την κτηνοτροφία Της Βάσως Βεγίρη vvegiri@naftemporiki.gr

Ε

νώπιον ασύμμετρων απειλών και μεγάλων προκλήσεων βρίσκονται εν έτει 2025 τέσσερις από τους πιο βασικούς τομείς της πρωτογενούς παραγωγής στη Βόρεια Ελλάδα, λόγω της κλιματικής κρίσης και των ελλιπών υποδομών αντιμετώπισής της και εξαιτίας της ευλογιάς των προβάτων. Συνυπολογιζόμενων του γενικότερου και πανελλαδικής εμβέλειας προβλήματος στις αγροτικές επιχορηγήσεις που έχει προκαλέσει το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και του σημαντικού ποσοστού της πρωτογενούς παραγωγής στο συνολικό ΑΕΠ της περιοχής, η κατάσταση είναι σαφώς ανησυχητική, καθώς πλήττονται παραγωγές με έντονη εξωστρέφεια και υψηλής στο παρελθόν δυναμικότητας, με συνακόλουθες παρενέργειες στη μεταποίηση της περιοχής, η οποία βασίζεται κυρίως στα αγροτικά προϊόντα. Μυδοκαλλιέργειες Η ελληνική παραγωγή μυδιών γίνεται στη συντριπτική της πλειονότητα στον Θερμαϊκό Κόλπο (Θεσσαλονίκη, Πιερία, Ημαθία). Το παραγόμενο προϊόν είναι αναγνωρισμένης υψηλής ποιότητας και κατά 90% εξάγεται σε Ιταλία, Γαλλία και Ισπανία. Οι καταστροφές που έχει προκαλέσει, όμως, η κλιματική αλλαγή τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν οδηγήσει ποσοστό της τάξης του 40% των μυδοκαλλιεργητών εκτός του κλάδου, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες στο θαλάσσιο περιβάλλον έχουν ως αποτέλεσμα να «βράζει» ο γόνος που δίνει τη σοδειά της επόμενης χρονιάς. Το καλοκαίρι του 2024, η καταστροφή του γόνου αλλά και των καλλιεργειών ήταν σχεδόν ολοσχερής και ξεπέρασε τους 1.000 τόνους. Φέτος η κατάσταση είναι καλύτερη, ο γόνος άντεξε στις υψηλές θερμοκρασίες του Ιουλίου και αχτίδα αισιοδοξίας αφήνει η ανακάλυψη πληθυσμών μυδιών με φυ-

σική γονιδιακή μετάλλαξη, που δείχνουν ανθεκτικότητα σε συνθήκες υψηλών θερμοκρασιών. Ωστόσο, πρόσθετο πλήγμα στον κλάδο επιφέρει η αύξηση των παράνομων μυδοκαλλιεργειών. Οι μυδοκαλλιεργητές της Πιερίας, όπου υπάρχει η μόνη οργανωμένη περιοχή ανάπτυξης υδατοκαλλιεργειών, καταγγέλλουν «καρτέλ» παράνομων μυδοκαλλιεργειών στην αντικρινή περιοχή της Χαλάστρας, που ρίχνει την ποιότητα του τελικού προϊόντος, αλλά και τις τιμές της επόμενης χρονιάς. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η ζημιά που έχει υποστεί ο κλάδος την τελευταία πενταετία είναι μεγάλη και οι μυδοκαλλιεργητές ζητούν τη στήριξη της πολιτείας. Σημειωτέον ότι μέχρι το τέλος της φετινής χρονιάς αναμένεται να λειτουργήσει στη Θέρμη ο πρώτος οστρακογεννητικός σταθμός της χώρας, μία τράπεζα γόνου, που θα προσπαθήσει να «θωρακίσει» τον Θερμαϊκό Κόλπο. Ο εν λόγω σταθμός θα χρηματοδοτηθεί από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και θα μπορεί να αναπαραχθεί γόνος μυδιού, κυδωνιού και αχιβάδας. Ορυζώνες Η Θεσσαλονίκη και ειδικότερα ο Δήμος Δέλτα αποτελούν τον πυρήνα της ελληνικής ορυζοπαραγωγής δίνοντας το 70% του ελληνικού ρυζιού, ενώ το 80% της συνολικής παραγωγής ρυζιού της χώρας προέρχεται γενικότερα από την Κεντρική Μακεδονία, καθώς παραγωγή ρυζιού έχει και η Περιφερειακή Ενότητα Σερρών. Ο κλάδος ωστόσο βρίσκεται ανάμεσα σε «συμπληγάδες», καθώς η φετινή χρονιά, όπως έχει επισημάνει στη «Ν» ο πρόεδρος του Α’ Αγροτικού Συνεταιρισμού Χαλάστρας, Χρήστος Γκαντζάρας, είναι πολύ δύσκολη μετά από μια καλή διετία που προηγήθηκε, αφενός λόγω της κάθετης πτώσης των πωλήσεων, αφετέρου λόγω της ανεπάρκειας του νερού για τις ορυζοκαλλιέργειες της περιοχής. Παράλληλα, οι εξαγγελίες δασμών από τον Αμερικανό πρόεδρο έχουν προκαλέσει πρόσθετα προβλήματα και πτώση τιμών, ενώ τα φάρμακα έχουν ανέβει 40% και 50% και το κόστος ενέργειας έχει αυξηθεί και οδήγησε και σε αύξηση του κόστους του ΤΟΕΒ (Τοπικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων) για τους καλλιεργητές. Στο ίδιο μήκος κύματος, η πρόεδρος του Συνδέσμου Ορυζόμυλων Ελλάδος (ΣΟΕ), Γεωργία Κωστηνάκη, στο πλαίσιο του 2ου Φεστιβάλ Ρυζιού που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη τον Σεπτέμβριο, τόνισε ότι

ΦΥ ΤΙΚΟ & ΖΩΙΚΟ

70

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

εκατοντάδες καλλιεργητές βρίσκονται σε οικονομική ασφυξία. Το 2024 η παραγωγή ανήλθε σε 220.000 τόνους, όμως περισσότεροι από 15.000 τόνοι παραμένουν αδιάθετοι, ενώ έχει ξεκινήσει ήδη η νέα σοδειά και οι τιμές παραγωγού κατέρρευσαν στα 300 ευρώ ανά τόνο, πολύ χαμηλότερα από το κόστος παραγωγής. Πρόβλημα προκαλεί παράλληλα και η επανέναρξη των εισαγωγών στην Ε.Ε. φθηνών αλλά αμφιβόλου ποιότητας ρυζιών από φτωχές-τρίτες (εκτός Ε.Ε.) ορυζοπαραγωγούς χώρες όπως Μιανμάρ, Καμπότζη, Βιετνάμ. Για την αναστροφή της κατάστασης οι ορυζοπαραγωγοί της Θεσσαλονίκης ζητούν από την κυβέρνηση στήριξη στο μέτωπο του κόστους ενέργειας, υλοποίηση έργων υποδομής για αύξηση των υδάτινων πόρων στις καλλιέργειες και τη διενέργεια ελέγχων στις εισαγωγές ρυζιών από τρίτες (εκτός Ε.Ε.) χώρες. Ροδάκινα - βερίκοκα H φετινή παραγωγή του βιομηχανικού, δηλαδή του συμπύρηνου ροδάκινου, ήταν μειωμένη κατά 60% σε σύγκριση με πέρυσι, λόγω του παγετού του Μαρτίου αλλά και της εντεινόμενης επιδημίας μικροκαρπίας και παραμόρφωσης των καρπών. Η επιδημία αυτή μάλιστα έπληξε φέτος, σύμφωνα με τους παραγωγούς, ακόμη περισσότερο και τα βερίκοκα, η παραγωγή των οποίων ήταν ούτως ή άλλως πολύ μειωμένη λόγω των παγετών του Μαρτίου, με αποτέλεσμα την «εκτόξευση» των τιμών λιανικής. Η ζημία στην Κεντρική Μακεδονία -με εξαίρεση τη Χαλκιδική- και τη Θεσσαλία ανήλθε σε ποσοστό 80%. Δεδομένου ότι το 90% της παραγωγής συμπύρηνων ροδάκινων λαμβάνει χώρα στην Ημαθία και την Πέλλα -συγκεκριμένα περί τα 155.000 από τα 180.000 στρέμματα ροδακινοκαλλιέργειας βρίσκονται στους δύο αυτούς νομούς-, γίνεται εύκολα κατανοητό το μέγεθος της ζημίας στην τοπική οικονομία. Την ίδια ώρα, επίσης, ο δασμολογικός πόλεμος που έχει ξεκινήσει ο Αμερικανός πρόεδρος έχει διαμορφώσει ένα απολύτως αβέβαιο σκηνικό πωλήσεων, καθώς η αγορά των ΗΠΑ απορροφά παραδοσιακά το 20%-22% των ελληνικών εξαγωγών κομπόστας (και η Ε.Ε. το 45%). Το απόθεμα της τρέχουσας παραγωγικής χρονιάς (αρχές Ιουλίου 2024-τέλη Ιουνίου 2025), δηλαδή οι ποσότητες που δεν πωλήθηκαν, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ένωσης Κονσερβοποιών Ελλάδας

(ΕΚΕ) Κώστα Αποστόλου φαίνεται ότι θα είναι μεγαλύτερο από το περσινό. Κτηνοτροφία Όπως σε ολόκληρη τη χώρα, η πανδημία της ευλογιάς των προβάτων επιφέρει καίριο πλήγμα στην κτηνοτροφική παραγωγή της Βόρειας Ελλάδας, πλήττοντας έμμεσα -και με αναμενόμενη αύξηση έντασης από τους πρώτους μήνες του 2026- και τη μεταποίηση. Μόνο στη Χαλκιδική έχουν θανατωθεί πάνω από 7.500 ζώα και τυροκόμοι της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής τονίζουν ότι πέρα από το ότι η έλλειψη πρώτης ύλης θα φανεί από τους πρώτους μήνες του 2026 (το φθινόπωρο δεν είναι περίοδος συλλογής αιγοπρόβειου γάλακτος και τυροκόμησης) έχει προκύψει ήδη ένα άλλο πρόβλημα: Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, που στερεύει το γάλα, είθισται οι κτηνοτρόφοι να παίρνουν προκαταβολές από τους τυροκόμους και τους κρεοπώλες για να πάρουν τροφές για τα κοπάδια τους προκειμένου να ξαναβγούν στην παραγωγή με τη νέα χρονιά. Όμως, φέτος, λόγω της επιδημίας της ευλογιάς και των μέτρων αντιμετώπισής της, τα πράγματα είναι τόσο συγκεχυμένα και απροσδιόριστα που οι τυροκόμοι και οι κρεοπώλες δεν μπορούν να δώσουν προκαταβολές και να δεσμεύσουν χρήματα για κοπάδια που δεν γνωρίζουν αν θα υπάρχουν, αν θα ζουν αύριο. Κατά συνέπεια απειλούνται με ολοκληρωτική οικονομική καταστροφή οι κτηνοτρόφοι και με αφανισμό ακόμη και υγιή κοπάδια. Παράλληλα, οι τυροκόμοι εκφράζουν ανησυχία και για το τι μέλλει γενέσθαι με τα κατσίκια, καθώς η ευλογιά δεν μεταδίδεται μεν από τα πρόβατα στα κατσίκια, υπό την έννοια ότι τα κατσίκια δεν νοσούν, ωστόσο θεωρούνται φορείς και αφενός είναι άγνωστο εάν θα εκδηλώσουν τη νόσο μετά από δυο-τρεις μήνες, αφετέρου μπορούν ενδεχομένως να μεταδώσουν την ασθένεια. Σε περίπτωση απόφασης θανάτωσης και κοπαδιών κατσικιών, τότε ο κτηνοτροφικός κλάδος θα βρεθεί προ ολοκληρωτικής καταστροφής, με ιδιαίτερα επώδυνες επιπτώσεις στις εξαγωγές φέτας και άλλων ελληνικών τυροκομικών προϊόντων. Επίσης, εύλογα υπάρχει ήδη ο φόβος να αυξηθεί η τιμή του γάλακτος, οπότε θα δημιουργηθούν πρόσθετα προβλήματα σε συνέχεια των προβλημάτων που προέκυψαν την τελευταία τριετία λόγω της αύξησης της τιμής του γάλακτος, που έχουν ως αποτέλεσμα μεγάλο ποσοστό των πολιτών να μην μπορεί να αγοράσει φέτα λόγω των υψηλών τιμών

“

Το προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πρωτογενής τομέας στη Β. Ελλάδα μεταφέρονται στη μεταποίηση της περιοχής, η οποία βασίζεται ως επί το πλείστον στα αγροτικά προϊόντα.

15 χ ιλ .

τόνοι ρυζιού παραμένουν αδιάθετοι

90 %

των ροδάκινων παράγεται σε Ημαθία και Πέλλα

7,5 χ ιλ .

ζώα στη Χαλκιδική έχουν θανατωθεί

ΚΕΦΑ Λ ΑΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

71

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 12 ΜΗΝΩΝ ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Ικανοποίηση στην αγορά για τις εισπράξεις από τη «βαριά βιομηχανία» της χώρας και το γεγονός του θετικού κλεισίματος της φετινής σεζόν για ακόμη μια χρονιά. Πλέον το μεγάλο ζητούμενο για τον κλάδο και τη νέα χρονιά είναι να καταγράψει αξιοζήλευτες επιδόσεις για όλη τη διάρκεια του έτους, με την ανάδειξή της σε δωδεκάμηνο προορισμό Του Φάνη Ζώη fzois@naftemporiki.gr

Ε

χοντας κερδίσει τη μάχη της επιμήκυνσης της σεζόν στα άκρα και εκτός της αιχμής της τουριστικής περιόδου, με θετικό πρόσημο κλείνει και φέτος ο τουρισμός για τη χώρα μας. Την ίδια στιγμή, οι τουριστικές εισπράξεις οδεύουν φέτος προς νέο ρεκόρ, όπως προκύπτει από τα έως τώρα νούμερα, με τον κλάδο να απαιτεί πλέον καλύτερη οργάνωση για μετατροπή της χώρας μας σε προορισμό 12 μηνών. Ο πλέον κρίσιμος μήνας της θερινής σεζόν μαζί με τον Αύγουστο, ο Ιούλιος, κατέγραψε φέτος, παρά τα περί του αντιθέτου λεγόμενα των τουριστικών φορέων, ιστορικό υψηλό, με εντυπωσιακό διψήφιο ποσοστό αύξησης σε επίπεδο εσόδων, σπάζοντας για πρώτη φορά το φράγμα των 4,5 δισ. ευρώ ταξιδιωτικών εισπράξεων, από το επίσης ιστορικό υψηλό των 3,93 δισ. του Ιουλίου του 2024. Οι υψηλές επιδόσεις στην καρδιά του καλοκαιριού οδήγησαν τελικά σε ένα ακόμη ιστορικό υψηλό, αυτό των 12,2 δισ. ευρώ συνολικών εισπράξεων για το επτάμηνο Ιανουαρίου-Ιουλίου του 2025, από τα 10,83 δισ. του περσινού επταμήνου. Επιπλέον, από τα επίσημα νούμερα και την ψαλίδα μεταξύ αφίξεων-εισπράξεων προκύπτει και αύξηση της μέσης δαπάνης ανά ταξίδι φέτος. Οι θετικές επιδόσεις του καλοκαιριού, με βάση τα νούμερα, συνεχίστηκαν και μέσα στο φθινόπωρο, αφού

72

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

η τάση του 2024, αυτή της επιμήκυνσης στο τέλος της θερινής περιόδου, διατηρείται και το 2025, πολύ περισσότερο αν ληφθεί υπόψη μία ακόμη πρωτιά τον φετινό Οκτώβριο. Για πρώτη φορά φέτος, για τον δεύτερο μήνα του φθινοπώρου οι αεροπορικές προγραμμάτισαν πάνω από το όριο των 3 εκατομμυρίων προσφερόμενων θέσεων σε εισερχόμενες πτήσεις, στο +5,3% σε σχέση με τον αντίστοιχο περσινό μήνα, αύξηση υψηλότερη σε μηνιαία βάση ακόμη και από το τετράμηνο Ιουνίου - Σεπτεμβρίου. Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί σημαντική παρακαταθήκη για το μεγάλο ζητούμενο, να παγιωθεί δηλαδή η τάση των υψηλότερων επιδόσεων του ελληνικού τουρισμού στα άκρα της σεζόν, κατά τους μήνες δηλαδή εκτός της κύριας θερινής τουριστικής περιόδου. Σε έναν απολογισμό της φετινής θερινής σεζόν, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, πέντε είναι τα βασικά στοιχεία που φαίνεται ότι θα καθορίσουν φέτος σε μεγάλο βαθμό την πορεία των εισπράξεων για το τουριστικό 2025.  Αύξηση των αεροπορικών θέσεων μέσα στο φθινόπωρο: Ήδη από πέρυσι έχει καταγραφεί σημαντική αύξηση των προγραμματισμένων αεροπορικών θέσεων από τις αεροπορικές, εγχώριες και ξένες, μέσα στο φθινόπωρο, ως αποτέλεσμα της τάσης για περισσότερα ταξίδια από τους Ευρωπαίους εκτός υψηλής σεζόν,

Χρειάζεται ολοκληρωμένος σχεδιασμός προβολής της χώρας ως χειμερινού προορισμού και όχι μόνο καλοκαιρινού

προς αποφυγήν ζέστης αλλά και υψηλών τιμών ειδικά τον Αύγουστο. Η τάση αυτή καταγράφεται και φέτος στη χώρα μας, αλλά και σε άλλες μεγάλες τουριστικές αγορές της Μεσογείου. Για την Ελλάδα, με βάση τα δεδομένα που συγκεντρώνει το ΙΝΣΕΤΕ, τόσο για τον Σεπτέμβριο, με πάνω από 943.000 θέσεις, όσο και για τον Οκτώβριο, με πάνω από 583.000, η αύξηση των προγραμματισμένων αεροπορικών θέσεων στους ελληνικούς προορισμούς κινείται στο 4,9% και για τους δύο μήνες του φθινοπώρου, όταν για τον Ιούλιο ήταν στο +3,4% και για τον Αύγουστο στο +4,3%.  Οι υψηλές πτήσεις της αμερικανικής αγοράς: Η αγορά των ΗΠΑ φέτος το καλοκαίρι έχει περισσότερες πτήσεις από ποτέ, 103 την εβδομάδα, και έχει επιτύχει μέχρι στιγμής τη μεγαλύτερη άνοδο στο πρώτο εξάμηνο μεταξύ των 5 τοπ ξένων αγορών για την Ελλάδα (Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ιταλία, ΗΠΑ). Επιπλέον, ήδη για τον Μάιο του 2026 ανακοινώθηκε ένας νέος προορισμός στο Ντάλας, που βρίσκεται από τις αρχές Αυγούστου στα συστήματα κρατήσεων. Στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, οι αφίξεις Αμερικανών κατοίκων στο επτάμηνο ανήλθαν στις 661.000, σημειώνοντας άνοδο 5% σε σχέση με το αντίστοιχο επτάμηνο του 2024, όπου ο αντίστοιχος αριθμός ήταν στις 629.000. Αντίστοιχη άνοδο κατά 5% καταγράφει και μεμονωμένα ο Ιούλιος. Την ίδια στιγμή, με βάση τα στοιχεία από την ΤτΕ, οι τουριστικές εισπράξεις από τις ΗΠΑ ξεπέρασαν για πρώτη φορά την περίοδο του πρώτου εξαμήνου του 2025 τα 700 εκατ. ευρώ και μόνο για τον μήνα Ιούνιο τα 247 εκατ. ευρώ. Η αύξηση στις εισπράξεις της περιόδου Ιανουάριου - Ιουνίου 2025 αντιστοιχεί σε 29,4% φτάνοντας τα 704 εκατ. ευρώ από 544 εκατ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2024, ενώ μόνο για τον Ιούνιο η άνοδος που καταγράφεται αγγίζει το 65% με εισπράξεις στα 247 εκατ. ευρώ. Φέτος η Ελλάδα αυξάνει σε διψήφια ποσοστά τα νούμερά της σε σχέση με την εισερχόμενη κίνηση από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Πολύ σημαντικό ρόλο στην αύξηση αυτή, πέραν της δυναμικής που παρουσιάζει η χώρα μας στις ΗΠΑ, λόγω των αυξημένων αεροπο- ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

73

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

► ρικών συνδέσεων που ξεπέρασαν για πρώτη φορά τις 100 σε εβδομαδιαία βάση μέσα στο καλοκαίρι, έχει και η ελληνική ομογένεια.  Η πορεία άλλων βασικών αγορών: Αν και το πρώτο εξάμηνο υπήρχαν βασικές αγορές εισερχόμενου τουρισμού που παρουσίασαν μείωση στις αφίξεις, όπως η αγορά της Γαλλίας με πτώση κατά 9,8% την περίοδο Ιανουάριου - Ιουνίου, σε επίπεδο εισπράξεων καταγράφεται από όλες άνοδος - εξαιτίας βέβαια και των υψηλότερων τιμών. Ακόμη και η Γαλλία έχει άνοδο κατά 2,1%. Η Γερμανία εμφανίζει άνοδο με διψήφιο ποσοστό αύξησης εισπράξεων στο 13,5% με μικρότερη άνοδο αφίξεων στο 4,7%, ενώ οι Άγγλοι τουρίστες εμφανίζουν μείωση της μέσης δαπάνης τους σε σχέση με πέρυσι (+11% εισερχόμενη κίνηση και +7% οι εισπράξεις στο α’ εξάμηνο, +14,9% στην κίνηση του Ιουνίου και μόλις +3% στις εισπράξεις). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον -αν και με μικρό μερίδιο επί του συνόλου- έχουν τα στοιχεία από την αγορά του Ισραήλ. Αντίθετα με τις αρχικές εκτιμήσεις τον Ιούνιο, όταν ξέσπασε μεγάλη κρίση στα γεωπολιτικά, η Ελλάδα το φετινό καλοκαίρι έχει περαιτέρω άνοδο. Στο μεγαλύτερο αεροδρόμιο της χώρας, το «Ελευθέριος Βενιζέλος», για το επτάμηνο του 2025 οι αφίξεις από το Ισραήλ σημείωσαν εντυπωσιακό ποσοστό ανόδου κατά 51%, φτάνοντας τις 202.000 έναντι των 134.000 αφίξεων της περιόδου Ιανουάριου - Ιουλίου του 2024, ενώ μόνο τον Ιούλιο καταγράφηκαν περίπου 31.000 αφίξεις Ισραηλινών. Διψήφια αύξηση καταγράφει η κίνηση και στα 14 περιφερειακά αεροδρόμια, Ακτίου, Χανίων, Κέρκυρας, Καβάλας, Κεφαλονιάς, Θεσσαλονίκης, Ζακύνθου, Κω, Mυτιλήνης, Μυκόνου, Ρόδου, Σάμου, Σαντορίνης, Σκιάθου. Παρά τις δυσκολίες της αγοράς στο ξεκίνημα του καλοκαιριού, η επιβατική κίνηση από/προς Ισραήλ εμφανίζεται αυξημένη κατά 12,6%, με επιπλέον 17.000 επιβάτες σε σύγκριση με τον Ιούλιο του 2024.  Πληθωρισμός και τιμές: Σε σχέση με τον πληθωρισμό και τις τιμές, είναι ενδεικτικό ότι, με βάση τα στοιχεία της Eurostat, ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα ανήλθε σε 3,7% τον Ιούλιο, ενώ τον Ιούνιο είχε διαμορφωθεί σε 3,6% κι έναν χρόνο νωρίτερα (Ιούλιος 2024) κυμαινόταν στο 3%. Σύμφωνα με τα τελικά στοιχεία της Eurostat, η ετήσια ποσοστιαία αύξηση των τιμών στην Ευρωζώνη διατηρήθηκε στο 2% τον Ιούλιο του 2025, χωρίς μεταβολή σε σχέση με τον Ιούνιο, ενώ πέρυσι το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 2,6%. Στις τιμές των ξενοδοχείων ειδικά φέτος, με βάση τα επίσημα στοιχεία από το Ινστιτούτο Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος, η μέση τιμή διάθεσης δίκλινου δωματίου τον Ιούνιο ανά την Ελλάδα διαμορφώθηκε στα 147 ευρώ, έναντι 142 ευρώ πέρυσι.  Στοιχείο προβληματισμού, όπως προκύπτει από την ανάλυση των στοιχείων που καταγράφει η Τράπεζα της Ελλάδος, είναι η μείωση της αναλογίας των οδικών αφίξεων: Τόσο οι εισπράξεις όσο και η ταξιδιωτική εισερχόμενη κίνηση παρουσιάζουν μεγάλη πτώση τον Ιούνιο για τις χώρες της Ε.Ε. εκτός της Ζώνης του ευρώ, στις οποίες περιλαμβάνονται και βασικές αγορές

74

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Οι αεροπορικές προγραμμάτισαν πάνω από το όριο των 3 εκατ. θέσεων σε εισερχόμενες πτήσεις τον Οκτώβριο.

Χειμώνας στην Καβάλα με το χιόνι να έχει καλύψει την πόλη.

►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

► οδικού τουρισμού για την Ελλάδα, όπως Βουλγαρία και Ρουμανία. Η πτώση για τον Ιούνιο σε επίπεδο εισπράξεων από χώρες εκτός της Ευρωζώνης αντιστοιχεί σε 18,8% και σε επίπεδο εισερχόμενης κίνησης ακόμη μεγαλύτερη, στο 35,5%, ποσοστά που οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ενδεχομένως το ελληνικό τουριστικό προϊόν έχει καταστεί πιο ακριβό για τις τσέπες των πιο κοντινών μας αγορών που έρχονται στην Ελλάδα οδικώς. Το κομμάτι των οδικών αφίξεων που τροφοδοτεί τουριστικά ειδικά τη βόρεια Ελλάδα είναι και αυτό που μείωνε τη μέση δαπάνη τα προηγούμενα χρόνια, γιατί οι Βαλκάνιοι ξοδεύουν λιγότερο. Τώρα, στο α’ εξάμηνο του 2025, η μέση δαπάνη ανά ταξίδι διαμορφώνεται στα 623 ευρώ, με αύξηση κατά 10,1% έναντι της αντίστοιχης περιόδου του 2024, ενώ μόνο για τον Ιούνιο ήταν λίγο πάνω από τα 682 ευρώ, με άνοδο κατά 10,2%. Συντονισμός δράσεων Για να γίνει η χώρα μας ένας ολοκληρωμένος 12μηνος προορισμός, όπως αναφέρουν στελέχη της αγοράς, απαιτούνται συντονισμένες δράσεις και συνεργασίες, με ενίσχυση των εναλλακτικών μορφών τουρισμού, καθώς η Ελλάδα δεν είναι μόνο ήλιος και θάλασσα. Για να προσελκύσει επισκέπτες τον χειμώνα, πρέπει να αναδείξει άλλες μορφές τουρισμού, όπως:  Πολιτιστικός τουρισμός: Προβολή των αρχαιολογικών χώρων, των μουσείων, των μνημείων.  Γαστρονομικός τουρισμός: Προώθηση της τοπικής κουζίνας και των τοπικών προϊόντων. Οργάνωση μαγειρικών σεμιναρίων, επισκέψεις σε οινοποιεία και ελαιουργεία.  Αθλητικός τουρισμός: Δημιουργία υποδομών για αθλητικά γεγονότα και δραστηριότητες (ποδηλασία, ορειβασία, τρέξιμο) που μπορούν να πραγματοποιηθούν όλο τον χρόνο.  Θεματικός τουρισμός: Τουρισμός ευεξίας, συνεδριακός, αγροτουρισμός.  Ταυτόχρονα, για να υποστηριχθεί η επέκταση της σεζόν, είναι απαραίτητη η βελτίωση των υποδομών.  Συνδεσιμότητα: Εξασφάλιση απευθείας αεροπορικών συνδέσεων με σημαντικές ευρωπαϊκές πόλεις, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Λειτουργία των νέων αεροδρομίων όπως στο Καστέλι, που αναμένεται να συμβάλει καθοριστικά σε αυτόν τον τομέα.  Οδικό δίκτυο: Εκσυγχρονισμός του οδικού δικτύου για ευκολότερη πρόσβαση στους εναλλακτικούς προορισμούς.  Λειτουργία καταλυμάτων και επιχειρήσεων: Εξασφάλιση ότι ένας ικανός αριθμός ξενοδοχείων, εστιατορίων και καταστημάτων θα παραμένει ανοιχτός, προκειμένου να εξυπηρετεί τους επισκέπτες εκτός σεζόν.  Στρατηγικό μάρκετινγκ και προβολή: Απαιτείται ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός για την προβολή της χώρας ως χειμερινού προορισμού. Αυτό περιλαμβάνει τη δημιουργία καμπάνιας που θα αναδεικνύει τις εναλλακτικές δραστηριότητες και τη μοναδική εμπειρία που μπορεί να προσφέρει η Ελλάδα εκτός του καλοκαιριού

76

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Το Μουσείο της Ακρόπολης επισκέπτονται κάθε χρόνο χιλιάδες τουρίστες.

Η Ιερά Μονή Ρουσάνου στα Μετέωρα.

Οι καταρράκτες αποτελούν πόλο έλξης για τους επισκέπτες στην Έδεσσα.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

78

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΚΡΥΦΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Πώς διαμορφώνονται το αποτύπωμα και οι προοπτικές για τον επιταχυντή των τουριστικών επιδόσεων της Ελλάδας Της Χριστίνας Χρυσανθοπούλου cchrisanthopoulou@naftemporiki.gr

► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

79

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

80

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η

εικόνα της Ελλάδας στα μάτια του κόσμου δεν είναι μόνο ήλιος και θάλασσα. Είναι ο Παρθενώνας στο φως, ο ήχος του ανέμου στους Δελφούς, η αντήχηση της τραγωδίας στην Επίδαυρο, η ενέργεια ενός καλοκαιρινού φεστιβάλ στην Καλαμάτα ή τη Θεσσαλονίκη. Είναι οι στιγμές εκείνες όπου ο πολιτισμός δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό, αλλά ως πρωταγωνιστής της εθνικής αφήγησης και, ταυτόχρονα, ως οικονομικός κινητήρας. Σε μια εποχή όπου η ελληνική οικονομία επιδιώκει σταθερή και βιώσιμη ανάπτυξη μετά από χρόνια κρίσεων, ο πολιτισμός αναδεικνύεται ως στρατηγικός τομέας. Όχι περιφερειακά, όχι διακοσμητικά, αλλά ουσιαστικά. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Τράπεζας της Ελλάδος, το ΑΕΠ της χώρας θα αυξηθεί κατά 2,3% το 2025. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πολιτιστικός και δημιουργικός τομέας (ΠΔΤ) συνεισφέρει περίπου το 2%3% της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας και απασχολεί σχεδόν 145.000 εργαζόμενους. Η συμβολή του στον τουρισμό είναι ακόμη μεγαλύτερη: πάνω από το 60% των επισκεπτών έρχονται στη χώρα για πολιτιστικούς λόγους. Αυτοί οι αριθμοί, όμως, είναι απλώς η επιφάνεια μιας πολύ βαθύτερης πραγματικότητας. Η σχέση πολιτισμού και οικονομίας στην Ελλάδα δεν είναι πρόσφατη ανακάλυψη. Από την κλασική εποχή, όταν τα Παναθήναια συγκέντρωναν πλήθη από όλο τον γνωστό κόσμο, έως τη βυζαντινή περίοδο και τις μεταγενέστερες λαϊκές γιορτές, οι πολιτιστικές δραστηριότητες λειτουργούσαν ως οικονομικοί μοχλοί. Στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., η άνθηση των τεχνών και της φιλοσοφίας συνέπεσε με την οικονομική ακμή, ενώ φεστιβάλ όπως τα Διονύσια έφερναν εμπορική κίνηση και διεθνή ακτινοβολία. Στην Αρχαία Ελλάδα, ο πολιτισμός κατείχε κεντρική θέση στην κοινωνική ζωή των πολιτών: οι παραστάσεις στο θέατρο, οι αγώνες στα Παναθήναια και τα Διονύσια, οι φιλοσοφικές συζητήσεις στις αγορές δεν ήταν απλώς ψυχαγωγία, αλλά στιγμές συλλογικής ταυτότητας, εκπαίδευσης και κοινωνικής συνοχής. Ο πολιτισμός ήταν το νήμα που ένωνε την καθημερινότητα με την ταυτότητα, ενισχύοντας παράλληλα την οικονομική δραστηριότητα μέσω εμπορίου, χειροτεχνίας και διοργάνωσης εκδηλώσεων. Στη βυζαντινή εποχή, η τέχνη και η αρχιτεκτονική τροφοδοτούσαν εργαστήρια, εμπόριο και ταξίδια, ενώ κατά την Οθωμανική περίοδο τα πανηγύρια και οι λαϊκές γιορτές διατηρούσαν ένα δίκτυο πολιτιστικών και οικονομικών ανταλλαγών. Μεταγενέστερα, η σύγχρονη Ελλάδα χρησιμοποίησε τον πολιτισμό ως εργαλείο ανασυγκρότησης και διεθνούς προβολής. Το Φεστιβάλ Αθηνών, που ιδρύθηκε το 1955, λειτούργησε ως σύγχρονο «όχημα» για να προβληθεί η αρχαία κληρονομιά και να ενισχυθεί ο τουρισμός, ενώ φεστιβάλ σε άλλες πόλεις, όπως το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ή το Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, ενίσχυσαν την περιφερειακή ανάπτυξη και καλλιέργησαν νέες δημιουργικές κοινότητες. Σήμερα, η Ελλάδα διαθέτει 20 μνημεία ενταγμένα στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, προσελκύοντας εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως και τροφοδοτώντας δεκάδες τοπικές οικονομίες. Από τις Μυκήνες μέχρι τα Μετέωρα, η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι απλώς μνήμη, είναι και κινητήΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Στα κύρια μνημεία της Ελλάδας συγκαταλέγονται οι Δελφοί.

ρια δύναμη για το μέλλον, δημιουργώντας συνδέσεις ανάμεσα σε τοπικές κοινότητες, επιχειρήσεις και διεθνείς επισκέπτες. Η Ακρόπολη και τα μνημεία Δεν υπάρχει άλλος τομέας όπου η σύνδεση πολιτισμού και τουρισμού να είναι τόσο άμεση όσο στα μνημεία της χώρας. Η Ακρόπολη, το Παναθηναϊκό Στάδιο, ο Ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο, οι Δελφοί, η Αρχαία Ολυμπία, η Επίδαυρος, ο Μυστράς, τα Μετέωρα, αλλά και βασικά μνημεία της Αθήνας, όπως το Θησείο, το Αρχαιολογικό Μουσείο, η Ρωμαϊκή Αγορά, το Αρχαίο Θέατρο του Διονύσου, η Μονή Δαφνίου, η Βιβλιοθήκη του Αδριανού και πολλά ακόμη, δεν είναι απλώς τουριστικοί προορισμοί. Είναι τοπόσημα παγκόσμιας εμβέλειας, σύμβολα της διαχρονικής ελληνικής παρουσίας, που διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό. Τα μνημεία αυτά και πολλά άλλα αποτελούν τον κύριο λόγο επίσκεψης για εκατομμύρια ταξιδιώτες κάθε χρόνο, στηρίζοντας όχι μόνο την πρωτεύουσα αλλά και την περιφέρεια. Περιοχές όπως η Αργολίδα (Επίδαυ-

“

Σε μια εποχή όπου η ελληνική οικονομία επιδιώκει σταθερή και βιώσιμη ανάπτυξη μετά από χρόνια κρίσεων, ο πολιτισμός αναδεικνύεται ως στρατηγικός τομέας.

ρος, Μυκήνες) ή η Φωκίδα (Δελφοί) έχουν αναπτύξει ολόκληρα τουριστικά οικοσυστήματα γύρω από τους αρχαιολογικούς χώρους, από ξενοδοχεία και εστιατόρια μέχρι εργαστήρια χειροτεχνίας και παραγωγή τοπικών προϊόντων. Χωρίς την Ακρόπολη, η Αθήνα θα ήταν μια άλλη πόλη. Χωρίς αυτά τα μνημεία, η Ελλάδα θα είχε πολύ πιο περιορισμένη διεθνή εμβέλεια. Μόνο η Ακρόπολη προσελκύει περίπου 2 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως, ενώ τα Μετέωρα και η Επίδαυρος ξεπερνούν τις 500.000. Η οικονομική τους αξία δεν μετριέται μόνο σε εισιτήρια και ξενοδοχεία, αλλά στη συνολική αναγνωρισιμότητα και την προστιθέμενη αξία της χώρας στο διεθνές στερέωμα. Τα μνημεία αυτά δημιουργούν έμμεσες θέσεις εργασίας σε τομείς όπως η εστίαση, η φιλοξενία, οι μεταφορές, τα ταξιδιωτικά πρακτορεία, τα εργαστήρια αναπαλαίωσης και τα μουσεία. Στο επίκεντρο τα φεστιβάλ Πέρα από τα μνημεία, ένας δεύτερος πυλώνας πολιτιστικής δυναμικής είναι τα φεστιβάλ. Από το Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου μέχρι το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, το Φεστιβάλ Φιλίππων στην Καβάλα, το Διεθνές Φεστιβάλ Πατρών και το Rockwave Festival στην Αθήνα, η Ελλάδα έχει χτίσει ένα πυκνό δίκτυο εκδηλώσεων που λειτουργούν ως καταλύτες οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής. Σε αυτά προστίθενται το Διεθνές Φεστιβάλ Ολύμπου, το Φεστιβάλ Νεανικής Δημιουργίας στη Σύρο, το Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Μολάων, η Εβδομάδα Σύγχρονης Τέχνης στην Κρήτη, ►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

► το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων κ.ά., δημιουργώντας πλήρη γεωγραφική και θεματική κάλυψη της χώρας και προσφέροντας ποικιλία που καλύπτει από κλασική έως σύγχρονη τέχνη, κινηματογράφο, μουσική και χορό. Τα φεστιβάλ αυτά δεν περιορίζονται στη σκηνική παρουσία· προσφέρουν εκπαιδευτικά εργαστήρια, καλλιτεχνικές συνεργασίες, διεθνείς συμπράξεις, σεμινάρια για νέους δημιουργούς και πλατφόρμες δικτύωσης, διευρύνοντας τις δυνατότητες της νεολαίας και ενισχύοντας τη διάδοση της ελληνικής δημιουργικότητας στο εξωτερικό. Η οικονομική τους συνεισφορά εκτείνεται σε πολλαπλά επίπεδα: από την ενίσχυση της τοπικής εστίασης και των ξενοδοχείων, έως την ανάπτυξη μικρών επιχειρήσεων χειροτεχνίας, τεχνολογίας και παραγωγής πολιτιστικών προϊόντων που συνδέονται με τις εκδηλώσεις. Επιπλέον, η διεθνής απήχηση πολλών φεστιβάλ φέρνει χιλιάδες ξένους επισκέπτες κάθε χρόνο, ενισχύοντας όχι μόνο τα έσοδα αλλά και τη διεθνή εικόνα της Ελλάδας ως πολιτιστικού προορισμού υψηλού επιπέδου, ενώ δημιουργεί ευκαιρίες για πολιτιστικές συμπράξεις και τουριστικά πακέτα που διαρκούν πέρα από τη διάρκεια των εκδηλώσεων. Τα φεστιβάλ λειτουργούν επίσης ως κοινωνικοί κόμβοι: συνδέουν τοπικές κοινότητες, δημιουργούν πλατφόρμες διαλόγου, ενισχύουν την πολιτιστική συμμετοχή και προάγουν τη συμμετοχή πολιτών όλων των ηλικιών. Οι εκδηλώσεις αυτές, από τις μεγάλες σκηνές της Επιδαύρου και της Ολυμπίας μέχρι τα νεανικά μουσικά φεστιβάλ στην περιφέρεια, συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας ζωντανής, συμμετοχικής πολιτιστικής κουλτούρας, που ενισχύει την κοινωνική συνοχή, την πολιτιστική ταυτότητα και δίνει πραγματικό νόημα στον πολιτισμό ως παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης, δημιουργικότητας και εθνικής προβολής. Μέσα από αυτές τις εκδηλώσεις, η Ελλάδα δεν παρουσιάζεται απλώς ως τουριστικός προορισμός, αλλά ως ζωντανός οργανισμός πολιτισμού, όπου η παράδοση και η σύγχρονη δημιουργία συνυπάρχουν και αλληλοτροφοδοτούνται, προσφέροντας ένα μοναδικό, ολοκληρωμένο πολιτιστικό αφήγημα στον επισκέπτη.

Υπερβαίνουν τις 500.000 οι επισκέπτες της Επιδαύρου σε ετήσια βάση.

της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας της Ελλάδας συνεισφέρει ο πολιτισμός. Δημιουργικές βιομηχανίες και καινοτομία Η συμβολή του πολιτισμού στην οικονομία δεν περιορίζεται σε μνημεία και φεστιβάλ. Οι δημιουργικές βιομηχανίες (κινηματογράφος, μόδα, διαφήμιση, design, μουσική, gaming και ψηφιακό περιεχόμενο) αποτελούν πλέον βασικό πυλώνα ανάπτυξης και καινοτομίας. Παραδείγματα όπως η διεθνής κινηματογραφική παραγωγή στην Ελλάδα, η φιλοξενία γυρισμάτων μεγάλων ξένων ταινιών, οι συνεργασίες με πλατφόρμες streaming όπως το Netflix και η προώθηση ελληνικών χιλ. εργαζόμενοι απασχολούνται στον πολιτιστικό brands στο εξωτερικό δημιουργούν πολλαπλασιαστικαι δημιουργικό τομέα της χώρας. κά οικονομικά και πολιτιστικά οφέλη, ενώ ενισχύουν την προβολή της χώρας διεθνώς. Επιπλέον, startups και εταιρείες τεχνολογίας στον τομέα του πολιτιστικού τουρισμού αξιοποιούν δεδομένα, εφαρμογές AR/VR και ψηφιακές πλατφόρμες για να προσφέρουν καινοτόμες εμπειρίες στους επισκέπτες, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας και επενδυτικά κίνητρα. Η ψηφιοποίηση μουσείων και αρχαιολογικών χώρων, η χρήση VR και AI σε εκπαιδευτικές και τουριστικές εφαρμογές, όπως οι πλατφόρμες DIGIPAST και Ancient Olympia: Common των τουριστών έρχονται στην Ελλάδα για πολιτιστικούς λόγους.

Grounds, επεκτείνουν σημαντικά την προσβασιμότητα

82

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς παγκοσμίως. Παράλληλα, η αξιοποίηση NFTs για μοναδικά ψηφιακά πολιτιστικά αγαθά, η ανάπτυξη ψηφιακών εκθέσεων και οι εικονικές ξεναγήσεις δημιουργούν νέες πηγές εσόδων και ενισχύουν την «ψηφιακή πολιτιστική οικονομία», ανοίγοντας δρόμους για επενδύσεις, διεθνή συνεργασία και προβολή της σύγχρονης δημιουργικότητας της Ελλάδας. Οι δημιουργικές βιομηχανίες, συνδυασμένες με τεχνολογικές εφαρμογές, μετατρέπουν τον πολιτισμό σε στρατηγικό εργαλείο ανάπτυξης, συνδέοντας την παράδοση με την καινοτομία και ενισχύοντας την οικονομική και κοινωνική δυναμική της χώρας. Ολιστική στρατηγική Η Ελλάδα έχει σήμερα την ευκαιρία να υιοθετήσει μια ολιστική στρατηγική για τον πολιτισμό, συνδέοντάς τον με τον τουρισμό, την καινοτομία, την εκπαίδευση και την ψηφιακή οικονομία. Ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το Creative Europe και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, σε συνδυασμό με φορολογικά κίνητρα για δωρεές σε πολιτιστικά ιδρύματα, μπορούν να πολλαπλασιάσουν την επίδραση της δημόσιας και ιδιωτικής επένδυσης. Ο πολιτισμός στην Ελλάδα αποδεικνύεται στρατηγικός μοχλός ανάπτυξης, που συνδέει την ταυτότητα, την ιστορία και την οικονομία. Τα μνημεία, τα φεστιβάλ, οι δημιουργικές βιομηχανίες και οι ψηφιακές τεχνολογίες προσφέρουν πολλαπλά οφέλη: ενισχύουν τον τουρισμό, δημιουργούν θέσεις εργασίας, προάγουν την καινοτομία και αναβαθμίζουν τη διεθνή εικόνα της χώρας

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΣΤΗΝ ΑΙΧΜΗ ΤΟΥ ΕΞΑΓΩΓΙΚΟΥ ΔΟΡΑΤΟΣ Η ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Οι επιδόσεις των Περιφερειών Μακεδονίας και Θράκης και η συμβολή τους στο αποτύπωμα εξωστρέφειας της χώρας Της Βάσως Βεγίρη vvegiri@naftemporiki.gr

Δ

εύτερη μεγαλύτερη εξαγωγική δύναμη πανελλαδικά και «πρωταγωνίστρια» όσον αφορά ειδικότερα τα τρόφιμα-ποτά είναι η Κεντρική Μακεδονία, με εξαγωγές αγαθών αξίας 8,1 δισ. ευρώ (στοιχεία 2024). Γενικότερα, δε, ο ρόλος της Βόρειας Ελλάδας, σύμφωνα με δύο πρόσφατες έρευνες του Συνδέσμου Εξαγωγέων ΣΕΒΕ, είναι στρατηγικός στις εξαγωγές της χώρας, χάρη και στην προνομιακή γεωγραφική της θέση, που της επιτρέπει την πρόσβαση σε επτά αγορές μέσα σε 26 ώρες, ωστόσο με μεγάλες ανισότητες μεταξύ της Κεντρικής Μακεδονίας αφενός και των Περιφερειών Δυτικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης αφετέρου.

Ανατολική Μακεδονία και Θράκη Αναλυτικότερα, σύμφωνα με την «Έρευνα Ελληνικών Εξαγωγών 2025 ΣΕΒΕ: Ευκαιρίες & Τάσεις» του ΣΕΒΕ και της Grant Thornton και με την πολύ πρόσφατη «Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά περιφέρεια 2020-2024» του ΣΕΒΕ, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη σημειώνει μικρή αύξηση κάθε χρόνο, με τις εξαγωγές της να ανέρχονται σε 1,19 δισ. ευρώ το 2024, έναντι 1,01 δισ. το 2021 και 789 εκατ. το πανδημικό 2020. Τα κυριότερα προϊόντα που εξάγει η περιοχή είναι τα τρόφιμα, τα χημικά-πλαστικά και τα κλωστοϋφαντουργικά-ενδύματα, με κύριο προορισμό τη γειτονική Τουρκία με μερίδιο 9,8%, λόγω κυρίως των πωλήσεων ελληνικού βαμβακιού, και ακολουθούν οι Γερμανία, Ιταλία, ΗΠΑ και Βουλγαρία. Μεταξύ 2023 και 2024 η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη κατέγραψε αύξηση εξαγωγών κατά 12,9% και παρά την αύξηση των εισαγωγών κατά 14,5% (142,1 εκατ.), το εμπορικό πλεόνασμα ανήλθε σε 67,7 εκατ. ευρώ.

84

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Πηγή: ΣΕΒΕ

7,9

2024

8,1

2023

2022

2021

2020

Δυτική Μακεδονία Aνατολική Μακεδονία - Θράκη Κεντρική Μακεδονία

5,9 7, 5

9,4

9,4

(σε δισ. ευρώ)

ΕΞΕΛΙΞΗ ΕΞΑΓΩΓΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ

0,3

0,4

0,4

1,0 1,2

1,1

0,3

1,0

0,2

0,8

8,1

6,2

4,9

►

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

85

9,7

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

► Δυτική Μακεδονία Στη Δυτική Μακεδονία, την ίδια ώρα, οι εξαγωγές δεν ξεπέρασαν το 2024 σε αξία τα 364,5 εκατ. ευρώ έναντι 296,5 εκατ. το 2021 και 212,9 εκατ. το πανδημικό 2020, με κυριότερο εξαγωγικό κλάδο την ένδυση-κλωστοϋφαντουργία (30,8% των συνολικών εξαγωγών), κυρίως λόγω της γούνας, ενώ οι καλύτεροι πελάτες συνολικά για τα αγαθά της περιοχής είναι οι αγορές της Αλβανίας, της Ιταλίας, της Βόρειας Μακεδονίας, της Φινλανδίας και της Γερμανίας. Η Δυτική Μακεδονία, όπως σημειώνεται στη μελέτη, παρουσιάζει ακόμα την ιδιαιτερότητα των αλλαγών που φέρνει η απολιγνιτοποίηση, αλλά και μεγάλες ενδοπεριφερειακές ανισότητες, ενώ οι εξαγωγές της παρέμειναν αμετάβλητες μεταξύ 2024 και 2023. Το εμπορικό ισοζύγιο παρέμεινε πλεονασματικό, αυξημένο κατά 1,4%. Κεντρική Μακεδονία Όσον αφορά, δε, την κραταιά εξαγωγικά Κεντρική Μακεδονία, στην αιχμή του εξαγωγικού δόρατος βρίσκονται τα τρόφιμα, ενώ τη μερίδα του λέοντος κατέχει η Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης. Πιο συγκεκριμένα, τα τρόφιμα -κυρίως φρούτα, λαχανικά και γαλακτοκομικά- κατέχουν ποσοστό 35,4% επί του συνόλου των εξαγωγών της Κεντρικής Μακεδονίας, ακολουθούν τα πετρελαιοειδή με 21,8% και τα χημικά και πλα«Οι εξαγωγές της Κεντριστικά με 18,5%. κής Μακεδονίας αγγίζουν Κύριοι εξαγωγικοί τα 8 δισ. ευρώ», επισημαίπροορισμοί της Κενει ο πρόεδρος του Συνδέντρικής Μακεδονίας σμου Εξαγωγέων (ΣΕΒΕ), είναι η γειτονική Βόρεια Σίμος Διαμαντίδης. Μακεδονία, η Γερμανία, η Βουλγαρία, η Ιταλία και οι ΗΠΑ και ακολουθούν η Κύπρος, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ρουμανία, η Τουρκία και η Σερβία. Οι εξαγωγές της Κεντρικής Μακεδονίας κατέγραψαν οριακή μόνο αύξηση μεταξύ 2024 και 2023, της τάξης του 2,1%, φτάνοντας τα 8,1 δισ., προσεγγίζοντας τα επίπεδα του 2022. Το μερίδιο της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας ανέρχεται σε 16,4% επί του συνόλου των ελληνικών εξαγωγών με τα πετρελαιοειδή και σε 19,2% χωρίς αυτά. Ο δείκτης επικάλυψης (εξαγωγές/ εισαγωγές) ανέρχεται για την Κεντρική Μακεδονία για το έτος 2024 σε 78,1%.

“

Δεν έχουν επηρεαστεί προσώρας οι ελληνικές εξαγωγές από τους δασμούς Τραμπ, όπως διαπιστώνει ο ΣΕΒΕ.

86

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Γεωγραφία και κλάδοι Σε περιφερειακό επίπεδο, οι τρεις κορυφαίες εξαγωγικές περιφέρειες της χώρας εξακολουθούν και για το 2024 να είναι η Αττική, η Κεντρική Μακεδονία και η Πελοπόννησος, οι οποίες συγκεντρώνουν το 82% των συνολικών εξαγωγών της χώρας. Το 2024 η Αττική παρέμεινε η «ατμομηχανή» της ελληνικής εξαγωγικής δραστηριότητας, με 27,1 δισ. (55,0% μερίδιο), αν και μειωμένες κατά 3,2% σε σχέση με το 2023. Η Κεντρική Μακεδονία σημείωσε ήπια άνοδο (+2,1%) φτάνοντας τα 8,1 δισ., ενώ η Πελοπόννησος εμφάνισε υποχώρηση κατά 3,5%, στα 5,2 δισ. Σημαντικές θετικές μεταβολές καταγράφηκαν σε ορισμένες μικρότερες περιφέρειες: η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη αύξησε τις εξαγωγές της κατά 12,9% (1,19 δισ.), ενώ το Νότιο Αιγαίο ενίσχυσε τις επιδόσεις του κατά 26,8% (390,1 εκατ.). Αντίθετα, το Βόρειο Αιγαίο σημείωσε μεγάλη πτώση (-28,7%) περιοριζόμενο σε μόλις 79,5 εκατ. εξαγωγές και εξαγωγική επίδοση 3,8%. Αντίστοιχα, οι εισαγωγές αυξήθηκαν το 2024 κατά 2,5%, φτάνοντας τα 82,9 δισ., γεγονός που διεύρυνε εκ νέου το εμπορικό έλλειμμα στα 33,5 δισ. (10,3% υψηλότερο έναντι 2023). Την ίδια ώρα, σε κλαδικό επίπεδο, τα πετρελαιοειδή, με εξαγωγές 14,9 δισ. και μερίδιο 30,2%, αποτελούν τον σημαντικότερο κλάδο. Από τις εξαγωγές της Περιφέρειας Αττικής, το 30,4% αφορά τον κλάδο των πετρελαιοειδών. Ομοίως, για την Περιφέρεια Πελοποννήσου, το 74% των εξαγωγών αφορά τα πετρελαιοειδή. Δεύτερος σημαντικότερος κλάδος τα τρόφιμα με μερίδιο 18,8% επί του συνόλου της χώρας και ειδικότερα στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας έχουν μερίδιο 35,4% και στην Περιφέρεια Θεσσαλίας 63,6%. Ο κλάδος των χημικών και πλαστικών αποτελεί τον 3ο σημαντικότερο με μερίδιο 13,4%, με μεγαλύτερη τη συμμετοχή των Περιφερειών Κρήτης (20,8%) και Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης (14,5%). Αναφορικά με τους εξαγωγικούς προορισμούς, Ιταλία, Γερμανία και Κύπρος κατέκτησαν τις τρεις πρώτες θέσεις, με μερίδιο 10,6%, 7,0% και 6,3%, αντίστοιχα.

Περιφερειακές ανισότητες «Εξάγουμε προϊόντα και υπηρεσίες, όπως ο τουρισμός, η ναυτιλία, τα logistics, αξίας 100 δισ. ευρώ. Κάθε τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες αύξησης των εξαγωγών σημαίνουν μία ποσοστιαία μονάδα αύξησης του ΑΕΠ. Το 82% των εξαγωγών της Ελλάδας γίνεται από τρεις Περιφέρειες (Αττική, Κεντρική Μακεδονία, Πελοπόννησος). Το 20% των επιχειρήσεων κάνει το 80% των εξαγωγών, άρα χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να μειώσουμε τις ενδοπεριφερειακές ανισότητες. Πρέπει να παράγουμε πιο πολλά προϊόντα για να εξάγουμε περισσότερα και να καταπολεμήσουμε το εμπορικό έλλειμμα, που είναι τραγικά μεγάλο (ευτυχώς το μειώνουν οι υπηρεσίες), ενώ μετά το 2032 οι πληρωμές τόκων για το χρέος θα αυξηθούν. Πρέπει να ρίξουμε το εμπορικό έλλειμμα. Οι Έλληνες πολλές φορές δεν συνεργαζόμαστε, μόνο έτσι όμως θα αλλάξουμε το παραγωγικό μοντέλο. Στοχεύουμε σε περισσότερες εξαγωγές από περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις και περισσότερες περιφέρειες. Οι εξαγωγές της Κεντρικής Μακεδονίας αγγίζουν τα 8 δισ. ευρώ, επενδύουμε στην καινοτομία και την εξωστρέφεια», τονίζει, βάσει των παραπάνω πορισμάτων των δύο ερευνών, ο πρόεδρος του Συνδέσμου Εξαγωγέων (ΣΕΒΕ), Σίμος Διαμαντίδης. Όσον αφορά, δε, τις επιπτώσεις στις ελληνικές εξαγωγές από τους δασμούς Τραμπ, ο πρόεδρος του ΣΕΒΕ διαπιστώνει ότι για την ώρα δεν έχουν επηρεαστεί και εκφράζει αισιοδοξία ότι μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους θα υπάρξουν θετικά νέα αναφορικά με το αίτημα που έχει υποβληθεί από την ελληνική πλευρά για εξαίρεση των ελληνικών τροφίμων.

«Ακτινογραφία» της ΠΚΜ Σαφείς και μάλιστα μεγάλες ανισότητες διαπιστώνονται, εξάλλου, και μεταξύ των επιμέρους περιφερειακών ενοτήτων (πρώην νομοί) της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, καθώς η Θεσσαλονίκη πρωταγωνιστεί εξαγωγικά, με την αξία των εξαγωγών της να συνεισφέρει τα 5,621 δισ. από τα συνολικά 8,1 δισ. ευρώ της Περιφέρειας το 2024. Ακολουθεί η Ημαθία με εξαγωγές αξίας 569,1 εκατ. ευρώ, το Κιλκίς με 537,3 εκατ. ευρώ, η Πέλλα με 513,9 εκατ. και με μεγάλη διαφορά η Χαλκιδική με 291,9 εκατ. ευρώ, η Πιερία με 271,8 εκατ. ευρώ και οι Σέρρες με εξαγωγές αξίας 263 εκατ. ευρώ. Πρώτος εξαγωγικός κλάδος της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης είναι τα πετρελαιοειδή με μερίδιο 26,5% και πρώτος εξαγωγικός προορισμός η Βόρεια Μακεδονία με μερίδιο 18,4%. Τα τρόφιμα αποτελούν τον κύριο εξαγωγικό κλάδο των Περιφερειακών Ενοτήτων Ημαθίας, Πέλλας, Χαλκιδικής, Πιερίας και Σερρών και τα μέταλλα τον πρώτο εξαγωγικό κλάδο της Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς, ενώ η Γερμανία αποτελεί τον κύριο εξαγωγικό προορισμό τόσο της Ημαθίας όσο και του Κιλκίς και της Χαλκιδικής, οι ΗΠΑ της Πέλλας, η Βουλγαρία της Πιερίας και η Ιταλία της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι η Θεσσαλονίκη κινήθηκε πτωτικά τόσο το 2024 όσο και το 2023, με εξαγωγές 5,621 δισ. ευρώ πέρυσι έναντι 5,663 δισ. το 2023, 5,846 δισ. ευρώ το 2022, 4,259 δισ. το 2021 και 3,306 δισ. το πανδημικό 2020. Στον αντίποδα, οι άλλες έξι περιφερειακές ενότητες κινήθηκαν ανοδικά ως προς τις εξαγωγές τους το 2024

Η Ο

& Σ Η Α Κ Ν Ρ

ΙΚ

ΤΑ

ΛΗ

Ν

Ω Γ

Ν

Ή Κ Ι Τ ΕΛ ΙΣ

Υ

Ά Τ

Ι ΚΟ Ν Ο

Α 4

Μ Ι Α

ΕΝΈΡΓΕΙΑ, ΒΙΟΜΗΧ ΑΝΙΚΉ ΠΟΛΙΤΙΚΉ Κ ΑΙ Σ ΤΡΑΤΗΓΙΚ Ή ΑΥ Τ ΟΝΟΜΊ Α

ΑΡΘΡΟ ●

Η ανάπτυξη της οικονομίας ενισχύει το κοινωνικό μέρισμα Με γνώμονα το δημόσιο και το εθνικό συμφέρον και με στόχο τη διατήρηση της δημοσιονομικής, της μακροοικονομικής, αλλά και της πολιτικής σταθερότητας, επιταχύνουμε τις μεταρρυθμίσεις, προκειμένου η συλλογική πρόοδος να μετατραπεί σε μόνιμη ατομική ευημερία για όλους

Η Νίκος Παπαθανάσης Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών

Ελλάδα τα τελευταία έξι χρόνια σημειώνει σημαντική πρόοδο με στόχο τη σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη, τόσο σε επίπεδο εισοδημάτων όσο και σε επίπεδο ισόρροπης ανάπτυξης στο σύνολο των περιφερειών της χώρας. Μέσα σε ένα περιβάλλον πολιτικής σταθερότητας -σε αντίθεση με τους ισχυρούς ανέμους που προκαλούν σοβαρούς τριγμούς ακόμα και σε χώρες όπως η Γαλλία-, η πατρίδα διατηρεί ρυθμούς ανάπτυξης κατά πολύ υψηλότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το δημόσιο χρέος μειώνεται. Οι επενδύσεις και οι εξαγωγές αυξάνονται. Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας είναι γεγονός. Η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής δημιουργεί πλεονάσματα. Οι προϋπολογισμοί για την Παιδεία και την Υγεία αυξάνονται. Οι φόροι μειώνονται. Το μέρισμα της ανάπτυξης επιστρέφει στην κοινωνία. Στις οικογένειες με παιδιά, στους μισθωτούς και στους συνταξιούχους, στους ένστολους και στους αγρότες, στην ελληνική περιφέρεια. Η ανεργία πέφτει σε μονοψήφια, προ κρίσης ποσοστά. Πάνω από μισό εκατομμύριο νέες θέσεις εργασίας δημιουργούνται. Το brain drain αντιστρέφεται. Αυτός ο ενάρετος κύκλος δημιουργήθηκε και ανατροφοδοτείται χάρη στην απαρέγκλιτη εφαρμογή μιας στρατηγικής η οποία, για πρώτη φορά, στηρίζεται σε συγκεκριμένους πυλώνες: την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, την κατάρτιση και την επανακατάρτιση, την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή, τη στήριξη της επιχειρηματικότητας, της ανταγωνιστικότητας, της εξωστρέφειας και της καινοτομίας. Σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των εθνικών αυτών στόχων διαδραματίζουν οι ευρωπαϊκοί και εθνικοί πόροι που εξασφαλίσαμε, ως προϊόν καθημερινής σκληρής και συστηματικής δουλειάς. Το μετρήσιμο αποτέλεσμα αποτυπώνεται στο Αναπτυξιακό

Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, το οποίο ανέρχεται πλέον στα 14,6 δισ. ευρώ για το 2025 - το μεγαλύτερο πρόγραμμα της τελευταίας 15ετίας, καθώς το 2019 το ΠΔΕ έφτανε μόλις στα 5,6 δισ. ευρώ. Ενώ τη διετία 20252026 αναμένεται ότι θα διοχετευθούν στην οικονομία περίπου 32 δισ. ευρώ. Το μετρήσιμο αποτέλεσμα αποτυπώνεται, επίσης, στο γεγονός ότι η Ελλάδα διατηρεί τις πρώτες θέσεις στην ευρωπαϊκή κατάταξη τόσο αναφορικά με την υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου «Ελλάδα 2.0», που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όσο και στην υλοποίηση του ΕΣΠΑ. Οι πόροι αυτοί, σε αντίθεση με τις αιτιάσεις που διατυπώνονται στον δημόσιο διάλογο, κατευθύνονται στη χρηματοδότηση έργων και μεταρρυθμίσεων που αφορούν τους πολλούς, την κοινωνία, την καθημερινότητα των συμπολιτών μας. Αδιάψευστη απόδειξη αποτελούν παραδείγματα όπως: Οι δράσεις για την ενεργειακή και ευρύτερη αναβάθμιση νοσοκομείων και κέντρων υγείας, πανεπιστημίων, κατοικιών, αλλά και επιχειρήσεων. Το Εθνικό Πρόγραμμα Προληπτικών Εξετάσεων «Προλαμβάνω». Ο Ηλεκτρονικός φάκελος και ο αριθμός 1566 για την Υγεία. Οι διαδραστικοί πίνακες σε σχολεία και το ψηφιακό φροντιστήριο. Δράσεις για την ψηφιακή εκπαίδευση και την ενδυνάμωση των ηλικιωμένων και ΑμεΑ. Προγράμματα κατάρτισης και απασχόλησης. Προγράμματα αντιμετώπισης του στεγαστικού, όπως το «Σπίτι μου ΙΙ». Έργα όπως η κατασκευή φοιτητικών κατοικιών

Το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων ανέρχεται πλέον στα 14,6 δισ. ευρώ για το 2025 το μεγαλύτερο πρόγραμμα της τελευταίας 15ετίας.

και μονάδων επεξεργασίας αποβλήτων. Τα ηλεκτρικά λεωφορεία. Δεκάδες έργα οδικής ασφάλειας. Ο ψηφιακός βοηθός MyAIgov. Και φυσικά, παρεμβάσεις για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, όπως το πρόγραμμα «Εξωστρέφεια για ΜμΕ», και διεύρυνσης της περιμέτρου δανεισμού από τραπεζικά ιδρύματα. Ενδεικτικά, μόνο μέσω του ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ έχουν χορηγηθεί δάνεια ύψους 1,92 δισ. ευρώ, με το 91% αυτών να κατευθύνεται προς επιχειρήσεις με κύκλο εργασιών μικρότερο από 10 εκατ. ευρώ και το 90% σε επιχειρήσεις με λιγότερους από 50 εργαζόμενους. Ωστόσο, δεν εφησυχάζουμε. Με στόχο να μη χαθεί ευρώ, διατηρούμε τη δυναμική της οικονομίας και τη διεκδικητική στάση στις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις με τους Ευρωπαίους εταίρους μας. Η Ελλάδα πρωταγωνιστεί στις διαβουλεύσεις αναφορικά με την αναθεώρηση προγραμμάτων. Τονίζοντας, με κάθε ευκαιρία, ότι η διατήρηση ενός επαρκούς και διασφαλισμένου προϋπολογισμού θα ενισχύσει τη διατήρηση της ευρωπαϊκής ενότητας και την επιτυχή αντιμετώπιση των υφιστάμενων και μελλοντικών προκλήσεων, για μια Ευρώπη πιο ανταγωνιστική, πιο ανθεκτική και κυρίως πιο δίκαιη κοινωνικά. Μια Ευρώπη που θα δημιουργήσει ακόμα περισσότερες θέσεις εργασίας, θα ενισχύσει μέτρα για τη στέγη, την καινοτομία, τη διαχείριση των υδάτων. Έχοντας πλήρη επίγνωση των προβλημάτων, με γνώμονα το δημόσιο και το εθνικό συμφέρον, και με στόχο τη διατήρηση της δημοσιονομικής, της μακροοικονομικής, αλλά και της πολιτικής σταθερότητας, την περαιτέρω ενίσχυση των επενδύσεων, της επιχειρηματικότητας και των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας, με πρώτο το ανθρώπινο δυναμικό της, επιταχύνουμε τις μεταρρυθμίσεις, προκειμένου η συλλογική πρόοδος να μετατραπεί σε μόνιμη ατομική ευημερία για όλους. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

91

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΚΟΣΤΟΣ ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΑΠΑΝΘΡΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Η στροφή της Ε.Ε. προς το αμερικανικό LNG παραπέμπει στις καλένδες τα περί ενεργειακής ανεξαρτησίας της Ε.Ε.

92

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Πολλοί είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν, ως επί το πλείστον αρνητικά, τη μετάβαση της Ευρώπης σε ένα περισσότερο «πράσινο» ενεργειακό περιβάλλον, όπου παρά τα όσα έχουν γίνει μέχρι τώρα πολλά απομένουν ακόμη να γίνουν Του Μιχάλη Μαστοράκη mmastorakis@naftemporiki.gr

Ζ

ητούμενο παραμένει, παρά τα χρόνια που έχουν μεσολαβήσει και τα βήματα που έχουν γίνει από τις απαρχές του εγχειρήματος, το βασικό επίδικο της ενεργειακής μετάβασης στην Ευρώπη. Το ένα σκέλος αφορά την ενεργειακή ανεξαρτησία της γηραιάς ηπείρου και το άλλο την οικονομική διάσταση περί «φθηνής πράσινης ενέργειας» που θα προσφέρει υπολογίσιμο συγκριτικό πλεονέκτημα στις ευρωπαϊκές οικονομίες και δη την ευρωπαϊκή βιομηχανία, που «ασθμαίνει» επικίνδυνα, εν μέσω σφοδρών ανταγωνισμών με τους «εμπορικούς εταίρους» και σε συνθήκες πολεμικής οικονομίας. Οι διαπιστώσεις της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς και του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας (2021-2022) και πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (20112019), Μάριο Ντράγκι, κατά τον απολογισμό ενός έτους από τη δημοσίευση της έκθεσης Ντράγκι είναι ενδεικτικές, αναγνωρίζοντας αμφότεροι τα σημαντικά βήματα που απομένουν να γίνουν ιδίως στο κομμάτι της ενέργειας. «Ας είμαστε ξεκάθαροι - οι τιμές ενέργειας παραμένουν πολύ υψηλές, εξαιρετικά ασταθείς και με μεγάλη ανομοιομορφία από χώρα σε χώρα της Ε.Ε.», σημείωσε χαρακτηριστικά η πρόεδρος της Κομισιόν, για να προσθέσει ότι «σε ορισμένα κράτη-μέλη το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας φτάνει το τριπλάσιο άλλων χωρών». Υπενθυμίζεται ότι η έκθεση Ντράγκι ξεχωρίζει τρεις βασικούς πυλώνες, με τον πρώτο να αφορά την κάλυψη του κενού καινοτομίας της Ε.Ε. με τους ανταγωνιστές ΗΠΑ και Κίνα, τον δεύτερο την απανθρακοποίηση και ανταγωνιστικότητα και τον τρίτο τη μείωση των

εξαρτήσεων της Ε.Ε. Γίνεται φανερό ότι το ενεργειακό κόστος, άμεσα ή έμμεσα, διαπερνάει το σύνολο των βασικών προτεραιοτήτων της Ε.Ε., είτε ως προαπαιτούμενο είτε ως φυσικό επακόλουθο ενεργειών που συμβαίνουν προς εξυπηρέτηση του ενός ή του άλλου άξονα στρατηγικής. Το Νο1 ζήτημα Υπό αυτό το πρίσμα, το ζήτημα του κόστους ενέργειας αναδεικνύεται σε Νο1 ζήτημα στην ευρωπαϊκή στρατηγική, γεγονός που αποτυπώθηκε τόσο στον απολογισμό της Φον ντερ Λάιεν όσο και στον σχολιασμό του Μάριο Ντράγκι, ο οποίος, σε ανάλογο μήκος κύματος με την πρόεδρο της Επιτροπής, στάθηκε ιδιαίτερα στην «απόσταση» που χρειάζεται να διανύσει η Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου τα σχετικά «νούμερα» να διαμορφωθούν στα επιθυμητά επίπεδα. «Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ε.Ε. είναι σχεδόν τέσσερις φορές υψηλότερες έναντι των ΗΠΑ. Οι τιμές ενέργειας για τη βιομηχανία είναι υπερδιπλάσιες κατά μέσο όρο», επισήμανε, μεταξύ άλλων, ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ. Πιο συγκεκριμένα, για το LNG τόνισε ότι «η Ευρώπη είναι ήδη ο μεγαλύτερος αγοραστής αμερικανικού LNG στον κόσμο και έχει δεσμευτεί να διαθέσει έως και 750 δισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικά ενεργειακά προϊόντα σε βάθος τριετίας. Όποιοι κι αν είναι οι όροι αυτής της συμφωνίας, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ευκαιρία αλλαγής του τρόπου με τον οποίο αγοράζουμε φυσικό αέριο. Από τον Μάρτιο, το LNG που φτάνει στην Ευρώπη έχει κοστίσει 60%-90% περισσότερο από ό,τι θα κόστιζε το ίδιο το φυσικό αέριο στις ΗΠΑ - ακόμη και μετά τον υπολογισμό του κόστους μεταφοράς και επαναεριοποίησης». Υπό αυτά τα δεδομένα, ο Μάριο Ντράγκι ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

93

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ

► δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρωτοβουλία της Ε.Ε. περί «κοινών αγορών φυσικού αερίου» που εγκαινιάστηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, επισημαίνοντας ωστόσο ότι θα πρέπει να λειτουργήσουν με τρόπο που να περιορίσουν την εν λόγω «ψαλίδα». Εξάρτηση στην εξάρτηση; Σε κάθε περίπτωση, η στροφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς το αμερικανικό LNG σε αντικατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου και με την προοπτική περαιτέρω εμβάθυνσης της συνεργασίας Ε.Ε.-ΗΠΑ και σε άλλα ενεργειακά προϊόντα συνοδεύεται από ανάλογους προβληματισμούς επί του «έκδηλου ζητήματος» που θέλει, ως έχουν σήμερα τα πράγματα, η μία εξάρτηση να διαδέχεται την άλλη, παραπέμποντας στις καλένδες τα περί ενεργειακής ανεξαρτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε πρόσφατη έκθεσή του και αρκετά πριν ανακοινωθεί το deal Ε.Ε.-ΗΠΑ σχετικά με την προμήθεια ενεργειακών προϊόντων συνολικής αξίας 750 δισ. δολαρίων σε βάθος τριετίας, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IΕΑ) σημειώνει: «Το παγκόσμιο ισοζύγιο φυσικού αερίου είναι επισφαλές. Η ζήτηση συνεχίζει να αυξάνεται, ενώ η προσφορά παραμένει περιορισμένη, αναγκάζοντας την Ευρώπη να επανεξετάσει την πολιτική της. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) έγινε σωσίβιο, ιδιαίτερα από συμμάχους όπως οι ΗΠΑ. Αλλά αυτή η στροφή εγείρει επίσης σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τους κινδύνους της ενεργειακής εξάρτησης». Άλλωστε, σε αυτή την κατεύθυνση η ανάπτυξη της πράσινης ενέργειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποκτά μια πρόσθετη στρατηγική διάσταση, αυτή της εγχώριας πηγής ενέργειας, που βέβαια μένει για την ώρα ημιτελής χωρίς την πλατιά ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης που να μπορούν να αντισταθμίσουν με επιτυχία το διαχρονικό πρόβλημα της «στοχαστικότητας» της πράσινης ηλεκτροπαραγωγής. Σε κάθε περίπτωση, η όλη συζήτηση, όπως προαναφέρθηκε, που καταλήγει να θέτει ερωτήματα για τη «φόρμουλα» της ενεργειακής μετάβασης μέχρι και ερωτήματα για την αναγκαιότητά της, εδράζεται στο πυρηνικό ερώτημα περί ενεργειακού κόστους, με μια πρόσθετη διαφοροποίηση να έγκειται ανάμεσα στις χώρες που εξάγουν και τις χώρες που εισάγουν ενέργεια, μιλώντας για το κομμάτι των υδρογονανθράκων. Το θέμα χωρίς μανδύες Τα παραπάνω εξηγούν τόσο το debate που εκτυλίσσεται εντός της Ε.Ε. περί της ενεργειακής μετάβασης και πώς θα πρέπει να προχωρήσουμε στην «επόμενη μέρα», όσο και τις «αιχμηρές» και «κυνικές» δηλώσεις Τραμπ περί ΑΠΕ και κλιματικής αλλαγής, που προφανώς αντικατοπτρίζουν και μια σημαντικά διαφορετική προσέγγιση των πραγμάτων. Ο Ντόναλντ Τραμπ υπήρξε σαφής και από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ πριν από έναν μήνα, αφού τόνισε για πολλοστή φορά την πρόθεση της αμερικανικής διοίκησης να ηγηθεί του ενεργειακού τομέα σε παγκόσμιο επίπεδο, καθιστώντας την Ευρώπη βασικό πελάτη των ΗΠΑ.

94

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ανάπτυξη της πράσινης ενέργειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποκτά μια πρόσθετη στρατηγική διάσταση, αυτή της εγχώριας πηγής ενέργειας, που βέβαια μένει για την ώρα ημιτελής χωρίς την πλατιά ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης.

του εφοδιασμού της Ε.Ε. με ΥΦΑ το 2025 προέρχεται από τις ΗΠΑ.

δισ. ευρώ για ορυκτά καύσιμα από τη Ρωσία διέθεσε το 2024 η Ε.Ε.

του συνόλου των εισαγωγών πετρελαίου της Ε.Ε. το 2024 ήταν από τις ΗΠΑ.

«Οι ΑΠΕ είναι η πιο ακριβή και χαμηλής ποιότητας ενέργεια που υπάρχει, είναι ένα αστείο…» είπε και πρόσθεσε ότι «ακόμη και η Κίνα, που έχει επενδύσει τεράστια ποσά σε ανεμογεννήτριες, χρησιμοποιεί άνθρακα και πετρέλαιο. Θέλω να δώσω συγχαρητήρια και στη Γερμανία, που, ενώ είχε χαράξει πορεία στην πράσινη ενέργεια, κατανόησε γρήγορα τον κίνδυνο και δεν χρεοκόπησε». Συνέχισε λέγοντας ότι «η μεγαλύτερη απάτη στον κόσμο είναι η κλιματική αλλαγή. Δεν υπάρχει καμία από τις προβλέψεις για τον πλανήτη που να έχει επιβεβαιωθεί. Είναι ένα επικίνδυνο αφήγημα η λεγόμενη “πράσινη απάτη”, εφευρέθηκε από απατεώνες που σέρνουν ολόκληρες χώρες στη χρεοκοπία και την αποτυχία. Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα είναι άλλη μία έκφραση αυτής της απάτης». Και έτσι ο «έμπορος» κ. Τραμπ έφτασε στο… προκείμενο, δηλαδή στη βασική στόχευση της πολιτικής του τοποθέτησης: «Αν χρειάζεστε ενέργεια - και οι περισσότεροι εδώ μέσα χρειάζεστε άμεσα», είπε στους παρισταμένους, «είμαστε εδώ να σας προσφέρουμε σε απίστευτες ποσότητες πετρέλαιο, αέριο και "καθαρό όμορφο άνθρακα"», όπως έχει επιβάλει να αναφέρεται στον Λευκό Οίκο. Πέρα από τις όποιες λεκτικές διατυπώσεις και ιδεολογικές αποχρώσεις στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει και αφορά το θέμα του ενεργειακού κόστους, αναγνωρίζοντας ότι αποτελεί κρίσιμη παράμετρο στην εξίσωση της ανταγωνιστικότητας. Το πρόβλημα αναγνωρίζεται ευρέως, με τη διαφοροποίηση να έγκειται στη διέξοδο, καθώς αυτή ►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ

► προσλαμβάνεται διαφορετικά από περίπτωση σε περίπτωση, προσμετρώντας τις διαφορετικές επιμέρους επιδιώξεις και συμφέροντα που συναντιούνται από οικονομία σε οικονομία. Βέβαια, βλέποντας τη μεγάλη εικόνα και σε συνέχεια των επισημάνσεων του Μάριο Ντράγκι, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται να βρίσκονται στην πιο δεινή θέση, καθώς, μη διαθέτοντας εγχώριους ενεργειακούς πόρους και με την «πράσινη» ενέργεια να μην μπορεί να στηρίξει ακόμη επαρκώς το ηλεκτρικό σύστημα, καταλήγουν να αναζητούν έξωθεν λύσεις (βλέπε αμερικανικό LNG), που ωστόσο συνοδεύονται και από ένα στοιχείο ομηρίας που κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι μπορεί να αποτελέσει τη βάση για να επαναληφθούν στον έναν ή τον άλλον βαθμό τα φαινόμενα που είδαμε κατά την περίοδο της ενεργειακής κρίσης μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Τι βλέπει ο καταναλωτής Αξίζει να σημειωθεί ότι όλη αυτή η συζήτηση δεν περιορίζεται μονάχα στο «high level» επίπεδο, αλλά φτάνει έως τα κάτω και τον τελικό καταναλωτή, που ακόμη «αναζητά» τη φθηνή πράσινη ενέργεια στον λογαριασμό ρεύματος που λαμβάνει κάθε μήνα. Το θέμα έχει απασχολήσει έντονα, με την πιο «ριζοσπαστική γραμμή σκέψης» να μιλά για ανάγκη αναθεώρησης της αρχιτεκτονικής της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με ολική ή μερική εγκατάλειψη της «οριακής τιμολόγησης» και του «target model» και πιο ήπιες προσεγγίσεις να εστιάζουν σε επιμέρους μέτρα και παρεμβάσεις που σε κάθε περίπτωση θα αποσυνδέσουν τον τελικό καταναλωτή από τα σκαμπανεβάσματα της χονδρικής αγοράς και θα επιβεβαιώσουν μπρος στα μάτια του το φθηνό κόστος πράσινης ενέργειας, κάτι που μέχρι στιγμής παρουσιάζεται λίγο έως πολύ ως θεωρητικό σχήμα. Από την πλευρά της η Κομισιόν, έχοντας ήδη απορρίψει μια φορά τις ριζικές αλλαγές στο μοντέλο της αγοράς κατά την περίοδο της ενεργειακής κρίσης, αναγνωρίζει το πρόβλημα και προσανατολίζεται σε μέτρα και παρεμβάσεις προς αυτή την κατεύθυνση, που θα ανακοινωθούν το επόμενο διάστημα, ενώ ανάλογα κινούνται και οι εθνικές κυβερνήσεις, με τον βασικό «πονοκέφαλο» προσώρας να αφορά το ενεργειακό κόστος στη βιομηχανία.

Η «βάση» για το deal μεταξύ των ΗΠΑ και της Ε.Ε. Οι ΗΠΑ είναι ήδη ένας από τους κορυφαίους ενεργειακούς εταίρους της Ε.Ε. και, μακράν, ο πρώτος προμηθευτής Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (ΥΦΑ) της Ε.Ε., με το 55% του εφοδιασμού μας με ΥΦΑ να προέρχεται από τις ΗΠΑ μέχρι στιγμής το 2025. Οι ΗΠΑ είναι επίσης ο πρώτος προμηθευτής πετρελαίου της Ε.Ε. (17% του συνόλου των εισαγωγών της Ε.Ε. το 2024) και βασικός προμηθευτής πυρηνικών καυσίμων και υπηρεσιών καυσίμων, με εξαγωγές των ΗΠΑ προς την Ε.Ε. αξίας περίπου 700 εκατ. ευρώ το 2024. Η συνολική ικανότητα εισαγωγής ΥΦΑ της Ε.Ε. ανέρχεται σήμερα σε περίπου 250 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, υπερδιπλάσια από τις τρέχουσες ετήσιες εισαγωγές ΥΦΑ. Ειδικότερα, μεταξύ 2022 και 2024, ανατέθηκαν σε ολόκληρη την Ε.Ε. 12 νέοι τερματικοί σταθμοί ΥΦΑ και 6 έργα επέκτασης, προσθέτοντας 70 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα δυναμικότητας εισαγωγής. Στο πλαίσιο αυτό, τα τελευταία χρόνια η Ε.Ε. εισάγει περίπου 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ΥΦΑ ετησίως από τις ΗΠΑ. Επί του παρόντος, 13 κράτη-μέλη της Ε.Ε. διαθέτουν την αναγκαία υποδομή για την εισαγωγή ΥΦΑ. Η Ε.Ε. διαθέτει άφθονη πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα για την υποδοχή πρόσθετων εισαγωγών ΥΦΑ, μεταξύ άλλων από τις ΗΠΑ, για την αντικατάσταση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου. Το ποσό των 250 δισ. δολ. ετησίως για τα επόμενα τρία έτη είναι ο εκτιμώμενος μέσος όρος των συνολικών εισαγωγών

Στα «κόκκινα» η ελληνική βιομηχανία Ενδεικτική άλλωστε είναι η τοποθέτηση του προέδρου του ΣΕΒ, Σπύρου Θεοδωρόπουλου, κατά την πρόσφατη Ανοικτή Γενική Συνέλευση του Συνδέσμου, όπου, αναφερόμενος, μεταξύ άλλων, στο θέμα του ενεργειακού κόστους, επανέλαβε ότι παραμένει καθοριστικός παράγοντας για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Τόνισε ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες με το υψηλότερο κόστος ενέργειας στην Ε.Ε., γεγονός που διαβρώνει οριζόντια την ανταγωνιστικότητα όλων των κλάδων και επηρεάζει αρνητικά τον πληθωρισμό. Όπως σημείωσε, για τη βιομηχανία -και ιδιαίτερα για την ενεργοβόρο- η πρόσβαση σε ανταγωνιστική και προβλέψιμη ενέργεια αποτελεί όρο επιβίωσης

96

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ενέργειας της Ε.Ε. από τις ΗΠΑ βάσει διεξοδικής και αξιόπιστης αξιολόγησης, η οποία έλαβε υπόψη τα ακόλουθα:  Τρέχοντες όγκους εισαγωγών ΥΦΑ, πετρελαίου, πυρηνικών καυσίμων και υπηρεσιών καυσίμων των ΗΠΑ στην Ε.Ε., οι οποίοι ανέρχονται ήδη σε περίπου 90-100 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Παράλληλα, συνεχίζουμε να διαφοροποιούμε τις πηγές ενέργειας και να επενδύουμε στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας μακροπρόθεσμα.  Εκτιμώμενες πρόσθετες ποσότητες πετρελαίου, φυσικού αερίου και πυρηνικών καυσίμων, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο της απομάκρυνσης από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Το 2024 η Ε.Ε. εξακολουθούσε να εισάγει ορυκτά καύσιμα αξίας περίπου 22 δισ. ευρώ από τη Ρωσία και πυρηνικό εφοδιασμό αξίας περίπου 700 εκατ. ευρώ.  Βασικές επενδύσεις, υπηρεσίες και εξαγωγές ενεργειακών τεχνολογιών των ΗΠΑ στην Ε.Ε., ιδίως στον πυρηνικό τομέα για συμβατικούς και μικρούς δομοστοιχειωτούς αντιδραστήρες (SMR), όπου έχουμε ήδη σαφείς ενδείξεις για το πού εμπλέκονται εταιρείες των ΗΠΑ. Ενώ έχουν αναπτυχθεί αξιόπιστες προβλέψεις, οι τελικές ποσότητες και η κατανομή μεταξύ πετρελαίου, ΥΦΑ και υπηρεσιών πυρηνικών καυσίμων και καυσίμων θα εξαρτηθούν από διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των τιμών των βασικών εμπορευμάτων, των συναλλαγματικών ισοτιμιών, των αποφάσεων FID που λαμβάνονται από τους φορείς υλοποίησης έργων κ.λπ. Οι παράγοντες αυτοί θα καθοριστούν από τις εμπορικές συναλλαγές.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

98

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν δρομολογήσει χρηματοδοτήσεις σημαντικών έργων ΑΠΕ.

► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

99

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

► Η στήριξη πράσινων επενδυτικών

σχεδίων αποτελεί έναν από τους βασικότερους άξονες στα business plans των τραπεζών Της Μαριάνθης Πελεκανάκη mpelekanaki@naftemporiki.gr

Ο

ι κίνδυνοι λόγω κλιματικής κρίσης, οι ενεργειακοί στόχοι και η βιωσιμότητα έχουν φέρει στο επίκεντρο των επιχειρηματικών σχεδίων των τραπεζών τη βιώσιμη ή αλλιώς πράσινη χρηματοδότηση. Αυτή συνιστά πλέον έναν από τους βασικότερους άξονες των business plans, σε σημείο μάλιστα που ανάλογα με τις ενέργειες που υλοποιούν στον τομέα αυτό, επηρεάζονται τα οικονομικά αποτελέσματά τους. Συνολικά, δισεκατομμύρια έχουν δοθεί από τις τράπεζες για την πράσινη μετάβαση των μεγάλων επιχειρήσεων, για την υλοποίηση των ενεργειακών στόχων και της βιώσιμης στρατηγικής των ίδιων των τραπεζών, καθώς και για τη στήριξη της πράσινης οικονομίας και ενεργειακής μετάβασης της χώρας μέσω χρηματοδότησης σημαντικών έργων ΑΠΕ. Ακόμα και σε εκδόσεις πράσινων ομολόγων έχουν προβεί οι περισσότερες, με σκοπό να χρηματοδοτήσουν την πράσινη μετάβαση. Ας δούμε τι έχει κάνει μέχρι σήμερα η κάθε μία από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τράπεζα Πειραιώς

Η Τράπεζα Πειραιώς, όπως είχε και τη μεγαλύτερη πιστωτική επέκταση ανάμεσα σε όλες τις ελληνικές τράπεζες, έτσι και στις πράσινες χρηματοδοτήσεις είναι μπροστάρης. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα οικονομικά αποτελέσματα του α’ εξαμήνου του 2025, οι πράσινες χρηματοδοτήσεις προς εταιρικούς πελάτες αγγίζει τα 3,9 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 352,9 εκατ. ευρώ κατευθύνθηκαν για έργα ΑΠΕ και 89,7 εκατ. ευρώ για χρηματοδοτήσεις νέων έργων σε δραστηριότητες του EU Taxonomy. Παράλληλα, 112,7 εκατ. ευρώ έχουν κατανεμηθεί το α’ εξάμηνο σε αιολική ενέργεια και 240,2 εκατ. ευρώ έχουν κατευθυνθεί στην ηλιακή ενέργεια. Η συνολική χρηματοδότηση προς τον ενεργειακό τομέα είναι το 10% του συνολικού δανειακού χαρτοφυλακίου της, αποτελώντας τον τέταρτο μεγαλύτερο τομέα σε αποδοχή χορηγήσεων από την Πειραιώς. Ταυτόχρονα, προσφέρει ειδικές κατηγορίες πράσινων δανείων για μεγάλες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ έμφαση δίνεται μέσω των δανειακών της προϊόντων και στον αγροδιατροφικό τομέα. Ποικίλες είναι και οι επιλογές στη λιανική τραπεζική, όπου προσφέρεται μια ευρεία γκάμα δανειακών προϊόντων

100

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Οι περισσότερες τράπεζες έχουν προβεί σε εκδόσεις ομολόγων, με σκοπό να χρηματοδοτήσουν την πράσινη μετάβαση.

για πράσινες επισκευές κατοικίας, για σύνδεση φωτοβολταϊκού συστήματος, αλλά και πράσινα στεγαστικά. Μάλιστα, η χρηματοδότηση της λιανικής τραπεζικής ανήλθε στα 300 εκατ. για το α’ εξάμηνο. Σε επίπεδο ομολόγων, η Τράπεζα Πειραιώς έχει εκδώσει πράσινα ομόλογα υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας και μάλιστα σε 3 εκδόσεις. Το πρώτο ήταν το 2021, ύψους 500 εκατ. ευρώ, το δεύτερο το 2024, ύψους 650 εκατ. ευρώ, και το τελευταίο το 2025, ύψους 500 εκατ. ευρώ, το οποίο μάλιστα είχε ζήτηση που ξεπερνούσε τα 3,7 δισ. ευρώ.

Eurobank

Καταρχάς, η Εurobank έχει επιταχύνει κατά πολύ τη στρατηγική της πράσινης χρηματοδότησης, με τις νέες πράσινες εκταμιεύσεις να ξεπερνούν τα 2,2 δισ. ευρώ προς εταιρικούς πελάτες, ενώ δίνεται έμφαση στη χρηματοδότηση του τομέα της ενέργειας.

Η τράπεζα, μάλιστα, στοχεύει οι ετήσιες πράσινες εκταμιεύσεις να αναλογούν στο 20% του εταιρικού χαρτοφυλακίου, στόχο τον οποίο, όπως αναφέρει στα αποτελέσματα του πρώτου μισού του έτους, βρίσκεται ήδη σε πολύ καλό επίπεδο για να τον πετύχει. Η Eurobank όμως δεν σταματά εκεί. Το 100% των εκταμιεύσεων για κατασκευή νέων κτιρίων κατευθύνθηκαν προς πράσινες επενδύσεις, ενώ πάνω από 215 εκατ. ευρώ πήγαν σε υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία, συνεχίζοντας την ανοδική τάση στα αμοιβαία κεφάλαια ESG. Παράλληλα, όπως επισημαίνεται στα οικονομικά αποτελέσματα του α’ εξαμήνου, φέτος δεν έχει δώσει καμία νέα χρηματοδότηση προς τις ρυπογόνες με εκπομπές άνθρακα παγκόσμιες βιομηχανίες/ εταιρείες. Σε επίπεδο ομίλου, η τράπεζα έχει προχωρήσει στην ενημέρωση του Πλαισίου της για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση (SFF) σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές, ενώ έχει δεσμευτεί για μηδενικές εκπο►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

► μπές άνθρακα ως εταιρεία. Όσον αφορά τα ομόλογα, η Eurobank εξέδωσε Green Senior Preferred ομόλογο ύψους 850 εκατ. ευρώ το 2024, το οποίο υπερκαλύφθηκε κατά 4,5 δισ. ευρώ, ενώ έχει υπάρξει συνδιοργανωτής σε μια σειρά πράσινων και βιώσιμων ομολόγων από άλλες εταιρείες, όπως η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ Α.Ε., η NOVAL PROPERTY, η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ κ.ά. Επιπρόσθετα, η τράπεζα έχει συμβάλει επίσης και στη χρηματοδότηση μεγάλων έργων βιώσιμης ανάπτυξης και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Ειδικότερα, η Eurobank ήταν βασικός χρηματοδότης της ηλεκτρικής διασύνδεσης Αττικής - Κρήτης για το 2020, έργο του ΑΔΜΗΕ, με κεφάλαια ύψους 400 εκατ. ευρώ από την εκτιμώμενη αξία του έργου ύψους 1 δισ. ευρώ, ενώ πολυάριθμα είναι τα ενεργειακά έργα που έχει χρηματοδοτήσει μέχρι τώρα σε συνεργασία με τη ΔΕΗ, τη Helleniq Energy και άλλους ενεργειακούς κολοσσούς. Εθνική Τράπεζα

Η Εθνική Τράπεζα, από την άλλη, έχει διπλασιάσει από το 2021 τη χρηματοδότηση προς επιχειρήσεις για έργα ΑΠΕ. Ειδικότερα, από το 1,1 δισ. ευρώ το 2021, έφτασε το α’ εξάμηνο του 2025 στα 2,4 δισ. ευρώ. Το 2024 συνολικά είχε χρηματοδοτήσει πράσινες επιχειρήσεις με 2,3 δισ. ευρώ συνολικά, ενώ τώρα, ήδη από το πρώτο εξάμηνο το έχει ξεπεράσει, με στόχο για το 2027 να αγγίζει τα 3,3 δισ. ευρώ. Παράλληλα, ισχυρή φαίνεται να είναι η ενίσχυση με πράσινες χρηματοδοτήσεις και της λιανικής τραπεζικής. Συγκεκριμένα, δόθηκαν έως τον Ιούνιο του ’25, 66 εκατ. ευρώ πράσινα δάνεια σε ΜμΕ, 172 πράσινα στεγαστικά δάνεια και 35 εκατ. δάνεια για «πράσινα» αυτοκίνητα. Ο στόχος για την τριετία 2025-2027 αγγίζει τα 150-180 εκατ. ευρώ για χρηματοδοτήσεις ενεργειακής αναβάθμισης. Επιπλέον, η ΕΤΕ έχει εκδώσει το πρώτο Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan) για 6 NZBA τομείς, τους οποίους χρηματοδοτεί στρατηγικά η ίδια για να επιτύχουν τους στόχους για μηδενικές εκπομπές. Αυτοί είναι: η ηλεκτρική ενέργεια, το πετρέλαιο και το αέριο, το αλουμίνιο, το τσιμέντο, τα εμπορικά και τα οικιστικά ακίνητα. Την ίδια στιγμή, η ΕΤΕ έχει προχωρήσει και στην έκδοση πράσινων ομολόγων. Μάλιστα πάνω από το 50% των ομολόγων υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας είναι πράσινα. Συγκεκριμένα, η ΕΤΕ έχει εκδώσει ένα τέτοιο ομόλογο το 2020, ύψους 500 εκατ. ευρώ, ένα το 2024, ύψους 650 εκατ. ευρώ, και ένα το 2025, στα 750 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τα όσα είχε ανακοινώσει η τράπεζα κατά την έκδοση του τελευταίου ομολόγου λίγους μήνες πρωτύτερα, τα έσοδα της έκδοσης θα διατεθούν για τη χρηματοδότηση ενός χαρτοφυλακίου πράσινων έργων σύμφωνα με το Πλαίσιο Βιώσιμων Ομολόγων

102

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Δισεκατομμύρια έχουν δοθεί από τις τράπεζες για την πράσινη μετάβαση των μεγάλων επιχειρήσεων.

της Εθνικής, ενισχύοντας την ηγετική θέση της στη χρηματοδότηση έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Και ομολογουμένως, συγκέντρωσε ένα αρκετά μεγάλο ποσό από προσφορές, που άγγιζε τα 5,5 δισ. ευρώ.

Alpha Bank

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η Alpha Bank, με τις νέες πράσινες εκταμιεύσεις προς επιχειρήσεις να αγγίζουν τα 2,9 δισ. ευρώ. Ταυτόχρονα, η τράπεζα έχει χρηματοδοτήσει σημαντικά έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με συνολικά 558 εκατ. ευρώ από το 2024. Η Alpha Bank επίσης είναι η πρώτη ελληνική τράπεζα που προσχώρησε στη NetZero Banking Alliance, ενώ έχει εισαγάγει βαθμολογική κλίμακα στα κριτήρια ESG για όλους τους εταιρικούς πελάτες, έτσι ώστε να αξιολογείται ο κλιματικός κίνδυνος στις αποφάσεις χορήγησης δανείων.

Όπως χαρακτηριστικά τονίζει η τράπεζα, πέτυχε τη μηδενική χρηματοδότηση νέων επενδύσεων στην εξόρυξη θερμικού άνθρακα ή πετρελαίου ή στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα. Επίσης, έχει διαμορφώσει ένα ειδικό πλαίσιο τιμολόγησης δανείων, στο οποίο λαμβάνεται υπόψη η συνολική αξιολόγηση ESG. Αυτό σημαίνει ότι οι βιώσιμες επενδύσεις επωφελούνται από επιλεκτικές εκπτώσεις, όταν αυτό είναι σκόπιμο, ενώ η τιμολόγηση των πελατών υψηλού κινδύνου περιλαμβάνει πρόσθετο στοιχείο ασφάλιστρου κινδύνου, προκειμένου να ενθαρρύνει τη βελτίωσή της. Τέλος, η Alpha Bank εισήγαγε φέτος το Πλαίσιο Πράσινων Ομολόγων με στόχο την επίσπευση των πρωτοβουλιών βιώσιμης χρηματοδότησης στην ίδια κατεύθυνση με τις υπόλοιπες τράπεζες στους τομείς: ενεργειακή αποδοτικότητα, πράσινα κτίρια, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, βιώσιμες μεταφορές και αποδοτικότητα πόρων και έλεγχος της ρύπανσης

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΜΠΑΡΑΖ

ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ & ΕΞΑΓΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 104

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο κλάδος ενισχύει τον σημαντικό και πολλαπλό ρόλο του στην οικονομική δραστηριότητα της χώρας, με στήριγμα τη σταθερά ανοδική πορεία του και σύμμαχο τις νέες τεχνολογίες και την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης Της Ανθής Αγγελοπούλου aaggelopoulou@naftemporiki.gr

Σ

ημαντικές ανακατατάξεις παρατηρούνται τα δύο τελευταία έτη στην αγορά της ιδιωτικής υγείας, με αρκετές κλινικές να μπαίνουν σε έναν αγώνα επικράτησης μέσω σοβαρών επενδύσεων, ενώ κάποιες άλλες απορροφούνται από ομίλους ή ασφαλιστικές εταιρείες. Ο κλάδος των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας καλείται να καλύψει τα κενά του συστήματος Υγείας στην Ελλάδα, διαδραματίζοντας τα τελευταία χρόνια σημαντικό και πολλαπλό ρόλο στην οικονομική δραστηριότητα της χώρας, παρουσιάζοντας αναπτυξιακή σταθερότητα που ταυτίζεται με την πορεία του ΑΕΠ από το 2017 και έπειτα, με εξαίρεση το 2020 που ξεκίνησε η πανδημία. Οι ιδιωτικοί πάροχοι υγείας έχουν κληθεί να υιοθετήσουν τις νέες τεχνολογίες στο έπακρο και να αξιοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη, η οποία θα συμβάλει στην

“

Ο κλάδος ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας ξεπέρασε τα 2 δισ. ευρώ το 2023, ενώ για την περίοδο 2024-2026 οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για αύξηση από 3% έως 7,2%.

παροχή αποδοτικότερων υπηρεσιών υγείας, καθώς και το Generative AI, το οποίο θα βοηθήσει στην έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση ασθενειών. Τα οικονομικά μεγέθη Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η αγορά των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας το 2023 ξεπέρασε τα 2 δισ. ευρώ, ενώ για την περίοδο 2024-2026 εκτιμάται ότι η αύξηση θα κυμανθεί από 3% έως 7,2%. Τη διετία 2020-2021, η Ελλάδα βρισκόταν στην τελευταία θέση με βάση το ποσοστό της δημόσιας δαπάνης για την υγεία επί των δημοσίων δαπανών μεταξύ των χωρών της Ε.Ε.-27. Συνεπώς, ένα μεγάλο μερίδιο της αγοράς έχει στραφεί στην ιδιωτική υγεία, στην οποία η χώρα

μας κατέχει το υψηλότερο ποσοστό δαπάνης στην Ε.Ε.-27 (2021: 37,7%). Η κατανομή της αγοράς Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Υγείας και της ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα 106 δημόσια νοσοκομεία, 148 ιδιωτικές κλινικές (γενικές, ψυχιατρικές, μαιευτικές), 312 κέντρα υγείας, 46 κέντρα αποκατάστασης και αποθεραπείας και περίπου 2.000 διαγνωστικά κέντρα μορφής Α.Ε. και ΕΠΕ, με τον συνολικό αριθμό κλινών να ανέρχεται σε 53.250 και με συνολικό αριθμό εργαζομένων περίπου στις 30.000. Η αναλογία είναι περίπου 50 κλίνες ανά 10.000 κατοίκους, στο σύνολο των κλινών. Η γεωγραφική κατανομή των ιδιωτικών κλινικών δείχνει ότι οι Περιφέρειες Αττικής, Θεσσαλίας και Κεντρικής Μακεδονίας συγκεντρώνουν το 73,6% των ιδιωτικών κλινικών (74,1% ήταν το 2023), με την Περιφέρεια Αττικής να βρίσκεται στην πρώτη θέση. Την ίδια στιγμή, το 63,7% των ιατρών στη χώρα μας «εδρεύουν» στις Περιφέρειες Αττικής και Κεντρικής Μακεδονίας (στοιχεία 2022). Όπως προαναφέρθηκε, το μέγεθος της εγχώριας αγοράς των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας (γενικές κλινικές, ψυχιατρικές κλινικές, μαιευτικές κλινικές, διαγνωστικά κέντρα, κέντρα αποκατάστασης και αποθεραπείας) ξεπέρασε τα 2 δισ. ευρώ το 2023, παρουσιάζοντας μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής 4,2% την περίοδο 2015-2023. Όσον αφορά την τριετία 2024-2026, οι προοπτικές της αγοράς των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας είναι ευοίωνες και εκτιμάται ότι η αύξηση στις επιμέρους κατηγορίες θα κυμανθεί από 3% έως 7,2%. Ειδικότερα, οι γενικές κλινικές ξεπέρασαν το 1,1 δισ. ευρώ το 2023, παρουσιάζοντας μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής 4,6% τη χρονική περίοδο 2015-2023. Οι ψυχιατρικές κλινικές παρουσιάζουν οριακά αρνητικό μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής την περίοδο 2015-2023. Αντίθετα, οι μαιευτικές κλινικές ξεπέρασαν τα 250 εκατ. ευρώ το 2023, παρουσιάζοντας μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής 3,5% την περίοδο ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

105

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

► 2015-2023. Τα διαγνωστικά κέντρα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία που εξετάζει η μελέτη, η οποία «προσεγγίζει» τα 500 εκατ. ευρώ το 2023 και παρουσιάζει μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής 4,9% την περίοδο 2015-2023. Τέλος, τα κέντρα αποκατάστασης και αποθεραπείας παρουσίασαν μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής 1,4% την περίοδο 2015-2023. Οι πρωταγωνιστές των επενδύσεων Ο Όμιλος Ιατρικού Αθηνών είναι από τους μεγάλους πρωταγωνιστές στον τομέα των επενδύσεων. Ο όμιλος κατέχει τα: Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, Ιατρικό Διαβαλκανικό Θεσσαλονίκης, Ιατρικό Παλαιού Φαλήρου, Ιατρικό Ψυχικού, Ιατρικό Περιστερίου, Ιατρικό Δάφνης, Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών, Παιδιατρικό Ιατρικού Διαβαλκανικού, Μαιευτική Ιατρικού Διαβαλκανικού και τέσσερα διαγνωστικά κέντρα στη Ρουμανία με την επωνυμία MEDSANA. Τον Μάρτιο του 2024 ένωσε τις δυνάμεις του με το κορυφαίο παγκοσμίως ίδρυμα Imperial College Healthcare NHS Trust, αποτελώ-

Ο Όμιλος Ιατρικού Αθηνών προχωρά σε μία σειρά από νέες επενδύσεις, όπως η δημιουργία ενός υπερσύγχρονου Healthcare Park εντός της ανάπτυξης του Ελληνικού.

“

Το 2024 δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα 106 δημόσια νοσοκομεία, 148 ιδιωτικές κλινικές, 312 κέντρα υγείας, 46 κέντρα αποκατάστασης και περίπου 2.000 διαγνωστικά κέντρα.

ντας έτσι σήμερα τον πρώτο νοσοκομειακό όμιλο στην Ευρώπη στο διεθνές δίκτυο συνεργαζόμενων νοσοκομείων του Imperial College Healthcare. Τον Απρίλιο του 2024 ανέλαβε τη διαχείριση της Πολυκλινικής Υγεία στην Κύπρο. Επίσης, τον ίδιο μήνα εκδόθηκε προέγκριση οικοδομικής άδειας για την αξιοποίηση του οικοπέδου που βρίσκεται ακριβώς μπροστά από το νοσοκομειακό συγκρότημα του Ιατρικού Κέντρου στο Μαρούσι και το οποίο ανήκει στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ). Στον συγκεκριμένο χώρο, σε συνεργασία με την Dimand Real Estate και τη ΓΕΚ Τέρνα, ο όμιλος προχωρά στην ανέγερση κτιρίων γραφείων και νέων υποδομών υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών με βιοκλιματικά χαρακτηριστικά. Επιπλέον, υπέγραψε συνεργασία με τη θυγατρική της Lamda Development -την Ελληνικό ΜΑΕ- για τη δημιουργία υπερσύγχρονου και πρωτοποριακού Healthcare Park εντός της ανάπτυξης του Ελληνικού. Ο κύκλος εργασιών το πρώτο εξάμηνο 2024 ανήλθε στα 141,73 εκατ. ευρώ, έναντι 133,34 εκατ. ευρώ το ίδιο διάστημα του 2023, σημειώνοντας αύξηση κατά 6,29%. Ηχηρές εξαγορές Σημαντική εξαγορά, όμως, έκανε και ο Όμιλος Ημιθέα, στον οποίο ανήκει το νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν, ο οποίος πήρε από τη Euromedica έξι γενικές και μαιευτικές κλινικές, ένα κέντρο αποκατάστασης και συμμετοχές σε άλλα κέντρα αποκατάστασης και εταιρείες προμηθειών και πληροφορικής. Στον όμιλο εντάσσονται επίσης το Πρότυπο Κέντρο Αποκατάστασης Αρωγή και η Μονάδα IVF Fertilia στη Θεσσαλονίκη. Η εξαγορά περιλαμβάνει και τις εταιρείες Mediss και Euromednet. Ο κύκλος εργασιών της Ημιθέα (προ

106

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Εκτός από το νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν, ο Όμιλος Ημιθέα διαθέτει στο χαρτοφυλάκιό του, μεταξύ άλλων, έξι γενικές και μαιευτικές κλινικές.

επιστροφών clawback και rebate) από την κύρια δραστηριότητα του Ερρίκος Ντυνάν για το 2023 ανήλθε στα 65.863.232 ευρώ, σημειώνοντας αύξηση κατά 5,1% έναντι του 2022. Επίσης, πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε η εξαγορά του 60% της Hellenic Healthcare Group από την PureHealth Holding PJSC έναντι τιμήματος 1,3 δισ. ευρώ. Το Hellenic Healthcare Group περιλαμβάνει τα: Υγεία, Metropolitan Hospital, Μητέρα, Metropolitan General, Λητώ, Creta Interclinic, Απολλώνειο Κύπρου, Αρεταίειο Κύπρου, τα διαγνωστικά Healthspot και Πlaton Δiagnosis, τη Μονάδα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Υγεία IVF Εμβρυογένεσις, το Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γονιδιωματικής A-LAB, την κλινική City Hospital, τις εταιρείες Y-Logimed και Business Care, το εκπαιδευτικό Κέντρο Heal Academy, την υπηρεσία HomeCare και το διαγνωστικό Πρόγνωσις Κύπρου. Την ίδια στιγμή, με αφορμή τα 50 χρόνια λειτουργίας του νοσοκομείου Υγεία ανακοινώθηκε η μετεξέλιξη των νοσοκομείων Υγεία και Μητέρα σε ενιαίο, υπερσύγχρονο υγειονομικό συγκρότημα με δυναμικότητα άνω των 800 κλινών. Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία ενός θεματικού πάρκου Ιατρικής Ιστορίας με σημείο αναφοράς τον Ιπποκράτη. Το έργο περιλαμβάνει ανακαίνιση των εξωτερικών όψεων των νοσοκομείων και τη λειτουργική τους ενοποίηση με αρχές βιώσιμης και ενεργειακά αποδοτικής αρχιτεκτονικής και διαμόρφωση των κοινών εξωτερικών χώρων σε πάρκο πρασίνου, ανοιχτό και σε εξωτερικούς επισκέπτες, με θεραπευτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Τέλος, στον χώρο των υπηρεσιών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας μπαίνει και η ασφαλιστική εταιρεία Generali Hellas εξαγοράζοντας τις μετοχές της Akkadia Holdings Limited στον όμιλο της Ευρωκλινικής. Όπως ανακοινώθηκε και από τα δύο ενδιαφερό-

“

Τα τρία τελευταία έτη υπολογίζεται ότι οι μικρές ιδιωτικές κλινικές έχουν δαπανήσει γύρω στα 200 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία νέων μονάδων και για την αγορά ρομποτικών μηχανημάτων.

Η PureHealth Holding PJSC εξαγόρασε πρόσφατα έναντι 1,3 δισ. ευρώ το 60% της Hellenic Healthcare Group, στην οποία ανήκει, μεταξύ άλλων, το θεραπευτήριο Υγεία.

Η ασφαλιστική εταιρεία Generali Hellas διεισδύει και στον χώρο Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας εξαγοράζοντας τις μετοχές της Akkadia Holdings στον Όμιλο της Ευρωκλινικής.

μενα μέρη, η Akkadia Holdings, ως βασικός μέτοχος της Ευρωκλινικής από το 2020, μεταβίβασε το σύνολο των μετοχών της στον Όμιλο Ευρωκλινική στην ασφαλιστική εταιρεία Generali Hellas ΑΑΕ. Να σημειωθεί ότι ο κύκλος εργασιών της Ευρωκλινικής το 2023 έφτασε τα 58.331.634 ευρώ. Η δυναμική των μικρών κλινικών Σημαντικές επενδύσεις κάνουν όμως και οι πιο μικρές ιδιωτικές κλινικές του Συνδέσμου Ιδιωτικών Κλινικών Ελλάδος. Τα τρία τελευταία έτη υπολογίζεται ότι έχουν δώσει γύρω στα 200 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία νέων κλινικών και μονάδων ΜΕΘ, καθώς και για ρομποτικά μηχανήματα, ενώ αναμένονται περαιτέρω επενδύσεις διότι ο ανταγωνισμός είναι τεράστιος λόγω ΑΙ και τεχνολογικών εξελίξεων

108

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

14,1

12,1 1,3

3,3

ΔΥΤΙΚΉ ΜΑΚΕΔΟΝΊΑ

“

Η Κεντρική Μακεδονία είναι η Περιφέρεια με το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό συνεισφοράς στο εθνικό ΑΕΠ μετά την Αττική.

ΑΝ. ΜΑΚΕΔΟΝΊΑ - ΘΡΆΚΗ

λαδικές Περιφέρειες, ενώ ιδιαίτερο -αλλά και ανησυχητικό- ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατανομή της απασχόλησης μεταξύ πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς τομέα: Αναλυτικότερα, στην Κεντρική Μακεδονία η απασχόληση στον πρωτογενή τομέα ανέρχεται σε 14,2%, στον δευτερογενή σε 17,8% και στον τριτογενή σε 68%, ενώ η Δυτική Μακεδονία έχει ποσοστά απασχόλησης 19% στον πρωτογενή τομέα, 21,7% στον δευτερογενή και 59,4% στον τριτογενή και η Ανατολική Μακεδονία - Θράκη 22,9% στον πρωτογενή, 15,4% στον δευτερογενή και 61,6% στον τριτογενή. Η τάση αύξησης του μεριδίου απασχόλησης στον τριτογενή τομέα είναι σαφής και ισχύει και σε πανελλαδικό επίπεδο μεταξύ των ετών 2000 και 2023. Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας εμφανίζει επίδοση κοντά στον μέσο όρο των Περιφερειών σε τομείς του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως καταγράφονται μέσα από επιλεγμένες μεταβλητές για την πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα, τις καταθέσεις και τη χρηματοδότηση του επιχειρηματικού τομέα. Ενδεικτικά, στην Κεντρική Μακεδονία εμφανίζεται ο πέμπτος υψηλότερος λόγος ροών επιχειρηματικών δανείων ως προς το ΑΕΠ το 2023. Ωστόσο, αναφορι-

ΚΕΝΤΡΙΚΉ ΜΑΚΕΔΟΝΊΑ

Π

ορεία δύο ταχυτήτων, με την Κεντρική Μακεδονία σε θέση «ατμομηχανής» και τις άλλες δύο βορειοελλαδικές Περιφέρειες, τη Δυτική Μακεδονία και την Ανατολική Μακεδονία - Θράκη, σε ρόλο ασθμαινόντων ουραγών, δείχνει η «ακτινογραφία» της οικονομίας της Βόρειας Ελλάδας, βάσει των σχετικών στοιχείων και μελετών από το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) και την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ). Ισχυρότερη οικονομία του βορειοελλαδικού τόξου ήταν ανέκαθεν και παραμένει η Κεντρική Μακεδονία, συνεισφέροντας ποσοστό 13,8% στο εθνικό ΑΕΠ (με βάση τα στοιχεία από το ΙΟΒΕ για το 2023), και με πρωτοκαθεδρία της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης, καθώς και ενδοπεριφερειακά επικρατούν μεγάλες αναπτυξιακές ανισότητες. Στον αντίποδα, η Ανατολική Μακεδονία - Θράκη συμμετέχει με ποσοστό μόλις 3,3% στο ΑΕΠ της χώρας και η Δυτική Μακεδονία με ακόμη χαμηλότερο ποσοστό, το οποίο δεν ξεπερνά το 1,3%. Η Δυτική Μακεδονία, μάλιστα, κρατά... τα ηνία της ανεργίας με 16,7%, δηλαδή υπερδιπλάσιο από τον εθνικό μέσο όρο (9,5%), κυρίως λόγω της απολιγνιτοποίησης. «Τσιμπημένη» -συγκεκριμένα ανέρχεται σε 14,1%είναι η ανεργία και στην Κεντρική Μακεδονία, ενώ στην Ανατολική Μακεδονία - Θράκη το ποσοστό της ανεργίας είναι χαμηλότερο, καθώς ανέρχεται σε 12,1%, αλλά και πάλι είναι υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο. Έντονα είναι και τα σημάδια γήρανσης του πληθυσμού που καταγράφει το ΙΟΒΕ στις τρεις βορειοελ-

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Της Βάσως Βεγίρη vvegiri@naftemporiki.gr

ΠΟΣΟΣΤΑ (%) ΑΝΕΡΓΙΑΣ

Παρά την εικόνα δύο ταχυτήτων των οικονομιών σε Δυτική, Κεντρική, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, οι προοπτικές της Βόρειας Ελλάδας διαγράφονται θετικές, με επίκεντρο τους τομείς υποδομών - μεταφορών, νέων τεχνολογιών, πράσινης ενέργειας, τουρισμού και μεταλλουργίας

ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ (%) ΣΤΟ ΑΕΠ

ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΒΑΘΜΙΖΟΥΝ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΒΟΡΡΑ

13,8

16,7

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

550

εκατ. ευρώ η εκτιμώμενη συνεισφορά στο ΑΕΠ ετησίως έως το 2044 από την επένδυση της Ελληνικός Χρυσός στα Μεταλλεία Κασσάνδρας.

11,2 δισ. ευρώ σε βάθος 20ετίας ο εκτιμώμενος οικονομικός αντίκτυπος για την πόλη της Θεσσαλονίκης από τη δημιουργία του Thess INTEC.

> 180 120

κά με τις βραχυχρόνιες τάσεις, η εν λόγω Περιφέρεια έχασε έδαφος στη σχετική κατάταξη των επιμέρους δεικτών μεταξύ των Περιφερειών το 2023. Η αγορά εργασίας Αναφορικά με την αγορά εργασίας, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας παρουσιάζει το δεύτερο υψηλότερο μερίδιο απασχόλησης στη χώρα όσον αφορά την περίοδο 2001-2023, με σημαντική αύξηση το 2023, παρά τη μακροχρόνια τάση μείωσής του. Παράλληλα, παρουσιάζει το τρίτο υψηλότερο μερίδιο μισθωτής απασχόλησης στη χώρα και το τρίτο χαμηλότερο ποσοστό αυτοαπασχολούμενων. Το ποσοστό ανεργίας παραμένει το τρίτο υψηλότερο μεταξύ των Περιφερειών το 2023 (14,1% έναντι 11,1%), ενώ το ποσοστό συμμετοχής στην εργασία προσεγγίζει τον εθνικό μέσο όρο (71,1% έναντι 71,4%). Την περίοδο 1999-2023, το μέσο ποσοστό ανεργίας ήταν το πέμπτο υψηλότερο στα άτομα με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, αλλά και το έβδομο χαμηλότερο στα άτομα με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Παράλληλα, εμφανίζει τις δεύτερες υψηλότερες θετικές ροές προσλήψεων - αποχωρήσεων της περιόδου 2015-2023. Αξίζει να σημειωθεί, επίσης, ότι στον τομέα της οικονομικής δραστηριότητας η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, μετά την πανδημία, αξιοποιεί το παραγωγικό δυναμικό της και καταγράφει τον δεύτερο υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης στη χώρα το 2022, καθώς και το τέταρτο υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ.

εκατ. ευρώ η προστιθέμενη αξία που θα παράγεται ετησίως μετά την ολοκλήρωση του έργου της επέκτασης του 6ου προβλήτα στον ΟΛΘ.

εκατ. ευρώ το ύψος του project ανάπλασης της ΔΕΘ, ένα έργο που εκτιμάται πως θα εκτοξεύσει τα έσοδα του εθνικού εκθεσιακού φορέα.

Στο πεδίο των επενδύσεων, η εν λόγω Περιφέρεια καταγράφει τον υψηλότερο λόγο παγίων επενδύσεων προς ΑΕΠ το 2021, ενώ το ποσοστό αποταμίευσης είναι θετικό και υψηλότερο του εθνικού μέσου όρου. Στον τομέα της επιχειρηματικότητας, ωστόσο, η Δυτική Μακεδονία κατατάσσεται προτελευταία πανελλαδικά, λόγω και του μικρού μεγέθους, σε αριθμό νομικών μονάδων, κύκλου εργασιών και αριθμού απασχολούμενων για το 2021. Ταυτόχρονα, βρίσκεται σε χαμηλή θέση στην κατάταξη των Περιφερειών όσον αφορά το ποσοστό του εργατικού δυναμικού που απασχολείται σε θέσεις έρευνας - τεχνολογίας και έχει το τρίτο χαμηλότερο μερίδιο στη συνολική απασχόληση της χώρας, ενώ την περίοδο 2001-2023 αυτή παρουσίασε τη δεύτερη υψηλότερη μείωση. Παράλληλα, το 2023 παρουσιάζει το τρίτο χαμηλότερο μερίδιο μισθωτής απασχόλησης στη χώρα και το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό αυτοαπασχολούμενων. Το ποσοστό ανεργίας παραμένει με διαφορά το υψηλότερο μεταξύ των Περιφερειών το 2023 (16,7% έναντι 11,1%), ενώ το ποσοστό συμμετοχής στην εργασία είναι το τρίτο χαμηλότερο μεταξύ των Περιφερειών (68,5% έναντι 71,4%). Η δε Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης καταγράφει το δεύτερο χαμηλότερο επίπεδο κατά κεφαλήν εισοδήματος νοικοκυριών, όπως και το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό ατόμων σε κίνδυνο φτώχειας (μετά τη Δυτική Ελλάδα). ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

109

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ Β.ΕΛΛΑΔΑ

Επίσης, απορροφά το 5,3% (κατά μέσο όρο) της απασχόλησης στη χώρα, ενώ την περίοδο 2001-2023 το ποσοστό αυτό σημείωσε τη δεύτερη ισχυρότερη μείωση μεταξύ των Περιφερειών. Ακόμα, την ίδια περίοδο το μερίδιο της Ανατολικής Μακεδονίας - Θράκης στη μισθωτή απασχόληση είναι το πέμπτο χαμηλότερο μεταξύ των Περιφερειών, ενώ παρουσιάζει το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό αυτοαπασχολούμενων, με τάση ενίσχυσής του το 2023. Η τουριστική δραστηριότητα Όσον αφορά τον τουριστικό τομέα, η τουριστική δραστηριότητα ενισχύθηκε το 2024 σε περιοχές όπως η Χαλκιδική, η Θάσος, η Αλεξανδρούπολη και η Καβάλα, με αύξηση στον κύκλο εργασιών της φιλοξενίας και της εστίασης. Ωστόσο, όπως τονίζει το ΙΟΒΕ, οι περιοχές αυτές δεν έχουν αναπτύξει ακόμη ισχυρή τουριστική υποδομή για δωδεκάμηνη αξιοποίηση, και επιμέρους περιοχές, όπως η Ροδόπη και ο Έβρος, παραμένουν με περιορισμένη τουριστική διείσδυση. Παράλληλα, το ΙΟΒΕ συνιστά στροφή σε θεματικές μορφές τουρισμού -πολιτιστικός, γαστρονομικός, φυσιολατρικός- και, κυρίως, ενίσχυση των μεταφορικών συνδέσεων, ειδικά όσον αφορά το σιδηροδρομικό δίκτυο. Νέες αναπτυξιακές δυνατότητες Χαρακτηριστικές της δυναμικής της οικονομίας της Βόρειας Ελλάδας είναι και οι επισημάνσεις που έκανε πρόσφατα ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας από το βήμα της γενικής συνέλευσης του Συνδέσμου Βιομηχανιών Ελλάδος (ΣΒΕ), ο οποίος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Η Βόρεια Ελλάδα αποτελεί κρίσιμο πυλώνα της εθνικής οικονομίας, συνεισφέροντας πάνω από το 1/5 του ΑΕΠ της χώρας. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το 2023, οι Περιφέρειες της Βόρειας Ελλάδας παρήγαγαν το 21% του ελληνικού ΑΕΠ. Ξεχωρίζει η Κεντρική Μακεδονία, η οποία συνεισέφερε το 14% του ΑΕΠ και είναι η Περιφέρεια με το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μετά την Αττική». Όπως είπε, μεταξύ άλλων, ο διοικητής της ΤτΕ, η επιχειρηματικότητα ενισχύεται με γοργούς ρυθμούς στην περιοχή. Η Θεσσαλονίκη έχει εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα και πιο δυναμικά οικοσυστήματα νεοφυών επιχειρήσεων στη χώρα, καταγράφοντας άνοδο κατά 31 θέσεις στις πιο πρόσφατες κατατάξεις του παγκόσμιου Δείκτη Οικοσυστήματος StartupBlink, ενώ είναι η δεύτερη πόλη μετά την Αθήνα ως προς τη συγκέντρωση νεοφυών επιχειρήσεων σε σχέση με τον πληθυσμό της. Περαιτέρω, ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι η γεωγραφική θέση της Βόρειας Ελλάδας αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα για εμπορική διασύνδεση με τα Βαλκάνια και την ευρύτερη περιοχή. Η εγγύτητα με τις ανατολικές αγορές, οι εμπορικές ροές προς τα Δυτικά Βαλκάνια και οι υφιστάμενες υποδομές καθιστούν τη Βόρεια Ελλάδα πύλη εισόδου και διαμετακόμισης, με δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης σε logistics, ενέργεια και μεταποίηση. Την ίδια

110

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η δημιουργία του τεχνολογικού πάρκου Thess INTEC, το οποίο πρόσφατα έλαβε πλήρη αδειοδότηση, αναμένεται να συνεισφέρει 6% στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της Θεσσαλονίκης.

Η επένδυση της Ελληνικός Χρυσός στα Μεταλλεία Κασσάνδρας αναμένεται να δημιουργήσει 8.600 θέσεις πλήρους απασχόλησης (άμεσες, έμμεσες και προκαλούμενες) την περίοδο 2024-2044.

ώρα, μάλιστα, όπως πρόσθεσε, η επικείμενη ένταξη της Βουλγαρίας στη Ζώνη του Ευρώ από την 1η Ιανουαρίου του 2026 δημιουργεί νέες αναπτυξιακές δυνατότητες για τη Βόρεια Ελλάδα. Ευκαιρίες και προοπτικές Στην Κεντρική Μακεδονία «τρέχουν» ήδη ή βρίσκονται στα σκαριά μια σειρά από πολύ σημαντικές επενδύσεις και projects, που αναμένεται να αυξήσουν

“

Με την επέκταση του 6ου προβλήτα θα είναι δυνατή η υποδοχή μεγάλων πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων στον ΟΛΘ.

πολύ δραστικά την οικονομική δραστηριότητα:  Η επέκταση του 6ου προβλήτα στον ΟΛΘ, που οδεύει προς τη γραμμή εκκίνησης, θα ανεβάσει κατηγορία το λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Με την ολοκλήρωση του έργου και την επέκταση των κρηπιδωμάτων θα δημιουργηθούν 160.000 τ.μ. χώρου για στοιβασία κοντέινερ και με την εκβάθυνση του λιμένα θα είναι δυνατή η υποδοχή μεγάλων πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Σύμφωνα με σχετική μελέτη που επικαλείται η διοίκηση της Οργανισμός Λιμένος Θεσσαλονίκης Α.Ε., για δέκα χρόνια αφότου γίνει ο έκτος προβλήτας, ο μέσος όρος των εσόδων σε όλο το φάσμα της εφοδιαστικής αλυσίδας πέριξ του λιμανιού θα φτάνει τα 280 εκατ. ευρώ ετησίως, ενώ θα παράγεται προστιθέμενη αξία άνω των 180 εκατ. ευρώ ετησίως, συνεισφέροντας με αυτόν τον τρόπο εντονό► τερα στο ΑΕΠ της χώρας, συμβάλλοντας επίσης στη

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ Β.ΕΛΛΑΔΑ

► δημιουργία και τη στήριξη άνω των 4.300 θέσεων εργασίας που σχετίζονται άμεσα και έμμεσα με το λιμάνι και το εξαγωγικό εμπόριο.  H ανάπλαση της ΔΕΘ: Με βάση το νέο πλάνο που εξήγγειλε η κυβέρνηση για το εν λόγω project, πρόκειται για έργο ύψους 120 εκατ. ευρώ, το οποίο θα υλοποιηθεί με χρηματοδότηση από τον δημόσιο προϋπολογισμό (η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας θα εισφέρει περί τα 30 από τα 120 εκατ.). Σύμφωνα με εκτιμήσεις που είχαν διατυπωθεί δημοσίως με αφορμή το προηγούμενο σχέδιο του project, προβλέπεται ότι η ανάπλαση μπορεί να αποφέρει υπερδιπλασιασμό του κύκλου εργασιών του εθνικού εκθεσιακού φορέα. Σύμφωνα, δε, με μελέτη της Oxford Economics, σε συνεργασία με την ελληνική SOKEE (Ένωση Εκθετών - Οργανωτών Εκθέσεων), ο κλάδος των εκθέσεων παρήγαγε το 2022 στην Ελλάδα έσοδα 1,062 δισ. ευρώ από εκθέτες, επισκέπτες και συναφείς δαπάνες και συνεισέφερε στο ΑΕΠ της χώρας άμεσα περίπου 499 εκατ. ευρώ, υποστηρίζοντας περίπου 8.400 θέσεις εργασίας.  Η δημιουργία του τεχνολογικού πάρκου Thess INTEC -που επί του παρόντος βρίσκεται στα σκαριά αλλά αναμένεται να εισέλθει στην τελική ευθεία, καθώς πρόσφατα έλαβε πλήρη αδειοδότηση- αναμένεται να έχει σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο στην πόλη, φτάνοντας τα 11,2 δισ. ευρώ σε βάθος 20 ετών. Η συμβολή του Thess INTEC στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της Θεσσαλονίκης εκτιμάται σε 6%.  Σε ισχυρό καταλύτη για την οικονομική ανάπτυξη όχι μόνο της Χαλκιδικής και της Βόρειας Ελλάδας, αλλά ολόκληρης της χώρας, αναδεικνύεται και η επένδυση της Ελληνικός Χρυσός στα Μεταλλεία Κασσάνδρας, βάσει πρόσφατης μελέτης του ΙΟΒΕ. Σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη, την περίοδο 20242044 η επένδυση της Ελληνικός Χρυσός αναμένεται να συνεισφέρει κατά μέσο όρο 550 εκατ. ευρώ ετησίως στο ΑΕΠ της χώρας, αποδεικνύοντας πως ο ορυκτός πλούτος μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην ενίσχυση της εθνικής οικονομίας. Η δραστηριότητα της εταιρείας ενισχύει αποφασιστικά και την τοπική οικονομία της Κεντρικής Μακεδονίας, η οποία ωφελείται ετησίως κατά 340 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων περισσότερα από 300 εκατ. ευρώ αφορούν άμεσα τον Δήμο Αριστοτέλη. Επίσης, η επένδυση έχει έντονο αποτύπωμα και στο εξαγωγικό προφίλ της χώρας. Η προστιθέμενη αξία των εξαγωγών από τη δραστηριότητα της Ελληνικός Χρυσός εκτιμάται στα 480 εκατ. ευρώ ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί στο 55% των εξαγωγών ορυκτών και στο 2,1% των συνολικών βιομηχανικών εξαγωγών της Ελλάδας. Η συνεισφορά της εταιρείας στην απασχόληση είναι εξίσου καθοριστική. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, την περίοδο 2024-2044 η επένδυση αναμένεται να δημιουργήσει 8.600 θέσεις πλήρους απασχόλησης (άμεσες, έμμεσες και προκαλούμενες), ενώ για κάθε μία άμεση θέση στην Ελληνικός Χρυσός δημιουργούνται άλλες 4,7 θέσεις εργασίας στην οικονομία - μια ισχυρή πολλαπλασιαστική επίδραση που στηρίζει την τοπική κοινότητα.

112

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Το κολοσσιαίο επενδυτικό πλάνο της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία για υποδομές πράσινης ενέργειας και νέο mega data center, αναμένεται να επαναφέρει την περιοχή σε έντονα αναπτυξιακή τροχιά.

Η σταδιακή εξέλιξη της Ανατολικής Μακεδονίας - Θράκης σε ενεργειακό κόμβο της ΝΑ Ευρώπης περιλαμβάνει έργα μείζονος σημασίας, όπως ο τερματικός σταθμός LNG Αλεξανδρούπολης.

Ενεργειακή μετάβαση Στη Δυτική Μακεδονία, αντίστοιχα, μέσω του προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, ύψους σχεδόν 1,03 δισ. ευρώ, και εφόσον όντως υλοποιηθούν οι μεγάλες επενδύσεις - projects πράσινου υδρογόνου και το mega επενδυτικό πλάνο της ΔΕΗ, ύψους τουλάχιστον 5,8 δισ. ευρώ, η περιοχή αναμένεται να μπει σε έντονα αναπτυξιακή τροχιά. Για παράδειγμα, μόνο από τις επενδύσεις της ΔΕΗ αναμένεται να

“

Η ανάπλαση της ΔΕΘ εκτιμάται πως μπορεί να αποφέρει έως και υπερδιπλάσιο κύκλο εργασιών για τον εθνικό εκθεσιακό φορέα.

δημιουργηθούν 20.000 άμεσες θέσεις εργασίας κατά την κατασκευή του έργου και 2.000 κατά τη λειτουργία του. Στην Ανατολική Μακεδονία - Θράκη, τέλος, πόλους ανάπτυξης της τοπικής οικονομίας αποτελούν το νέο σχέδιο αξιοποίησης - ανάπτυξης του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης και η σταδιακή εξέλιξη της περιοχής σε ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με έργα μείζονος σημασίας, όπως ο τερματικός σταθμός LNG Αλεξανδρούπολης. Σημαντικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας με ανοδική πορεία αποτελεί και ο τουρισμός, με πρωταγωνιστές τη Θάσο και όλη την παραθαλάσσια ζώνη από τα όρια Καβάλας - Σερρών μέχρι και τον Έβρο, αλλά και μεγάλες τουριστικές επενδύσεις στα σκαριά, επί το πλείστον από εταιρείες ελληνοβουλγαρικών συμφερόντων

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΚΡΥΜΜΕΝΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ

ΣΤΙΣ ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ 114

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Πόσο ελκυστικός είναι ο κλάδος σε ξένους επενδυτές; Μιλούν στη «Ν» οι εμβληματικοί παίκτες της αγοράς, καταγράφοντας τις ευκαιρίες που διαγράφονται αλλά και τις παθογένειες που υπάρχουν Της Δανάης Αλεξάκη dalexaki@naftemporiki.gr

Τ

α σούπερ μάρκετ αποτελούν έναν από τους πλέον νευραλγικούς τομείς για την οικονομία, καθώς η λειτουργία τους «ακουμπά» στην κάλυψη των βασικών καθημερινών αναγκών των καταναλωτών. Ο «πρωταγωνιστικός» τους ρόλος στο εμπορικό γίγνεσθαι είναι παγιωμένος και διαχρονικός. Η δυναμική του κλάδου, τα τελευταία χρόνια, βρίσκεται σε μια διαρκή μετεξέλιξη, καθώς καλείται όχι μονάχα να συμβαδίζει με τις καταναλωτικές τάσεις αλλά και να τις προβλέπει. Το βασικό χαρακτηριστικό στο εγχώριο καλάθι του νοικοκυριού είναι η προσαρμοστικότητά του απέναντι σε κάθε συγκυρία και πάνω σε αυτό το δεδομένο η αγορά της εγχώριας οργανωμένης λιανικής «χτίζει» τις προοπτικές της για το μέλλον. Παρά την ανελαστικότητα των δαπανών που «θωρακίζουν» σε μεγάλο βαθμό τον κλάδο, η εξίσωση της επίτευξης βιώσιμης χρηματοοικονομικής εικόνας και ανάπτυξης για τις αλυσίδες είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Το γεγονός αυτό «επιβεβαιώνεται» από την έντονη κινητικότητα που καταγράφεται τις τελευταίες δεκαετίες στην αγορά, όταν και έχουν λάβει χώρα ηχηρές αποχωρήσεις και σημαντικές κινήσεις συγκεντρωτισμού. Σε επενδυτικούς όρους, η ελκυστικότητα του κλάδου παραμένει, τα τελευταία χρόνια,

αποκλειστικά «εγχώριο» ζήτημα, καθώς όλες οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί αποτελούν ένα εσωτερικό «πόκερ» μεταξύ των υφιστάμενων παικτών που έχουν χαλυβδωμένη παρουσία. Σε αυτό το πλαίσιο, η «Ν» θέτει στην αγορά ένα καίριο ερώτημα: «Πόσο ελκυστική είναι η εγχώρια οργανωμένη λιανική τροφίμων για ξένους επενδυτές;». Το επίπεδο ελκυστικότητας σε ξένα κεφάλαια αποτελεί μια σημαντική παράμετρο, γιατί επί της ουσίας αναδεικνύει τόσο τα θετικά κεκτημένα όσο και τα κακώς κείμενα του κλάδου και δίνει τη δυνατότητα για βελτίωση της υπεραξίας της αγοράς σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Βάζοντας στη «ζυγαριά» τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της εγχώριας οργανωμένης λιανικής, ο κ. Απόστολος Πεταλάς, γενικός διευθυντής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος, στέκεται στο υψηλό επίπεδο εξυπηρέτησης και εμπειρίας που προσφέρουν οι εγχώριες αλυσίδες, στις επιπλέον δυνατότητες που μπορεί να προσδώσει η αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας αλλά και στους βασικούς παράγοντες που οδήγησαν κατά το παρελθόν σε έξοδο ισχυρούς πολυεθνικούς παίκτες και εξακολουθούν να περιορίζουν το ενδιαφέρον ξένων κεφαλαίων.

► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

115

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΛΙΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

►

Ο κ. Απόστολος Πεταλάς, γενικός διευθυντής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος.

Ο κ. Αριστοτέλης Παντελιάδης, πρόεδρος & διευθύνων σύμβουλος METRO ΑΕΒΕ, πρόεδρος της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος.

Ο κ. Νίκος Λαβίδας, brand president της ΑΒ Βασιλόπουλος.

Ο κ. Τάσος Ιωσηφίδης, εταίρος της EY Ελλάδος και επικεφαλής της EY-Parthenon στην Ελλάδα.

116

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Όπως αναφέρει, «το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων στην Ελλάδα από πλευράς λειτουργικής (εξυπηρέτηση και εμπειρία του καταναλωτή) πιστεύω ότι, σε γενικές γραμμές, είναι σε πολύ καλό επίπεδο σε σχέση με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Καθαρά καταστήματα, ποιοτικό περιβάλλον, καλή εξυπηρέτηση από το προσωπικό, μεγάλη ποικιλία προϊόντων, κυρίως τροφίμων και FMCG κ.λπ. Επίσης, από πλευράς proximity, είναι επίσης σε πολύ καλό επίπεδο και βελτιώνεται. Αν θα είχα από την πλευρά αυτή να προτείνω κάτι ως ευκαιρία θα έλεγα ότι χρειάζονται λίγο μεγαλύτερα καταστήματα και μεγαλύτερη γκάμα σε προϊόντα bazar που θα βοηθούσαν στη βελτίωση της κερδοφορίας. Επίσης, χρειάζεται μεγαλύτερη αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας, τόσο στο κατάστημα όσο και στο back office. Τέλος, νομίζω ότι περισσότερες επενδύσεις στα logistics θα βοηθούσαν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και του out of stock ratio. Όλα αυτά τα βλέπουν οι ενδιαφερόμενοι επενδυτές στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων, οι οποίοι πρέπει να ομολογήσουμε ότι δεν είναι πάρα πολλοί, διεθνώς. Βλέπουν όμως και πολλά άλλα στοιχεία, τα οποία για την Ελλάδα θα έλεγα ότι δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστικά από επενδυτικής άποψης. Η χαμηλή κερδοφορία, η μη ύπαρξη οικονομιών κλίμακας σε ένα περιβάλλον πολύ διασπαρμένο από πολλές αλυσίδες, η μεγάλη γραφειοκρατία στη δημόσια διοίκηση, που επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία του κλάδου, οι δυσκολίες στην ανεύρεση προσωπικού και σε μεγάλο βαθμό ο πολιτικός λαϊκισμός εις βάρος του κλάδου. Για τον λόγο αυτόν, το ενδιαφέρον των επενδυτών είναι περιορισμένο. Επίσης, η εμπειρία διεθνών αλυσίδων, που επένδυσαν στο παρελθόν στον κλάδο στην Ελλάδα, δεν θα έλεγα ότι είναι ιδιαίτερα θετική. Κατά τη γνώμη μου, όμως, υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να βελτιωθεί η ελκυστικότητα του κλάδου για τους επενδυτές. Το μεγαλύτερο θα έλεγα ότι είναι η προοπτική συγκέντρωσης στον κλάδο και η συνεχής άνοδος του αριθμού των τουριστών στη χώρα». Εστιάζοντας στα «στοιχεία» τα οποία τοποθετούν την εγχώρια οργανωμένη λιανική στις χαμηλές θέσεις του επενδυτικού ενδιαφέροντος των ξένων κεφαλαίων, ο κ. Αριστοτέλης Παντελιάδης, πρόεδρος & διευθύνων σύμβουλος METRO ΑΕΒΕ και πρόεδρος της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος, επισημαίνει τον ισχυρό ανταγωνισμό που συμπιέζει σημαντικά τα περιθώρια κέρδους συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές αγορές, αλλά και τον γολγοθά της πολυπλοκότητας και πολυνομίας που διέπει το καθεστώς ανάπτυξης δικτύου καταστημάτων. Όπως εξηγεί ο ίδιος, «όπως δείχνει η ιστορία και τα στοιχεία, η ελληνική αγορά super market δεν είναι πολύ ελκυστική για ξένες αλυσίδες. Αρκετές από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου έχουν έρθει στην Ελλάδα και αποχώρησαν με συσσωρευμένες ζημιές εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Μεταξύ αυτών, η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αλυσίδα, ο (τότε) μεγαλύτερος discounter και η μεγαλύτερη αλυσίδα Cash and Carry του κόσμου. Γιατί αποδεικνύεται η Ελλάδα τόσο “αφιλόξενη” για τις ξένες επιχειρήσεις; Προφανώς, αυτό δεν οφείλεται σε κάποιον “αγοραστικό εθνικισμό” του Έλληνα καταναλωτή. Σε άλλους

Το βασικό χαρακτηριστικό στο εγχώριο καλάθι του νοικοκυριού

κλάδους λιανικής, όπως τα ρούχα, ο εξοπλισμός σπιτιού ή η γρήγορη εστίαση, πολυεθνικές αλυσίδες έχουν καθιερωθεί ή και ηγούνται στον κλάδο τους. Σημαντικά εμπόδια Στο δικό μας κλάδο, υπάρχουν δύο σημαντικά εμπόδια:  Το πρώτο είναι ο έντονος ανταγωνισμός. Μπορεί να διαβάζουμε συνέχεια εξυπνάδες για καρτέλ και τεράστια περιθώρια κέρδους, η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι στην Ελλάδα έχουμε πολλές αλυσίδες, πολλά καταστήματα, συνεχείς επενδύσεις ανανέωσης εξοπλισμού και εφαρμογής νέων τεχνολογιών και εξαιρετικά χαμηλά περιθώρια κέρδους. Οποιαδήποτε σύγκριση ενός δείγματος καταστημάτων Ελλάδας και εξωτερικού, καθώς και ισολογισμών αλυσίδων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, το αποδεικνύει. Ο καταναλωτής έχει πολλές και καλές επιλογές στη χώρα μας και ο έντονος ανταγωνισμός ρίχνει τα περιθώρια κέρδους. Γι’ αυτό, άλλωστε, δεκάδες -κοντά στις εκατό- αλυσίδες δεν υπάρχουν πια - ο ανταγωνισμός έχει και θύματα.  Το δεύτερο εμπόδιο είναι η ελληνική ‘‘ιδιαιτερότητα’’: Πολυνομία, διάσπαση αρμοδιοτήτων σε διάφορες αρχές, γραφειοκρατία, διαφθορά και μια αντιεπιχειρηματική νοοτροπία καθιστούν το άνοιγμα ενός καταστήματος ‘‘Γολγοθά’’, και αυξάνουν πολύ τον χρόνο και το κόστος υλοποίησης της επένδυσης. Και οι δυσκολίες συνεχίζονται και κατά τη λειτουργία της επιχείρησης, όπου έρχεται να προστεθεί ένα πολύ παρεμβατικό περιβάλλον και ένα πολύ αργό σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Οι ελληνικές επιχειρήσεις δεν έχουν πολλές επιλογές,

είναι η προσαρμοστικότητά του.

μένουν εδώ και παλεύουν. Οι ξένες, όμως, μπορούν να επιλέξουν πού θα επενδύσουν τα χρήματά τους με πιο έξυπνο τρόπο. Ίσως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, που αποδεικνύει του λόγου το αληθές, είναι η αλυσίδα Βερόπουλος. Απέτυχε στην Ελλάδα, εξαγοράσαμε τις ελληνικές της δραστηριότητες το 2016, όταν ήταν σε τραγική κατάσταση. Συνέχισε όμως αναπτύσσοντας το δίκτυό της στη Β. Μακεδονία και τη Σερβία με ιδιαίτερη επιτυχία. Σήμερα είναι σ’ αυτές τις χώρες μια υγιής, κερδοφόρος και αναπτυσσόμενη επιχείρηση. Ο ίδιος άνθρωπος τη διοικεί, την ίδια δουλειά κάνει. Το περιβάλλον, όμως, είναι διαφορετικό». Μια πιο αισιόδοξη προσέγγιση εκφράζει ο κ. Νίκος Λαβίδας, brand president ΑΒ Βασιλόπουλος, εκτιμώντας ότι τα χαρακτηριστικά της εγχώριας οργανωμένης λιανικής και οι προοπτικές της μπορεί να αξιολογηθούν ως πόλος έλξης για ξένα κεφάλαια, ενώ διαβλέπει ευκαιρίες, κυρίως σε επιλεκτικές εξαγορές/συνεργασίες. Όπως αναφέρει ο κ. Λαβίδας, «το μακροοικονομικό πλαίσιο της χώρας βελτιώνεται σταδιακά και η Ελλάδα έχει ανακτήσει το επενδυτικό επίπεδο από όλους τους μεγάλους οίκους αξιολόγησης, προσελκύοντας περισσότερες εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων. Είναι θετικό πως η οικονομία της χώρας αναπτύσσεται με ρυθμούς υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, μειώνοντας τους υψηλούς κινδύνους που σημειώνονταν τα προηγούμενα χρόνια. Ταυτόχρονα, η αγορά τροφίμων δείχνει ανοδική πορεία τόσο σε αξία όσο και όγκο. Μόνο τον φετινό Ιούνιο,

ο Δείκτης Κύκλου Εργασιών Λιανεμπορίου παρουσίασε αύξηση κατά 3% σε σχέση με τον Ιούνιο του 2024 και αύξηση κατά 7,1% συγκριτικά με τον αντίστοιχο δείκτη του Μαΐου 2025, ενισχυόμενος και από την αυξανόμενη τουριστική ροή, η οποία τονώνει εποχικά τη ζήτηση, ιδίως σε περιφερειακές και νησιωτικές αγορές. Μετασχηματισμός Ο κλάδος μετασχηματίζεται γρήγορα. Βλέπουμε συγκέντρωση μέσω εξαγορών, επέκταση δικτύων ευκολίας και franchise, νέα μεγάλα καταστήματα σε αστικά κέντρα, παρουσία διεθνών και τοπικών παικτών και διεύρυνση στο quick commerce. Βεβαίως, η εικόνα είναι θετική, αλλά ο κλάδος παραμένει χαμηλών περιθωρίων και έντονου ανταγωνισμού. Η συνολική φορολογική επιβάρυνση της κατανάλωσης σε συνδυασμό με κόστη, όπως η ενέργεια και οι μεταφορές, συμπιέζουν την αγοραστική δύναμη και τα περιθώρια, ειδικά σε περιόδους πιο ήπιας ζήτησης. Γίνονται προσπάθειες για σταθερότητα και δημοσιονομική ισορροπία και θεωρούμε ότι στοχευμένα, με προσεκτικά κίνητρα για παραγωγικά κεφαλαιακά σχέδια (logistics, πράσινη μετάβαση, ψηφιακά εργαλεία) μπορεί

“

Τις τελευταίες δεκαετίες στην αγορά έχουν λάβει χώρα ηχηρές αποχωρήσεις και σημαντικές κινήσεις συγκεντρωτισμού.

να ενισχυθεί περαιτέρω η ανταγωνιστικότητα, χωρίς να διαταραχθεί το δημοσιονομικό πλαίσιο. Το γεγονός, επίσης, ότι η πληθωριστική πίεση στα σούπερ μάρκετ αποκλιμακώνεται σταδιακά στην Ελλάδα, είναι κάτι που σταθεροποιεί τη συμπεριφορά του καταναλωτή και μας κάνει πιο αισιόδοξους. Συνολικά, λοιπόν, η Ελλάδα μπορεί να αξιολογηθεί ως πόλος έλξης για ξένα κεφάλαια: μεγεθυνόμενη αγορά, ευνοϊκότερο κόστος κεφαλαίου, αυξημένη τουριστική κίνηση και μια μετάβαση της αγοράς σε πιο αποδοτικά και ψηφιακά-καθοδηγούμενα μοντέλα. Η οργανωμένη λιανική τροφίμων, ωστόσο, δέχεται αρκετές πιέσεις, αλλά υπάρχουν οι ευκαιρίες κυρίως σε επιλεκτικές εξαγορές/ συνεργασίες, σε κεφαλαιακή ενίσχυση και σε αναβάθμιση δικτύου, logistics και omnichannel. Η επιτυχία προϋποθέτει πειθαρχία στην εκτέλεση και ρεαλιστικό ορίζοντα απόδοσης». Από την πλευρά του, ο κ. Τάσος Ιωσηφίδης, εταίρος της EY Ελλάδος και επικεφαλής της EY-Parthenon στην Ελλάδα, υπογραμμίζοντας τη συμβολή της απαιτητικής πληθωριστικής συγκυρίας στο μικρό ενδιαφέρον που εμφανίζουν οι ξένοι επενδυτές για την εγχώρια λιανική, υπερτονίζει τη σημαντικότητα της τεχνολογικής μετεξέλιξης του κλάδου, η οποία θα ενισχύσει την υπεραξία των αλυσίδων, καθιστώντας τες περισσότερο ελκυστικές στα μάτια των επενδυτών. «Αυτό που βλέπουμε είναι ότι υπάρχει μικρό ενδιαφέρον, αυτή τη στιγμή, από ξένους επενδυτές για την ελληνική αγορά supermarkets. Πρόκειται για μία απαιτητική συγκυρία, με τις πιέσεις από την ακρίβεια και τον πληθωρισμό, σε συνδυασμό με τη συνεχή ανάγκη επαναδιαπραγμάτευσης με προμηθευτές, να φαίνεται ότι συμπιέζουν τα περιθώρια κέρδους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει στασιμότητα. Αντίθετα, εκτιμούμε ότι υπάρχουν οι συνθήκες για περαιτέρω γύρους consolidation της αγοράς. Όπως φάνηκε από τα τελευταία χρόνια, οι μεγάλες αλυσίδες “κυνηγούν” τον όγκο, στοχεύοντας στην εξαγορά μικρότερων παικτών, και επενδύουν στις οικονομίες κλίμακας. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι παίκτες θα είναι λίγοι και πολύ ισχυροί, ενώ η δυναμική αυτή αποτελεί τη βασική τάση και το “κλειδί” για την κατανόηση του κλάδου. Το ενδιαφέρον είναι ότι η επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από το ποιος θα μεγαλώσει πιο γρήγορα, αλλά από το ποιος θα καταφέρει να “κουμπώσει” στις επιχειρησιακές του λειτουργίες και πρακτικές τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) έχει τη δυναμική να μετατρέψει έναν “καθημερινό” κλάδο σε στρατηγικό πεδίο επενδύσεων, δημιουργώντας ένα “καλάθι” πιο έξυπνο και εξατομικευμένο ως προς τις αγοραστικές συνήθειες του κάθε καταναλωτή. Αυτό το τεχνολογικό “άνοιγμα” μπορεί να δημιουργήσει υπεραξία και να αυξήσει την ελκυστικότητα των ελληνικών ομίλων, στηρίζοντας μεσοπρόθεσμες επενδυτικές κινήσεις. Ένα νέο πεδίο που φαίνεται να έχει προοπτικές προσέλκυσης επενδυτών είναι αυτό των μικρότερων αλυσίδων τύπου 24ωρης λειτουργίας ή παντοπωλείου που έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν δυναμική μετά την πανδημία. Η ευελιξία τους, σε συνδυασμό με το μικρότερο καλάθι που έχει δημιουργήσει η ακρίβεια, τις καθιστά βιώσιμους στόχους, τόσο για ξένους επενδυτές όσο και για τους μεγάλους εγχώριους παίκτες», σχολιάζει ο κ. Ιωσηφίδης ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

117

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Ο ΧΡΩΜΑΤΙΚΟΣ

118

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

«ΚΑΜΒΑΣ»

ΤΗΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

Μπορεί η «φθηνή» πράσινη ενέργεια να έχει ακόμα πολύ δρόμο μπροστά της μέχρι να «σφραγίσει» πλήρως τους λογαριασμούς των καταναλωτών, αλλά στο νέο επιχειρησιακό περιβάλλον οι εταιρείες προμήθειας καλούνται να μετεξελιχθούν από απλούς μεταπωλητές ενέργειας σε έναν risk manager απέναντι στις ισχυρές πιέσεις του κλάδου Του Μιχάλη Μαστοράκη mmastorakis@naftemporiki.gr ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

119

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

Σ

ταθερά στο προσκήνιο της ενεργειακής επικαιρότητας παραμένει η αγορά λιανικής ηλεκτρικής ενέργειας. Ο πρώτος λόγος γι’ αυτό είναι ο προφανής, δηλαδή οι τιμές στα τιμολόγια ρεύματος. Ο δεύτερος, «πίσω από τις γραμμές», αφορά τον εν εξελίξει ολικό μετασχηματισμό του κλάδου, που θα μας φέρει σε ένα νέο τοπίο μέσα στα επόμενα χρόνια και θα επιδράσει αναπόφευκτα στο πρώτο σκέλος, με τις εκτιμήσεις και τα στοιχεία να μη δίνουν ασφαλή απάντηση για την ώρα. Η ενεργειακή μετάβαση, σε συνδυασμό με την εισαγωγή και ένταση της ψηφιοποίησης, διαμορφώνει ένα νέο τοπίο, που μένει να αποδειχθεί το αποτύπωμά του στον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας που λέγεται λογαριασμός ρεύματος στα χέρια του καταναλωτή. Καταγράφονται ορισμένα πρώτα δείγματα γραφής που επιβεβαιώνουν ότι η θεωρία δεν αντιστοιχίζεται απόλυτα με την πραγματικότητα, προσώρας τουλάχιστον, συνιστώντας την ίδια στιγμή το βασικό επίδικο στον όλο μετασχηματισμό που περιγράφουμε. Με άλλα λόγια, η ενεργειακή μετάβαση συνεχίζει παρά τις όποιες παλινωδίες, η «φθηνή» πράσινη ενέργεια απέχει ακόμη από το να «σφραγίσει» τους λογαριασμούς ρεύματος των καταναλωτών, ενώ οι συμμετέχοντες στην αγορά αναζητούν το βέλτιστο βιώσιμο μοντέλο που από τη μία θα διασφαλίζει ανταγωνιστικές τιμές και από την άλλη θα προάγει τον ανταγωνισμό αλλά και θα διατηρεί τους «μοχλούς διόρθωσης» της αγοράς, η οποία ουκ ολίγες φορές έχει αποδειχθεί «ευάλωτη» στο να διολισθήσει. Πρόκειται, όπως επισημαίνουν πηγές της αγοράς, για μια εξαιρετικά σύνθετη κατάσταση, όπου ναι μεν οι τάσεις ασκούν τη δυναμική τους, ωστόσο κάθε άλλο παρά ευθύγραμμη είναι η πορεία. Στην ελληνική περίπτωση, τόσο η λειτουργία της αγοράς με τους παρόχους να επιδίδονται σε μια «μάχη μέχρις εσχάτων» για τα μερίδια της αγοράς, όσο και η παθητική συμπεριφορά έως και αδιαφορία της συντριπτικής πλειονότητας των καταναλωτών για τις «καινοτομίες» στα τιμολόγια που λαμβάνουν μήνα με τον μήνα, αντανακλούν και επιβεβαιώνουν δομικές αδυναμίες που δρουν υπόγεια και απαιτούν ανάλογες απαντήσεις τόσο σε θεσμικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο αγοράς. Εν υπνώσει οι καταναλωτές Ενδεικτικά, η λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας μετράει περί τα 5,5 εκατομμύρια μετρητές σε Χαμηλή και Μέση Τάση, με σχεδόν το 50% να παραμένει σταθερά ανενεργό και ασυγκίνητο για τα τεκταινόμενα στην αγορά λιανικής. Το εν λόγω στοιχείο έρχεται σε συνέχεια της ρήξης που έχει επέλθει στην εμπιστοσύνη των καταναλωτών προς τις εταιρείες προμήθειας εν γένει, με τις τελευταίες να αδυνατούν να αντιστρέψουν τη «μεγάλη εικόνα», παρά τις όποιες βελτιώσεις και αλλαγές έχουν υπάρξει στην πορεία των χρόνων. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα παραπάνω στοιχεία δεν εντοπίζονται μόνο στην ελληνική αγορά αλλά και σε άλλες αγορές, χωρίς ωστόσο αυτό να αναιρεί τη «δομικότητα» του προβλήματος. Αντιθέτως, υπογραμ-

120

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

μίζει τη συνολικότερη διάσταση του θέματος, που φτάνει να σχετίζεται με τον ευρύτερο σχεδιασμό της αγοράς σε ευρωπαϊκό τουλάχιστον επίπεδο. Ενδεικτικά, ο γενικός διευθυντής του Ελληνικού Συνδέσμου Εταιρειών Προμήθειας, Μίλτος Ασλάνογλου, σε πρόσφατη συνέντευξή του, απαντώντας σε ερώτηση περί της αντίληψης των παρόχων για τα χρωματιστά τιμολόγια, σημείωνε: «Δυστυχώς έχουμε δύο θέματα στη λιανική. Το πρώτο θέμα είναι ότι πολύ μεγάλο μέρος των καταναλωτών είναι αδιάφορο. Είναι εν υπνώσει. Κι αυτό δεν συμβαίνει μόνο στη δικιά μας αγορά, συμβαίνει σε πολλές άλλες αγορές. Έχει σημασία η ενημέρωση και τέλος πάντων η εκπαίδευση των καταναλωτών σε αυτό το είδος. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να έχει τιμολόγια κατά κάποιο τρόπο μονοδιάστατο. Η χρωματική προσέγγιση έχει ακριβώς αυτόν τον σκοπό. Προσπαθεί να γκρουπάρει». Και συνεχίζει: «Επί της αρχής, νομίζω ότι η χρωματική προσέγγιση λειτουργεί, αλλά αν αυξήσουμε τα χρώματα σε 10 χρώματα ή 15 χρώματα, μάλλον θα αυξήσουμε τη σύγχυση, οπότε νομίζω ότι με την προσθήκη και του καινούργιου κόκκινου τιμολογίου πρέπει να σταματήσουμε». Το παραπάνω σχόλιο αναδεικνύει αφενός το ζήτημα της ενημέρωσης των καταναλωτών που παραμένει το λιγότερο ανεπαρκής τόσο για τις υφιστάμενες εξελίξεις στην αγορά όσο και για το «τι μέλλει γενέσθαι», όταν μάλιστα βασικό επίδικο της «επόμενης μέρας» στη λιανική είναι η μετάβαση από τον consumer στον prosumer, αφετέρου και τη σημασία, με αφορμή τη χρωματική παλέτα, ενός ξεκάθαρου πλαισίου που δεν θα μπερδεύει αλλά θα διευκολύνει την κατανόηση και κατά συνέπεια την ενεργό εμπλοκή του καταναλωτή. Η μετάβαση σε ένα αποκεντρωμένο κατά κύριο λόγο σύστημα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με πολλαπλάσιες διάσπαρτες μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και ιδίως μιλώντας για το κομμάτι της αυτοπαραγωγής και της αυτοκατανάλωσης, δημιουργεί μια νέα συνθήκη, όπου ο καταναλωτής δεν είναι πια απλώς τελικός αποδέκτης της ενέργειας, είναι ενεργός «παίχτης» - με δυνατότητα αυτοπαραγωγής, επιλογής προϊόντων που ταιριάζουν στο προφίλ του, ακόμα και συμμετοχής σε συλλογικά σχήματα. Η αγορά ενέργειας μετασχηματίζεται σε έναν ζωντανό, διαδραστικό χώρο. Στροφή στη σταθερή τιμολόγηση Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, όπως εκφράστηκε και αποτυπώθηκε στον δημόσιο διάλογο για το νέο, κόκκινο τιμολόγιο, ότι η μάχη πλέον των εταιρειών προμήθειας δεν περιορίζεται στην προσέλκυση πελατών αλλά αφορά και τη διατήρησή τους, με τους παρόχους να προτάσσουν για τον σκοπό αυτό προϊόντα κατανοητά, προβλέψιμα και προσαρμοσμένα στις ανάγκες των καταναλωτών. Η εν λόγω ανάγκη απορρέει από την ευρύτερη επιθυμία των καταναλωτών να απαλλαχθούν από την αγωνία για τις τιμές που τορπιλίζουν συχνά-πυκνά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, αλλά και από την προσπάθεια των παρόχων να διαφοροποι-

Οι πάροχοι επιδίδονται σε μια «μάχη μέχρις εσχάτων» για τα μερίδια της αγοράς.

ηθούν -κοιτώντας και την «επόμενη μέρα»-, εγκαινιάζοντας «πακέτα» που δεν καλύπτουν μονάχα το ρεύμα αλλά συνολικότερα τις ανάγκες ενός νοικοκυριού. Η πρώτη παράμετρος αποτυπώθηκε με τη μαζική -τηρουμένων των αναλογιών που επισημάνθηκαν παραπάνω περί «αδράνειας» στην αγορά- στροφή των καταναλωτών στη σταθερή τιμολόγηση και τα μπλε τιμολόγια, ενώ η δεύτερη έρχεται σε συνέχεια του αυξανόμενου εξηλεκτρισμού αλλά και των συνεργειών που επιχειρούνται με βάση την παροχή ρεύματος. Το δεύτερο σκέλος μένει ακόμη να ωριμάσει, ωστόσο εμφανίζεται, όπως αναφέρουν πηγές της αγοράς, ως φυσική αναγκαιότητα στον συνολικότερο μετασχηματισμό της αγοράς, όταν τα «margin» από

του χαρτοφυλακίου του. Κατά συνέπεια, πρόκειται για μια νέα εταιρική δομή που θα μπορεί να στηρίξει «δομικά» τις πολλαπλάσιες προσφερόμενες υπηρεσίες, που σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να εξαντλούνται και να χάνονται στα «ψιλά γράμματα» της εμπορικής πολιτικής. Με άλλα λόγια, οι εταιρείες καλούνται να αναπτύξουν τεχνογνωσία και συστήματα που θα τους επιτρέπουν να αξιολογήσουν επαρκώς το προφίλ του υποψήφιου πελάτη, ώστε να του προτείνουν το κατάλληλο προϊόν που αντιστοιχεί στις ανάγκες του, δομώντας με αυτό τον τρόπο μια σχέση εμπιστοσύνης και συνέχειας που μέχρι πρότινος εξαντλούνταν κατά κύριο λόγο στις «φθηνές τιμές». Κατά συνέπεια, η «επόμενη μέρα» περιλαμβάνει νέα επιχειρηματικά μοντέλα που ενέχουν ρίσκο, με τις εταιρείες προμήθειας να καλούνται να μετεξελιχθούν από απλούς μεταπωλητές ενέργειας σε έναν risk manager με οικονομική επιφάνεια που μπορεί να «αντέξει» τα σκαμπανεβάσματα και τις πιέσεις της αγοράς.

Οι προθέσεις της αγοράς Καμία αλλαγή δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο. Η αγορά χρειάζεται ξεκάθαρους κανόνες, λιγότερες στρεβλώσεις και σύγχρονο ρυθμιστικό σχεδιασμό. Ένα τέτοιο περιβάλλον είναι απαραίτητο για να μπορούν οι πάροχοι να αναπτύξουν καινοτόμα προϊόντα, να επενδύσουν σε ψηφιακές υπηρεσίες και να προστατεύσουν τον καταναλωτή από περιττά κόστη ή αδικαιολόγητες επιβαρύνσεις. Από αυτή την άποψη οι προθέσεις της αγοράς διατηρούν σταθερό προσανατολισμό, όπως αναφέρεται σε σχετικό άρθρο του γενικού διευθυντή του ΕΣΠΕΝ, Μίλτου Ασλάνογλου, στον Τύπο: «Μια ανταγωνιστική και διαφανής αγορά, που παρέχει προστιθέμενη αξία σε όλους. Γι’ αυτό

Από μεσάζοντας, «σύμμαχος» Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, οι προμηθευτές ενέργειας δεν είναι πλέον απλοί μεσάζοντες μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης. Αναδεικνύονται σε «συμμάχους» του καταναλωτή, παρέχοντας όχι μόνο ρεύμα αλλά και λύσεις: προϊόντα που βασίζονται στην κατανόηση των αναγκών του, ψηφιακές υπηρεσίες, στήριξη στην αυτοπαραγωγή, έξυπνη διαχείριση και προστασία από κινδύνους τιμολόγησης. Παράλληλα αναλαμβάνουν πιο ενεργό ρόλο και στο πεδίο της ενημέρωσης και της συμμετοχής: προγράμματα απόκρισης ζήτησης (demand response), συλλογικά σχήματα, υπηρεσίες για ενεργειακές κοινότητες. Ο τελικός στόχος; Ένας καταναλωτής με μεγαλύτερο έλεγχο, που απολαμβάνει μεγαλύτερη διαφάνεια και περισσότερες επιλογές, όπως υπογραμμίζει χαρακτηριστικά στέλεχος της αγοράς.

την προμήθεια ρεύματος συμπιέζονται διαρκώς προς τα κάτω και εν τέλει αδυνατούν να διατηρήσουν σε μια βιώσιμη τροχιά τις εταιρείες μακροπρόθεσμα, τουλάχιστον υπό τα δεδομένα της ελληνικής αγοράς. Νέα επιχειρηματικά μοντέλα Ωστόσο, ο σχεδιασμός και η εισαγωγή νέων εξατομικευμένων προϊόντων - πακέτων, που φιλοδοξούν να ξεχωρίσουν από την απλή παραδοσιακή προμήθεια ενέργειας και να προσφέρουν μια συνολικότερη «εμπειρία» στον πελάτη, προϋποθέτουν από τους προμηθευτές ικανότητα «energy management», καθώς και αντοχή στην ανάληψη ρίσκου, μιας και η συναλλαγή σε μια τέτοια περίπτωση δεν εξαντλείται στο ημερήσιο «δούναι και λαβείν» της κιλοβατώρας που εξασφαλίζει ο προμηθευτής για την εξυπηρέτηση

Μεγαλύτερα εταιρικά σχήματα Τα παραπάνω στρώνουν το έδαφος για νέο κύκλο εξαγορών και συγχωνεύσεων στην αγορά λιανικής ρεύματος, σε μια προσπάθεια συγκρότησης εταιρικών σχημάτων που πράγματι δύνανται να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στο νέο περιβάλλον. Υπό αυτό το πρίσμα θα πρέπει κανείς να «διαβάσει» την κίνηση των ομίλων ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ (ΗΡΩΝ) και Motor Oil (nrg) να ενώσουν τις δυνάμεις τους υπό τη σκέπη μιας κοινής εταιρείας, με το χαρτοφυλάκιο της «UtilityCo» να μετράει «assets» τόσο στο κομμάτι της προμήθειας (550.000 πελάτες ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, 8,3 TWh πωλήσεις ηλεκτρικής ενέργειας και μερίδιο αγοράς περίπου 17% βάσει μεγεθών του 2024) όσο και στο κομμάτι της παραγωγής με ΑΠΕ και θερμικές μονάδες φυσικού αερίου. Το εν λόγω deal, το μεγαλύτερο στην αγορά μέχρι σήμερα, προϊδεάζει για τα επόμενα που θα ακολουθήσουν, με τις βασικές εκτιμήσεις να συνηγορούν στην άποψη ότι τα περιθώρια της ελληνικής αγοράς σηκώνουν 4-5 παίκτες στο σύνολο.

συμμετέχουμε με τεκμηριωμένες προτάσεις στον δημόσιο διάλογο και καταθέτουμε ρεαλιστικές λύσεις, με γνώμονα τη λειτουργικότητα και την οικονομική βιωσιμότητα. Η ενέργεια μπαίνει πλέον σε μια νέα εποχή, όπου τα πάντα θα γίνονται σε πραγματικό χρόνο: τιμές, διαχείριση, προσαρμογές στη ζήτηση. Οι πλατφόρμες peer-to-peer, τα big data, η τεχνητή νοημοσύνη και οι τεχνολογίες blockchain δημιουργούν νέα πεδία ανταλλαγής ενέργειας και υπηρεσιών. Αυτό το μέλλον είναι γεμάτο δυνατότητες, αρκεί να συνοδευτεί από το κατάλληλο θεσμικό υπόβαθρο, την απαιτούμενη ασφάλεια και επενδύσεις σε υποδομές. Ο ΕΣΠΕΝ, ως εκπρόσωπος των προμηθευτών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της μετάβασης, παραμένει σταθερός στη διεκδίκηση πολιτικών για αυτή την εξέλιξη».

Ενδεικτικά, η αρχή των «deals» έγινε με την εταιρεία ΗΡΩΝ να απορροφά το πελατολόγιο της εταιρείας Green το 2018, για ακολουθήσουν πολλαπλά deals το 2023. Ειδικότερα, η εταιρεία Volton Ελληνική Ενεργειακή εξαγόρασε και απορρόφησε την εταιρεία ΚΕΝ Παραγωγή και Εμπορία Ενεργειακών Προϊόντων το 2023, ενώ την ίδια χρονιά ολοκληρώθηκε η εξαγορά και απορρόφηση της Watt & Volt από την εταιρεία Μυτιληναίος (Metlen σήμερα). Η Metlen προχώρησε σε δύο ακόμη εξαγορές, με την πρώτη να αφορά την εταιρεία Volterra το 2023 και τη δεύτερη την εταιρεία Efa Energy το 2024. Το πλέον κορυφαίο deal της κατηγορίας, όπως προαναφέρθηκε, ανακοινώθηκε πρόσφατα μεταξύ των ομίλων ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και Motor Oil, με τη συνένωση των ΗΡΩΝ και NRG υπό νέο εταιρικό σχήμα με την προσωρινή ονομασία «UtilityCo»

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

121

Η Ο

& Σ Η Α Κ Ν Ρ

ΙΚ

ΤΑ

ΛΗ

Ν

Ω Γ

Ν

Ή Κ Ι Τ ΕΛ ΙΣ

Υ

Ά Τ

Ι ΚΟ Ν Ο

Α 4

Μ Ι Α

ΨΗΦΙΑΚΉ ΕΠΙΤΆ Χ ΥΝΣΗ Κ ΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΉ ΚΥΡΙΑΡΧΊΑ

ΑΡΘΡΟ ●

Σε εξέλιξη μεγάλα έργα που θωρακίζουν τη χώρα Με την αξιοποίηση κάθε διαθέσιμης πηγής χρηματοδότησης ολοκληρώνονται κρίσιμες υποδομές, που πυκνώνουν τη συνδεσιμότητα, απελευθερώνουν τις εμπορευματικές μεταφορές και ενισχύουν την περιφερειακή ανάπτυξη

Τ Χρίστος Δήμας Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών

ο υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών αξιοποιεί κάθε διαθέσιμη πηγή χρηματοδότησης για την υλοποίηση των δημόσιων έργων και είναι ενδεικτικό ότι καταγράφει, σήμερα, σημαντική πρόοδο στην υλοποίηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ), το οποίο φιλοδοξούμε να υπερβεί φέτος το 1 δισ. ευρώ σε απορροφήσεις, επιβεβαιώνοντας ότι η παραγωγή έργων αποτελεί σταθερό πυλώνα της αναπτυξιακής πορείας της χώρας. Αυτό το αποτέλεσμα δεν είναι τυχαίο. Αξιοποιούμε κάθε διαθέσιμη πηγή χρηματοδότησης -τις Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), το Ταμείο Ανάκαμψης, τα ευρωπαϊκά προγράμματα και φυσικά το ΠΔΕ- με στόχο να διασφαλίσουμε τη ρευστότητα στο στάδιο κατασκευής των έργων, την έγκαιρη πληρωμή των αναδόχων και την απρόσκοπτη υλοποίηση του τεχνικού προγράμματος της χώρας. Έτσι, ενισχύουμε την οικονομία με επενδύσεις που έχουν ουσιαστικό και μετρήσιμο αποτύπωμα. Τα μεγάλα έργα υποδομών αποτελούν πολλαπλασιαστή ανάπτυξης: δημιουργούν χιλιάδες θέσεις εργασίας, κινητοποιούν την εγχώρια βιομηχανία και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, διευκολύνοντας το εμπόριο και την εξαγωγική δραστηριότητα. Παράλληλα, η υλοποίηση παρεμβάσεων στο κτιριακό δυναμικό του Δημοσίου, μέσω των Κτιριακών Υποδομών Α.Ε., υποστηρίζει τις κατασκευαστικές εταιρείες μικρότερης

κλίμακας και βελτιώνει άμεσα την ποιότητα ζωής στις τοπικές κοινωνίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το πρόγραμμα «Μαριέττα Γιαννάκου», που αφορά την ανακαίνιση σχολικών υποδομών. Ήδη έχουν ανακαινισθεί 430 σχολεία σε όλη την Ελλάδα, αναβαθμίζοντας τις συνθήκες εκπαίδευσης για χιλιάδες μαθητές, ενώ, όπως ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός, η χρηματοδότηση επεκτείνεται, ώστε να γίνουν εργασίες σε 2.500 σχολικές μονάδες μέσα στην επόμενη τριετία. Στο πεδίο των μεγάλων έργων, αυτή την περίοδο ολοκληρώνονται κρίσιμες υποδομές, όπως το Πάτρα - Πύργος, ο Ε65 και η επέκταση του Μετρό Θεσσαλονίκης προς την Καλαμαριά. Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται, επίσης, η Υπερυψωμένη Λεωφόρος Ταχείας Κυκλοφορίας στη Θεσσαλονίκη, το Καλαμάτα - Ριζόμυλος - Πύλος - Μεθώνη, η Παράκαμψη Χαλκίδας και ο οδικός άξονας Μπράλος - Άμφισσα. Προχωρούν, ταυτόχρονα, οι διαδικασίες για το Ιωάννινα - Κακαβιά και τα οδικά τμήματα Δράμα Αμφίπολη και Θεσσαλονίκη - Έδεσσα. Στην Κρήτη, τα έργα στον ΒΟΑΚ εκτελούνται στα τμήματα Άγιος Νικόλαος - Νεάπολη και Νεάπολη - Χερσόνησος, ενώ τον Μάιο υπεγράφη η σύμβαση για το μεγαλύτερο τμήμα, Ηράκλειο - Χανιά, μήκους 157 χλμ., με προαίρεση το Κίσσαμος - Χανιά, 30 χλμ. Όσον αφορά το Αεροδρόμιο στο Καστέλι, η πρόοδος κατασκευής προσεγγίζει το 60%. Στην Αττική, επίσης, το 2026 αναμένεται να πραγματοποιηθεί μια σημαντική παρέμβαση στον ανισόπεδο κόμβο της Μεταμόρφωσης για τη διευκόλυνση της κυκλοφοριακής ροής στη συμβολή με την Αττική Οδό,

Τα μεγάλα έργα υποδομών δημιουργούν χιλιάδες θέσεις εργασίας και κινητοποιούν την εγχώρια βιομηχανία και τις ΜμΕ.

ενώ προσεχώς δρομολογείται και ο τριπλός κόμβος Σκαραμαγκά. Πρόκειται για έργα που αλλάζουν τον χάρτη της χώρας, πυκνώνουν τη συνδεσιμότητα, απελευθερώνουν τις εμπορευματικές μεταφορές και ενισχύουν την περιφερειακή ανάπτυξη, καθώς και την εξωστρέφεια της εθνικής οικονομίας. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνουμε, επίσης, στη διαχείριση των υδάτινων πόρων, με παρεμβάσεις που θωρακίζουν τη χώρα απέναντι στην κλιματική κρίση και υποστηρίζουν τον πρωτογενή τομέα. Έργα όπως τα φράγματα Μπραμιανών (Λασίθι), Ασωπού (Κορινθία) και Τσικνιά (Λέσβος), αλλά και οι νέες πρωτοβουλίες για τον Ενιπέα και τον Ταυρωνίτη, είναι υποδομές που δεν θα αντιμετωπίσουν απλώς τα σημερινά προβλήματα, αλλά θα καλύψουν και τις μελλοντικές ανάγκες άρδευσης. Η πρόοδος που επιτυγχάνεται δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, τις συνέργειες με τις περιφέρειες και τους δήμους, αλλά και τη συστηματική δουλειά που γίνεται από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών για την ωρίμανση και τη διαχείριση των έργων. Τα έργα που υλοποιεί η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη στον τομέα των υποδομών και των μεταφορών είναι επενδύσεις στην πρόοδο, στην απασχόληση και στην ποιότητα ζωής των πολιτών. Mε συνέπεια, σχέδιο και συνεργασία, συνεχίζουμε να χτίζουμε την Ελλάδα του αύριο, πιο ανθεκτική, πιο σύγχρονη και ισχυρή.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

125

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΠΙΘΕΣΗ ME AI ΣΤΗ ΦΟΡΟΔΙΑΦΥΓΗ ΓΙΑ ΕΣΟΔΑ 2,5 ΔΙΣ. Ελέγχους και διασταυρώσεις στη χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων της σύγχρονης τεχνολογίας επιχειρούν οι ελεγκτικές αρχές στην πενταετία 2026-2030 Του Γιώργου Κούρου gkouros@naftemporiki.gr

Σ

ε νέα εποχή μπαίνει από το 2026 η «μάχη» κατά της φοροδιαφυγής, καθώς η τεχνολογία μετατρέπεται σε βασικό «όπλο» των ελεγκτικών αρχών, έχοντας ως «αιχμή του δόρατος» την τεχνητή νοημοσύνη, την ανάλυση μεγάλων δεδομένων και την ψηφιακή παρακολούθηση. Προγνωστικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης που θα εντοπίζει φοροδιαφυγή πριν ακόμα εκδηλωθεί, νέου τύπου «risk analysis» και ειδικοί έλεγχοι για το ηλεκτρονικό εμπόριο, ακόμη και τα κρυπτονομίσματα, αποτελούν μερικά από τα νέα συστήματα που θα τεθούν σε πλήρη εφαρμογή με στόχο τον περιορισμό της παραοικονομίας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι τόσο η κυβέρνηση όσο και η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, επιδιώκουν σταθερά έσοδα ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως έως το 2027, ποσά τα οποία θα χρηματοδοτήσουν νέα «πακέτα» παροχών στο πλαίσιο του γενικότερου σχεδίου στήριξης της μεσαίας τάξης, των οικογενειών με παιδιά, των συνταξιούχων, ενώ θα συμβάλουν περαιτέρω στην ταχύτερη επίλυση κοινωνικών προβλημάτων όπως το στεγαστικό, αλλά και στην υιοθέτηση νέων παρεμβάσεων σε τομείς όπως η ενέργεια. Μέχρι τον ερχόμενο Απρίλιο, εξάλλου, αναμένεται να έχει ξεκαθαρίσει το τοπίο αναφορικά με το πόσα από τα φετινά υπερέσοδα του ΦΠΑ αναγνωρίζονται από την Κομισιόν ως μόνιμου χαρακτήρα, προερχόμενα από τη φοροδιαφυγή. Σε κάθε περίπτωση, όπως παραδέχονται και κορυφαία στελέχη του οικονομικού επιτελείου, όσο ωριμά-

126

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ζουν τα ψηφιακά εργαλεία τόσο θα κλείνει το «κενό» ΦΠΑ, δηλαδή οι απώλειες εσόδων, και θα διευρύνονται τα δημοσιονομικά περιθώρια για φοροελαφρύνσεις και εισοδηματικές ενισχύσεις μόνιμου χαρακτήρα. Δεν είναι τυχαίο ότι το προσεχές διάστημα αναμένεται να επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις ότι το 2024 το «κενό» περιορίστηκε γύρω στο 10%, με την προοπτική να πιάσει τον μέσο όρο της Ευρώπης γύρω στο 7% το 2026. Αυτή η περαιτέρω μείωση της τάξεως των περίπου 3 μονάδων μπορεί να μεταφραστεί σε επιπλέον έσοδα ενός δισ. ευρώ από το «μέτωπο» του περιορισμού της φοροδιαφυγής. Στο πλαίσιο αυτό «τρέχουν» ήδη από την ΑΑΔΕ τα νέα ψηφιακά εργαλεία, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται:  το πιλοτικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης που επιτρέπει την πιο στοχευμένη και αποδοτική επιλογή υποθέσεων για φορολογικό έλεγχο. Θα ιεραρχεί υποθέσεις με βάση την πιθανότητα φορολογικής απόκλισης. Έτσι οι έλεγχοι στρέφονται εκεί όπου το ρίσκο είναι μεγαλύτερο, με σύγχρονες τεχνικές πρόβλεψης ενσωματωμένες στην ανάλυση κινδύνου.

“

Το ανανεωμένο σχέδιο οδηγιών της ΑΑΔΕ τυποποιεί πηγές και βήματα ελέγχου για συναλλαγές σε ψηφιακές πλατφόρμες και αγορές κρυπτονομισμάτων.

Τα νέα συστήματα μάλιστα λειτουργούν και ως «καμπανάκια» για στοχευμένους ελέγχους.  το Risk analysis νέου τύπου που επιτρέπει στους ελεγκτικούς μηχανισμούς να εστιάζουν εκεί που υπάρχει μεγαλύτερο ρίσκο. Η ανάλυση κινδύνου αλλάζει καθώς εντάσσονται ενιαία κριτήρια, κεντρική επιλογή υποθέσεων από ειδικές ομάδες και διασταυρώσεις δεδομένων από Taxis, myDATA, περιουσιολόγιο, τράπεζες, ΓΕΜΗ και ΕΦΚΑ. Το νέο σύστημα προσθέτει και τυχαία δειγματοληψία, για να διατηρείται το στοιχείο του απρόβλεπτου.  ο νέος οδηγός για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των δραστηριοτήτων στο ηλεκτρονικό εμπόριο και τα κρυπτονομίσματα. Το ανανεωμένο σχέδιο οδηγιών της ΑΑΔΕ τυποποιεί πηγές και βήματα ελέγχου για συναλλαγές σε ψηφιακές πλατφόρμες και αγορές κρυπτονομισμάτων, ενώ εστιάζει σε αδήλωτα εισοδήματα και αποκλίσεις ΦΠΑ. Στο πλαίσιο αυτό, για το 2026, ο φοροελεγκτικός μηχανισμός σχεδιάζει ελέγχους και διασταυρώσεις ανάμεσα σε δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος και κινήσεις σε crypto wallets, με στόχο να εντοπίζονται περιπτώσεις κατά τις οποίες αποκρύπτονται υπεραξίες ή παραλείπονται πλήρως εισοδήματα. Ιδιαίτερη μάλιστα έμφαση αναμένεται να δοθεί σε συναλλαγές άνω των 10.000 ευρώ ή σε επαναλαμβανόμενες κινήσεις μεγάλης αξίας. Εκτός όμως από τα ανωτέρω όπλα, το επόμενο διάστημα προχωρούν με ταχύτατους ρυθμούς:  η επέκταση του ψηφιακού πελατολογίου σε όσους δραστηριοποιούνται στον χώρο των εκδηλώσεων (δεξι-

Τα έσοδα από το κυνήγι της φοροδιαφυγής θα χρηματοδοτήσουν νέα «πακέτα» παροχών στο πλαίσιο της επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων.

ώσεις, γάμοι, βαπτίσεις, πάρτι).  η ηλεκτρονική τιμολόγηση στις συναλλαγές όλων των επιχειρήσεων. Σε πρώτη φάση εντάσσονται υποχρεωτικά από τις 2 Φεβρουαρίου 2026 οι μεγάλες επιχειρήσεις με τζίρο πάνω από 1 εκατ. ευρώ και από την 1η Οκτωβρίου 2026 οι υπόλοιπες επιχειρήσεις.  οι ψηφιακές διασταυρώσεις με νέες πηγές δεδομένων, περισσότερα προγνωστικά μοντέλα και εξ αποστάσεως παρακολούθηση εμπορικών φορτίων με τη βοήθεια drones από την Αίθουσα Επιχειρήσεων της ΑΑΔΕ και τη συνεργασία της Μονάδας Μαζικών Ψηφιακών Διασταυρώσεων. Το στρατηγικό σχέδιο έως το 2029 Το Στρατηγικό Σχέδιο 2025-2029 της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων θέτει εξάλλου υψηλούς στόχους για την επόμενη πενταετία, επικεντρώνοντας την προσπάθεια στη βελτίωση της λειτουργικότητας του φορολογικού συστήματος και την ενίσχυση της αποδοτικότητας στην είσπραξη δημοσίων εσόδων. Το σχέδιο περιλαμβάνει τις ακόλουθες βασικές προτεραιότητες:  αυξημένη εισπραξιμότητα ληξιπρόθεσμων οφειλών: με την εφαρμογή σύγχρονων συστημάτων παρακολούθησης και την επιτάχυνση των διαδικασιών εξόφλησης, στόχος είναι η διπλάσια απόδοση σε αυτόν τον τομέα.  υψηλά ποσοστά εμπρόθεσμης συμμόρφωσης: η ΑΑΔΕ επιδιώκει να αυξήσει την εμπρόθεσμη υποβολή δηλώσεων φόρου εισοδήματος στο 96% και ΦΠΑ στο 99%, αξιοποιώντας την ψηφιακή τεχνολογία για την υποστήριξη των φορολογουμένων.

 αξιοπιστία στις πληρωμές: στόχος είναι το 90% των φορολογικών υποχρεώσεων να εξοφλούνται χωρίς καθυστερήσεις, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη στο σύστημα.  ταχύτερη επεξεργασία αιτημάτων: η άμεση ανταπόκριση σε ψηφιακά αιτήματα, με 95% ολοκλήρωση εντός 24 ωρών ή έως 3 εργάσιμων ημερών για πιο περίπλοκα ζητήματα, αποτελεί έναν ακόμη βασικό στόχο. Στο επίκεντρο, φυσικά, όπως κάθε χρόνο, βρίσκεται ο περιορισμός της παραοικονομίας που αποτελεί κεντρικό πυλώνα του σχεδίου της ΑΑΔΕ, με την εφαρμογή προηγμένων μεθόδων και εργαλείων. Αναλυτικότερα, δε, οι κατευθύνσεις περιλαμβάνουν:  τον περιορισμό του φορολογικού κενού και του λαθρεμπορίου μέσω αυστηρότερης εποπτείας και στοχευμένων ελέγχων.  τη δημιουργία εξειδικευμένων ομάδων για την αποτελεσματικότερη διεξαγωγή ελέγχων σε φορολογικά και τελωνειακά ζητήματα.  την εισαγωγή τεχνολογικών εργαλείων για τον εντοπισμό παρατυπιών, όπως προηγμένα συστήματα ανάλυσης δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης.

“

Πέραν των ψηφιακών διασταυρώσεων τα εμπορικά φορτία θα παρακολουθούνται με τη βοήθεια drones από την Αίθουσα Επιχειρήσεων της ΑΑΔΕ.

 τον επανασχεδιασμό των διαδικασιών ελέγχου, με έμφαση στη διαφάνεια και την παρακολούθηση κάθε σταδίου, από τη διερεύνηση έως την είσπραξη.  την ενίσχυση της συνεργασίας με διεθνείς φορείς για την καταπολέμηση της διασυνοριακής φοροδιαφυγής.

Ψηφιακές τεχνολογίες στον φορολογικό τομέα Παράλληλα, η ΑΑΔΕ επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές και στον ελεγκτικό μηχανισμό, υιοθετώντας τις πλέον σύγχρονες τεχνολογικές λύσεις. Στον συγκεκριμένο, δε, τομέα οι πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν:  την ανάθεση πολύπλοκων περιπτώσεων σε ειδικούς με βάση την εξειδίκευσή τους.  τον ακριβή υπολογισμό φόρων και προστίμων, με συνεχή ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο.  την ανάλυση διαδικτυακών δεδομένων για τον εντοπισμό κρυφών φορολογητέων εισοδημάτων.  την αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης για την πρόληψη και καταπολέμηση παραβατικών πρακτικών.  τη δημιουργία ολοκληρωμένων προφίλ φορολογουμένων, τα οποία συγκεντρώνουν όλες τις σχετικές πληροφορίες και προσφέρουν μια πλήρη εικόνα των οικονομικών τους δραστηριοτήτων.  την ανάπτυξη προβλεπτικών μοντέλων που ανιχνεύουν έγκαιρα πιθανές παρατυπίες, επιτρέποντας την άμεση λήψη μέτρων. Η υλοποίηση του Στρατηγικού Σχεδίου 20252029 αναμένεται να αναβαθμίσει ριζικά τη λειτουργία της ΑΑΔΕ, εξασφαλίζοντας διαφάνεια, δικαιοσύνη και αποδοτικότητα σε κάθε πτυχή της φορολογικής διοίκησης ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

127

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΜΕ ΨΗΦΙΑΚΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

128

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Επί τάπητος οι στρατηγικές και οι επενδύσεις ψηφιακού μετασχηματισμού που υλοποιούν τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα - Σε πρώτο πλάνο η τεχνητή νοημοσύνη Της Μαριάνθης Πελεκανάκη mpelekanaki@naftemporiki.gr

Ο

ψηφιακός μετασχηματισμός φαίνεται πως αποτελεί πλέον το επίκεντρο στα business plans των συστημικών τραπεζών της χώρας, με στόχο τόσο τη βελτίωση της εμπειρίας του πελάτη όσο και την επίτευξη γρηγορότερων και αποτελεσματικότερων εσωτερικών λειτουργιών. Αλλαγές στους επικεφαλής των αρμόδιων τμημάτων, τροποποίηση των ψηφιακών πλατφορμών και εφαρμογών, επενδύσεις σε νέα ψηφιακά εργαλεία, καθώς και συνεργασίες με τεχνολογικούς παρόχους είναι μόνο μερικές από τις κινήσεις που κάνουν οι ελληνικές συστημικές τράπεζες ώστε να συμβαδίσουν με τις ψηφιακές επιταγές της εποχής.

Οι κινήσεις της Τράπεζας Πειραιώς

Τις νέες τεχνολογίες αξιοποιεί στο έπακρο η Τράπεζα Πειραιώς σε πολλά τμήματα της τραπεζικής, επενδύοντας 450 εκατ. ευρώ σε βάθος τριετίας, με τα 200 εκατ. εξ αυτών να κατευθύνονται στην τεχνητή νοημοσύνη. Αισθητή στους πελάτες της ήταν πρώτα απ’ όλα η αλλαγή της ψηφιακής της εφαρμογής, η οποία βελτίωσε την εμπειρία του πελάτη από χρονικής αλλά και χρηστικής άποψης. Στο πλαίσιο της βελτίωσης της ψηφιακής εφαρμογής της, επεκτάθηκαν οι bancassurance ψηφιακές προσφορές, ενισχύθηκαν οι ψηφιακές δυνατότητες για επενδύσεις, ενώ προστέθηκαν και οι online συναλλαγές αμοιβαίων κεφαλαίων, καθώς και η ψηφιακή διαχείριση χαρτοφυλακίου. Ταυτόχρονα, βελτιώθηκε και ο χρόνος της ψηφιακής μεταφοράς χρημάτων κατά 12%. Παράλληλα, αξιοποίησε και αξιοποιείται στο έπακρο η τεχνητή νοημοσύνη με επενδύσεις σε αυτή ύψους 200 εκατ. ευρώ. Ειδικότερα, έχει υιοθετήσει το Chatbot e-banking, ενώ έχει λανσάρει και την πλατφόρμα Robofor-advisors με εξατομικευμένες προσφορές χαρτοφυλακίου με βάση τις ανάγκες των πελατών του Wealth Asset Management. Το Piraeus WealthAdvisor είναι μια ισχυρή πλατφόρμα ρομποτικής συμβουλευτικής, προσαρμοσμένη στις ανάγκες των Private Bankers και των πελατών της τράπεζας, που υποστηρίζει τα χαρτοφυλάκια των επενδυτών σε διάφορες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων και επενδυτικών προϊόντων ανά επίπεδο κινδύνου σε καθημερινή βάση. Επίσης, βήματα έχουν γίνει και για τη στεγαστική πίστη. Η Τράπεζα Πειραιώς προχώρησε εντός του 2025 σε συμφωνία με τον τεχνολογικό πάροχο Qualco για την ανάπτυξη πλατφόρμας ψηφιακών λύσεων με επίκεντρο αρχικά τον τομέα των στεγαστικών δανείων. Η πλατφόρμα αυτή, αξιοποιώντας τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, βελτιώνει την εμπειρία στεγαστικής χρηματοδότησης απλοποιώντας τα βήματα από την αίτηση έως την εκταμίευση, ενώ καλύπτει τόσο την επεξεργασία δανείων που χορηγούνται από την τράπεζα όσο και τη διερεύνηση ευκαιριών χρηματοδότησης για λογαριασμό της τράπεζας. Απαντώντας στις απαιτήσεις των νέων και σύγχρονων πελατών, η Πειραιώς δημιούργησε επίσης τη neobank Snappi, η οποία συνιστά την πρώτη αμιγώς ελληνική neobank και μετρά ήδη 2 χιλιάδες συνδεδεμένους χρήστες και 17 χιλιάδες σε λίστα αναμονής. Η neobank Snappi, με όχημα την

προσέλκυση νεανικού κοινού, είναι προσαρμοσμένη με τέτοιο τρόπο που δίνει αξία στις γενιές Y και Z χωρίς να επηρεάζεται η τρέχουσα πελατειακή βάση. Παράλληλα, προσφέρει μια νέα πλατφόρμα καινοτομίας στη λιανική τραπεζική, καθώς δίνεται η δυνατότητα για ανάπτυξη από το μηδέν των δυνατοτήτων της επόμενης γενιάς λιανικής τραπεζικής, όπως διανομή χωρίς υποκαταστήματα, ενσωματωμένες τραπεζικές υπηρεσίες κ.ά. Με την ισχύουσα δομή της, προσφέρει μια σαφή εικόνα κερδών και ζημιών για τις αποδόσεις που προκύπτουν από έργα καινοτομίας. Στόχος της Πειραιώς για τη Snappi είναι να επεκταθεί αλλά με χαμηλό κόστος και χωρίς υποκαταστήματα με κεντρικοποιημένες λειτουργίες back-office και υποστήριξης στην Ελλάδα, λειτουργώντας με απομακρυσμένες υπηρεσίες (remotely).

Οι δράσεις της Εθνικής Τράπεζας

Η τεχνολογία έχει μπει για τα καλά τόσο στις εσωτερικές λειτουργίες της Εθνικής Τράπεζας όσο και στην επικοινωνία της με τον πελάτη, επενδύοντας σχεδόν 500 εκατ. ευρώ σε νέες τεχνολογίες. Ενδεικτικά, η Εθνική Τράπεζα αποτελεί κορυφαίο ψηφιακό franchise στην Ελλάδα, με πάνω από 4,4 εκατ. συνδρομητές και περισσότερους από 3,2 εκατ. ενεργούς χρήστες και 2 εκατ. συνολικές ψηφιακές πωλήσεις. Ταυτόχρονα, συνεχώς αναβαθμίζονται τα ψηφιακά assets της τράπεζας, όπως έχει ήδη γίνει με την πλατφόρμα Business Internet Banking, καθώς και με την εφαρμογή Next για νέους. Σημαντικό μερίδιο

“

Περίπου στο 1,4 δισ. ευρώ ανέρχονται οι επενδύσεις που υλοποιούν οι ελληνικές τράπεζες για τον ψηφιακό μετασχηματισμό τους.

αγοράς έχει αποκτήσει η ΕΤΕ και στις ψηφιακές πωλήσεις, αφού το δεύτερο τρίμηνο τα καταναλωτικά δάνεια μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας ανήλθαν στο 34%, οι πιστωτικές κάρτες στο 39% και η έκδοση ασφαλιστικών προϊόντων στο 29%. Βήματα έχουν γίνει και προς την ψηφιοποίηση των αντίστοιχων υπηρεσιών της ώστε να τονώσει τη στεγαστική της πίστη. Συγκεκριμένα, η Εθνική Τράπεζα έχει προχωρήσει εδώ και κάποιους ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

129

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΨΗΦΙΑΚΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ

► μήνες σε συνεργασία με την Qualco για τη δημιουργία της πλατφόρμας Uniko. Πρόκειται μάλιστα για μια νέα πλατφόρμα, που αποτελεί τον ψηφιακό μεσίτη και καλύπτει από την εύρεση κατοικίας (εκτίμηση και πιστοποίηση των ακινήτων) μέχρι τη νομική αξιολόγηση ή τη χρηματοδότησή του και την ολοκλήρωση ενός συμβολαίου βελτιώνοντας την εμπειρία του χρήστη με την απαλοιφή της γραφειοκρατίας. Όσον αφορά τις εσωτερικές λειτουργίες του ομίλου της, εκεί έχει ενσωματώσει την τεχνητή νοημοσύνη σε πολλά σημεία, ώστε να επιταχύνει και να εξορθολογήσει διαδικασίες. Συγκεκριμένα, έχει ολοκληρωθεί η μετεγκατάσταση των ενυπόθηκων δανείων στο νέο κεντρικό τραπεζικό σύστημα της ΕΤΕ, ενώ σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται και ο εκσυγχρονισμός της τεχνολογικής υποδομής με την αναβάθμιση των συστημάτων ροής εργασίας και των διαδικασιών χωρίς χαρτί σε όλες τις επιχειρηματικές μονάδες και τις κεντρικές λειτουργίες. Επίσης, αξιοποιώντας την ΤΝ έχει δημιουργήσει και αυτή τον ψηφιακό βοηθό (chatbot) «Sophia» στον δημόσιο ιστότοπο της ΕΤΕ, με στόχο τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της εμπειρίας των πελατών.

Το πρόγραμμα Η Eurobank έχει αρχίσει κι εκείνη το της δικό της πρόγραμμα ψηφιακού Eurobank μετασχηματισμού, επενδύοντας στρατηγικά στην τεχνολογία με περισσότερα από 300 εκατ. ευρώ την τελευταία τριετία. Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί βασικό άξονα αυτού του μετασχηματισμού, ενισχύοντας κρίσιμες λειτουργίες, όπως: Εξυπηρέτηση πελατών, Διαχείριση πωλήσεων & σχέσεων, Αυτοματοποίηση διαδικασιών back-office, Διαχείριση Ρίσκου, Ανίχνευση απάτης & AML (Anti-Money Laundering) και Ανάπτυξη Λογισμικού για αυτόματη παραγωγή κώδικα με στόχο τον εντοπισμό σφαλμάτων, τη δημιουργία τεκμηρίωσης και τη βελτίωση της ποιότητας του λογισμικού. Η ΤΝ έχει βοηθήσει τη Eurobank να αναβαθμίσει και να εξατομικεύσει την εμπειρία των πελατών, με έμφαση στο mobile app - το οποίο εξελίσσεται διαρκώς, καθώς η τράπεζα έχει αναπτύξει στρατηγικές συνεργασίες με Microsoft, Mintus, Plum, με ήδη το 96% των συναλλαγών των πελατών της να γίνονται ψηφιακά. Από το 2021 η τράπεζα έχει υιοθετήσει ένα phygital μοντέλο εξυπηρέτησης, συνδυάζοντας την τεχνολογία με την προσωπική επαφή. Έτσι, έχουν γεννηθεί πρωτοβουλίες όπως το v-Banking, τα Future Branches, τα mobile καταστήματα, αλλά και μέσα από τη συμμετοχή της τράπεζας σε οικοσυστήματα embedded banking και fintech συνεργασίες. Πυλώνες υποστήριξης της στρατηγικής αυτής είναι το Digital Factory του ομίλου στη Νέα Ιωνία, καθώς και οι πρόσφατες συνεργασίες με τεχνολογικούς partners για τη δημιουργία του νέου Global Delivery Center στην Ινδία και του Ψηφιακού Κέντρου Καινοτομίας στην Κύπρο. Άλλη μια κίνηση προς τη βελτιστοποίηση της εμπειρίας του πελάτη με έμφαση στην αγοραπωλησία ακινήτων αποτελεί το theprosperty.com καθώς και το findyourproperty.gr.

130

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Το Chatbot e-banking έχει υιοθετήσει, μεταξύ άλλων ψηφιακών λύσεων, η Πειραιώς.

Την τεχνητή νοημοσύνη έχει ενσωματώσει σε πολλές εσωτερικές λειτουργίες η Εθνική.

Στρατηγικές συνεργασίες με Microsoft, Mintus, Plum έχει αναπτύξει η Eurobank.

Η Alpha έχει ενισχύσει σημαντικά το digital banking σε λιανική και επιχειρήσεις.

Το σχέδιο της Alpha Bank

νους επιχειρηματικούς χρήστες, η οποία έχει επιτρέψει την αυτοματοποίηση καθημερινών εργασιών, δίνοντας τη δυνατότητα στους χρήστες να ολοκληρώνουν τις εργασίες τους πιο γρήγορα και με υψηλότερη ποιότητα. Στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού του ομίλου, έχει συσταθεί μια ειδική ομάδα για την επίβλεψη της ανάπτυξης και εφαρμογής των μοντέλων ΤΝ, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητά τους και η συμμόρφωση με τα πρότυπα ποιότητας, ενώ η τράπεζα έχει συστήσει και νέο τομέα ευθύνης, αυτόν του Chief Digital and Technology Officer. Όπως έχει αναφέρει η ίδια η τράπεζα, η δημιουργία της εν λόγω θέσης αποτελεί στρατηγική επιλογή για την επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού, την απλοποίηση των λειτουργιών και την αναβάθμιση της εμπειρίας τόσο των πελατών όσο και των εργαζομένων της, μέσα από ταχύτερες αποφάσεις και πιο στενή συνεργασία μεταξύ των συναρμόδιων ομάδων. Στις αρμοδιότητες του ρόλου περιλαμβάνονται οι τομείς Information Technology, Cyber Security, Group Data Management, Digital Banking, Central Procurement, καθώς και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και των νέων τεχνολογιών για την ενίσχυση της καινοτομίας. Επιδίωξη για την τράπεζα είναι η βέλτιστη διαχείριση δεδομένων (Data Management), με στόχο αφενός μεν τη συμμόρφωση με το ρυθμιστικό πλαίσιο BCBS239, αφετέρου δε την αξιοποίηση των δεδομένων ως πηγής αξίας, επιχειρηματικής εξέλιξης και βελτίωσης της εμπειρίας των πελατών της. Η Alpha Bank έχει, επίσης, ενισχύσει σημαντικά την υπηρεσία του digital banking τόσο στη λιανική τραπεζική όσο και στις επιχειρήσεις

Η Alpha Bank έχει δαπανήσει σχεδόν 150 εκατ. ευρώ σε τεχνολογικές λύσεις του ομίλου της, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων που αφορούν υπηρεσίες στο cloud. Ένας σταθμός στην ψηφιοποίηση της Alpha Bank είναι το Digital Factory, το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2023. Το 2024 το Digital Factory επεκτάθηκε περαιτέρω, φτάνοντας τις 15 agile ομάδες εργασίας (squads), για να υποστηρίξει σημαντικά έργα της ψηφιακής στρατηγικής, όπως είναι το Mobile App για ιδιώτες πελάτες. Οι παραπάνω ομάδες πλαισιώνονται από ειδικούς στον τομέα της Εμπειρίας Χρήστη (User Experience - UX) και Εμπειρίας Πελάτη (Customer Experience - CX), έτσι ώστε οι προσφερόμενες ψηφιακές υπηρεσίες να είναι πιο εύληπτες για τους πελάτες και να αυξάνεται η ικανοποίησή τους. Επιπλέον, έχει υλοποιηθεί ο πιλοτικός ψηφιακός βοηθός (chatbot) για τους υπαλλήλους, ο οποίος χρησιμοποιεί τεχνολογίες genAI για να απαντάει σε ερωτήσεις των υπαλλήλων σε φυσική γλώσσα, αναζητώντας και συνοψίζοντας σε λίγα δευτερόλεπτα πληροφορία από έγγραφα όπως πολιτικές της τράπεζας, εσωτερικές διαδικασίες και εγχειρίδια χρήσης. Μάλιστα, το GenAI chatbot στο alpha.gr προσέφερε πρόσφατα μια διάκριση στην Alpha Bank, καθώς διαχειρίζεται πάνω από 5.500 συνομιλίες την εβδομάδα, επιτυγχάνοντας 88% επίλυση αιτημάτων στην πρώτη επαφή, με άμεσες απαντήσεις για προϊόντα, e-banking και προγράμματα επιβράβευσης. Ένα ακόμα σημαντικό βήμα ως προς την αξιοποίηση των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης είναι η ενσωμάτωση της πλατφόρμας Microsoft Co-Pilot σε επιλεγμέ-

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

INTRALOT ΚΑΙ BALLY’S: ΣΥΝΈΝΩΣΗ ΔΙΕΘΝΏΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΏΝ ΜΕ ΕΛΛΗΝΙΚΉ ΤΑΥΤΌΤΗΤΑ Η νέα εταιρεία που προκύπτει από τη συνένωση της Intralot με την Bally’s καθίσταται παγκόσμιος πρωταθλητής στους κλάδους των λοταριών και του iGaming και παραμένει εισηγμένη στην ελληνική Κεφαλαιαγορά - Στόχος, η αξιοποίηση μιας δυνητικής αγοράς 200 δισ. ευρώ Της Λέττας Καλαμαρά lkalamara@naftemporiki.gr

Σ

την απελευθέρωση της δυναμικής τους σε παγκόσμιο επίπεδο στην αγορά τυχερών παιγνίων στοχεύουν Ιntralot και Βally’s, προχωρώντας στην ολοκλήρωση της συνένωσής τους. Το νέο εταιρικό σχήμα Ιntralot Bally’s μετά και την επίσημη ανακοίνωση για την ολοκλήρωση της συναλλαγής, βάσει της οποίας η Intralot εξαγοράζει την Bally’s International Interactive από τη μητρική εταιρεία Bally’s Corporation (NYSE: BALY) («Bally’s»), με αποτίμηση στα 2,7 δισ. ευρώ, αποτελεί έναν παγκόσμιο εταιρικό πρωταθλητή στους κλάδους των λοταριών και του iGaming, με ενισχυμένες οικονομίες κλίμακος, και διαφοροποιημένα και ιδιαίτερα συμπληρωματικά προϊόντα στους τομείς B2G, B2B και B2C. Πλάνο ανάπτυξης To πλάνο της νέας εταιρείας περιλαμβάνει την περαιτέρω ενίσχυση της διαφοροποίησης, την επίτευξη των οικονομιών κλίμακας με την προσφορά συμπληρωματικών προϊόντων στους τομείς B2B και B2C, την έκθεση στις αγορές iGaming και λοταρίας μέσω της B2B δραστηριότητας λοταριών της εταιρείας και των B2C iGaming δραστηριοτήτων του Τομέα International Interactive της Bally’s. Επίσης, περιλαμβάνει ενίσχυση του συνδυασμού των συμπληρωματικών τεχνολογικών πλατφορμών, που ενοποιούν τα συστήματα LotosX και PlayerX της εταιρείας με την πλατφόρμα ανάλυσης δεδομένων Vitruvian του τομέα International Interactive της

132

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η Intralot συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών στο Χ.Α. κατά κεφαλαιοποίηση.

Bally’s, της θέσης της στην αγορά τυχερών παιγνίων, με την προοπτική ανάπτυξης νέων προϊόντων και γεωγραφικής επέκτασης, τη δέσμευση υπεύθυνης διεξαγωγής παιγνίων και διαμόρφωσης μακροχρόνιων σχέσεων επί τη βάσει του ρυθμιστικού πλαισίου, καθώς και ενίσχυση του συνολικού χρηματοοικονομι-

κού προφίλ και την υιοθέτηση συνετούς χρηματοοικονομικής πολιτικής. Συναλλαγή η οποία, σύμφωνα με τη διοίκηση της ελληνικής εταιρείας, συνδυάζει τη δραστηριότητα της Bally’s International Interactive με την παγκόσμια δραστηριότητα της Intralot στους κλάδους των

Μέσα σε πανηγυρικό κλίμα, η διοικητική ομάδα της Intralot, με επικεφαλής τον πρόεδρό της, κ. Σωκράτη Κόκκαλη, χτύπησε στις 9 Οκτωβρίου το καμπανάκι στο Χρηματιστήριο Αθηνών, με αφορμή την εισαγωγή των νέων μετοχών της εταιρείας στο πλαίσιο της ΑΜΚ.

λοταριών και του iGaming, δίνοντας στη νέα πλέον εταιρεία σημαντικό προβάδισμα σε μια δυνητική αγορά που εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει τα 200 δισ. ευρώ παγκοσμίως έως το 2029. «Η ενοποίηση», όπως τονίζεται, «συνδυάζει τις αποδεδειγμένες ψηφιακές δυνατότητες της Bally’s International Interactive και την πλατφόρμα δεδομένων Vitruvian με την κλίμακα και την υποδομή λοταριών της Intralot και των μακροχρόνιων σχέσεων B2G σε 40 χώρες. Η στρατηγική αυτή συμπόρευση αναμένεται να απελευθερώσει σημαντικές ευκαιρίες διασταυρούμενων πωλήσεων, να τροφοδοτήσει την ανάπτυξη και τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας και να δημιουργήσει ένα ισχυρό θεμέλιο για μακροπρόθεσμη επέκταση». Η νέα εταιρεία έχει στόχο να διακριθεί στο Gaming, με ανταγωνιστική τεχνολογία και προϊόντα ηγετικής θέσης, με έμφαση τα ηλεκτρονικά τυχερά παίγνια. Θα έχει επαναλαμβανόμενα έσοδα υποστηριζόμενα από μακροχρόνια συμβόλαια και ηγετική θέση σε ρυθμιζόμενες αγορές, σταθερή κερδοφορία και ισχυρή δημιουργία ελεύθερων λειτουργικών ταμειακών ροών, πολλαπλές ευκαιρίες ανάπτυξης υποστηριζόμενες από μακροχρόνιες σχέσεις σε βασικές αγορές. Κατά το δωδεκάμηνο που έληξε στις 30 Ιουνίου 2025, σε pro forma βάση, ο συνδυασμένος Όμιλος εμφανίζει περίπου 1,1 δισ. ευρώ run-rate προσαρμοσμένα έσοδα, με κορυφαία στον κλάδο run-rate προσαρμοσμένα περιθώρια EBITDA άνω του 39%, υποστηριζόμενα από λειτουργικές συνέργειες και συνεχιζόμενη καινοτομία βάσει δεδομένων.

Κομβικό σημείο η Ελλάδα Σύμφωνα με τους όρους της συναλλαγής, το τίμημα προς την Bally’s αποτελούνταν από 1,530 δισ. ευρώ μετρητά και 1,136 δισ. ευρώ νεοεκδοθείσες μετοχές της Intralot (873.707.073 μετοχές, σε τιμή έκδοσης 1,30 ευρώ ανά μετοχή). Σε συνδυασμό με την προϋφιστάμενη συμμετοχή της Bally’s Corporation στο μετοχικό κεφάλαιο της Intralot κατά 207.534.878 μετοχές, η Bally’s Corporation του Soo Kim κατέχει πλέον περίπου το 58% του συνόλου του μετοχικού κεφαλαίου της Intralot, καθιστάμενη ο πλειοψηφικός μέτοχος της εταιρείας, η οποία θα συνεχίσει να είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο της Αθήνας. Να σημειωθεί πως με την ολοκλήρωση της συναλλαγής η Intralot συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών στο Χρηματιστήριο Αθηνών κατά κεφαλαιοποίηση. Όμιλος Bally’s Ο Όμιλος Bally’s είναι διεθνής όμιλος εταιρειών, δραστηριοποιούμενος στην αγορά παιγνίων (gaming), σε ξενοδοχειακές επιχειρήσεις (hospitality) και επι-

“

Η νέα εταιρεία έχει στόχο να διακριθεί στο Gaming, με ανταγωνιστική τεχνολογία και προϊόντα ηγετικής θέσης, με έμφαση τα ηλεκτρονικά τυχερά παίγνια.

χειρήσεις ψυχαγωγίας (entertainment), διαθέτοντας χαρτοφυλάκιο καζίνο και τουριστικών θερέτρων, καθώς και αναπτυσσόμενη πολυκαναλική (omnichannel) παρουσία. Η Bally’s Corporation, η μητρική εταιρεία του Ομίλου Bally’s, η οποία ενοποιεί το σύνολο των οντοτήτων που τον αποτελούν, είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, με σύμβολο διαπραγμάτευσης BALY. Η Bally’s Corporation, μέσω των θυγατρικών της σε όλο τον κόσμο, παρέχει στους πελάτες της διά ζώσης και διαδραστικές εμπειρίες ψυχαγωγίας και τυχερών παιχνιδιών, συμπεριλαμβανομένων παραδοσιακών καζίνο, iGaming, διαδικτυακού (online) παιγνίου bingo, διαδικτυακών αθλητικών στοιχημάτων (sportsbook) και δωρεάν παιχνιδιών. Ο Όμιλος Bally’s κατέχει και λειτουργεί 19 καζίνο σε 11 πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, γήπεδο γκολφ στη Νέα Υόρκη, ιππόδρομο στο Κολοράντο και το Καζίνο Aspers στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τον Φεβρουάριο του 2025, η Bally’s Corporation συγχωνεύτηκε με την The Queen Casino & Entertainment Inc. προσθέτοντας 4 επιπλέον καζίνο στο χαρτοφυλάκιό της. Επίσης, κατέχει το Bally Bet Sportsbook & Casino, μια πλατφόρμα αθλητικών στοιχημάτων και iCasino, τον Τομέα International Interactive της Bally’s, έναν παγκόσμιο πάροχο διαδραστικών τυχερών παιγνίων, καθώς και ένα σημαντικό ποσοστό συμμετοχής στην εταιρεία. Τα έσοδα του Ομίλου Bally’s προέρχονται κυρίως από τις επιχειρηματικές δραστηριότητες των τυχερών παιγνίων και της ψυχαγωγίας (entertainment) ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

133

Α Ι Γ ΤΙΣ Τ N Ό Ρ ΡΆ Π Π Μ Α

ΕΣ ΕΖ

ΤΟ FINTECH

Ν Δ Ο Ί Ό Δ Ξ Ε ΗΣ Π Λ

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Η τελευταία πενταετία χαρακτηρίζεται από στρατηγικές κινήσεις των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στον χώρο της υψηλής τεχνολογίας με στόχο να αποκομίσουν περισσότερους «καρπούς» στο άμεσο μέλλον Της Μαριάνθης Πελεκανάκη mpelekanaki@naftemporiki.gr

134

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Σ

ε στρατηγικές επενδύσεις και συνέργειες με τρίτους παρόχους έχουν προχωρήσει οι ελληνικές συστημικές τράπεζες ώστε να εισαχθούν στον κλάδο του fintech, με στόχο να επεκτείνουν μεν τις δραστηριότητές τους, αλλά και να αναχαιτίσουν την εισβολή αλλοδαπών fintech κολοσσών στην ελληνική αγορά. Έτσι, η τελευταία πενταετία χαρακτηρίζεται από μια σειρά στρατηγικών κινήσεων στον κλάδο του fintech από την πλευρά των τραπεζών, με τις περισσότερες συνέργειες να μην αποκλείεται να φέρουν επιπρόσθετους καρπούς τα επόμενα έτη. Μάλιστα, το 2025 μπορεί να χαρακτηριστεί μια δυνατή χρονιά για τον κλάδο του fintech στην Ελλάδα, αφού ολοκληρώθηκαν δύο από τα τραπεζικά fintech deals, αυτό της Πειραιώς με τη Natech για τη Snappi, και αυτό της Alpha Bank με τη FlexFin για την ενοποίηση των υπηρεσιών factoring, ενώ τα υπόλοιπα εξακολουθούν να έχουν διευρυμένο αντίκτυπο. Αξιολογώντας όλες τις συνέργειες που έχουν συναφθεί, αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι ελληνικές τράπεζες επιδιώκουν να είναι συγχρονισμένες με τις απαιτήσεις της εποχής, και οι ευκαιρίες που τους δημιουργεί το fintech είναι πολυάριθμες. Αδιαμφισβήτητα, διευρύνουν το πελατολόγιό τους σε άλλες αγορές και διαφορετικό κοινό, ενώ παράλληλα επεκτείνουν και διαφοροποιούν το χαρτοφυλάκιο των δραστηριοτήτων τους εισερχόμενες σε μια νέα εποχή της τραπεζικής.

SNAPPI

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΞΑΓΟΡΑ

«Πετάει» στο διαδίκτυο η πρώτη ελληνική neobank

Προϊόντα σε τρεις τομείς τεχνολογικών εφαρμογών

Στον χώρο του fintech έκανε την είσοδό της η Τράπεζα Πειραιώς με την πρώτη ελληνική neobank, τη Snappi, που είναι πλέον διαθέσιμη και στο εμπορικό κοινό μέσω της ψηφιακής της εφαρμογής και αποτελεί την απάντηση στη διαδεδομένη πλέον παγκοσμίως Revolut. Η Snappi είναι «παιδί» της Τράπεζας Πειραιώς και της Natech, η οποία ξεκίνησε από τα Ιωάννινα ως startup και εξελίχθηκε σε διεθνή fintech πάροχο. Ειδικότερα, η Snappi είναι η πρώτη ελληνική πλήρως ψηφιακή τράπεζα, αδειοδοτημένη και εποπτευόμενη από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και λειτουργεί ως πλήρες πιστωτικό ίδρυμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προσφέρει στους πελάτες της το ίδιο επίπεδο προστασίας, συμμόρφωσης και αξιοπιστίας με τις παραδοσιακές τράπεζες, ενώ παράλληλα παρέχει υπηρεσίες μέσω ενός mobile-first μοντέλου χωρίς καταστήματα. Στόχος της Πειραιώς για τη Snappi είναι να επεκταθεί αλλά με χαμηλό κόστος και χωρίς υποκαταστήματα, με το εν λόγω μοντέλο επέκτασης να περιλαμβάνει κεντρικοποιη-

Στον χώρο του fintech έχει μπει και η Εθνική Τράπεζα, τόσο με συνέργειες με τρίτους όσο και με ίδιες πρωτοβουλίες. Ειδικότερα, η ΕΤΕ υπέγραψε το 2022 Μνημόνιο Συνεργασίας με την EpsilonNet με αντικείμενο την από κοινού ανάπτυξη τεχνολογικών εφαρμογών και προϊόντων στους τομείς του Business Software, του fintech και της αυτοματοποίησης των ηλεκτρονικών πληρωμών (payments). Στη συνέχεια, πολύ γρήγορα η Εθνική απέκτησε το 7,5% στο μετοχικό κεφάλαιο της EpsilonNet, ενώ πρόσφατα διπλασίασε το ποσοστό της, γεγονός που την καθιστά πλέον τον τρίτο μεγαλύτερο μέτοχο στο μετοχικό σχήμα της εταιρείας. Στο πλαίσιο της συνεργασίας αυτής, έχει δημιουργηθεί το Epsilon pay, που αποτελεί την πρώτη οργανωμένη ψηφιακή ομάδα υπηρεσιών διαθέσιμη προς τις επιχειρήσεις. Ειδικότερα, αυτή η νέα καινοτόμα υπηρεσία προσφέρει ολοκληρωμένη λύση στην αυτοματοποίηση της είσπραξης των τιμολογίων που εκδίδουν οι ελληνικές επιχειρήσεις και στην

μένες λειτουργίες back-office και υποστήριξης ανά την Ελλάδα. Όσον αφορά τα οικονομικά μεγέθη, η Τράπεζα Πειραιώς φιλοδοξεί η Snappi να αριθμεί 1,9 εκατομμύρια χρήστες έως το 2028, ενώ η απόσβεση εκτιμάται σε μία τριετία. Όσον αφορά τις παροχές της neobank, η Snappi προσφέρει δωρεάν δημιουργία λογαριασμού μέσω από μια πλήρως ψηφιακή διαδικασία εγγραφής και δυνατότητα λήψης ψηφιακής και φυσικής χρεωστικής κάρτας, με πλήρη λειτουργικότητα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ οι βασικές υπηρεσίες περιλαμβάνουν πληρωμές IRIS, μεταφορές SEPA, πληρωμές λογαριασμών κοινής ωφέλειας και διασυνοριακές συναλλαγές. Ταυτόχρονα, η πλατφόρμα της Snappi περιλαμβάνει εργαλεία χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και πρακτικές συμβουλές για τη διαχείριση χρημάτων, ενώ αναμένεται να ενσωματώσει και την υπηρεσία Buy Now Pay Later.

άμεση αντιστοίχιση, συμφωνία και λογιστικοποίηση των σχετικών συναλλαγών, ενώ παράλληλα συνδέεται απευθείας με το EpsilonNet πληροφοριακό σύστημα που ήδη χρησιμοποιούν οι επιχειρηματίες όπως το PYLON, το Galaxy ή το Epsilon Smart. Η Εθνική Τράπεζα έχει προχωρήσει και σε ακόμη μια πρωτοβουλία στον κλάδο του fintech, αφού έχει δημιουργήσει το Fintech Hub στην Ελλάδα και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες της ΝΑ Ευρώπης σε συνεργασία με έξι σημαντικούς ελληνικούς φορείς: την Endeavor Greece, το Ίδρυμα Ωνάση, το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος, το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ συμμετέχει και η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Crowd Dialog. Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύεται η επιχειρηματικότητα στον κλάδο του fintech, χρηματοδοτούνται καινοτόμες επιχειρήσεις στον τομέα, ενώ επιδιώκεται να συνδεθεί το fintech με την έρευνα στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά κέντρα μέσα από μια σειρά δράσεων. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

►

135

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΤΡΑΠΕΖΕΣ & FINTECH

ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

Factoring και χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων Ακόμα μία συνεργασία στον χώρο του fintech, αυτή τη φορά από την Alpha Bank με την εξαγορά της FlexFin. Συγκεκριμένα, η εξαγορά ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 2025 και είχε ως αποτέλεσμα τη συγχώνευση των δραστηριοτήτων factoring στην Ελλάδα, υπό μία ενιαία εταιρική οντότητα που θα διευκολύνει τη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Στην πράξη, το εν λόγω deal φέρνει τη συγχώνευση της FlexFin με την ABC Factors, θυγατρική της Alpha Bank, που κατέχει ήδη ηγετική θέση στην ελληνική αγορά factoring, με μόνο στόχο τη διευκόλυνση της πρόσβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση μέσω νέας πλατφόρμας, η οποία η Alpha Bank φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη χρηματοδότηση των ΜμΕ. Η στρατηγική συγχώνευση της ABC Factors και της FlexFin αναμένεται να οδηγήσει σε προϊόντα μιας νέας εποχής για τους υφιστάμενους και νέους πελάτες των δύο εταιρειών, καθώς και σε ένα εξαιρετικά διευρυμένο πελατολόγιο, αυξάνοντας το μερίδιο αγοράς, με την Alpha Bank να επιδιώκει τη χρηματοδότηση νέων απαιτήσεων άνω του 1 δισ. ευρώ τα επόμενα χρόνια. Μάλιστα, με τη συγχώνευση εντάχθηκαν στο δυναμικό της τράπεζας και οι ιδρυτές της FlexFin με σημαντική εξειδίκευση στον κλάδο του

136

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

fintech. Έχοντας συνεργαστεί με περισσότερες από 2.200 ελληνικές επιχειρήσεις σε ένα ευρύ φάσμα κλάδων της ελληνικής οικονομίας, η ABC Factors ουσιαστικά τώρα πραγματοποιεί τη στρατηγική δέσμευση της Alpha Bank να προσφέρει στους πελάτες της χρηματοδοτικές λύσεις που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες τους. Η παρουσία της Alpha Bank στον κλάδο του fintech δεν σταματά εδώ, αφού επεξεργάζεται σε συνεργασία με τη UniSystems τη μετατροπή της Alpha Βank Λονδίνου σε neobank. Η ελληνική τράπεζα σε συνεργασία με τη UniSystems έχει ξεκινήσει εδώ και κάποιο καιρό τον σχεδιασμό υποδομής στην Alpha Βank Λονδίνου ώστε να τη μετατρέψει σε neobank και να ενσωματώσει την ψηφιακή εφαρμογή «Finastra» με σκοπό να καλύψει την ολοένα αυξανόμενη ζήτηση για φιλικές προς τον πελάτη ψηφιακές λύσεις τραπεζικής.

ΑΥΤΟΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ

Προσωπική οικονομική διαχείριση με ΑΙ Η τελευταία «συστημική» συνέργεια στον κλάδο του fintech έρχεται από τη Eurobank. Η τράπεζα έχει επενδύσει συνολικά 10 εκατ. ευρώ στην Plum του Βίκτωρα Τροκούδη και έχει καταστεί ένας από τους βασικότερους χρηματοδότες της, αποκτώντας παράλληλα το 6,5% του μετοχικού της κεφαλαίου.

H Plum ξεκίνησε την πορεία της το 2016 στη Μεγάλη Βρετανία, όμως πλέον έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς παίκτες της fintech αγοράς, έχοντας παρουσία σε 10 χώρες, (Αγγλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Κύπρος, Γαλλία, Ελλάδα, Ιρλανδία και Ιταλία), καθώς και 2,5 εκατ. χρήστες παγκοσμίως, από τους οποίους οι 350.000 βρίσκονται επί ευρωπαϊκού εδάφους. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, η Plum το 2024 έκανε τζίρο που ξεπερνούσε τα 20 εκατ. λίρες, ενώ για το 2025 εκτιμάται ότι θα αυξήσει τα έσοδά της κατά 70%, με την αποτίμησή της να υπολογίζεται πλέον στα 200 εκατ. ευρώ. Η Plum διατηρεί επίσης γραφείο στην Ελλάδα, απασχολώντας πάνω από 80 άτομα. Η εταιρεία αυτή από τον χώρο του fintech έγινε γνωστή καθώς επιτρέπει στους χρήστες της να επενδύσουν με μόλις 1 ευρώ και να αγοράσουν μισές μετοχές, δίνοντας με αυτόν τον τρόπο πρόσβαση σε επενδυτικά προϊόντα που μέχρι τώρα ήταν διαθέσιμα κυρίως σε

θεσμικούς επενδυτές. Παράλληλα, η Plum με τη βοήθεια του ΑΙ έχει αυτοματοποιήσει μέρη της προσωπικής οικονομικής διαχείρισης με τα οποία οι άνθρωποι μπορεί να δυσκολεύονται, βοηθώντας τους έτσι να αποταμιεύουν και να επενδύουν πιο γρήγορα και πιο εύκολα

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

138

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΟΥΠΕΡ «ΚΑΥΣΙΜΟ» ΣΤΗΝ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ Οι ευκαιρίες για οικονομική μεταμόρφωση του ελληνικού επιχειρείν από την εφαρμογή των εργαλείων AI στον κλάδο των logistics Του Φάνη Ζώη fzois@naftemporiki.gr

Η

ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην εφοδιαστική αλυσίδα δεν αποτελεί πλέον επιλογή αλλά αναγκαιότητα για επιχειρήσεις που επιδιώκουν λειτουργική αποδοτικότητα, ανθεκτικότητα και στρατηγικό πλεονέκτημα. Πρόκειται για μια ανατρεπτική δύναμη, που, όπως αναφέρουν οι υποστηρικτές της, θα είναι δέκα φορές μεγαλύτερη και θα έρθει δέκα φορές ταχύτερα από τη Βιομηχανική Επανάσταση, καθώς φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο που παράγουμε, που ζούμε, που αποφασίζουμε. Από τη βελτιστοποίηση αποθεμάτων και τη μείωση καθυστερήσεων παράδοσης, μέχρι την αυτοματοποίηση της διαχείρισης αποστολών και τη βελτιωμένη πρόβλεψη ζήτησης, τα εργαλεία AI προσφέρουν πρακτική αξία σε όλα τα επίπεδα. Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί: Μελέτη της PwC δείχνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να ενισχύσει το παγκόσμιο ΑΕΠ έως και κατά 15% μέσα στην επόμενη δεκαετία, μια επίδοση συγκρίσιμη με την οικονομική μεταμόρφωση που προκάλεσε η βιομηχανοποίηση του 19ου αιώνα. Μάλιστα κάποιοι παράγοντες της αγοράς τη χαρακτηρίζουν «καύσιμο» που μπορεί να ξαναγράψει τους οικονομικούς κανόνες. Κάτι που συχνά παραβλέπεται είναι ο ρόλος της AI και στην ενίσχυση της ασφάλειας. Μέσω προγνωστικών αναλύσεων και αυτόματων συστημάτων ελέγχου, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη μείωση των ανθρώπινων σφαλμάτων και στην πρόληψη ατυχημάτων, ιδιαίτερα σε κρίσιμες φάσεις όπως η φόρτωση, η μεταφορά και η διαχείριση αποθηκών. Σύμφωνα με στοιχεία εταιρείας τεχνολογίας & ψηφιακών υπηρεσιών, πάνω από 1 εκα-

τομμύριο ευρώ υπολογίζεται πως εξοικονομεί ετησίως μια εταιρεία οχημάτων για logistics αξιοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη για τη βελτίωση των χρόνων λειτουργίας της (βλ. ωράρια εργασίας, υπερωρίες, κατανομή εργασιών κ.λπ.). Βέβαια, εδώ τίθενται και θέματα τα οποία είναι περισσότερο πολύπλοκα, καθώς εμβαθύνοντας προκύπτουν προβλήματα που έχουν να κάνουν με το ανθρώπινο δυναμικό και την επιμόρφωσή του στο κυκλοφοριακό κ.ά. Ενίσχυση του εμπορίου Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να ενισχύσει το παγκόσμιο εμπόριο, έως το 2040. Στην έκθεση που δημοσιεύθηκε, ο Οργανισμός εκτιμά ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να διεκπεραιώνουν ταχύτερα τα τελωνειακά έγγραφα και να κατανοήσουν καλύτερα τις ξένες αγορές. Επισημαίνει δε ότι, παρά τα προστατευτικά εμπόδια του Ντόναλντ Τραμπ, το παγκόσμιο εμπόριο αναμένεται να αυξηθεί 34%-37% έως το 2040 χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία μπορεί να βοηθήσει στην υπερνίκηση των γλωσσικών εμποδίων, στην επίλυση διοικητικών προβλημάτων, στην καθοδήγηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων μέσα από τον λαβύρινθο πολυάριθμων τελωνειακών κανονισμών, ακόμα και να τους παρέχει πληροφορίες για τις πιο απομακρυσμένες αγορές στον κόσμο. Οι υποστηρικτές της ΑΙ, όπως και ο ΠΟΕ, θεωρούν ότι το εμπόριο θα είναι ευκολότερο και επομένως λιγότερο δαπανηρό. Επιπροσθέτως, η τεχνητή νοημοσύνη ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

139

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

LOGISTICS

► θα πολλαπλασιάσει τον αριθμό των υπηρεσιών που διακινούνται παγκοσμίως και θα βελτιώσει την παραγωγικότητα, ιδίως σε τομείς όπως οι συναλλαγές αγαθών και υπηρεσιών. Σημαντικά οφέλη Αναλυτικότερα, αναδεικνύοντας τις προδιαγραφές της AI ως ενός πρακτικού εργαλείου που θα αποφέρει σημαντικά οφέλη στον κλάδο της εφοδιαστικής αλυσίδας, υποστηρίζεται ότι μια πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αποφέρει απτά οφέλη στους πελάτες της, μέσω μιας αυτοματοποιημένης διαδικασίας παρακολούθησης των χρόνων και των δρομολογίων. Όπως αναφέρεται σε παράδειγμα, για έναν fleet manager με στόλο 130 οχημάτων & προσωπικό που ξεπερνά τους 400 υπαλλήλους, ο οποίος ανεβάζει τα λειτουργικά του δεδομένα στην πλατφόρμα, λαμβάνει μέσα σε λίγα λεπτά μια εξατομικευμένη επιχειρηματική μελέτη. Μάλιστα, όπως αποκαλύπτεται από το περιεχόμενο της ανάλυσης, προκύπτει μια εξοικονόμηση μισού εκατομμυρίου ευρώ μέσα από μέτρα όπως είναι π.χ. η βελτιωμένη οδηγική συμπεριφορά, η ομαλότερη επιτάχυνση και η μειωμένη λειτουργία στο ρελαντί. Την ίδια ώρα βέβαια, πέρα από τα οικονομικά οφέλη, στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας επισημαίνεται πως η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει επιπλέον την οδική ασφάλεια, αλλά και την απόδοση του στόλου. Έτσι, χρησιμοποιώντας ένα ακόμη παράδειγμα, ο αντιπρόεδρος της εν λόγω εταιρείας ανέλυσε τα δεδομένα τηλεματικής από 20 οδηγούς και από 15 διαφορετικά οχήματα, προκειμένου να εντοπίσει γρήγορα τους τρεις μεταφορείς με τις χειρότερες επιδόσεις σε τομείς όπως το απότομο φρενάρισμα και η επιθετική επιτάχυνση παρέχοντας ακολούθως εξατομικευμένες συστάσεις για τον κάθε οδηγό. Ομοίως, η ίδια πλατφόρμα ανέλυσε, μεταξύ άλλων, το ιστορικό διάφορων οχημάτων ως προς την κατανάλωση καυσίμου, προκειμένου να προδιαγράψει ποια δύο επαγγελματικά είναι πιο πιθανό να παρουσιάσουν προβλήματα συντήρησης μέσα στον επόμενο μήνα. Ευκαιρία για την Ελλάδα Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι για χώρες όπως η Ελλάδα, με δομικές αδυναμίες αλλά και το πλεονέκτημα της ευελιξίας, αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αναπτυξιακή ευκαιρία των τελευταίων δεκαετιών. Οι πρώτοι που θα σπεύσουν να υιοθετήσουν την τεχνολογία αυτή, μπορούν να απογειώσουν το ΑΕΠ τους. Αν, αντιθέτως, μείνουν θεατές, το χάσμα ανάμεσα στις εύρωστες οικονομίες και τις πιο αδύναμες θα μεγαλώσει. Η Ελλάδα, σύμφωνα με τους ίδιους, έχει χάσει πολλές φορές το «τρένο» της τεχνολογίας. Αυτή τη φορά, όπως επισημαίνουν οι ίδιοι παράγοντες της αγοράς, δεν υπάρχει πολυτέλεια για χάσιμο χρόνου. Το δίλημμα είναι ξεκάθαρο: θα δούμε την ΑΙ ως απειλή και θα μείνουμε κολλημένοι στο χθες, ή θα την αγκαλιάσουμε ως ευκαιρία για να φτιάξουμε ένα αύριο πιο ανταγωνιστικό, πιο δημιουργικό, πιο παραγωγικό; Και όλα αυτά δεν είναι προνόμιο των μεγάλων επιχειρήσεων. Όπως επισημαίνεται, η πρόκληση είναι οι μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις να μη μείνουν πίσω. Σήμερα, υπάρχουν εργαλεία σε προσιτές τιμές που επιτρέπουν και στον

140

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, παρουσιάζοντας τα συμπεράσματα έρευνας «Business Pulse» σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη, επεσήμανε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ευκαιρία και όχι απειλή.

μεσαίο επιχειρηματία να μπει στο παιχνίδι. Η υιοθέτησή της, όμως, εξαρτάται από τη νοοτροπία: να δοκιμάσει, να πειραματιστεί, να ρισκάρει. Οι δυσκολίες «Η ΑΙ θα κρίνει την ανταγωνιστικότητα πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο πιστεύουμε» υπογράμμισε ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, από το βήμα συνεδρίου που πραγματοποίησε ο Σύνδεσμος. Ωστόσο, μόνο μία στις τέσσερις ελληνικές επιχειρήσεις κάνουν κάτι σε σχέση με το θέμα και από αυτές οι περισσότερες βρίσκονται στα πρώτα στάδια και σε πιλοτικά προγράμματα. Ενώ περισσότερες από τις μισές (55%) δεν έχουν πρόθεση να ασχοληθούν με το ζήτημα. Ο κ. Θεοδωρόπουλος παρουσίασε τα συμπεράσματα έρευνας «Business Pulse» σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη, σύμφωνα με τα οποία οι σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις που αποφασίζουν να επενδύσουν στον τομέα είναι η έλλειψη ανθρώπων με τις απαραίτητες γνώσεις, η διαθεσιμότητα και η ποιότητα των δεδομένων, το υψηλό κόστος και ο κίνδυνος απώλειας ευαίσθητων δεδομένων. Για την υποστήριξη των επιχειρήσεων που ενδιαφέρονται, ο ΣΕΒ προχώρησε στην έκδοση σχετικού οδηγού τον Ιούνιο του 2024, ενώ παράλληλα σε συνεργασία με την Google υλοποιεί δράση ενδοεπιχειρησιακής κατάρτισης μέσω της οποίας έχουν εκπαιδευτεί 1.750

Εξοικονόμηση μισού εκατομμυρίου ευρώ ετησίως μπορεί να προέλθει για 130 οχήματα μέσα από μέτρα όπως είναι η βελτιωμένη οδηγική συμπεριφορά, η ομαλότερη επιτάχυνση και η μειωμένη λειτουργία στο ρελαντί.

εργαζόμενοι σε 12 επιχειρήσεις-μέλη του Συνδέσμου. Επιπλέον, προχώρησε στη δημιουργία ειδικού εκπαιδευτικού προγράμματος σε συνεργασία με το Alba. Γρηγορότερη λήψη αποφάσεων Ο Σύνδεσμος, όπως τόνισε ο κ. Θεοδωρόπουλος, θεωρεί ότι η επεξεργασία τεράστιου όγκου δεδομένων με την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης θα επιτρέψει στις επιχειρήσεις να λαμβάνουν πιο γρήγορα αποφάσεις και να ενσωματώνουν νέα επιχειρηματικά μοντέλα, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της εμπειρίας των πελατών, την απόκτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος και την αύξηση των εσόδων. Παράλληλα, με την αυτοματοποίηση επιτυγχάνεται μείωση του κόστους και αύξηση της παραγωγικότητας, ενώ απελευθερώνεται ανθρώπινο δυναμικό για δραστηριότητες που απαιτούν δημιουργική σκέψη και κρίση. Επισημαίνει ακόμη ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ευκαιρία και όχι απειλή, στην οποία αξίζει να επενδύσουν οι επιχειρήσεις. «Όχι μόνο γιατί όσοι δεν επενδύσουν θα μείνουν πίσω, αλλά και επειδή δημιουργεί σημαντικά πλεονεκτήματα», κατέληξε ο πρόεδρος του ΣΕΒ. Από την πλευρά του, ο Μάρκος Βερέμης, μέλος του Δ.Σ. του ΣΕΒ, υποστήριξε ότι επαναστάσεις του μεγέθους της τεχνητής νοημοσύνης συνέβησαν λίγες φορές στην ιστορία της ανθρωπότητας και παρέχει τη δυνατότητα για αύξηση της παραγωγικότητας κατά 1,5%-3% ετησίως. Επιπλέον, δίνει μεγαλύτερο πλεονέκτημα σε μικρές επιχειρήσεις, αλλά και χώρες όπως η Ελλάδα και δεν προβλέπεται να καταστρέψει θέσεις εργασίας αλλά καθήκοντα

Η μειωμένη δημόσια χρηματοδότηση του συστήματος υγείας σε συνδυασμό με τις υπέρογκες υποχρεωτικές επιστροφές που καλούνται να πληρώσουν οι φαρμακευτικές και το αυξημένο κόστος των νέων εξατομικευμένων θεραπειών αποτελούν «αναχώματα» για επενδύσεις στην Έρευνα και Καινοτομία στην Ελλάδα. Της Ανθής Αγγελοπούλου aaggelopoulou@naftemporiki.gr

Τ

ο πρόβλημα, σύμφωνα με τους ειδικούς, ξεκινά και από την Ευρώπη, η οποία κινδυνεύει να χάσει έδαφος στην έρευνα και την καινοτομία, καθώς ο παγκόσμιος ανταγωνισμός εντείνεται. Το 2024, η Κίνα ξεπέρασε την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες στην ανάπτυξη νέων δραστικών ουσιών (28 έναντι 18 και 25 αντιστοίχως). Η Ευρώπη έχει πλέον υποχωρήσει στην τρίτη θέση παγκοσμίως, σε σύγκριση με την ηγετική της θέση το 2000. Στην Ελλάδα, οι επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη (R&D) παραμένουν περιορισμένες (161 εκατ. ευρώ το 2023), ενώ ο αριθμός των νέων κλινικών μελετών είναι σχετικά χαμηλός. Η χώρα κατατάσσεται σήμερα στη 13η θέση μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε. όσον αφορά τις νέες αιτήσεις για κλινικές μελέτες, με 178 αιτήσεις το 2024 και 104 κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, καθώς και στη 13η θέση ως προς τις καταγεγραμμένες μελέτες στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών Κλινικών Δοκιμών (CTIS), με 245 μελέτες σε στάδιο ένταξης ασθενών, από τις συνολικά 645 που βρίσκονταν σε εξέλιξη τον Ιούνιο του 2025. Γιατί πάμε πίσω στις κλινικές μελέτες Στο πρόσφατο HealthWorld Conference του Ελλη-

142

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΑ ΑΝΤΙΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΥΓΕΙΑ

νο-Αμερικανικού Επιμελητηρίου ο καθηγητής Φαρμακολογίας στα Πανεπιστήμια Κρήτης και Northeastern, Αχιλλέας Γραβάνης, υπογράμμισε τους βασικούς τομείς στους οποίους παρουσιάζει χαμηλές επιδόσεις η Ελλάδα και εξαιτίας αυτών δεν πρωταγωνιστεί στις κλινικές δοκιμές: α) άμεση προσαρμογή στον Κανονισμό της Ε.Ε. για τις Κλινικές Δοκιμές (CTR), β) βελτιστοποίηση των διαδικασιών των συμβουλίων αξιολόγησης και δεοντολογίας, γ) ισχυρές υποδομές (νοσοκομεία, ερευνητικά κέντρα, εκπαιδευμένο προσωπικό και υπάρχοντες χώροι δοκιμών), δ) καλή συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ακαδημαϊκοί χώροι, βιομηχανία) που βοηθά στην προσέλκυση ασθενών, ε) ετοιμότητα των χώρων, στ) αποδοτικότητα κόστους και χρονοδιαγράμματος και ζ) ισχυρός ρόλος των ενώσεων ασθενών στις κλινικές δοκιμές. Δημογραφικό και υποχρηματοδότηση Πρόσφατη έρευνα του ΙΟΒΕ για τη φαρμακευτική αγορά στην Ελλάδα, καθώς και τη συμβολή του κλάδου φαρμάκου στην οικονομία, ανέδειξε για μία ακόμη φορά τα χρόνια προβλήματα που αντιμετωπίζει ο φαρμακευτικός κλάδος, με αποτέλεσμα να μειώνονται κάθε χρόνο οι επενδύσεις του. Σύμφωνα με τους ερευνητές του ΙΟΒΕ, πρωτίστως καταγράφεται στη χώρα μας μια εξαιρετικά αρνητική δημογραφική δυναμική του πληθυσμού με μείωση γεννήσεων, αυξητική τάση θανάτων, μείωση ενεργού πληθυσμού, μείωση εισφορών για το ασφαλιστικό σύστημα. Σε συνδυασμό με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής στα (81,9 έτη), έχουμε αύξηση ασθενών με χρόνιες παθήσεις και αυξημένες ανάγκες για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Σ’ αυτό το πλαίσιο, αν προσθέσουμε την αύξηση της συνολικής χρηματοδότησης του συστήματος υγείας (στα 18,9 δισ. ευρώ) αλλά με χαμηλότερη δημόσια κατά κεφαλήν δαπάνη σε σχέση με την Ε.Ε. και υψηλότερη ιδιωτική, την εξαιρετικά υψηλή συμμετοχή της φαρμακοβιομηχανίας μέσω υποχρεωτικών επιστροφών (clawback-rebates), το ακριβό κόστος των νέων εξατομικευμένων θεραπειών και την καθυστέρηση στην εισαγωγή νέων φαρμάκων και καινοτόμων θεραπειών και φαρμάκων στην Ελλάδα σε σύγκριση με την Ευρώπη, καταλαβαίνουμε γιατί μειώνονται σημαντικά οι όποιες επενδύσεις μπορούν να γίνουν στη ►

Τη 13η θέση κατέχει η Ελλάδα ως προς τις καταγεγραμμένες μελέτες στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών Κλινικών Δοκιμών.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

143

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

► χώρα μας. Παρ’ όλα αυτά πρέπει να σημειωθεί ότι η συνεισφορά του κλάδου της φαρμακευτικής βιομηχανίας στην ελληνική οικονομία, στην απασχόληση, με αυξημένη παραγωγή και σταθεροποίηση των εξαγωγών και πύκνωση της καινοτομίας, είναι εξαιρετικά σημαντική. Επενδύσεις της φαρμακοβιομηχανίας Παρά το «σφιχτό» οικονομικό περιβάλλον, η ελληνική φαρμακοβιομηχανία συνεχίζει το πρόγραμμα επενδύσεων του 2020 - 2026, με τον πρόεδρο της ΠΕΦ, Θεόδωρο Τρύφωνα, να ανακοινώνει στη ΔΕΘ παράταση του επενδυτικού πλάνου των βιομηχανιών μέχρι το 2028 και αύξηση του 1,6 δισ. ευρώ από ίδια κεφάλαια σε 1,8 δισ. ευρώ. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ελληνική φαρμακοβιομηχανία αριθμεί σήμερα 51 εργοστάσια, κατέχοντας το 12% του παραγωγικού δυναμικού γενοσήμων της Ευρώπης, ενώ κάθε ευρώ που επενδύεται στη χώρα μας επιστρέφει 4,5 φορές πίσω στην ελληνική οικονομία. Νέες πηγές χρηματοδότησης Ωστόσο, τα χρήματα μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης από το οποίο πηγάζει το επενδυτικό clawback δεν επαρκούν και πολλές φαρμακευτικές ψάχνουν νέες πηγές χρηματοδότησης. Παρότι ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, σε πρόσφατο συνέδριο, ανακοίνωσε ότι θα συμπεριληφθεί σε επόμενο νομοσχέδιο του υπουργείου αύξηση κατά 100 εκατ. ευρώ τον χρόνο έως το 2030 του μέτρου του επενδυτικού clawback, κάποιες φαρμακοβιομηχανίες που θέλουν να συνεχίσουν το πλάνο των επενδύσεών τους ψάχνουν να βρουν καλύτερους τρόπους χρηματοδότησης. Πολλοί έχουν στραφεί προς τον αναπτυξιακό νόμο αλλά και εκεί υπάρχουν προβλήματα, αφού μια εταιρεία με τζίρο 98 εκατ., για παράδειγμα, δεν μπορεί να ενταχθεί σε αυτόν και ωθείται στο Ταμείο Ανάκαμψης και το αναπτυξιακό clawback, όπου σύμφωνα με αυτό πληρώνεις τις επιστροφές που σου έρχονται και η πολιτεία σού δίνει πίσω ένα συγκεκριμένο ποσό, συμψηφίζοντάς το ουσιαστικά με τις επενδύσεις σου. Όμως, τα ποσά που λαμβάνουν οι φαρμακοβιομηχανίες σε σχέση με τις επιστροφές που πληρώνουν «είναι σταγόνα στον ωκεανό», όπως λένε οι επιχειρηματίες, και τα κεφάλαια που βάζουν από την τσέπη τους είναι αρκετά δισ. ευρώ. Από την άλλη, ο αναπτυξιακός νόμος επιδοτεί ανάλογα με την περιοχή στην οποία θες να χτίσεις εργοστάσιο ή να επεκτείνεις γραμμές παραγωγής, μέχρι και το 70%. Η εταιρεία όμως πρέπει να έχει χαμηλούς τζίρους για να μπει σε αυτό και πλάνο επένδυσης στις γεωγραφικές περιοχές που καλύπτει. Οι εταιρείες με υψηλό τζίρο μπορούν να κερδίσουν μόνο από τα φορολογικά κριτήρια. Για παράδειγμα, μια νέα γραμμή παραγωγής φαρμάκων δεν θα επιδοτηθεί στο 70%

144

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Εξαιρετικά σημαντικό καταγράφεται το αποτύπωμα της φαρμακοβιομηχανίας, καθώς κάθε ένα ευρώ που επενδύεται επιστρέφει 4,5 φορές πίσω στην ελληνική οικονομία.

δισ. ευρώ η συνολική χρηματοδότηση του ελληνικού συστήματος υγείας.

δισ. ευρώ το επενδυτικό πλάνο της φαρμακοβιομηχανίας το διάστημα 2020-2028.

εκατ. ευρώ οι επενδύσεις σε φαρμακευτική έρευνα & ανάπτυξη στην Ελλάδα το 2023.

της επένδυσης, αλλά θα της μειωθεί ο φόρος 22%. Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι τα χρήματα του αναπτυξιακού νόμου δεν επαρκούν για να καλύψουν μεγάλο μέρος της επιχειρηματικής αγοράς, γι’ αυτό στόχος της κυβέρνησης είναι να στραφούν όλοι στο Ταμείο Ανάκαμψης. Αλλά και στο Ταμείο Ανάκαμψης υπάρχουν μεγάλες δυστοκίες, αφού οι εταιρείες ιατροτεχνολογικών προϊόντων αλλά και τα διαγνωστικά εργαστήρια δεν δικαιούνται να μπουν στο επενδυτικό clawback, παρότι υπάρχει έδαφος και ενδιαφέρον για επενδύσεις. Τεχνολογία & startups, η πιθανή λύση Η έλλειψη προβλεψιμότητας, οι αμφιβολίες για την προσιτότητα των συστημάτων και η αμφισβήτηση της βιωσιμότητάς τους αποτελούν τρεις κρίσιμες παραμέτρους που διαμορφώνουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται οι εταιρείες να λειτουργήσουν στην Ελλάδα. Όπως εξήγησε η πρόεδρος του PhARMA Innovation και διευθύνουσα σύμβουλος της AbbVie Ελλάδος, Κύπρου και Μάλτας, Λαμπρίνα Μπαρμπετάκη, στο Bio3 Forum 2025, η καινοτομία αφορά το φάρμακο, τις υπηρεσίες, τα δεδομένα και τις τεχνολογίες. Και το μέλλον, όπως όλα δείχνουν, βρίσκεται στις συνεργασίες με τεχνολογικούς παρόχους, startups και θεσμούς. Οι συνέργειες αυτές, όπως είπε, αποτελούν το «ιερό δισκοπότηρο» της φαρμακευτικής βιομηχανίας του «αύριο», καθώς μόνο έτσι μπορούν να διασφαλίσουν αποτελεσματικότητα, συμμόρφωση και βιώσιμες λύσεις υγείας

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΟ... ΤΣΟΥΝΑΜΙ ΠΟΥ ΣΑΡΩΝΕΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ Στην εποχή μας είναι προτεραιότητα η συνειδητοποιημένη προσέγγιση στις αγορές των καταναλωτών, όμως ένα viral trend λίγων εβδομάδων (αν όχι ημερών) μπορεί να οδηγήσει σε δυσθεώρητους όγκους πωλήσεων, επηρεάζοντας την παγκόσμια ζήτηση πρώτων υλών, αλλά και τους κανόνες του κλάδου τροφίμων και ποτών Της Δανάης Αλεξάκη dalexaki@naftemporiki.gr

«Τ

α συναισθήματα δεν έχουν θέση στο εμπόριο, εκτός κι αν κάνεις εμπόριο με αυτά» είναι μια άποψη που αποδίδεται στον Ελβετό θεατρικό συγγραφέα Φρίντριχ Ντίρενματ. Τα λόγια αυτά έχουν διπλή ανάγνωση και ο εμπορικός κόσμος καλείται να τα διαχειριστεί επιλέγοντας ποια προσέγγιση θα υιοθετήσει. Η ούτως ή άλλως απρόβλεπτη φύση των τάσεων στην κατανάλωση βρίσκεται σε φάση ραγδαίας αναδιαμόρφωσης και μετεξελίσσεται με ρυθμούς έντονα ασαφείς, συναισθηματικούς και artificial. Πρόσφατη έρευνα της ολλανδικής εταιρείας Innova για τις καταναλωτικές τάσεις του 2026 υπογραμμίζει τις διαρκείς αλλαγές στον τρόπο ζωής που επηρεάζουν την παγκόσμια αγορά τροφίμων και ποτών. Οι καταναλωτές υιοθετούν όλο και περισσότερο μια προληπτική προσέγγιση όσον αφορά την

“

ευημερία, με 1 στους 3 καταναλωτές να ασκείται για να διαχειριστεί το άγχος. Επιπλέον, η συνειδητή κατανάλωση είναι προτεραιότητα, καθώς οι καταναλωτές κάνουν επιλογές που ωφελούν τόσο το πορτοφόλι τους όσο και τον πλανήτη. Η ευελιξία και η ψηφιακή ζωή είναι επίσης ουσιαστικής σημασίας για τις καταναλωτικές τάσεις, ενώ τα εξελισσόμενα πρότυπα εργασίας και οι διαδικτυακές πλατφόρμες επιτρέπουν έναν πιο ευέλικτο τρόπο ζωής. Ως εκ τούτου, τα όρια μεταξύ εργασίας, σπιτιού και αναψυχής γίνονται όλο και πιο ασαφή. Ως αποτέλεσμα, οι καταναλωτές αναζητούν ευκαιρίες για να ασκήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στη ζωή τους και να βρουν μεθόδους διαφυγής και απελευθέρωσης. Όλα τα παραπάνω ευρήματα καθιστούν το άυλο asset της ικανότητας προσέλκυσης των καταναλωτών ακόμα πιο δύσκολα επιτεύξιμο για την αγορά των

Η νέα τάξη πραγμάτων θέτει την τεχνητή νοημοσύνη σε πρώτο πλάνο, ανατρέποντας «βίαια» παγιωμένες τακτικές.

146

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Οι καταναλωτές αναζητούν ευκαιρίες για να ασκήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στη ζωή τους και να βρουν μεθόδους διαφυγής και απελευθέρωσης.

► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

147

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΡΟΦΙΜΑ-ΠΟΤΑ

“

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η γενιά Χ αντιπροσωπεύει το 24% της καταναλωτικής δαπάνης, με αγοραστική δύναμη που φτάνει τα 15,2 τρισ. δολ.

► βασικών καταναλωτικών αγαθών, μολονότι η κατηγορία εξ ορισμού «ακουμπά» σε ανελαστικές δαπάνες. Οι νέες καταναλωτικές τάσεις αφορούν νέες ανάγκες, οι οποίες όμως πλέον αλλάζουν τον κύκλο της ζωής των προϊόντων. Η προσαρμογή της αγοράς σε αυτά τα ασαφή δεδομένα είναι επιβεβλημένη. Ο τρόπος που αυτή θα επιτευχθεί αποτελεί μια ακόμα μεγάλη πρόκληση για την αγορά. Όπως εξηγεί μιλώντας στη «Ν» ο κ. Βαγγέλης Φώσκολος, Head οf Retail Sales & Insights της Circana, «το “Think global, act local” αποτέλεσε μια αρκετά διαδεδομένη ρήση σε αμφιθέατρα και meeting rooms, όταν η παγκοσμιοποίηση αποκτούσε πιο σύγχρονο πρόσωπο, βαδίζοντας στα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα, με σαφείς επιρροές από τις τότε εξελίξεις της τεχνολογίας. Το ερώτημα στη σημερινή εποχή, λοιπόν, είναι αν ισχύει ακόμα ως γενικός κανόνας ή μήπως όχι; Σε έναν βαθμό, το global thinking το κάνει πλέον εξωγενώς, καλώς ή κακώς, το ψηφιακό οικοσύστημα. Τα brands και το λιανεμπόριο οφείλουν να προσαρμόζονται ταχύτατα στις καταναλωτικές τάσεις, βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες. Ειδικά το virality δεν «Τα brands και το λιανεμπόριο οφείαφήνει κανένα περιθώριο για προγραμματισμό της ζήτησης, λουν να προσαρκαι κάνει challenge οποιαδήπομόζονται ταχύτατα στις καταναλωτικές τε πρόβλεψη και μακροπρόθετάσεις» δηλώνει σμη στρατηγική». ο κ. Βαγγέλης Φώσκολος, Head Νέο περιβάλλον οf Retail Sales & «Σε αυτό το νέο περιβάλλον, Insights της Circana. πρέπει να κατανοήσουμε πως έχει αλλάξει ριζικά ο κύκλος ζωής πολλών προϊόντων και υπηρεσιών. Στα χρόνια πριν από την ψηφιακή επανάσταση, ένας κύκλος ζωής που δεν ήταν πολυετής θεωρούνταν πυροτέχνημα! Στην εποχή μας, όμως, ένα viral trend λίγων εβδομάδων (αν όχι ημερών) μπορεί να οδηγήσει σε δυσθεώρητους όγκους κατανάλωσης και να επηρεάσει την παγκόσμια ζήτηση πρώτων υλών με ταυτόχρονο τεστ αντοχής όλων των εμπλεκόμενων logistics. Τρανό παράδειγμα η σοκολάτα Dubai. Ένωσε διαφορετικές χώρες, δημογραφικά, αγορές, συνήθειες, οδήγησε σε χιλιάδες νέα λανσαρίσματα, από σνακ μέχρι σαμπουάν, εκτόξευσε τη ζήτηση για φιστίκια (και 35% αύξηση τιμής), ανάγκασε ακόμα και retailers να βάλουν κόφτη στο ανώτατο πλήθος τεμαχίων ανά καλάθι. Ένα φαινόμενο που επηρέασε λοιπόν την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα με

148

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

βασικό κίνητρο όχι μόνο την αυξημένη ζήτηση αλλά και τη δυνατότητα "αλμυρής" τιμολόγησης (αυξημένα περιθώρια κέρδους ανά τεμάχιο για εταιρείες και retailers)». Στο ερώτημα εάν αξίζει όμως η επένδυση ανθρώπινων πόρων, σημαντικών κεφαλαίων και χρόνου στο «καβάλημα» του εκάστοτε τσουνάμι virality, ο ίδιος επισημαίνει ότι «η απάντηση δεν είναι εύκολη και αποτελεί στρατηγική επιλογή της κάθε εταιρείας που επηρεάζει δραστικά όλες τις επιμέρους λειτουργίες της. Ένα brand ή οργανισμός που επιλέγει τον δρόμο των βραχύβιων τάσεων, πρέπει να χαρακτηρίζεται από ευελιξία/ευκινησία και διαθεσιμότητα πόρων που μπορούν να ανακατανεμηθούν ταχύτατα (προμηθευτές, πρώτες ύλες, R&D, μάρκετινγκ, πωλήσεις) με σκοπό να "προλάβει" την κάθε τάση στο peak των πωλήσεών της. Τα brands που επιλέγουν να μην ακολουθούν το κύμα ή είναι late adopters, αφενός επικεντρώνουν πιο αποτελεσματικά τους πόρους τους στην υποστήριξη υφιστάμενων προϊόντων/πρακτικών και οδηγούνται σε πιο προσεκτικές νέες κινήσεις και λανσαρίσματα, αφετέρου κινδυνεύουν μακροπρόθεσμα να εγκλωβιστούν σε μια στρατηγική που αγνοεί νεότερες γενιές καταναλωτών που αποφασίζουν, επιλέγουν και βαριούνται πιο γρήγορα από ποτέ. Κατά τη γνώμη μου, η σύγχρονη στρατηγική marketing πρέπει να επιλέγει και να συνδυάζει τα καλύτερα στοιχεία από τα παραπάνω. Αναγνωρίζουμε τις μακροπρόθεσμες τάσεις που διαμορφώνονται (π.χ. wellness, sustainability, snacking/ indulgence, τουρισμός, home-cooking) και επιλέγουμε τις μάχες που θα δώσουμε στις βραχύβιες εκφράσεις τους (π.χ. chia, dubai, protein, social media trends/ συμπεριφορές)». Βέβαια, η νέα τάξη πραγμάτων θέτει την τεχνητή νοημοσύνη σε πρώτο πλάνο ανατρέποντας «βίαια» παγιωμένες τακτικές. «Σε αυτό το περιβάλλον δεν μπορούμε να χαράξουμε οποιαδήποτε στρατηγική για την αντιμετώπιση των αλλαγών στην αγοραστική/ καταναλωτική συμπεριφορά χωρίς να λαμβάνουμε σοβαρότατα υπόψη τον παγκόσμιο influencer ονόματι AI. Οι αντίστοιχες εφαρμογές, Chat GTP, Deepseek, Gemini κ.λπ., διεκδικούν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο ως συνοδοιπόροι σε όλο το εύρος του customer journey, από την επισήμανση της ανάγκης μέχρι και την ολοκλήρωση της αγοράς. Μάλιστα, οι προτάσεις πλέον από τις πλατφόρμες είναι πολύ στοχευμένες με συγκριμένα brands, προϊόντα και υπηρεσίες. Χωράει λοιπόν το global thinking απέναντι στην γνώμη του ΑΙ; Μα και βέβαια, ίσως περισσότερο από ποτέ. Το Search Engine Optimization (SEO) δίνει σταδιακά τη θέση του στο Generative Engine Optimization και δεν χωράει πλέον φλύαρο content για να διασφαλίσουμε την εμπιστοσύνη του πολύ

Στην Ελλάδα και διεθνώς, η γενιά Χ προβλέπεται την επόμενη πενταετία να αυξήσει τις δαπάνες της σε μη αλκοολούχα, αλλά και αλκοολούχα ποτά.

Tο 30% των καταναλωτών δηλώνει ότι προτιμά να αγοράζει γνωστά brands, ενώ το 40% αγοράζει απλώς αυτό που χρειάζεται χωρίς να δίνει έμφαση στη μάρκα.

►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΡΟΦΙΜΑ-ΠΟΤΑ

“

Οι περισσότεροι Έλληνες, συμπεριλαμβανομένων των μελών της γενιάς Χ, δεν είναι ιδιαίτερα πιστοί σε μεγάλες μάρκες.

► καλά διαβασμένου influencer. Θα πρέπει να υπάρχει απόλυτη συνέπεια στην επικοινωνία (global και local) του οράματος και της κουλτούρας κάθε οργανισμού σε όλα τα κανάλια και να δίνεται η μάχη του σύγχρονου brand image σε όλα τα πεδία με τα κατάλληλα εργαλεία. Συνοψίζοντας, τείνω να πιστεύω ότι το "think global" είναι πια μονόδρομος, οι καταναλωτικές συνήθειες δεν έχουν πλέον σύνορα, φυλές, ταμπέλες, αλλά απευθύνονται σε διεθνείς καταναλωτικές ομάδες με ταχύτητα φωτός. Και κάπου εκεί αναμένει ως αγέρωχος αγοραστικός σύμβουλος το ΑΙ». Η παράμετρος της GenX Παρά την καθοριστική συμβολή της τεχνολογίας και της υψηλής νοημοσύνης στην επόμενη μέρα του κλάδου, η οποία «απαντά» στις υπό διαμόρφωση καταναλωτικές τάσεις των νεότερων ηλικιακών ομάδων καταναλωτών, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να επισημανθεί ο ρόλος της γενιάς Χ, στην εξέλιξη της πορείας των πωλήσεων. Οι καταναλωτές που γεννήθηκαν μεταξύ 1965 και 1980, σύμφωνα με τη σχετική έκθεση της Nielsen IQ, οδηγούν αθόρυβα την αλλαγή μεταξύ γενεών και «Η γενιά Χ στην Ελλάδα διαδραμακατηγοριών. Ειδικότερα, η NielsenIQ σε τίζει καθοριστικό ρόλο στην κατανασυνεργασία με το World Data Lab (WDL) δημοσίευσε πρόλωτική οικονομία», δηλώνει o κ. Βάιος σφατα μια εκτενή έκθεση για Δημοράγκας, διευτις καταναλωτικές δαπάνες ανά γενιά, εστιάζοντας στη γενιά Χ, θύνων σύμβουλος της NIQ για Ελλάδα η οποία αποκαλύπτει ότι οι Έλκαι Βουλγαρία. ληνες καταναλωτές της γενιάς Χ ευθύνονται για περίπου το 25% της συνολικής κατανάλωσης στη χώρα - ποσοστό ελαφρώς υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η γενιά Χ αντιπροσωπεύει το 24% της καταναλωτικής δαπάνης, με αγοραστική δύναμη που φτάνει τα 15,2 τρισεκατομμύρια δολάρια - σχεδόν διπλάσια από τη συνολική κατανάλωση της Κίνας. Μέχρι το 2035, η ετήσια δαπάνη της γενιάς αυτής αναμένεται να κορυφωθεί στα 23 τρισεκατομμύρια δολάρια. Στην Ελλάδα και διεθνώς, η γενιά Χ προβλέπεται να αυξήσει τις δαπάνες της σε τρεις βασικές κατηγορίες την επόμενη πενταετία: τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά, ομορφιά και αλκοολούχα ποτά. «Η γενιά Χ στην Ελλάδα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην καταναλωτική οικονομία», δηλώνει o κ.

150

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Βάιος Δημοράγκας, διευθύνων σύμβουλος της NIQ για Ελλάδα και Βουλγαρία. «Πολλοί εξισορροπούν τις ανάγκες των παιδιών και των ηλικιωμένων γονιών τους, ενώ συνεχίζουν να δαπανούν τόσο σε βασικά όσο και σε lifestyle προϊόντα. Παρά τις διακυμάνσεις στην οικονομική ασφάλεια, η καταναλωτική τους δύναμη παραμένει ανθεκτική και η επιρροή τους αυξάνεται», ενώ από την πλευρά του ο κ. Wolfgang Fengler, συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος του World Data Lab, προσθέτει: «Η γενιά Χ είναι οι διαχειριστές τρισεκατομμυρίων σε δαπάνες, λειτουργώντας ουσιαστικά ως CFO τριών γενεών - της δικής τους, των παιδιών τους και των γονιών τους. Οι μάρκες και οι λιανέμποροι που επενδύουν σε αυτούς σήμερα θα δουν μετρήσιμη ανάπτυξη και μακροπρόθεσμη απόδοση επένδυσης». Η έρευνα δείχνει ότι οι περισσότεροι Έλληνες, συμπεριλαμβανομένων των μελών της γενιάς Χ, δεν είναι ιδιαίτερα πιστοί σε μεγάλες μάρκες. Μόνο το 30% δηλώνει ότι προτιμά να αγοράζει γνωστά brands, ενώ το 40% αγοράζει απλώς αυτό που χρειάζεται χωρίς να δίνει έμφαση στη μάρκα. Το 17% προσπαθεί να προτιμά μικρότερα brands, ποσοστό υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο (13%). Η γενιά Χ στην Ελλάδα διατηρεί συντηρητική στάση απέναντι στα οικονομικά της. Το 66% δηλώνει ότι έχει χρήματα μόνο για τα βασικά, έναντι 46% παγκοσμίως. Μόνο το 3% δηλώνει ότι μπορεί να ξοδεύει ελεύθερα, έναντι 11% των συνομηλίκων τους παγκοσμίως. Επίσης, είναι λιγότερο πιθανό να αγοράσουν premium προϊόντα σε σχέση με άλλες γενιές. Η γενιά Χ στην Ελλάδα είναι πιο επιφυλακτική στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών σε σχέση με την υπόλοιπη Ε.Ε. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι μόνο το 13% επιτρέπει σε «έξυπνες» συσκευές να παραγγέλνουν αυτόματα προϊόντα (έναντι 35% παγκοσμίως), το 20% χρησιμοποιεί wearables που παρακολουθούν αυτόνομα τη συμπεριφορά τους (38% παγκοσμίως), το 59% αποφεύγει να μοιράζεται προσωπικά δεδομένα σε ψηφιακές αλληλεπιδράσεις λόγω ανησυχιών για την ιδιωτικότητα. Ωστόσο, η γενιά Χ στην Ελλάδα αποτελεί αναδυόμενη ευκαιρία για τους κατασκευαστές τεχνολογίας και διαρκών αγαθών, που δίνουν έμφαση στην αξιοπιστία, τη διαφάνεια και την προστασία δεδομένων. «Παρά τη θετική μακροοικονομική πορεία της Ελλάδας, οι καταναλωτές της γενιάς Χ παραμένουν προσεκτικοί και στρατηγικοί. Επηρεάζουν τις αγορές πολλών γενεών και είναι ενεργοί στο omnichannel εμπόριο. Η πίστη τους δεν κερδίζεται εύκολα - απαιτεί συνέπεια, εμπιστοσύνη και απτή αξία. Οι μάρκες που επενδύουν στην αξιοπιστία και τις στρατηγικές εκπτώσεις θα είναι οι κερδισμένες» καταλήγει ο κ. Δημοράγκας

Οι καταναλωτές που γεννήθηκαν μεταξύ 1965 και 1980, σύμφωνα με τη σχετική έκθεση της Nielsen IQ, οδηγούν αθόρυβα την αλλαγή μεταξύ γενεών και κατηγοριών.

Το... ντελίριο με τη σοκολάτα Dubai εκτόξευσε τη ζήτηση για φιστίκια και οδήγησε στην αύξηση της τιμής τους κατά 35%.

Με επενδύσεις 2,5 δισ. ευρώ, η ΕΥΔΑΠ προετοιμάζει τις λύσεις του αύριο Σημαντικές πρωτοβουλίες για τη βελτιστοποίηση του μοντέλου διαχείρισης των υδάτων και των λυμάτων

Η

ADVERTORIAL

κλιματική κρίση και η παρατεταμένη ανομβρία έχουν αναδείξει τη σημασία της ορθής διαχείρισης των υδάτινων πόρων όσο ποτέ άλλοτε. Στις νέες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί, η ΕΥΔΑΠ απαντά με ένα ολοκληρωμένο δεκαετές επενδυτικό πλάνο ύψους 2,5 δισ. ευρώ, που στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών της και τη διατήρηση της υψηλής ποιότητας των υπηρεσιών της. Η διαχείριση ενός εκτεταμένου υδροδοτικού συστήματος που περιλαμβάνει 4 ταμιευτήρες, 495 χιλιόμετρα αγωγών, 4 Μονάδες Επεξεργασίας Νερού, 14.000 χιλιόμετρα δίκτυο ύδρευσης και 8.000 χιλιόμετρα αποχέτευσης, απαιτεί έργα που φτάνουν το 1,4 δισ. και τα οποία αφορούν επέκταση και αναβάθμιση των Μονάδων Επεξεργασίας Νερού, εγκατάσταση 2 εκατομμυρίων έξυπνων οικιακών μετρητών, όπως και αντικατάσταση 660 χιλιομέτρων δικτύου ύδρευσης. Όσον αφορά τα δίκτυα και τις υποδομές αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων, το επενδυτικό πλάνο περιλαμβάνει αναβαθμίσεις και επεκτάσεις του δικτύου, καθώς και αναβαθμίσεις στα αντλιοστάσια και στα Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων. Ειδικά οι επενδύσεις στα Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων στόχο έχουν τη βελτίωση της ποιότητας των επεξεργασμένων εκροών, ώστε να είναι κατάλληλες για επαναχρησιμοποίηση, αλλά και την ελαχιστοποίηση των θραύσεων στο δίκτυο. Η υλοποίηση των έργων αυτών θα συμβάλει στην περαιτέρω προώθηση των αρχών της κυκλικής οικονομίας και στη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων. Απώτερος στόχος η εξοικονόμηση κάθε πολύτιμης σταγόνας νερού, με την ΕΥΔΑΠ να σχεδιάζει την αξιοποίηση προηγμένων τεχνολογιών για την επεξεργασία αστικών λυμάτων, εξασφαλίζοντας καθαρό ανακυκλωμένο νερό για γεωργική άρδευση και αστικό πράσινο. Στην Ανατολική Αττική Εκτός από τις αναβαθμίσεις στο υπάρχον δίκτυο και τις εγκαταστάσεις, η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει τις υπηρεσίες της και σε νέες περιοχές της Ανατολικής Αττικής, αναλαμβάνοντας έργα συνολικής αξίας 958 εκατομμυρίων ευρώ, που θα εξυπηρετήσουν 410.500 κατοίκους. Αυτά τα έργα περιλαμβάνουν τη σύνδεση 73.000 ακινήτων με το δίκτυο αποχέτευσης, και την κατασκευή τριών νέων Κέντρων Επεξεργασίας Λυμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΥΔΑΠ πρόσφατα προχώρησε στην ενεργοποίηση χρηματοδοτικού πλαισίου ύψους 250 εκατομμυρίων ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), με τη συμφωνία να φέρνει ένα βήμα πιο κοντά την υλοποίηση έργων που στοχεύουν στην ανανέωση και τη βελτίωση ενός δικτύου που φτάνει σε μέσο όρο ζωής τα 60 χρόνια. Η Εταιρεία επενδύει σε έξυπνους μετρητές, ενεργειακές αναβαθμίσεις και ψηφιακές υποδομές, φέρνοντας τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης στο σήμερα, με επίκεντρο τον πολίτη και την ποιότητα ζωής του. Οι επενδύσεις εναρμονίζονται

πλήρως με τις ευρωπαϊκές πολιτικές για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Στόχος είναι όχι μόνο η προστασία των υδάτινων πόρων, αλλά και η διασφάλιση υπηρεσιών υψηλής ποιότητας σε προσιτό κόστος για όλους τους πολίτες. Τα έργα που εντάσσονται στο χρηματοδοτικό πλαίσιο της ΕΤΕπ έχουν προτεραιοποιηθεί με γνώμονα τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών, την ανταπόκριση στην κλιματική κρίση και την ταχύτητα υλοποίησης. Στρατηγικός στόχος της ΕΥΔΑΠ είναι να ξεπεράσει τον τρέχοντα ρυθμό απορρόφησης του επενδυτικού της πλάνου, ρυθμός που τετραπλασιάστηκε στο διάστημα 2019-2024, προχωρώντας με γρήγορους ρυθμούς τα έργα, παρά τις προκλήσεις που προκύπτουν από το νομοθετικό πλαίσιο. Αν και οι προκλήσεις είναι πολλές, η ΕΥΔΑΠ εργάζεται συστηματικά για την επίλυσή τους, συνεργαζόμενη με τις τοπικές αρχές και το κράτος, ώστε να διασφαλίσει την επιτυχία του επενδυτικού της προγράμματος και την καλύτερη ποιότητα ζωής για όλους τους πολίτες της Αττικής. Μέσα από το εκτεταμένο επενδυτικό πρόγραμμα 2,5 δισ. ευρώ, η ΕΥΔΑΠ δεν απαντά μόνο στις απαιτήσεις του σήμερα, αλλά προετοιμάζει και τις λύσεις του αύριο. Με τη χρήση σύγχρονων εργαλείων, με ισχυρή περιβαλλοντική στρατηγική και με προτεραιότητα στην εξυπηρέτηση του πολίτη, η Εταιρεία επαναπροσδιορίζει τον ρόλο της ως πυλώνας ασφάλειας, υγείας και αειφορίας για ολόκληρη την Αττική. Στη νέα εποχή των προκλήσεων, από την κλιματική αλλαγή έως τις εξελισσόμενες ανάγκες των αστικών πληθυσμών, η ΕΥΔΑΠ ξεδιπλώνει το επενδυτικό της πρόγραμμα και προχωρά σε σημαντικές πρωτοβουλίες για τη βελτιστοποίηση του μοντέλου διαχείρισης των υδάτων και των λυμάτων.

Σήραγγα διέλευσης αγωγών του Κέντρου Επεξεργασίας Λυμάτων Ραφήνας Πικερμίου Σπάτων Αρτέμιδας, Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

151

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ Σ ΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ Η τεχνολογία στη ναυτιλία δεν είναι απλώς «γυαλιστερά gadgets», αλλά η συνάντηση μηχανικής, ψηφιακής καινοτομίας, νέων καυσίμων και ρυθμιστικών αλλαγών, όλα με κοινό στόχο την αποδοτικότητα, την ασφάλεια και τη συμμόρφωση Του Γιώργου Φωκιανού gfokianos@naftemporiki.gr

152

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

τη μεγαλύτερη τεχνολογική καμπή από την εποχή που το ντίζελ αντικατέστησε τον ατμό βρίσκεται η ναυτιλιακή βιομηχανία. Η πίεση για απανθρακοποίηση, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, η μεταβλητότητα των αγορών και η ψηφιοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας αναγκάζουν μια από τις σημαντικότερες βιομηχανίες παγκοσμίως να κινηθεί ταυτόχρονα σε πολλά μέτωπα: εναλλακτικά καύσιμα, ψηφιακά συστήματα, τεχνητή νοημοσύνη, αυτονομία, κυβερνοάμυνα και «έξυπνα» λιμάνια. Ήδη, σήμερα, τα πλοία εξοπλίζονται με τεχνολογίες που βελτιώνουν την αποδοτικότητα και μειώνουν το κόστος λειτουργίας. Ειδικές επιστρώσεις για χαμηλότερη τριβή στη γάστρα, εξελιγμένες προπέλες, συστήματα ανάκτησης ενέργειας και ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης κατανάλωσης επιτρέπουν στους διαχειριστές να βελτιστοποιούν τα δρομολόγια και τις ταχύτητες των πλοίων. Εξελιγμένα ψηφιακά εργαλεία και προγνωστικά συστήματα για τη συντήρηση μηχανημάτων μειώνουν τις βλάβες και τους έκτακτους δεξαμενισμούς, ενώ η τροφοδοσία με ρεύμα από την ξηρά στα λιμάνια (cold ironing) περιορίζει τις εκπομπές ρύπων και τον θόρυβο. Σε μικρότερης κλίμακας εφαρμογές, οι υβριδικές μπαταρίες κερδίζουν έδαφος, ενώ η αιολική υποβοή-

Η αυξανόμενη ψηφιοποίηση εκθέτει τη ναυτιλία σε νέους κινδύνους, με τις κυβερνοεπιθέσεις, από ransomware μέχρι spoofing GPS, να καθίστανται ολοένα και πιο συχνές.

θηση πρόωσης μέσω rotor sails και kites επανέρχεται, εξασφαλίζοντας εξοικονόμηση καυσίμου σε συγκεκριμένα δρομολόγια. Παράλληλα, η χρήση τεχνητής νοημοσύνης (AI) στην πλοήγηση, τα drones για επιθεωρήσεις και ρομποτικά συστήματα φόρτωσης, καθαρισμών κ.λπ. δείχνουν το μέλλον. Καύσιμα Το μεγαλύτερο όμως σταυροδρόμι αφορά τα καύσιμα. Η βιομηχανία περνά από το «fuel agnostic» στο «fuel ready», με νέα πλοία σχεδιασμένα για να αντέξουν πολλαπλές επιλογές. Το LNG έχει ήδη καθιερωθεί ως ώριμη λύση, αν και η ανάγκη αντιμετώπισης των εκπομπών μεθανίου περιορίζει τα οφέλη του. Η μεθανόλη κερδίζει εντυπωσιακά έδαφος, ιδιαίτερα στα containerships, ενώ η αμμωνία βρίσκεται σε τελικό στάδιο δοκιμών, παρότι η τοξικότητά της θέτει μεγάλες προκλήσεις. Το υδρογόνο, είτε σε υγρή μορφή είτε μέσω άλλων μορφών, απαιτεί υποδομές και τεχνικές λύσεις που ακόμα δοκιμάζονται, ενώ τα βιοκαύσιμα προσφέρουν πιο άμεση απανθρακοποίηση, αν και οι όγκοι και η ιχνηλασιμότητα αποτελούν έναν σημαντικό περιορισμό. Τέλος, τα πρώτα πιλοτικά έργα δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα πάνω στα πλοία δείχνουν ότι η βιομηχανία πειραματί-

ζεται ακόμα και με τεχνολογίες που μέχρι χθες ανήκαν στη θεωρία. Όμως όλα αυτά δεν έχουν νόημα χωρίς παγκόσμια δίκτυα ανεφοδιασμού, υποδομές, κοινά πρότυπα και πιστοποιήσεις. Η ψηφιοποίηση είναι η άλλη μεγάλη επανάσταση. Η αξία δεν κρύβεται μόνο στα δεδομένα, αλλά στη διαλειτουργικότητά τους: από τους αισθητήρες στο πλοίο έως τα ηλεκτρονικά δεδομένα φόρτωσης και την αυτόματη εκκαθάριση συναλλαγών. Μάλιστα, η υιοθέτηση των ψηφιακών φορτωτικών μπορεί να επιφέρει εξοικονόμηση 4 δισ. δολ. μόνο για τον κλάδο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Λιμάνια και αυτόνομα πλοία Στα λιμάνια, μία από τις βασικές προκλήσεις είναι η σύνδεση των φυσικών και εικονικών χώρων. Η σημασία του ψηφιακού διδύμου (DT), που χαρακτηρίζεται από την κυβερνο-φυσική ενοποίηση, τονίζεται όλο και περισσότερο τόσο από τον ακαδημαϊκό κόσμο όσο και από τη ναυτιλιακή βιομηχανία. Τα DT και τα big data analytics είναι αλληλοενισχυόμενες τεχνολογίες λόγω της έξυπνης κατασκευής. Τα DT μπορούν να ενσωματώσουν τα φυσικά και εικονικά δεδομένα σε όλο τον κύκλο ζωής του πλοίου, γεγονός που οδηγεί σε τεράστιο όγκο δεδομένων, που μπορούν να υποβληθούν

σε επεξεργασία με προηγμένα αναλυτικά στοιχεία. Στη συνέχεια, τα αποτελέσματα της ανάλυσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη βελτίωση της απόδοσης του πλοίου και της λειτουργίας στον θαλάσσιο χώρο. Στο ίδιο μήκος κύματος και οι αυτόματοι γερανοί που μειώνουν τους χρόνους παραμονής και οι λύσεις έγκαιρων αφίξεων Just-in-Time (JIT) που περιορίζουν καθυστερήσεις. Τέλος, η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται δυναμικά: από την πρόβλεψη του καιρού και του κόστους καυσίμων, μέχρι εμπορικά deals. Το πιο φιλόδοξο βήμα Τα αυτόνομα πλοία (Maritime Autonomous Surface Ships - MASS) αποτελούν ίσως το πιο φιλόδοξο βήμα της ναυτιλίας προς το μέλλον, με σημαντικές προεκτάσεις τόσο τεχνολογικές όσο και κανονιστικές. Αν και τα πλήρως αυτόνομα πλοία είναι μακριά, εφαρμογές σε λιμάνια και μικρές αποστάσεις κερδίζουν έδαφος, με remote operations από την ξηρά και αυτοματισμούς στους ελιγμούς. Σύμφωνα με την πρόσφατη κοινή έκθεση του Lloyd's Register και της Mitsui O.S.K. Lines, η πλήρης αξιοποίησή τους απαιτεί διεθνή συνεργασία μεταξύ κρατών, ρυθμιστικών αρχών, ναυτιλιακών επιχειρήσεων και ερευνητικών φορέων, μέσα σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα δοκιμών που θα επιτρέ- ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

153

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΝΑΥΤΙΛΙΑ & ΑΙ

► πουν την ασφαλή πειραματική λειτουργία. Ο ΙΜΟ έχει ήδη θεσπίσει πέντε επίπεδα αυτονομίας - από πλοία με αυτοματοποιημένες λειτουργίες υπό την εποπτεία πληρώματος, έως πλήρως αυτόνομα σκάφη ικανά να λαμβάνουν αποφάσεις ανεξάρτητα. Παράλληλα, έχει δημιουργηθεί το Joint MSC-LEG-FAL Working Group για να χαράξει το ρυθμιστικό πλαίσιο, διασφαλίζοντας ότι ο ρόλος του πλοιάρχου και των Κέντρων Απομακρυσμένων Λειτουργιών θα παραμείνει κομβικός. Η αγορά MASS εκτιμάται ότι θα διπλασιαστεί έως το 2030, φτάνοντας τα 165 δισ. δολάρια, με εμβληματικά projects όπως το «Yara Birkeland» στη Νορβηγία, το «POS Singapore» στην Κορέα και το Mayflower της IBM να δείχνουν τον δρόμο για μια νέα εποχή στην παγκόσμια ναυτιλία. Αυστηρό πλαίσιο Όλες αυτές οι τεχνολογίες λειτουργούν μέσα σε ένα αυστηρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο. Τα μέτρα του IMO, το FuelEU Maritime και το ETS της Ευρώπης επιβάλλουν κόστος άνθρακα και επιβραβεύουν τα αποδοτικά πλοία. Οι κανονισμοί δεν είναι πλέον αφηρημένοι στόχοι, αλλά μετρήσιμα κόστη που εμφανίζονται στους ισολογισμούς. Γι’ αυτό οι επιλογές τεχνολογίας είναι και εμπορικές αποφάσεις. Την ίδια ώρα, η αυξανόμενη ψηφιοποίηση εκθέτει τη ναυτιλία σε νέους κινδύνους, με τις κυβερνοεπιθέσεις, από ransomware μέχρι spoofing GPS, να καθίστανται ολοένα και πιο συχνές και να επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία του κλάδου. Γι’ αυτό και η ασφάλεια των δικτύων, η εκπαίδευση των πληρωμάτων και η διαχείριση κινδύνου σε προμηθευτές χαρακτηρίζονται ζωτικής σημασίας, με το κανονιστικό πλαίσιο (IMO, Ε.Ε., νηογνώμονες) να αντιμετωπίζει πλέον την κυβερνοασφάλεια όχι ως ένα απλό θέμα IT αλλά ως βασικό παράγοντα ασφαλείας. Όπως τονίζουν αναλυτές, η ανθρώπινη διάσταση παραμένει κρίσιμη. Τα εργαλεία εκπαίδευσης με τη χρήση εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας AR/VR, η τηλεϊατρική και η βελτίωση συνθηκών επικοινωνίας ενισχύουν την ανθεκτικότητα των πληρωμάτων και μειώνουν τα λάθη. Ταυτόχρονα, οι νέες δεξιότητες γίνονται απαραίτητες, καθώς ακόμα και οι πιο προηγμένες τεχνολογίες μένουν αναξιοποίητες χωρίς αποδοχή και ουσιαστική ενσωμάτωση: ναυτικοί που κατανοούν δεδομένα, μηχανικοί που συνεργάζονται με συστήματα AI, στελέχη που συνδυάζουν τεχνική γνώση και εμπορική στρατηγική. Χρηματοδότηση Όπως σε όλες τις νέες εξελίξεις, η χρηματοδότηση είναι ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας. Το λεγόμενο «πράσινο premium» μετατρέπεται σε «risk premium». Οι εταιρείες που εξασφαλίζουν μακροχρόνιες ναυλώσεις, πράσινη χρηματοδότηση και ψηφιακές αναβαθμίσεις αποκτούν πλεονέκτημα. Οι υπόλοιπες μένουν εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις της αγοράς και στο αυξανόμενο κόστος άνθρακα. Καθώς η υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών απαιτεί ένα ισχυρό πλαίσιο governance, η προώθηση των βέλτιστων πρακτικών εταιρικής διακυβέρνησης στον τομέα της ναυτιλίας δίνει τη δυνατότητα στις επιχει-

154

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ανθρώπινη παρουσία παραμένει κρίσιμη για τη ναυτιλία. Τα εργαλεία εκπαίδευσης με τη χρήση εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας, η τηλεϊατρική και η βελτίωση συνθηκών επικοινωνίας ενισχύουν την ανθεκτικότητα των πληρωμάτων.

ρήσεις να προσαρμοστούν στις κανονιστικές αλλαγές που σχετίζονται με τα περιβαλλοντικά πρότυπα, τα κριτήρια ESG (Environmental, Social, and Governance) και τη χρηματοοικονομική διαφάνεια. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές μπορεί να διευκολύνουν την πρόσβαση σε πράσινη χρηματοδότηση, προσελκύοντας επενδύσεις από τράπεζες και χρηματοπιστωτικούς φορείς. Βέβαια, οι προκλήσεις είναι πολλές: ανεπαρκείς υποδομές καυσίμων, ασφάλεια νέων καυσίμων όπως η αμμωνία, έλλειψη κοινών προτύπων δεδομένων, κατακερματισμός λύσεων και φυσικά ο ανθρώπινος παράγοντας στην κυβερνοασφάλεια. Όμως, ταυτόχρονα, η επόμενη πενταετία ανοίγει ευκαιρίες. Οι πράσινοι διάδρομοι, όπου λιμένες, πλοιοκτήτες και ναυλωτές συμφωνούν σε καύσιμα και υποδομές, δείχνουν τον δρόμο, ενώ η αξιοπιστία και η ασφάλεια θα αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες διαφοροποίησης. Η Ελλάδα, με τον μεγαλύτερο στόλο παγκοσμίως, έχει ήδη ενεργή συμμετοχή σε αυτή τη μετάβαση. Μεγάλοι όμιλοι τοποθετούν παραγγελίες LNG και LPG carriers, υιοθετούν λύσεις digital performance, επενδύουν σε νέα καύσιμα και δοκιμάζουν τεχνολογίες ηλεκτροδότησης στην ακτοπλοΐα. Όπως επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία, η ελληνική στρατηγική χαρακτηρίζεται από ισορροπία: συνδυάζει τεχνολογική

“

Η Ελλάδα έχει όλα τα εχέγγυα να αναδειχθεί σε διεθνή κόμβο ανάπτυξης και καινοτομίας στη ναυτική τεχνολογία.

εγρήγορση με χρηματοοικονομική πειθαρχία, επενδύει όπου υπάρχουν απτά οφέλη και διατηρεί την ανταγωνιστικότητα σε περιόδους αβεβαιότητας. Τα εχέγγυα της Ελλάδας Παράλληλα, η χώρα μας έχει όλα τα εχέγγυα να αναδειχθεί σε διεθνή κόμβο ανάπτυξης και καινοτομίας στη ναυτική τεχνολογία. Η μετάβαση προς την απανθρακοποίηση και την ψηφιοποίηση δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο προκλήσεων και ευκαιριών, το οποίο μπορεί να μετατρέψει την Ελλάδα όχι μόνο σε πρωταγωνιστή της ποντοπόρου ναυτιλίας, αλλά και σε κέντρο ερευνών, εκπαίδευσης και τεχνολογικής εξέλιξης. Χαρακτηριστική είναι και η θέση του Ελληνικού Ινστιτούτου Ναυτικής Τεχνολογίας (ΕΛΙΝΤ), βάσει της οποίας η υιοθέτηση υβριδικών κινητήρων, η αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και οι ψηφιακές εφαρμογές που ενισχύουν την ασφάλεια και την αποδοτικότητα, είναι το «διαβατήριο» της Ελλάδας για μια πιο πράσινη και ανταγωνιστική ναυτιλιακή βιομηχανία. Όπως τονίζεται χαρακτηριστικά, οι φορείς που ασχολούνται ενεργά με τη ναυτιλία θα πρέπει να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο σε αυτήν τη διαδικασία, προωθώντας τη συνεργασία πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και ερευνητικών κέντρων. Η τεχνολογία στη ναυτιλία δεν είναι απλώς «γυαλιστερά gadgets», αλλά η συνάντηση μηχανικής, ψηφιακής καινοτομίας, νέων καυσίμων και ρυθμιστικών αλλαγών, όλα με κοινό στόχο την αποδοτικότητα, την ασφάλεια και τη συμμόρφωση. Στον ορίζοντα δεν υπάρχει μία λύση για όλους, αλλά όποιος επενδύσει έξυπνα σε αποδοτικότητα, δεδομένα και ασφάλεια θα γράψει τους κανόνες της επόμενης μέρας

Η Ο

& Σ Η Α Κ Ν Ρ

ΙΚ

ΤΑ

ΛΗ

Ν

Ω Γ

Ν

Ή Κ Ι Τ ΕΛ ΙΣ

Υ

Ά Τ

Ι ΚΟ Ν Ο

Α 4

Μ Ι Α

ΑΠΌ ΤΟ ΚΕΦΆΛΑΙΟ Σ ΤΟ ΤΑ ΛΈΝΤΟ - Χ ΡΗΜΑΤΟΔΟΤΏΝΤΑ Σ ΤΟ ΑΝΘΡΏΠΙΝΟ ΜΈΛΛΟΝ

ΑΡΘΡΟ ●

Η συμβολή της αγοράς εργασίας στην ανάπτυξη της οικονομίας Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας, η ελάφρυνση του μη μισθολογικού κόστους και οι δράσεις απασχόλησης και κατάρτισης είναι κάποιες από τις πρωτοβουλίες του υπ. Εργασίας στην κατεύθυνση ενίσχυσης της αγοράς εργασίας

Η Νίκη Κεραμέως Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης

ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία έξι χρόνια, από το 2019 μέχρι και σήμερα, έχει απασχολήσει ιδιαίτερα το διεθνές χρηματοοικονομικό «γίγνεσθαι» κυρίως λόγω των μνημονίων που προηγήθηκαν. Η Ελλάδα, από «μαύρο πρόβατο» της Ευρώπης, έχει καταφέρει να ανακάμψει και να γίνει ανταγωνιστική, με προοπτικές και με σταθερά θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η σημαντική αυτή ανάπτυξη, που κατέστησε τη χώρα μας παράδειγμα προς μίμηση, συνδέεται στενά με την ανάπτυξη της ελληνικής αγοράς εργασίας, η οποία έχει μετασχηματιστεί δομικά την εξαετία 20192025. Είναι σαφές ότι και μόνο η μείωση της ανεργίας κατά δέκα ποσοστιαίες μονάδες, αρκεί να δώσει ώθηση στην οικονομία. Φέτος σημειώθηκε ρεκόρ 17ετίας στη μείωση της ανεργίας, κατά 9,7 ποσοστιαίες μονάδες (54,50%), από το 17,8% τον Ιούλιο του 2019 στο 8,1% τον Αύγουστο του 2025. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Η αύξηση των νέων θέσεων εργασίας κατά 500.000, η αύξηση του κατώτατου και του μέσου μισθού, αλλά και η εντυπωσιακή αύξηση της πλήρους απασχόλησης στη χώρα μας -από το 69,2% το 2019 στο 76,41% σήμερα- αποτελούν τους βασικούς ποιοτικούς και ποσοτικούς παράγοντες που έχουν οδηγήσει στη σημαντική ενδυνάμωση της αγοράς εργασίας και κατ’ επέκταση στην ανάπτυξη και ισχυροποίηση της ελληνικής οικονομίας. Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας έχει αλλάξει σημαντικά τον εργασιακό χάρτη και αποδεικνύεται ένα εξαιρετικά ισχυρό και χρήσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση της υποδηλωμένης ή/και της αδήλωτης εργασίας. Με σχεδόν δύο εκατομμύρια εργαζομένους να προστατεύονται από τη χρήση της, η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας διασφαλίζει ότι αμείβονται για τον πραγματικό χρόνο εργασίας τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι δηλωθείσες υπερωρίες στους κλάδους που

εφαρμόζεται το μέτρο σημείωσαν στο πρώτο επτάμηνο του 2025 αύξηση έως και 80% σε σχέση με το αντίστοιχο επτάμηνο του 2024. Εντός του 2025 έχουν ήδη καταγραφεί περισσότερες από 3,5 εκατομμύρια υπερωρίες, αριθμός αυξημένος κατά 1,5 εκατομμύριο ώρες συγκριτικά με το αντίστοιχο επτάμηνο του 2024. Η υψηλότερη αύξηση καταγεγραμμένων υπερωριών παρουσιάζεται στον κλάδο του τουρισμού τόσο σε επταμηνιαία (+728%) όσο και σε μηνιαία βάση (+541%) τον Ιούλιο, ενώ ακολουθεί ο κλάδος της εστίασης με αύξηση 301% σε επταμηνιαία βάση και 154% τον Ιούλιο. Αντίστοιχα, στο λιανεμπόριο σημειώθηκε αύξηση 105% στις δηλωθείσες υπερωρίες σε επταμηνιαία βάση και κατά 89% τον Ιούλιο, ενώ στη βιομηχανία κατά 65% σε επταμηνιαία βάση και κατά 25% τον Ιούλιο. Παράλληλα, με τη χρήση της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας, οι έλεγχοι της Επιθεώρησης Εργασίας αυξήθηκαν κατά 8% και τα πρόστιμα κατά 13,8%, αποδίδοντας εισπράξεις άνω των 50 εκατομμυρίων ευρώ μόνο το 2024.

Οι δηλωθείσες υπερωρίες στους κλάδους που εφαρμόζεται η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας σημείωσαν στο πρώτο επτάμηνο του 2025 αύξηση έως και 80% σε ετήσια βάση.

Η ελάφρυνση του μη μισθολογικού κόστους που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια είναι προς όφελος τόσο των εργαζομένων όσο και των επιχειρήσεων. Οι ασφαλιστικές εισφορές έχουν μειωθεί οριζόντια κατά 5,4 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ η κατάργηση προσαυξήσεων στις ασφαλιστικές εισφορές υπερεργασίας, υπερωρίας, νυχτερινών και αργιών έχει φέρει σημαντικά αποτελέσματα. Είναι ενδεικτικό ότι το πρώτο πεντάμηνο εφαρμογής του μέτρου (Μάρτιος - Ιούλιος 2025) καταγράφεται αύξηση των αποδοχών των εργαζομένων από υπερεργασία και υπερωρία κατά 47%, αύξηση των αποδοχών των εργαζομένων από νυκτερινά και αργίες κατά 30%, αλλά και αύξηση των εσόδων των ασφαλιστικών ταμείων από εισφορές κατά 33% και 47% αντίστοιχα. Στο υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης θεωρούμε πολύ σημαντική την ενίσχυση των εργαζομένων με τις απαραίτητες δεξιότητες προκειμένου να είναι σε θέση να ανταποκριθούν στις ανάγκες της σύγχρονης αγοράς εργασίας. Σε αυτή την κατεύθυνση έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 420.000 καταρτίσεις ωφελούμενων της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης σε ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες - εκ των οποίων 69% είναι γυναίκες και 23% νέοι έως 29 ετών. Συνολικά, περίπου 252.000 συμπολίτες μας έχουν ωφεληθεί από τα προγράμματα απασχόλησης της ΔΥΠΑ, εκ των οποίων το 61% είναι γυναίκες και το 43,2% νέοι έως 29 ετών. Η αγορά εργασίας είναι εκ των βασικών μοχλών ανάπτυξης και ενδυνάμωσης της ελληνικής οικονομίας. Η ενίσχυση της αγοράς εργασίας απαιτεί σχέδιο, πρόγραμμα και πρωτοβουλίες όπως αυτές που έχουμε αναλάβει την τελευταία εξαετία. Ακούμε τις ανάγκες της αγοράς, προσαρμόζουμε τη νομοθεσία, στηρίζουμε τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις, καθιστούμε την Ελλάδα ανταγωνιστικότερη. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

159

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Η ΔΙΕΙΣΔΥΣΗ ΤΗΣ ΑΙ ΦΕΡΝΕΙ ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τα οφέλη και οι προκλήσεις για εργαζόμενους και εργοδότες από τη διαρκώς αυξανόμενη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, με τη συνεργασία μεταξύ νεότερων και παλαιότερων γενεών στον πυρήνα αυτού του μετασχηματισμού Του Βασίλη Αγγελόπουλου vaggelopoulos@naftemporiki.gr

Η

τεχνητή νοημοσύνη (Artificial intelligence - AI) έχει ολοένα και μεγαλύτερη παρεμβατικότητα στην αγορά εργασίας, με τους εργαζόμενους να αναζητούν τρόπους να βελτιώσουν την τεχνογνωσία τους, αλλά και τους εργοδότες να προσπαθούν να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις. Τόσο σε εγχώριο όσο και σε διεθνές επίπεδο, φαίνεται ότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης και για τις δύο πλευρές, παρά το γεγονός ότι ειδικά οι πιο νέοι εργαζόμενοι δείχνουν εξαιρετική προσαρμοστικότητα στις νέες συνθήκες. Σε κάθε περίπτωση, διαπιστώνεται ότι υπάρχει προβληματισμός, αλλά και αντίληψη μιας νέας πραγματικότητας: Οι τεχνολογικές εξελίξεις απαιτούν καλύτερη τεχνογνωσία από όλους. Άρα, η βελτίωση και η περαιτέρω ανάπτυξη των γνώσεων σε αυτό το επίπεδο αποτελεί κομβικής σημασίας επιλογή και από τις δύο πλευρές (εργαζόμενοι και εργοδότες), ώστε να μπορέσουν να ακολουθήσουν τις εξελίξεις. Σε ό,τι αφορά το εγχώριο επίπεδο, η τελευταία έρευνα της Manpower για τις προοπτικές απασχόλησης κατά

160

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

το τέταρτο τρίμηνο της τρέχουσας χρονιάς αποτυπώνει το ενδιαφέρον των εργοδοτών για τις τεχνολογικές εξελίξεις, άρα και για εύρεση εργαζομένων με ανάλογο επίπεδο γνώσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι σχεδόν ο ένας στους τέσσερις εργοδότες που συμμετείχαν στην έρευνα τοποθετεί πολύ ψηλά την τεχνογνωσία ως προς τις τεχνολογικές εξελίξεις προκειμένου να πραγματοποιήσει προσλήψεις εφεξής. Στον αντίποδα, διαπιστώνεται πως η αυτοματοποίηση, λόγω χρήσης και της τεχνητής νοημοσύνης, προκαλεί μείωση σε ορισμένους επαγγελματικούς ρόλους που υπήρχαν έως τώρα. Ουσιαστικά, σχεδόν ο ένας στους πέντε εργοδότες κάνει λόγο και για συγχώνευση ρόλων στους χώρους εργασίας, που δημιουργεί αντίστοιχο πρόβλημα. Ασφαλώς, σε πιο δεινή θέση βρίσκονται οι πιο μεγάλοι σε ηλικία εργαζόμενοι. Όσο και αν η εμπειρία μπορεί να αποτελέσει

ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ

των εργαζομένων της γενεάς Gen Ζ παγκοσμίως θεωρεί ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εξελίσσει την καριέρα τους.

των εργαζομένων παγκοσμίως δηλώνει ότι με τη χρήση της ΑΙ εξοικονομεί κατά μέσο όρο χρόνο 55 λεπτών την ημέρα.

των εργαζομένων της Gen Ζ βοηθά ενεργά τους μεγαλύτερης ηλικίας συναδέλφους του στη χρήση εργαλείων της ΑΙ.

των εργοδοτών στην Ελλάδα σχεδιάζει νέες προσλήψεις το δ’ τρίμηνο 2025 για να συμβαδίζει με τις τεχνολογικές εξελίξεις.

πολύτιμο εφόδιο, η κάλυψη της απόστασης που υπάρχει με τις τεχνολογικές εξελίξεις παραμένει ζητούμενο. Σε αυτό το επίπεδο, ανέλπιστη στήριξη προκύπτει από τους πιο νέους σε ηλικία εργαζόμενους. Ειδικά όσοι προέρχονται από τη γενιά Gen Z (όσοι γεννήθηκαν από το 1997 έως το 2012), φαίνεται ότι στους χώρους εργασίας μπορούν να προσφέρουν και μια τέτοια σημαντική στήριξη. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε έρευνα της IWG φαίνεται πως σχεδόν οι έξι στους δέκα εργαζόμενους αυτής της κατηγορίας αξιοποιούν την τεχνολογική υπεροπλία τους όχι μόνο για να στηρίξουν τις θέσεις εργασίας τους, αλλά και για να βοηθήσουν τους παλαιότερους συναδέλφους τους. Πιο αναλυτικά, η εικόνα που δημιουργείται στην αγορά εργασίας λόγω χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, είναι η εξής: Η έρευνα της Manpower Σύμφωνα με έρευνα της Manpower για τις προοπτικές απασχόλησης το τέταρτο τρίμηνο της τρέχουσας χρονιάς, σε παγκόσμιο επίπεδο:  Στην πέμπτη θέση ως αιτία των προσλήψεων, με 24%, αναφέρονται από τους εργοδότες οι τεχνολογικές εξελίξεις που απαιτούν μεγαλύτερη τεχνογνωσία και νέους ρόλους.  Σχεδόν ο ένας στους τέσσερις εργοδότες (24%) που συμμετείχαν στην έρευνα σχεδιάζει να πραγματοποιήσει προσλήψεις κατά το τέταρτο τρίμηνο, για να συμβαδίζει με τις τεχνολογικές εξελίξεις. Στην Ελλάδα, το ποσοστό αυτό είναι δύο μονάδες χαμηλότερο (22%). Η πρώτη θέση σε αυτή την κατηγορία των προσλήψεων, με 36%, ανήκει στην Ινδία. Την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν το Ισραήλ με 34%, η Κίνα με 33%, η Ιαπωνία με 32% και η Βραζιλία με 31%.  Στον αντίποδα, ως προς τις οικονομικές προκλήσεις που επηρεάζουν τη μείωση του ανθρώπινου δυναμικού μιας επιχείρησης, το 20% των ερωτηθέντων εργοδοτών απάντησε ότι η αυτοματοποίηση έχει μειώσει την ανάγκη ορισμένων ρόλων. Επίσης, το 19% πρόσθεσε πως η βελτιστοποίηση των διαδικασιών οδηγεί στη συγχώνευση ρόλων. Ακόμα, το 13% αναφέρθηκε στις αλλαγές στις απαιτούμενες δεξιότητες που έχουν μειώσει την ανάγκη για ορισμένους ρόλους. Ειδικά στην Ελλάδα, η ίδια έρευνα δείχνει ότι:  Το 22% των ερωτηθέντων (τέταρτη θέση) απάντη-

των εργοδοτών στην Ελλάδα θεωρεί ότι η αυτοματοποίηση των διαδικασιών μπορεί να επιφέρει μείωση προσωπικού.

► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

161

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΙ

► σε ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις απαιτούν μεγαλύτερη τεχνογνωσία και νέους ρόλους και οδηγούν σε πιθανές προσλήψεις κατά το τέταρτο τρίμηνο της τρέχουσας χρονιάς.  Αντίστροφα, μείωση προσωπικού μπορεί να προκληθεί από τη βελτιστοποίηση των διαδικασιών που οδηγεί στη συγχώνευση ρόλων, απάντησε το 14% των εργοδοτών που συμμετείχαν στην έρευνα. Επίσης, το 13% πιστεύει ότι κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί από την αυτοματοποίηση, η οποία έχει μειώσει την ανάγκη ορισμένων ρόλων. Ακόμα, το 10% θεωρεί πως το ίδιο συμβαίνει με τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στις απαιτούμενες δεξιότητες. Η έρευνα της IWG Καινούργια έρευνα δείχνει ότι οι πιο νέοι σε ηλικία εργαζόμενοι, ακριβέστερα όσοι εκπροσωπούν την Gen Z, εκπαιδεύουν τους μεγαλύτερους σε ηλικία συναδέλφους της για την καλύτερη χρήση των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η παραγωγικότητα και η συνεργασία. Τη συγκεκριμένη διαδικασία, μάλιστα, φαίνεται ότι ακολουθεί το 59% των εργαζομένων της Gen Z. Πιο αναλυτικά, τα στοιχεία της παγκόσμιας μελέτης που πραγματοποίησε η International Workplace Group (IWG) δείχνουν ότι:  Η συντριπτική πλειονότητα όσων συμμετείχαν στην έρευνα (78%) δηλώνει ότι με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εξοικονομεί χρόνο, που κατά μέσο όρο είναι 55 λεπτά την ημέρα. Σε εβδομαδιαία βάση, φαίνεται ότι εξοικονομείται χρόνος που ισοδυναμεί με μία εργάσιμη ημέρα.  Από τα ανώτερα διευθυντικά στελέχη, το 82% υπογράμμισε πως οι καινοτομίες της τεχνητής νοημοσύνης που εφάρμοσαν νεότεροι σε ηλικία συνάδελφοί τους, άνοιξαν τον δρόμο σε νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες.  Το 76% των ερωτηθέντων απάντησε ότι η τεχνητή νοημοσύνη συμβάλλει στην επαγγελματική τους εξέλιξη. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 87% όταν πρόκειται για εργαζόμενους που ανήκουν στη γενιά Gen Z. Η μελέτη, η οποία βασίζεται σε έρευνα με περισσότερους από 2.000 επαγγελματίες στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, δείχνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύεται σε ακρογωνιαίο λίθο της λειτουργίας των ομάδων και ιδιαίτερα των υβριδικών. Το 80% των εργαζομένων έχουν πειραματιστεί με εργαλεία της ΑΙ και το 78% αναφέρει ότι τους έχει εξοικονομήσει χρόνο που ισοδυναμεί με σχεδόν μία επιπλέον εργάσιμη ημέρα την εβδομάδα. Οι εργαζόμενοι δηλώνουν ότι αυτός ο χρόνος ανακατανέμεται σε δραστηριότητες υψηλότερης αξίας, όπως η δημιουργική ή στρατηγική εργασία (41%), η μάθηση και η ανάπτυξη (41%), η συνεργασία με φυσική παρουσία (40%) και η δικτύωση (35%).

162

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ένα συντριπτικό 86% αναφέρει ότι η τεχνητή νοημοσύνη τούς βοηθά να ολοκληρώνουν τις εργασίες τους πιο αποτελεσματικά και το 76% αναφέρει ότι επιταχύνει άμεσα την επαγγελματική τους εξέλιξη, με το ποσοστό αυτό να αυξάνεται στο 87% μεταξύ των εργαζομένων της Gen Z. Συνεργασία μεταξύ γενεών Η διαγενεακή συνεργασία βρίσκεται στον πυρήνα αυτού του μετασχηματισμού. Σχεδόν τα δύο τρίτα (59%) των νεότερων εργαζομένων βοηθούν ενεργά τους μεγαλύτερους σε ηλικία παλαιότερους συναδέλφους τους να υιοθετήσουν και να χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Το 80% των ανώτερων διευθυντικών στελεχών δηλώνει ότι αυτή η υποστήριξη τους επιτρέπει να επικεντρώνονται σε εργασίες υψηλότερης αξίας, ενώ το 82% αναφέρει ότι οι καινοτομίες της ΑΙ που εφάρμοσαν νεότεροι συνάδελφοί τους έχουν αναδείξει νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες. Επίσης, τα δύο τρίτα των ανώτερων στελεχών δηλώνουν ότι οι δεξιότητες των νεότερων υπαλλήλων στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης έχουν βελτιώσει την παραγωγικότητα των τμημάτων τους. Συνολικά, το 86% των ερωτηθέντων αναφέρουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη τούς έχει κάνει πιο παραγωγικούς, ενώ το 76% θεωρεί ότι εξελίσσει την καριέρα τους, ποσο-

“

Το 24% των εργοδοτών παγκοσμίως τοποθετεί πολύ ψηλά την τεχνογνωσία ως προς τις τεχνολογικές εξελίξεις, ώστε να πραγματοποιήσει προσλήψεις.

στό που αυξάνεται στο 87% μεταξύ των ερωτηθέντων της Gen Ζ. Η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στη συνεργασία είναι εξίσου εμφανής: το 69% των εργαζομένων που εργάζονται υβριδικά αναφέρει ότι διευκολύνεται η ομαδική εργασία μεταξύ διαφορετικών τοποθεσιών, επισημαίνοντας οφέλη όπως η καλύτερη προετοιμασία εν όψει συσκέψεων (46%), η πρόσβαση σε κοινές πληροφορίες (36%) και η πιο βελτιωμένη ανατροφοδότηση μετά τις συσκέψεις (36%). Οι εργαζόμενοι εκμεταλλεύονται τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης για να εξαλείψουν τις χρονοβόρες διοικητικές εργασίες. Οι συχνότεροι τομείς στους οποίους εφαρμόζεται περιλαμβάνουν τη σύνταξη e-mail (43%), τη λήψη και σύνοψη σημειώσεων κατά τη διάρκεια συσκέψεων (42%), την οργάνωση αρχείων (36%), την καταχώριση δεδομένων και τη συμπλήρωση φορμών (36%). Με την αυτοματοποίηση των εργασιών αυτών, οι υπάλληλοι μπορούν να διαχειρίζονται καλύτερα τον χρόνο τους και να αφιερώνονται σε πιο σημαντικά καθήκοντα: το 55% επικεντρώνεται πλέον σε έργα με υψηλό κύρος, το 54% εστιάζει στην επαγγελματική του ανάπτυξη και το 40% δίνει έμφαση στη βελτίωση των σχέσεων με συναδέλφους και πελάτες ή στην προσωπική του ευεξία. Οφέλη και για την υβριδική εργασία Στο πλαίσιο της υβριδικής εργασίας, η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει επίσης τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνεται ο χρόνος στο γραφείο. Καθώς οι αυτοματισμοί φέρνουν εις πέρας τις επαναλαμβανόμενες, καθημερινές εργασίες, οι εργαζόμενοι δίνουν πλέον έμφαση σε δραστηριότητες με μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία, όπως η στρατηγική σκέψη (41%), η επιμόρφωση και η ανάπτυξη δεξιοτήτων (41%), η διά ζώσης συνεργασία (40%) και η επαγγελματική δικτύωση (35%). Περισσότεροι από τους μισούς εργαζόμενους (53%) ισχυρίζονται ότι η τεχνητή νοημοσύνη τούς βοηθά να πετυχαίνουν καλύτερα αποτελέσματα, ενώ το 64% θεωρεί ότι συμβάλλει στην ομαλότερη και πιο αποτελεσματική εφαρμογή του υβριδικού μοντέλου εργασίας. Οι εργαζόμενοι αντιλαμβάνονται και τις προκλήσεις. Τα δύο τρίτα (63%) ανησυχούν ότι η μη εξοικείωση με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να επιβραδύνει την επαγγελματική πορεία τους, ενώ το 61% εκτιμά ότι όσοι δεν την υιοθετούν κινδυνεύουν να μείνουν πίσω. Παρ’ όλα αυτά, η γενική τάση είναι προς τη συλλογική και χωρίς αποκλεισμούς αναβάθμιση δεξιοτήτων: το 51% των εργαζομένων θεωρεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη βοηθά στη γεφύρωση του γενεακού χάσματος και περισσότεροι από τους μισούς μοιράζονται τακτικά τις γνώσεις τους γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη με συναδέλφους, ποσοστό που φτάνει το 66% μεταξύ των ατόμων ηλικίας 25-34 ετών

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΑΝΑΖΗΤΕΊΤΑΙ ΚΟΙΝΌΣ ΤΌΠΟΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΈΣ ΣΥΜΒΆΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ Προκειμένου η χώρα να πλησιάσει τον στόχο της Ε.Ε. για το ποσοστό κάλυψης εργαζομένων με ΣΣΕ, γίνονται προσπάθειες από την κυβέρνηση και τους κοινωνικούς εταίρους να τεθούν οι προϋποθέσεις ώστε να ενεργοποιηθούν και πάλι οι σχετικές συμφωνίες Του Βασίλη Αγγελόπουλου vaggelopoulos@naftemporiki.gr

164

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο

λοένα και πιο χαμηλά υποχωρεί η κάλυψη των εργαζομένων στην Ελλάδα από κλαδικές συμβάσεις εργασίας, γεγονός που καθιστά ακόμα πιο αναγκαία τη βελτίωση των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει, με το υπουργείο Εργασίας να ετοιμάζει σχέδιο νόμου έως το τέλος του τρέχοντος έτους. Όμως, μέχρι τότε, τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Ευρωπαϊκή Ένωση τοποθετούν την Ελλάδα σε δυσχερή θέση. Ενώ στο α’ τρίμηνο της τρέχουσας χρονιάς η κάλυψη των εργαζομένων από Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ) βρισκόταν στο 19%, το β’ τρίμηνο έπεσε στο 16%, με την τάση να παραμένει πτωτική. Τα στοιχεία προέρχονται από το Παρατηρητήριο Μισθών της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ECB Wage Tracker) και δείχνουν πόσο μεγάλη είναι η απόσταση που πρέπει να διανύσει η χώρα για να πετύχει την κάλυψη του 80% των εργαζομένων με Συλλογικές Συμβάσεις, που είναι και ο στόχος που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για όλα τα κράτη - μέλη. Τα δεδομένα της ΕΚΤ προκύπτουν από τις κεντρι-

Οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας δεν αφορούν μόνο τους μισθούς των εργαζομένων αλλά και ευρύτερους όρους εργασίας και απολαβές ανά κλάδο.

κές τράπεζες και τις αρμόδιες υπηρεσίες των χωρών που συμμετέχουν στο Παρατηρητήριο Μισθών. Στο ECB Wage Tracker, εκτός από την Ελλάδα, συμμετέχουν άλλες επτά χώρες: Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Ολλανδία και Αυστρία. Συνολικά, για τις οκτώ χώρες, ο μέσος όρος κάλυψης βρίσκεται στο 49%. Με δεδομένο ότι στις υπόλοιπες χώρες κυμαίνεται από το 44% έως το 77%, είναι προφανές ότι το 16% της Ελλάδας κρατάει το συνολικό ποσοστό σε χαμηλά επίπεδα. Το πρόβλημα έχει εντοπιστεί από το υπουργείο Εργασίας. Πριν από ένα έτος εγκρίθηκε από τη Βουλή σχετική Κοινοτική Οδηγία (2022/2041) για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκεί, οριοθετήθηκε το πώς θα δημιουργηθεί σχέδιο δράσης, που θα ψηφιστεί στο τέλος της τρέχουσας χρονιάς. Στο σχέδιο θα υπάρχουν όλες οι αλλαγές που θα συμφωνηθούν ανάμεσα στο υπουργείο Εργασίας και τους κοινωνικούς εταίρους, σε μια προσπάθεια να δοθεί η απαιτούμενη ώθηση για να επανεκκινήσει η υπογραφή νέων ΣΣΕ. Μια διαδικασία που «πάγωσε»

από το 2012 και μετά και παραμένει στα ίδια επίπεδα, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Άλλωστε, οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας δεν αφορούν μόνο τους μισθούς που καταβάλλονται στους εργαζόμενους ενός κλάδου. Αφορούν και ευρύτερους όρους εργασίας, καθώς και ειδικά επιδόματα που χορηγούνται ανάλογα με το είδος της εργασίας. Ο στόχος είναι να υπάρξει αλλαγή του status που δημιουργήθηκε στα χρόνια των μνημονίων και να επανέλθει στους κοινωνικούς εταίρους η κουλτούρα των διαπραγματεύσεων για την επίτευξη μιας κοινά αποδεκτής συμφωνίας, με αμοιβαίες υποχωρήσεις, για τον κλάδο που εκπροσωπούν. Μνημόνια Όμως, εντοπίζονται μια σειρά από προβλήματα που παραμένουν και στην ισχύουσα νομοθεσία και τα οποία λειτουργούν ως τροχοπέδη για την επαναδραστηριοποίηση των ΣΣΕ. Το πλέον χαρακτηριστικό είναι πως από το 2012 οι κοινωνικοί εταίροι έχουν χάσει το δικαίωμα να καθο-

ρίζουν, από κοινού, τις βασικές αποδοχές στον ιδιωτικό τομέα. Ο κατώτατος μισθός, με Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου (ΠΥΣ 6/2012), ορίστηκε να προκύπτει ως απόφαση από τον εκάστοτε υπουργό Εργασίας, που θα προτείνει στο υπουργικό συμβούλιο το ύψος του κατώτατου μισθού σε ετήσια βάση. Μπορεί οι εκπρόσωποι των κοινωνικών εταίρων (ΓΣΕΕ, ΣΕΒ, ΣΕΤΕ, ΕΣΕΕ, ΓΣΕΒΕΕ, ΣΒΕ) να καταθέτουν τις προτάσεις τους, μπορεί μια σειρά από φορείς και ινστιτούτα (ΙΟΒΕ, ΙΝΕ - ΓΣΕΕ, ΙΜΕ - ΓΣΕΒΕΕ, ΔΥΠΑ, ΤτΕ, ΕΛΣΤΑΤ, ΚΕΠΕ) να κάνουν το ίδιο, αλλά η τελική απόφαση ανήκει στην εκάστοτε πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εργασίας. Άρα, η Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΕΓΣΣΕ) εφαρμόζεται μόνο στα επιμέρους σημεία της διαπραγμάτευσης των δύο μερών και όχι στο σημαντικότερο, που ήταν και παραμένει ο καθορισμός του κατώτατου μισθού. Υπενθυμίζεται ότι, λόγω της ΠΥΣ του 2012, ο κατώτατος μισθός υποχώρησε βίαια τότε κατά 22%, από τα 751 στα 586 ευρώ, ενώ ταυτόχρονα δημιουργήθηκε και ο υποκατώτατος μισθός των 510 ευρώ, για νέους ► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

165

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΣΣE

► έως 25 ετών. Μάλιστα, οι συγκεκριμένες βασικές αποδοχές για τον ιδιωτικό τομέα παρέμειναν έως το 2019. Επίσης, το 2012 «πάγωσαν» και οι τριετίες στον ιδιωτικό τομέα, με συνέπεια να μην μπορούν εργαζόμενοι με προϋπηρεσία έως εννέα έτη να τύχουν αύξησης έως 30% στους μισθούς τους. Σήμερα ο κατώτατος μισθός έχει ανέλθει στα 880 ευρώ, ενώ έχει καταργηθεί ο υποκατώτατος. Αντίθετα, οι τριετίες επανήλθαν από την 1η Ιανουαρίου 2024, χωρίς πάντως να αναγνωρίζεται η προϋπηρεσία για τα 12 χρόνια που είχαν «παγώσει». Όμως, η συγκεκριμένη μνημονιακή παρέμβαση ήταν το ξεκίνημα μιας διαδικασίας αλλαγών στο εργατικό δίκαιο, που είχαν αρνητική επίδραση στις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Υπήρξε μείωση της μετενέργειας, και έτσι είναι μικρότερο πια το χρονικό διάστημα που οι Συλλογικές Συμβάσεις διατηρούνται σε ισχύ μετά τη λήξη τους. Η μονομερής προσφυγή στη διαιτησία ουσιαστικά καταργήθηκε και έχει διατηρηθεί μόνο το σκέλος της μεσολάβησης. Έτσι, ο Οργανισμός Μεσολάβησης και Διαιτησίας (ΟΜΕΔ) έχει υποβαθμισμένο ρόλο, με άμεση συνέπεια τον περιορισμό των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας. Επιτροπή Στο πλαίσιο της προσπάθειας που καταβάλλεται εδώ και ένα έτος ώστε να ανακάμψουν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις εντάσσεται και η δημιουργία Επιτροπής που ανέλαβε τις συζητήσεις μεταξύ των δύο μερών. Με εκπροσώπους από όλους τους κοινωνικούς εταίρους, η Επιτροπή συνεδρίαζε επί δύο μήνες σε τακτά χρονικά διαστήματα, θέτοντας τα βασικά προβλήματα της εργατικής νομοθεσίας, όπως έχουν προκύψει έως τώρα. Επόμενο βήμα είναι η υποβολή υπομνημάτων από όλους τους κοινωνικούς εταίρους, με τις προτάσεις τους επί του θέματος, προς το υπουργείο Εργασίας. Αρχικό όριο υποβολής των προτάσεων ήταν η 30ή Σεπτεμβρίου, δόθηκε όμως παράταση ενός μήνα για να συνεχιστεί ομαλά η διαδικασία. Αφού παραληφθούν τα υπομνήματα, θα αξιοποιηθούν από το υπουργείο Εργασίας ώστε να συνταχθεί το τελικό Σχέδιο Δράσης που θα κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή, έως τον Δεκέμβριο. Εν συνεχεία, σε ετήσια βάση, θα πρέπει να ελέγχεται η πορεία προόδου των ΣΣΕ στην ελληνική αγορά εργασίας και να αποδίδεται σχετική αναλυτική ενημέρωση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αιτήματα Ήδη, πάντως, από την αρμόδια Επιτροπή του υπουργείου Εργασίας έχουν προκύψει τα βασικά πεδία στα οποία αναμένεται να κινηθούν οι παρεμβάσεις που θα γίνουν στο επικείμενο σχέδιο νόμου. Αυτά τα πεδία είναι τα εξής:  Μείωση έως κατάργηση του ποσοστού 50% +1. Με βάση το συγκεκριμένο ποσοστό επεκτείνονται όλες

166

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

των εργαζομένων της χώρας καλύπτονταν από ΣΣΕ το β’ τρίμηνο του 2025.

των εργαζομένων να καλύπτονται από ΣΣΕ εργασίας είναι ο στόχος που έχει θέσει η Κομισιόν.

είναι ο μέσος όρος κάλυψης εργαζομένων με ΣΣΕ στις χώρες που συμμετέχουν στο ECB Wage Tracker.

χώρες της Ευρώπης συμμετέχουν στο Παρατηρητήριο Μισθών της ΕΚΤ (ECB Wage Tracker).

ευρώ είναι σήμερα ο κατώτατος μισθός στη χώρα μας.

οι Συλλογικές Συμβάσεις στο σύνολο των επιχειρήσεων ενός κλάδου. Έως τώρα, για να επεκταθεί μια ΣΣΕ που έχει υπογραφεί από τα δύο συμβαλλόμενα μέρη, πρέπει τόσο η πλευρά που εκπροσωπεί τους εργοδότες όσο και η πλευρά που εκπροσωπεί τους εργαζόμενους να μπορεί να αποδείξει με επίσημα στοιχεία ότι καλύπτει το 50%+1 των επιχειρήσεων και των εργαζομένων ενός κλάδου. Το συγκεκριμένο ποσοστό λειτουργεί περισσότερο ως αντικίνητρο και πλέον εξετάζεται το ενδεχόμενο σοβαρής μείωσής του.  Αλλαγές στο πεδίο λειτουργίας του ΟΜΕΔ. Στην αρμόδια Επιτροπή διαπιστώθηκε πως η διαδικασία της συμφιλίωσης δεν λειτουργεί. Σήμερα, ουσιαστικά επιτρέπεται μόνο το πεδίο της Μεσολάβησης από τον Οργανισμό. Το αντίστοιχο πεδίο της Διαιτησίας απαιτεί προσφυγή και από τα δύο μέρη, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Άρα, επί της ουσίας, η Διαιτησία έχει πρακτικά ατονήσει, καθώς εκ του αποτελέσματος διαπιστώνεται ότι είναι αδύνατον να μπορέσουν οι εκπρόσωποι εργοδοτών και εργαζομένων ενός κλάδου που διαφωνούν ως προς την υπογραφή νέας ΣΣΕ να συμφωνήσουν να μεταβούν από κοινού στη Διαιτησία για να λύσει το πρόβλημα ο ΟΜΕΔ. Ταυτόχρονα, μερίδα κοινωνικών εταίρων εκτιμά ότι ο ΟΜΕΔ πρέπει να αποκτήσει καλύτερα «εργαλεία» για να έχει πιο σαφή εικόνα της αγοράς. Να αποκτήσει δηλαδή πραγματογνώμονες που θα κάνουν επιστημονική δουλειά. Να έχει επιστημονικούς συνεργάτες, με το κατάλληλο υποστηρικτικό προσωπικό, οι οποίοι θα μπορούν να συλλέξουν αδιάσειστα στοιχεία για την πορεία ενός κλάδου. Στη συνέχεια, θα μπορούν να διαμορφώσουν (διά της Μεσολάβησης ή ακόμα και της Διαιτησίας) μια τέτοια εμπεριστατωμένη γνώμη, που δεν θα μπορεί κανείς εκ των δύο μερών (εργοδότες - εργαζόμενοι) να αμφισβητήσει. Εκφράστηκε μάλιστα και η άποψη από μερίδα εκπροσώπων των εργοδοτών ότι θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να αναβαθμιστεί το σκέλος της Μεσολάβησης και να καταστεί μέχρι και υποχρεωτικό, δίνοντας έτσι άλλη ώθηση στη λειτουργία του ΟΜΕΔ και στη μελλοντική υπογραφή νέων ΣΣΕ.  Ειδικές κατηγορίες εργαζομένων: Έχουν εντοπιστεί από τους κοινωνικούς εταίρους και αναδείχτηκαν στις συνεδριάσεις της αρμόδιας Επιτροπής, καθώς διαπιστώνεται ότι βρίσκονται εκτός Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, κάτι που θα μπορούσε να σταματήσει. Σε αυτές τις κατηγορίες τοποθετούνται οι αυτοαπασχολούμενοι που δεν συμπεριλαμβάνονται σε Κλαδικές Συμβάσεις, καθώς επίσης και όσοι εργάζονται σε ψηφιακές πλατφόρμες, οι οποίοι επίσης δεν καλύπτονται με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας. Επί της ουσίας, θα πρέπει το αρμόδιο υπουργείο να επαναπροσδιορίσει και ίσως να διευρύνει την έννοια του μισθωτού εργαζόμενου, ώστε να αυξηθεί το ποσοστό κάλυψης μιας ΣΣΕ. Προς αυτή την κατεύθυνση αναμένεται να ζητηθεί να υπάρξει ξεχωριστή παρέμβαση, με ειδική διάταξη νόμου, στο νομοσχέδιο που πρόκειται να κατατεθεί στη Βουλή έως το τέλος του έτους

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Η απασχόληση στα καταλύματα βρίσκεται σε αυξητική τροχιά.

168

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΜΑΓΝΗΤΗΣ ΑΠAΣΧΟΛΗΣΗΣ Η ΕΣΤΙΑΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ Παρά τα όποια προβλήματα με τις κενές θέσεις εργασίας στον κλάδο του τουρισμού, οι τομείς παροχής υπηρεσιών φαγητού και ύπνου παραμένουν οι ισχυροί πυλώνες ανάπτυξης της «βαριάς βιομηχανίας» της χώρας μας. Η φιλοξενία και η γαστρονομία, επίσης, ξεχωρίζουν ως πηγές θετικών ιστοριών στο διαδίκτυο από τους τουρίστες Του Βασίλη Αγγελόπουλου vaggelopoulos@naftemporiki.gr

Π

ερισσότεροι από 400.000 είναι οι εργαζόμενοι που απασχολούνται είτε με πλήρη είτε με μερική απασχόληση στα καταλύματα και στην εστίαση, στηρίζοντας έτσι τη «βαριά βιομηχανία» της χώρας, που είναι ο τουρισμός. Με τα προβλήματα που σχετίζονται με τις κενές θέσεις εργασίας να παραμένουν, ο κλάδος κατέγραψε θετικό πρόσημο το 2024 τόσο ως προς τις αφίξεις και τις διανυκτερεύσεις όσο και ως προς τις εισπράξεις. Τα στοιχεία δείχνουν αύξηση, αλλά και περιορισμένη διασπορά. Ουσιαστικά, ο εισερχόμενος τουρισμός στηρίχθηκε το 2024 σε συντριπτικό βαθμό από πέντε χώρες (Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ, Ιταλία και Γαλλία). Επίσης, φαίνεται ότι η συμμετοχή των εργαζομένων σε καταλύματα και εστίαση αυξάνεται διαρκώς κατά την τελευταία δεκαετία, παρά την ανακοπή που καταγράφηκε τη διετία 2020 - 2021, λόγω

πανδημίας. Όλα αυτά, όμως, δεν σημαίνουν τη μη ύπαρξη προβλημάτων στον κλάδο, που ταλαιπωρείται από χιλιάδες κενές θέσεις εργασίας. Επίσης, ειδικά στην εστίαση υπάρχει πρόβλημα με την επίτευξη συμφωνίας για υπογραφή νέας Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας. Πάντως, ο κλάδος έχει αποκτήσει κουλτούρα διαπραγματεύσεων ανάμεσα σε εργοδότες και σε εργαζόμενους και, παρά τα τωρινά προβλήματα, είθισται να υπάρχουν σε ισχύ ΣΣΕ. Ακτινογραφία εισερχόμενου τουρισμού 2023 - 2024 Σύμφωνα με μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ, η θετική πορεία του ελληνικού τουρισμού το 2023 συνεχίστηκε και το 2024, με τον εισερχόμενο τουρισμό να καταγράφει νέες μέγιστες τιμές τόσο στις αφίξεις όσο και στις εισπράξεις, ξεπερνώντας τα επίπεδα του 2023 που μέχρι πρότινος αποτελούσε τη χρονιά με την ►

“

Ο εισερχόμενος τουρισμός στηρίχθηκε το 2024 σε συντριπτικό βαθμό από πέντε χώρες, τις Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ, Ιταλία και Γαλλία. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

169

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΣΤΙΑΣΗ - ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ

“

Η απασχόληση στα καταλύματα και στην εστίαση την περίοδο 2015-2024 σημείωσε αύξηση με μέσο ετήσιο ρυθμό 2,3%, ενώ το 2024 κατέγραψε νέο ρεκόρ +4,8%.

► καλύτερη τουριστική επίδοση της χώρας. Ειδικότερα, την περίοδο 2023-2024 ο ελληνικός τουρισμός κατέγραψε:  Αφίξεις: +10% (από 32,7 εκατ. το 2023 σε 36,0 εκατ. το 2024).  Διανυκτερεύσεις: +1% (από 227,9 εκατ. το 2023 σε 231,0 εκατ. το 2024).  Εισπράξεις: +4% (από 19,7 δισ. ευρώ το 2023 σε 20,6 δισ. ευρώ το 2024). Η εικόνα στα βασικά μεγέθη των επιμέρους αγορών ήταν θετική, με εξαίρεση τις διανυκτερεύσεις στις λοιπές χώρες. Συγκεκριμένα, σε σχέση με το 2023:  Χώρες Ζώνης του Ευρώ: αφίξεις +12%, διανυκτερεύσεις +4% και εισπράξεις +5%.  Χώρες Ε.Ε. εκτός Ζώνης του Ευρώ: αφίξεις +9%, διανυκτερεύσεις +10% και εισπράξεις +18%.  Λοιπές χώρες: αφίξεις +8%, διανυκτερεύσεις -4% και εισπράξεις +1%. Συμπερασματικά, με βάση τον πίνακα, οι υψηλότερες μειώσεις παρατηρούνται στις αγορές της Ολλανδίας, της Σερβίας, του Ην. Βασιλείου, στη long haul αγορά της Αυστραλίας και στην αγορά της Ρωσίας (ειδική περίπτωση λόγω μέτρων της Ε.Ε.). Αντίθετα, την καλύτερη εικόνα με σημαντικές αυξήσεις παρουσιάζουν οι σκανδιναβικές αγορές Σουηδίας και Δανίας, οι όμορες αγορές της Τουρκίας και της Βουλγαρίας, καθώς και οι χώρες της Ευρωζώνης Βέλγιο, Ισπανία, Γερμανία και Κύπρο. Αξιοσημείωτη είναι η διασπορά των αγορών του ελληνικού τουρισμού, αφού, με εξαίρεση τις πέντε σημαντικότερες αγορές (Γερμανία, Ην. Βασίλειο, ΗΠΑ, Γαλλία και Ιταλία), που συνεισφέρουν το 43% των αφίξεων και το 53% των διανυκτερεύσεων και των εισπράξεων, οι υπόλοιπες 20 έχουν μερίδιο μικρότερο του 4% και στα τρία βασικά μεγέθη, με εξαίρεση τη Βουλγαρία και τη Βόρεια Μακεδονία για τις αφίξεις. Απασχόληση στα καταλύματα και στην εστίαση 2015 - 2024 Τόσο τα καταλύματα και η εστίαση (401,0 χιλ.) όσο και οι λοιποί κλάδοι (3,9 εκατ.) σημείωσαν το 2024 τον υψηλότερο αριθμό απασχολούμενων κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Τα ευρήματα μελέτης του ΙΝΣΕΤΕ δείχνουν ότι:  Η απασχόληση στα καταλύματα και στην εστίαση σημείωσε αύξηση την περίοδο 2015-2024, με μέσο ετήσιο ρυθμό 2,3%. Μάλιστα, κατέγραψε το 2024 νέο ρεκόρ απασχόλησης (+4,8%, από 382,6 χιλ. το 2023 σε 401,0 χιλ. το 2024).  Η συμμετοχή των καταλυμάτων και της εστίασης στην απασχόληση ανέβηκε από 9,9% στο γ’ τρίμηνο του 2015 σε 10,4% στο αντίστοιχο του 2024, ελαφρώς μειωμένη σε σύγκριση με τα προ πανδημίας επίπεδα (10,8%). Συνολικά, στο γ’ τρίμηνο του 2024, η απασχόληση στα καταλύματα και στην εστίαση αντιπροσωπεύει το 10,1% της πλήρους και το 15,0% της

170

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

μερικής απασχόλησης.  Παράλληλα, η πλήρης απασχόληση στα καταλύμα-

τα και στην εστίαση αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό από τη μερική, με αποτέλεσμα το ποσοστό των πλήρως απασχολούμενων να έχει αυξηθεί από 83,6% το 2015 σε 89,1% το 2024, ενώ αντίστοιχα, της μερικής έχει μειωθεί από 16,4% το 2015 σε 10,9% το 2024.  Η μερική απασχόληση στην Ελλάδα, τόσο στα καταλύματα και την εστίαση (10,9%) όσο και στους λοιπούς κλάδους (6,1%), είναι συγκριτικά χαμηλότερη από αυτή που καταγράφεται στην Ε.Ε.-27 (29,7% και 18,3% αντίστοιχα).  Οι κυριότερες ηλικιακές ομάδες απασχολούμενων στα καταλύματα και στην εστίαση είναι οι ηλικίες 4564 ετών (γ’ τρίμηνο 2024: 34,5%) και 30-44 ετών (γ’ τρίμηνο 2024: 34,0%), αντιπροσωπεύοντας το 68,5% των απασχολούμενων. Από το 2015 έως το 2024 το ποσοστό των απασχολούμενων στις ηλικίες 15-24 (γ’ τρίμηνο: από 10,5% σε 15,3%), 45-64 ετών (γ’ τρίμηνο: από 29,8% σε 34,5%) και 65+ ετών (γ’ τρίμηνο: από 1,5% σε 2,4%) αυξάνεται, επιβεβαιώνοντας ότι τα καταλύματα και η εστίαση προσφέρουν ευκαιρίες απασχόλησης σε ομάδες του πληθυσμού που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.  Η πλειονότητα των απασχολούμενων τόσο στα καταλύματα και την εστίαση όσο και στους λοιπούς κλάδους είναι άνδρες. Όμως το ποσοστό των γυναικών στα καταλύματα και την εστίαση (γ’ τρίμηνο 2024: 49,3%) είναι συγκριτικά υψηλότερο των λοιπών κλάδων (γ’ τρίμηνο 2024: 42,4%) και η αναλογία ανδρών/ γυναικών στα καταλύματα και την εστίαση τείνει προς το 50/50. Η φήμη της Ελλάδας (2ο τρίμηνο 2025) Με βάση τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την περίοδο Απριλίου - Ιουνίου της τρέχουσας χρονιάς, μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ δείχνει ότι η Ελλάδα κατέλαβε την 5η θέση, σημειώνοντας κάμψη, ως προς τη φήμη της χώρας. Με βάση τον δείκτη NSI (Net Sentiment Index), πτώση σημείωσε και η Αθήνα, αλλά διατήρησε σημαντικά καλύτερη απόδοση. Ακριβέστερα, η Ελλάδα, με μέσο όρο NSI 39, κατατάσσεται στην 5η θέση. Στην 1η θέση βρίσκεται η Κροατία (66), στη 2η θέση η Αθήνα (61), στην 3η η Ιταλία (51) και στην 4η η Πορτογαλία (49). Η Ελλάδα ακολουθεί στην 5η θέση (39), ενώ στην 6η και τελευταία θέση βρίσκεται η Ισπανία (29). Ειδικότερα:  Οι συζητήσεις στο διαδίκτυο για τον πολιτισμό κυριάρχησαν με 50.106 αναφορές, ενισχύοντας τη θετική εικόνα της Ελλάδας και σημειώνοντας υψηλό σκορ στον δείκτη NSI (87).  Η φιλοξενία (79) και η γαστρονομία (78) ακολού-

Ελκυστική η θέση του receptionist για νέες εργαζόμενες.

Στην εστίαση δεν έχει βρεθεί ακόμη κοινός τόπος για νέα ΣΣΕ.

Η Σαντορίνη παραμένει ψηλά στις προτιμήσεις των τουριστών.

►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΣΤΙΑΣΗ - ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ

“

Οι κυριότερες ηλικιακές ομάδες απασχολούμενων σε καταλύματα και εστίαση είναι οι ηλικίες 45-64 ετών και 30-44 ετών, αντιπροσωπεύοντας το 68,5% των απασχολούμενων.

172

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

2 3 1 (εκατ.)

2 2 7 , 9 (εκατ.)

+1%

Η πλειονότητα των εργαζομένων στην εστίαση είναι άνδρες.

ΠΡΟΈΛΕΥΣΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΎ Μεταβολή (%) των μεγεθών το 2024 σε σχέση με το 2023

2 0 , 6 (δισ. ευρώ)

1 9 , 7 (δισ. ευρώ)

+4%

2024

2023

2024

2023

2024

ΕΙΣΠΡΑΞΕΙΣ

ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ

3 6 εκατ.

3 2 , 7 εκατ.

+10%

2023

Προκλήσεις - Προβλήματα Κορυφαία πρόκληση για τον κλάδο είναι η εύρεση εργαζομένων. Σε μελέτη του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ταξιδιών και Τουρισμού υπάρχει η δυσοίωνη πρόβλεψη πως το 2035 θα λείπουν έως 290.000 εργαζόμενοι από τον τουριστικό κλάδο στην Ελλάδα. Η σχετική παρουσίαση της μελέτης πραγματοποιήθηκε στο ετήσιο συνέδριο του κλάδου, που φέτος διεξήχθη στη Ρώμη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις συνδικαλιστών, υπολογίζεται ότι κατά το τρέχον έτος προσέγγισαν τις 80.000 οι κενές θέσεις εργασίας, με την τάση να είναι αυξητική. Παράλληλα, υπάρχει πρόβλημα και στο πεδίο της υπογραφής νέας Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας στην εστίαση, αφού οι δύο πλευρές (εργοδότες και εργαζόμενοι) δεν έχουν βρει ακόμα πεδίο συμφωνίας. Πρόκειται για ΣΣΕ που αφορά περίπου 400.000 εργαζόμενους και 88.000 επιχειρήσεις. Ήδη ζητήθηκε Μεσολάβηση από τον ΟΜΕΔ, χωρίς ωστόσο να αποφέρει κάποιο αποτέλεσμα

ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΑΦΙΞΕΙΣ

► θησαν ως πηγές θετικών ιστοριών με υψηλές βαθμολογίες.  Στις θετικές ιστορίες περιλαμβάνονται αφηγήσεις που αναδεικνύουν τα εμβληματικά αξιοθέατα και τις εμπειρίες της Ελλάδας. Η Σαντορίνη, η Κέρκυρα, η Μήλος και τα Ζαγοροχώρια προσέλκυσαν την προσοχή για τη φυσική τους ομορφιά, ενώ η Κνωσός, η Ελευσίνα και το Φεστιβάλ Αθηνών - Επιδαύρου υπογράμμισαν το πολιτιστικό βάθος των εμπειριών που μπορούν να έχουν οι επισκέπτες της χώρας. Οι γαστρονομικές αφηγήσεις ενίσχυσαν την ελκυστικότητα της χώρας και σχετίζονται κυρίως με αναφορές σε γευσιγνωσίες ελαιόλαδου, χορτοφαγικά πιάτα και παραδοσιακά επιδόρπια, ενώ η φιλοξενία ενισχύθηκε μέσω αναφορών για την τοπική φιλοξενία και τις ευθυγραμμισμένες με τις νέες τάσεις επιλογές (π.χ. vegan καταλύματα).  Οι διαδικτυακές συζητήσεις που επηρεάζουν αρνητικά τη φήμη της Ελλάδας εστιάζουν κυρίως στο περιβάλλον και τα φυσικά φαινόμενα, με συγκριτικά μικρότερο όγκο αναφορών (8.108) αλλά με το χαμηλότερο σκορ ΝSI (60). Σε αυτές τις συζητήσεις περιλαμβάνονται ο σεισμός στην Κρήτη, οι πλημμύρες στην Πάρο και τη Μύκονο, οι πυρκαγιές στη Χίο και οι καύσωνες. Επιπλέον, αρνητική επίδραση στην εικόνα της χώρας έχουν οι διαμαρτυρίες κατά επισκεπτών που σχετίζονται με τον πόλεμο Ισραήλ - Παλαιστίνης. Σύμφωνα με τις κυλιόμενες έρευνες TCI Research, οι κλιματικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις συγκαταλέγονται στα κυριότερα ζητήματα που επηρεάζουν αρνητικά τη συνολική φήμη της χώρας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για επενδύσεις (δημόσιες και ιδιωτικές) σε ανθεκτικότερες υποδομές και σε μονώσεις, καθώς και για κάλυψη αυξημένων ενεργειακών απαιτήσεων.

Χώρα

Αφίξεις

ΑΛΒΑΝΊΑ

8

Διανυκτερεύσεις Εισπράξεις

-14

1

ΑΥΣΤΡΑΛΊΑ

-38

-41

-58

ΑΥΣΤΡΊΑ

5

-0,3

-6

ΒΕΛΓΙΟ

37

29

21

Β. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

41

-14

-33

ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

2

9

27

ΓΑΛΛΊΑ

9

-4

-12

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

13

7

4

ΔΑΝΙΑ

57

46

29

ΕΛΒΕΤΙΑ

21

8

-9

ΗΝ. ΒΑΣΙΛΕΙΟ

-1

-6

-4

ΗΠΑ

10

-1

15

ΙΣΠΑΝΙΑ

27

11

48

ΙΣΡΑΗΛ

30

54

55

ΙΤΑΛΙΑ

10

-6

14

ΚΑΝΑΔΑΣ

-4

9

18

ΚΥΠΡΟΣ

10

5

15

ΟΛΛΑΝΔΙΑ

-8

-9

-3

ΠΟΛΩΝΙΑ

13

13

12

ΡΟΥΜΑΝΙΑ

-1

-11

17

ΡΩΣΙΑ

-55

-69

-52

ΣΕΡΒΙΑ

-6

-38

-28

ΣΟΥΗΔΙΑ

25

11

14

ΤΟΥΡΚΙΑ

38

40

47

ΤΣΕΧΙΑ

24

24

13

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

SPRINT ΤΩΝ ΤΑΧΥΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ... ΠΑΡΑΔΟΣΗ Oλοένα και ταχύτερα εξελίσσεται στην Ελλάδα η αγορά του last mile, ενώ εκτός από τις παραδοσιακές δυνάμεις του χώρου στον κλάδο ταχυμεταφορών έχουν κάνει την εμφάνισή τους και νεοφυείς επιχειρήσεις, οι οποίες με τη χρήση νέων τεχνολογιών σταδιακά κερδίζουν μερίδια Του Φάνη Ζώη fzois@naftemporiki.gr

Η

ανάπτυξη startups εταιρειών στο κομμάτι του last mile delivery στην Ελλάδα έχει αρχίσει να αποκτά ιδιαίτερη σημασία τα τελευταία χρόνια, ειδικά με την άνθηση του e-commerce και τις αυξημένες απαιτήσεις των καταναλωτών για ταχύτητα, ευκολία και διαφάνεια στις παραδόσεις. Ο συνδυασμός δε με την τεχνητή νοημοσύνη (AI) και άλλες νέες τεχνολογίες ενισχύει σημαντικά αυτό το οικοσύστημα. Οι εταιρείες μέσα από τη χρήση ΑΙ προσφέρουν λύσεις που μειώνουν το κόστος και τον χρόνο διανομής, χρησιμοποιώντας έξυπνους αλγόριθμους και αυτοματισμούς, ενώ με τη χρήση των data analytics προβλέπουν τις βέλτιστες διαδρομές ώστε να περιορίζουν την αδράνεια των οχημάτων. Η AI προβλέπει κυκλοφοριακές συνθήκες, καιρικά φαινόμενα και ζήτηση ανά περιοχή, ενώ προσφέρει δυναμική βελτιστοποίηση διαδρομών, μειώνοντας κόστος καυσίμων και χρόνο παράδοσης. Οι πελάτες λαμβάνουν σε πραγματικό χρόνο ενημερώσεις και αλλαγές ώρας παράδοσης, κι έτσι βελτιώνεται η εμπειρία του πελάτη χωρίς την ανάγκη φυσικής εξυπηρέτησης. Σε αυτή τη διαφορετική πραγματικότητα καλούνται να λειτουργήσουν τα τελευταία χρόνια και οι εταιρείες ταχυμεταφορών, προκειμένου να παραμείνουν

174

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ανταγωνιστικές έναντι των υπόλοιπων «παικτών» της αγοράς και να καταφέρουν να επικρατήσουν του ανταγωνισμού. Οι δύο όψεις του νομίσματος Μπορεί λοιπόν η πανδημία, από τη μία πλευρά, να βοήθησε στην αύξηση των εσόδων, καθώς η άνοδος του ηλεκτρονικού εμπορίου ταυτόχρονα δημιούργησε και την ανάγκη παράδοσης των προϊόντων, από την άλλη όμως ανέδειξε τις μεγάλες ελλείψεις που χαρακτήριζαν τις εταιρείες αυτές, οι οποίες δυσκολεύτηκαν πολύ να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις της εποχής. Παράλληλα, σταδιακά, ξεκινούσε να αλλάζει το παραδοσιακό μοντέλο παράδοσης - παραλαβής των προϊόντων, καθώς οι καταναλωτές έδειχναν πλέον άρνηση να περιμένουν στο σπίτι τους και επέλεγαν, σιγά σιγά, να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Τους κανόνες φαίνεται ότι άλλαξαν οι έξυπνες θυρίδες, οι οποίες -με μειωμένο μάλιστα κόστος- προσφέρουν τη δυνατότητα στον καταναλωτή να επιλέξει εκείνος πότε θα παραλάβει το προϊόν του, χωρίς να παραμένει αναγκαστικά στο σπίτι του μέχρι να ακούσει τον ήχο από το κουδούνι. Φυσικά και αυτό το μοντέλο παρουσιάζει ακόμα κάποιους περιορι-

► ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

175

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

► σμούς, που σχετίζονται κυρίως με το μέγεθος των προϊόντων που μπορούν να διακινηθούν, όμως, σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μία κατάσταση που συνεχώς θα βελτιώνεται και, όπως μαρτυρούν οι σημαντικές επενδύσεις που πραγματοποιούνται, ήρθε για να μείνει. Ωστόσο, η αγορά των smart lockers γνωρίζει άνθηση τον τελευταίο χρόνο, με τα σημεία παράδοσης να πολλαπλασιάζονται, καθώς οι εταιρείες courier έχουν επιδοθεί σε μια κούρσα επενδύσεων προκειμένου να ενισχύσουν τη θέση τους. Πλέον οι έξυπνες θυρίδες μεγαλώνουν σημαντικά, αλλάζοντας το μοντέλο, καθώς το ηλεκτρονικό εμπόριο, σύμφωνα με εκτιμήσεις, θα συνεχίσει την ανοδική πορεία του στη χώρα. Σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, στο προσεχές μέλλον το 15%-20% των παραγγελιών από ηλεκτρονικά καταστήματα θα εξυπηρετούνται μέσα από εναλλακτικά κανάλια παράδοσης, όπως smart lockers, pick up και drop off points. Γι’ αυτό τον λόγο και οι εταιρείες πλέον μεγαλώνουν τις έξυπνες θυρίδες σε mega lockers που τοποθετούνται μέσα σε καταστήματα, αντί για την παρουσία τους στα πεζοδρόμια μέχρι σήμερα. Καθώς οι διαθέσιμοι δημόσιοι χώροι λιγοστεύουν για τα smart lockers που αναπτύσσονται ταχύτατα, οι εταιρείες courier, θέλοντας να χτυπήσουν την κούρσα στο last mile του ηλεκτρονικού εμπορίου, έχουν ήδη περάσει στην επόμενη μέρα των mega lockers, προχωρώντας σε δυναμικές επενδύσεις. Τα mega lockers μπορούν να διαθέτουν σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό θυρίδων από τα συμβατικά smart locker που βρίσκονται σε δημόσιους χώρους, καθώς ακόμα και αν αυτά είναι επεκτάσιμα πολλές φορές δεν μπορούν να φτάσουν τον όγκο των μεγάλων lockers. Συγκεκριμένα, τα mega lockers μπορούν να φιλοξενήσουν μέχρι και 250 θυρίδες. Γι’ αυτό τον λόγο δεν βρίσκονται σε δημόσιους χώρους, αλλά οι εταιρείες προχωρούν στη μίσθωση μικρών επαγγελματικών χώρων, της τάξης των 40-50 τ.μ., όπου ο πελάτης μπορεί να εισέλθει οποιαδήποτε στιγμή. Μέχρι στιγμής έχουν αναπτυχθεί σε κεντρικά σημεία στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, με τις εταιρείες να εξετάζουν τη λύση ώστε να πολλαπλασιάσουν τις παραδόσεις τους με μικρότερο κόστος σε λιγότερο χρόνο. Την ίδια στιγμή, τα εκατοντάδες μικρά ακίνητα που βρίσκονται κλειστά για χρόνια μπορούν να λειτουργήσουν φιλοξενώντας δραστηριότητες που φέρνουν τους καταναλωτές εντός καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Τα smart lockers εκτιμάται πως θα συμβάλουν περαιτέρω στην ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου που συνεχίζει να βρίσκεται σε ανοδική τροχιά. Είναι χαρακτηριστικό πως το 2024 ο τζίρος του ηλεκτρονικού εμπορίου στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, όπου περιλαμβάνεται και η χώρα μας, ξεπέρασε τα 124 δισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας ετήσια αύξηση 12%. Πρόκειται για μια αγορά που, σύμφωνα με τη Statista, συμβάλλει σημαντικά στο ευρωπαϊκό σύνολο των 713 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΕΤΤ, στην εγχώρια αγορά, δεδομένων του γεωγραφικού της ανάγλυφου και της σημαντικής υστέρησης σε θέματα μεταφορών, μπορούν να λειτουργήσουν από 2.200 έως και

176

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Επιτάχυνση επέκτασης Η ACS του Ομίλου Quest έχει επιταχύνει την επέκταση του δικτύου των smart lockers σε όλη τη χώρα και σχεδιάζει την επόμενη διετία να βρίσκεται σε 3.000 σημεία. Το δίκτυό της ήδη διαθέτει 50.000 θυρίδες, με στόχο να φτάσει τις 60.000 μέχρι το τέλος του έτους και να τις έχει διπλασιάσει το 2026. Η ACS έχει επενδύσει μέχρι σήμερα πάνω από 13 εκατ. ευρώ, ενώ το συνολικό κόστος της επένδυσης θα φτάσει τα 15 εκατ. ευρώ. Αποτελεί μια από τις εταιρείες που έχουν στραφεί στη δημιουργία mega lockers, έχοντας δημιουργήσει κεντρικά σημεία που περιλαμβάνουν δεκάδες θυρίδες οι οποίες μπορούν να εξυπηρετήσουν μεγάλο όγκο καταναλωτών.

Δυναμική ανάπτυξη Σε κεντρικό πλάνο έχει θέσει τα mega lockers η BOX NOW. Η θυγατρική του Emma Capital Group, στην οποία έχει συμμετοχή και η Olympia Group, επενδύει δυναμικά στην ανάπτυξη των smart lockers, στοχεύοντας μέχρι το τέλος του 2025 να διαθέτει 170.000 θυρίδες, ενώ έχει παρουσία σε περισσότερα από 560 σημεία. Η Box Now, που έχει καταφέρει σε τέσσερα χρόνια να βρεθεί στο top-3 των ισχυρότερων παικτών της αγοράς last mile delivery (από πλευράς όγκου δεμάτων), συνεργάζεται σήμερα με περίπου 6.500 καταστήματα, με 1.500 νέες προσθήκες μόνο την περίοδο 2024-2025, επεκτεινόμενη πλέον πέρα από τα e-shops και στην offline αγορά (η οποία το 2026 αναμένεται να αποτελέσει ξεχωριστό πυλώνα ανάπτυξης). Το 2026 η εταιρεία θα επεκταθεί γεωγραφικά σε Κύπρο, Βουλγαρία, Κροατία, αλλά και σε διασυνοριακές αποστολές σε χώρες χωρίς δίκτυο, μέσω στρατηγικών συνεργασιών (αποστολές προς Ηνωμένο Βασίλειο μέσω διεθνών carriers τύπου DHL).

Συντηρητικό πλάνο Τα ΕΛΤΑ, αναφορικά με τις «έξυπνες θυρίδες»,

3.100 σημεία smart lockers. Η Ελλάδα απέχει αρκετά από τις ευρωπαϊκές αγορές όπου ο μέσος όρος είναι 1,34 σημεία ανά 10.000 κατοίκους, ενώ υπάρχουν και χώρες που εντοπίζονται 3 σημεία αυτοματοποιημένων θυρίδων ανά 10.000 κατοίκους. Οι εταιρείες της αγοράς ταχυμεταφορών στην Ελλάδα έχουν προχωρήσει σε επενδύσεις στις αυτοματοποιημένες θυρίδες, οι οποίες έχουν πολλαπλασιάσει την παρουσία τους σε αστικά κέντρα και περιφέρεια.

ακολουθούν ένα πιο συντηρητικό πλάνο, καθώς

Οι startups Ωστόσο, ενδιαφέρον έχει και η διείσδυση startup πανεπιστήμια και άλλα. εταιρειών στον κλάδο. Μία από αυτές είναι η Svuum, Υπενθυμίζεται ότι τα ΕΛΤΑ Courier διαθέτουν ένα η οποία μάλιστα πριν από δύο χρόνια συνήψε στρατηεκτεταμένο δίκτυο πρακτορείων, καλύπτοντας γική συνεργασία με τα Public του Olympia Group, του γεωγραφικά το σύνολο της ελληνικής Πάνου Γερμανού, έχοντας στον γενικότερο στρατηεπικράτειας, ενώ περιλαμβάνουν 13 κέντρα γικό σχεδιασμό της ως επίκεντρο την ανάπτυξη του ταχυμεταφορών και εξυπηρέτησης πελατών e-commerce μέσω του last mile delivery. Η εταιρεία (ΚΤΕΠ), 164 πρακτορεία (franchisees) και αξιοποιεί μια διεθνή τεχνολογική πλατφόρμα, σε συν13 θυρίδες, καθώς και 620 συνεργαζόμενα δυασμό με ένα ιδιόκτητο δίκτυο σε 10 μεγάλα αστικά καταστήματα ΕΛΤΑ. H εταιρεία προσφέρει κέντρα και πληθυσμιακή κάλυψη 75%, διασφαλίζοντας υπηρεσίες Εσωτερικού Πόρτα - Πόρτα, έτσι αξιοπιστία στις παραδόσεις, που στο 95% των περιΕξωτερικού Express Mail Service (EMS), Special πτώσεων γίνονται την ίδια ή την επόμενη μέρα.

Priority Mail (SPM) και Fast Parcel Cyprus (FPC), Οι υπηρεσίες που προσφέρει η εταιρεία, καθώς ενώ διαθέτει 500.000 σημεία εξυπηρέτησης σε επιτρέπουν στους τελικούς καταναλωτές να παραόλο τον κόσμο. κολουθούν και να διαχειρίζονται οι ίδιοι το ακριβές διάστημα παράδοσης της παραγγελίας τους, ήταν από τους βασικούς λόγους που η Svuum προσέλκυσε το ενδιαφέρον της Olympia. Η Svuum, μέσα σε τέσσερα χρόνια λειτουργίας, έχει επιτύχει συνεργασίες με μερικές από τις μεγαλύτερες εταιρείες του χώρου, όπως Celestino, ΙΚΕΑ, Κωτσόβολος, Intersport, Leroy Merlin, αλλά και με σούπερ μάρκετ όπως ο Κρητικός και ο Χαλκιαδάκης. Επίσης, η Lastmily, η οποία ιδρύθηκε το 2021 στη Θεσσαλονίκη, έχει ήδη κερδίσει σημαντικά μερίδια στην αγορά του lastmile στη Βόρεια Ελλάδα. Πρόκειται για μια πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης, η οποία λαμβάνει υπόψη της στοιχεία της κάθε επιχείρησης, όπως οδηγοί, οχήματα, τύποι οχημάτων, την κίνηση στους δρόμους, κλεισίματα δρόμων και φυσικά τις ανάγκες τους για παραδόσεις - παραλαβές με όποιες ιδιαιτερόΑπό την πλευρά της η Skroutz ακολουθεί ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης, καθώς τητες έχουν αυτές, δηλαδή τον όγκο, εκτός από τις έξυπνες θυρίδες έχει επενδύσει δυναμικά σε αποθήκες και στον εξηλεκτρισμό το βάρος και τη χρονική δέσμευση του στόλου της. Έχοντας σχεδόν διπλασιάσει τα lockers της στη χώρα τον τελευταίο χρόνο, αποστολής. Παρέχοντας δυνατότητες και μετά την επέκτασή της στην Κρήτη, η Skroutz επιδιώκει την επέκτασή της στα Βαλκάνια για διαχείριση όλων των ειδών παρακαι στην Κύπρο, ενώ εξετάζει και την επέκταση στη νησιωτική Ελλάδα. δόσεων (next day, same day, express), Η Skroutz έχει καταγράψει αύξηση των παραγγελιών σε smart lockers, έχοντας δώσει την η πλατφόρμα απευθύνεται σε όλες τις επιλογή και σε εμπόρους εκτός marketplace που έχουν τα δικά τους e-shop να μπορούν να εταιρείες που διανέμουν με έμφαση παραδοθούν τα προϊόντα τους στις θυρίδες της. σε παραδόσεις καταναλωτών. ΕφοδιαΈχει επιλέξει να αναπτύσσει μικρά lockers, με έντονη παρουσία, σε πολλές περιοχές, σε ένα σμένη με ισχυρή τεχνητή νοημοσύνη, διαφορετικό επιχειρηματικό πλάνο από εκείνο των ανταγωνιστών της. διαμορφώνει το βέλτιστο δίκτυο διανομής λαμβάνοντας υπόψη πληθώρα παραγόντων, μειώνοντας τα κόστη παραδόσεων έως 25% με ταυτόχρονη μείωση ρύπων έως και 20%. Την περασμένη άνοιξη η εταιρεία εξασφάλισε επένδυση ενός εκατομμυρίου από το Uni.Fund, στοχεύοντας να μεταμορφώσει τον τρόπο που γίνονται τα deliveries λειτουργούν πρόγραμμα με 40 θυρίδες, σε

διάφορα κομβικά σημεία, όπως σταθμούς μετρό,

Διαφορετικό μοντέλο

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

177

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΑΝ ΑΖΗ Τ ΕΙΤ ΣΤΗ Α Ι Ι Σ ΦΟ ΟΡ ΤΟΥ ΡΟΛ ΡΟ Π Ο ΕΠΙ ΓΙΑ ΙΑ ΧΕΙ ΡΕΙ Ν

178

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Τι μας διδάσκει η ιστορική αναδρομή στους κύκλους εφαρμογής των τεκμηρίων και στο ασανσέρ των φορολογικών συντελεστών για τον αντίκτυπό τους σε συμμόρφωση, διαφάνεια και ανάπτυξη Του Γιώργου Παλαιτσάκη gpalaitsakis@naftemporiki.gr

Η

φορολογία των επιχειρήσεων αποτελεί έναν από τους βασικούς μοχλούς που διαμορφώνουν τόσο την ανταγωνιστικότητα όσο και την αναπτυξιακή δυνατότητα μιας οικονομίας. Στην Ελλάδα, το φορολογικό πλαίσιο των επιχειρήσεων έχει περάσει από πολλές αλλαγές τα τελευταία χρόνια, ως συνέπεια δημοσιονομικών κρίσεων, εντάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αναγκών για προσαρμογή της ελληνικής οικονομίας, αλλά και πολιτικών επιλογών. Οι αλλαγές αυτές έχουν θετικές και αρνητικές επιπτώσεις - ανάλογα με το πώς εφαρμόζονται και υπό ποιες συνθήκες. Τη μεταπολεμική εποχή, και συγκεκριμένα τις δεκαετίες του 1950, του 1960 και του 1970, το ελληνικό φορολογικό σύστημα προέβλεπε υψηλούς συντελεστές φορολόγησης για τα κέρδη των εταιρειών και των ατομικών επιχειρήσεων και προκαλούσε αρκετές φορολογικές αδικίες, με συνέπεια να καταγράφονται υψηλά ποσοστά φοροδιαφυγής από τις επιχειρήσεις. Τη δεκαετία του 1980, οι συντελεστές φορολογίας των κερδών των επιχειρήσεων κυμαίνονταν σε επίπεδα υψηλότερα του 40% - 45%, με συνέπεια τη μείωση των εισπράξεων του κράτους από τη συγκεκριμένη πηγή, αλλά και την έλλειψη διαφάνειας στις σχέσεις μεταξύ φορολογουμένων επιχειρηματιών και φορολογούντος κράτους.

Μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες Τις δεκαετίες του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000 επιχειρήθηκαν περισσότερες μεταρρυθμίσεις στη φορολογία των νομικών προσώπων, δηλαδή των εταιρειών, αλλά και των ατομικών επιχειρήσεων. Ελήφθησαν πρωτοβουλίες για τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής με την εφαρμογή του συστήματος των αντικειμενικών κριτηρίων φορολόγησης τόσο στις ατομικές επιχειρήσεις όσο και στις ομόρρυθμες και τις ετερόρρυθμες εταιρείες. Το σύστημα αυτό καταργήθηκε με την έναρξη της δεκαετίας του 2000, στη διάρκεια της οποίας νομοθετήθηκαν μειώσεις στους συντελεστές φορολόγησης των κερδών όλων των μορφών επιχειρήσεων και πλήρης κατάργηση των τεκμαρτών μεθόδων φορολόγησης με ελάχιστες εξαιρέσεις. Πρώτα ψηφιακά βήματα Την ίδια περίοδο άρχισαν να θεσπίζονται νέες υποχρεώσεις φορολογικής συμμόρφωσης, να καθιερώνονται οι πρώτες διαδικασίες ηλεκτρονικής υποβολής δηλώσεων, να ενισχύονται οι φορολογικοί έλεγχοι και να καθιερώνονται ελκυστικά φορολογικά κίνητρα, τα οποία ωστόσο αργότερα κρίθηκαν μη συμβατά με το κοινοτικό δίκαιο και ακυρώθηκαν. Τη δεκαετία του 2010, με την επιβολή των μνημονίων, ξεκίνησαν οι αυξήσεις στην έμμεση φορολογία για την ενίσχυση των δημοσίων εσόδων, αλλά και άλλα επαχθή φορολογικά μέτρα, που έπληξαν κυρίως τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, όπως η κατάργηση του αφορολογήτου ορίου των 12.000 ευρώ στην κλίμακα φορολογίας εισοδήματος για τις ατομικές επιχειρήσεις, η φορολόγηση των ετησίων κερδών

►

“

Από πολλές αλλαγές έχει περάσει τα τελευταία χρόνια το φορολογικό πλαίσιο των επιχειρήσεων στην Ελλάδα. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

179

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

τόσο των μικρών όσο και των μεγάλων επιχειρήσεων με συντελεστή 26% από το πρώτο ευρώ και με συντελεστή 33% πάνω από τα 50.000 ευρώ, καθώς και η αύξηση της προκαταβολής φόρου εισοδήματος από το 55% στο 80% έως 100% του κύριου φόρου εισοδήματος. Τα μέτρα αυτά, σε συνδυασμό και με την εφαρμογή επαχθών και απαιτητικών ρυθμίσεων φορολογικής συμμόρφωσης και δυσανάλογα υψηλών προστίμων για φορολογικές παραβάσεις, λειτούργησαν σε βάρος της επιχειρηματικότητας και προκάλεσαν μεγάλες αναταράξεις στην ελληνική οικονομία καθώς έπληξαν πλήθος οικονομικών - επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Προς την κανονικότητα Σταδιακά και μετά την έξοδο από το αυστηρό καθεστώς δημοσιονομικής επιτήρησης που επέβαλαν τα μνημόνια, η φορολογία των επιχειρήσεων άρχισε να μειώνεται εκ νέου. Ο βασικός συντελεστής φορολογίας εισοδήματος των νομικών προσώπων (εταιρειών) μειώθηκε από το 26% στο 22%, ενώ ο συντελεστής της προκαταβολής φόρου εισοδήματος επανήλθε στο 55%. Στις ατομικές επιχειρήσεις εφαρμόστηκε φορολογική κλίμακα με συντελεστές φόρου κλιμακούμενους από 22% για ετήσια κέρδη μέχρι 20.000 ευρώ, έως 29% για ετήσια κέρδη μέχρι 30.000 ευρώ, έως 36% για ετήσια κέρδη μέχρι 40.000 ευρώ και έως 45% για ετήσια κέρδη άνω των 40.000 ευρώ, οι οποίοι από το 2019 και μετά μειώθηκαν περαιτέρω. Συγκεκριμένα, το 2019 ο ελάχιστος συντελεστής φόρου των κερδών των ατομικών επιχειρήσεων που εφαρμόζεται μέχρι το ύψος ετησίων κερδών των 10.000 ευρώ μειώθηκε από το 22% στο 9%, ο συντελεστής φόρου 22% παρέμεινε αμετάβλητος στο κλιμάκιο μεταξύ 10.000 και 20.000 ευρώ, ενώ από το όριο των 20.000 ευρώ και πάνω οι συντελεστές φόρου 29% έως 45% μειώθηκαν κατά μία ποσοστιαία μονάδα στα επίπεδα του 28% έως 44%. Τον Δεκέμβριο του 2023 η κυβέρνηση επανέφερε τον τεκμαρτό προσδιορισμό για τα φορολογητέα κέρδη των ατομικών επιχειρήσεων, στηριζόμενη στο επιχείρημα ότι δεν μπορεί το 65% των επιχειρήσεων αυτών, όπως έδειχναν τα στοιχεία από τις φορολογικές δηλώσεις τους που είχε επεξεργαστεί και ανακοινώσει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, να δηλώνουν ετήσια κέρδη χαμηλότερα των 10.000 ευρώ, δηλαδή κατώτερα κι από τον ετήσιο μικτό μισθό του πιο χαμηλά αμειβόμενου υπαλλήλου του ιδιωτικού τομέα με πλήρη απασχόληση. Σύστημα τεκμηρίων Η κυβέρνηση νομοθέτησε, με αναδρομική ισχύ για τη χρήση του 2023, ένα νέο σύστημα αντικειμενικών κριτηρίων φορολόγησης μόνο για τις ατομικές επιχειρήσεις, με σκοπό να εξαναγκάσει τη συντριπτική τους πλειονότητα να δηλώνουν ετήσια κέρδη πάνω από 10.000 ευρώ ακόμη κι

180

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Οι ευνοϊκές ρυθμίσεις για τις ατομικές επιχειρήσεις θα επηρεάσουν τους φόρους που θα πληρώσουν το 2027.

αν είχαν στην πραγματικότητα ζημιές. Βασικό κριτήριο του αντικειμενικού (τεκμαρτού) προσδιορισμού των φορολογητέων κερδών των ατομικών επιχειρήσεων ορίστηκε ο ετήσιος μικτός κατώτατος μισθός του ιδιωτικού τομέα (το καθαρό ποσό μαζί με φόρους και ασφαλιστικές εισφορές), όπως είχε διαμορφωθεί το 2023. Προβλέφθηκε δε η ετήσια αύξηση των ελάχιστων ορίων τεκμαρτού φορολογητέου εισοδήματος που προσδιόριζε το σύστημα αυτό με βάση τις ετήσιες αυξήσεις του κατώτατου μισθού του ιδιωτικού τομέα που αποφασίζονταν κάθε χρόνο την 1η Απριλίου. Τέλος, με τη φορολογική μεταρρύθμιση που εξήγγειλε πρόσφατα η σημερινή κυβέρνηση και πρόκειται σύντομα να ψηφιστεί από τη Βουλή προβλέπονται νέες μειώσεις φορολογικών συντελεστών για τις ατομικές επιχειρήσεις για ετήσια φορολογητέα κέρδη μεγαλύτερα των 10.000 ευρώ. Οι μειώσεις των συντελεστών κυμαίνονται από 2 έως και 22 ποσοστιαίες μονάδες ανάλογα με τον αριθμό των εξαρτώμενων τέκνων που βαρύνουν κάθε επιχειρηματία. Στη βασική κλίμακα φορολόγησης όλοι οι συντελεστές φόρου πάνω από το επίπεδο ετησίου φορολογητέου εισοδή-

“

Τη δεκαετία του 2010, με τα μνημόνια, ξεκίνησαν οι αυξήσεις στην έμμεση φορολογία και άλλα επαχθή μέτρα.

ματος (κέρδους) των 10.000 ευρώ και μέχρι το επίπεδο των 60.000 ευρώ μειώνονται κατά 2 έως και 5 ποσοστιαίες μονάδες. Από κει και πέρα στο κλιμάκιο ετησίου εισοδήματος μεταξύ 10.000 και 20.000 ευρώ προβλέπεται για κάθε εξαρτώμενο τέκνο μέχρι το δεύτερο μείωση του συντελεστή φόρου 22% κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες (στο 20% για 1 τέκνο και στο 18% για 2 τέκνα) και κατά 13 ποσοστιαίες μονάδες (στο 9%) για τους τρίτεκνους. Για τους πολύτεκνους οι συντελεστές φόρου μέχρι τα 20.000 ευρώ μηδενίζονται. Στο κλιμάκιο ετησίου εισοδήματος από τα 20.000 έως τα 30.000 ευρώ ο συντελεστής φόρου 28% μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες για κάθε εξαρτώμενο τέκνο, ενώ στο κλιμάκιο πάνω από τα 40.000 και μέχρι τα 60.000 ευρώ ο συντελεστής 44% μειώνεται στο 39% για όλους. Όλες αυτές οι ευνοϊκές φορολογικές ρυθμίσεις για τις ατομικές επιχειρήσεις θα αρχίσουν να ισχύουν από τη χρήση του 2026, δηλαδή θα επηρεάσουν το ύψος των φόρων εισοδήματος που θα πληρώσουν οι εν λόγω επιχειρήσεις το 2027. Όσον αφορά τις εταιρείες, ο φορολογικός συντελεστής παραμένει αμετάβλητος στο 22%, ωστόσο νομοθετήθηκαν φορολογικά κίνητρα για έρευνα και ανάπτυξη, για το ξεκίνημα επιχειρήσεων (startups), για την ψηφιακή και καινοτόμο επιχειρηματικότητα που μειώνουν σημαντικά την τελική φορολογική επιβάρυνση. Οι εταιρείες μπορούν εξάλλου να μεταφέρουν ζημίες προς μελλοντικές χρήσεις (φορολογική έκπτωση ζημιών) για μια περιορισμένη περίοδο. Ωστόσο, καθιερώνονται και αυξημένες απαιτήσεις συμμόρφωσης και ψηφιακά εργαλεία, ►

No 1 στην οικονομική ενημέρωση

Εδώ χτυπά ο παλμός της αγοράς

48.000.000 ΠΡΟΒΟΛΈΣ ΣΕΛΊΔΑΣ ΤΟΝ ΜΉΝΑ

ANDROID

iOS

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

όπως η ηλεκτρονική τιμολόγηση, οι πλατφόρμες ηλεκτρονικών παραστατικών, κ.ά. Επιπτώσεις στην οικονομία Η πολιτική φορολογίας επιχειρήσεων δεν έχει επιπτώσεις μόνο ως προς τα έσοδα του κράτους. Έχει ευρύτερες συνέπειες σε επενδύσεις, απασχόληση, ανταγωνιστικότητα, και γενικότερα στο επιχειρηματικό κλίμα. Σε ό,τι αφορά τις θετικές επιπτώσεις, αυτές έχουν ως εξής:

1

Αύξηση συντελεστών ανταγωνιστικότητας: Η μείωση του φορολογικού συντελεστή από πολύ υψηλά επίπεδα προς το 22% βοηθά την Ελλάδα να γίνει πιο ελκυστική ως προορισμός επενδύσεων, ειδικά ξένων επιχειρηματικών κεφαλαίων.

2

Κίνητρα για καινοτομία και νέες επιχειρήσεις: Τα φορολογικά κίνητρα σε έρευνα και τεχνολογία, startups και ψηφιακή επιχειρηματικότητα βοηθούν στην ενίσχυση του παραγωγικού δυναμικού της χώρας και στη διαφοροποίηση της οικονομίας.

3

Βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και της διαφάνειας: Οι τεχνολογικές μεταρρυθμίσεις με την καθιέρωση ψηφιακών εργαλείων ελέγχου της φορολογικής συμμόρφωσης, όπως τα ηλεκτρονικά φορολογικά βιβλία της πλατφόρμας myData, η διασύνδεση των ταμειακών συστημάτων των επιχειρήσεων με την ΑΑΔΕ και τα POS, οι ηλεκτρονικές διαδικασίες υποβολής δηλώσεων και οι κοινοτικές ρυθμίσεις κατά της φοροδιαφυγής (BEPS, ATAD κ.ά.), συμβάλλουν στο να αυξάνονται με υγιή τρόπο τα φορολογικά έσοδα χωρίς αύξηση των φορολογικών συντελεστών.

4

Δυνατότητα σταθερότητας: Με πιο προβλέψιμο φορολογικό πλαίσιο, οι επιχειρήσεις μπορούν να λαμβάνουν καλύτερες αποφάσεις για επενδύσεις, προσλήψεις, επέκταση.

Από την άλλη πλευρά υπάρχουν και οι παρακάτω αρνητικές επιπτώσεις:

1

Φορολογικό κόστος και συμμόρφωση: Για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, το φορολογικό κόστος (λογιστικό, διοικητικό) και η πολυπλοκότητα του συστήματος μπορεί να λειτουργούν αποθαρρυντικά. Η ανάγκη για συνεχή ενημέρωση, πολύπλοκες φορολογικές δηλώσεις και το κόστος της φορολογικής συμμόρφωσης είναι σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά την επιχειρηματικότητα. Αβεβαιότητα: Οι συχνές αλλαγές των κανόνων, τα αλλεπάλληλα μεταβατικά καθεστώτα όχι μόνο στις βασικές παραμέτρους υπολογισμού των φόρων, αλλά και στις διοικητικές και ποινικές κυρώσεις για φορολογικές και τελωνειακές παραβάσεις και γενικότερα οι διαρκείς

2 182

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Τα φορολογικά κίνητρα για το ψηφιακό και καινοτόμο επιχειρείν μειώνουν σημαντικά την τελική επιβάρυνση.

ανατροπές στο φορολογικό πλαίσιο αυξάνουν εκθετικά το ρίσκο για τις επιχειρήσεις.

3

Πίεση σε μεσαία κέρδη: Οι επιχειρήσεις με περιορισμένα περιθώρια κέρδους, ειδικά όσες δεν μπορούν να επωφεληθούν πλήρως από τις φοροαπαλλαγές ή να χρησιμοποιήσουν φορολογικά κίνητρα, αισθάνονται περισσότερο το βάρος της φορολογίας και των εισφορών.

4

Επιδράσεις στην επενδυτική δραστηριότητα: Οι συντελεστές φορολόγησης των κερδών των επιχειρήσεων, αν και μειώθηκαν σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά τα μνημόνια, παραμένουν σε επίπεδα υψηλότερα από όλες σχεδόν τις γειτονικές χώρες, με συνέπεια να υπάρχει ένα πολύ μεγάλο ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τις ελληνικές επιχειρήσεις και να παρατηρούνται, ειδικά στις μεσαίες και μεγάλες επιχειρηματικές οντότητες, τάσεις φυγής και μεταφοράς έδρας σε γειτονικές χώρες ή σε άλλες χώρες με πολύ πιο χαμηλή φορολογία και γενικότερα πιο απλό και πιο φιλικό φορολογικό περιβάλλον. Σ’ αυτή τη δυσμενή εξέλιξη συμβάλλει και το γεγονός ότι η ελληνική φορολογική νομοθεσία παραμένει περίπλοκη, αποθαρρύ-

“

Νέες φοροελαφρύνσεις για ατομικές επιχειρήσεις προβλέπονται με τη μεταρρύθμιση που εξήγγειλε η κυβέρνηση.

νοντας τη μακροπρόθεσμη επένδυση, ειδικά ξένων εταιρειών που συγκρίνουν περιβάλλοντα φορολογικά σε πολλές χώρες.

5

Φοροαποφυγή: Όταν η φορολογία θεωρείται άδικη ή υπερβολική, η φοροδιαφυγή αυξάνεται. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να λειτουργούν εν μέρει εκτός φορολογικού πλαισίου, μειώνοντας τη φορολογική βάση και προκαλώντας απώλειες εσόδων για το Δημόσιο. Η έντονη πολυπλοκότητα και η έλλειψη εμπιστοσύνης στο φορολογικό σύστημα έχουν ενισχύσει αυτήν την τάση ιστορικά.

6

Αποδυνάμωση της ανταγωνιστικότητας: Αν και ο συντελεστής του εταιρικού φόρου είναι τώρα χαμηλότερος, άλλα βάρη, όπως οι ασφαλιστικές εισφορές, η έμμεση φορολογία (ΦΠΑ, τέλη) και οι μη φορολογικές ρυθμίσεις (διοικητικά κόστη), μπορούν να αντισταθμίσουν τα όποια πλεονεκτήματα. Συνολική αποτίμηση Η φορολογική πολιτική των επιχειρήσεων στην Ελλάδα έχει προχωρήσει προς πιο ευνοϊκά επίπεδα φορολόγησης για πολλές επιχειρήσεις, με καλύτερα φορολογικά κίνητρα και μεγαλύτερη εναρμόνιση με διεθνή πρότυπα (ευρωπαϊκά και OECD). Παρ’ όλα αυτά, το πλαίσιο παραμένει επιβαρυμένο, ιδιαίτερα για μικρές επιχειρήσεις. Η πρόκληση για τη χώρα μας είναι να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στη διασφάλιση επαρκών δημοσίων εσόδων, στην προώθηση επενδύσεων και επιχειρηματικότητας, και στη διαφάνεια και σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου

τώρα και στη δική σου τηλεόραση!

Η οικονομία και το επιχειρείν έχουν το δικό τους κανάλι

ΑΓΟΡΈΣ | ΝΑΥΤΙΛΊΑ | ΕΠΙΧΕΙΡΉΣΕΙΣ | ΠΟΛΙΤΙΚΉ | ΑΠΌΨΕΙΣ | ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ | STORIES | ΚΟΙΝΩΝΊΑ | ΚΌΣΜΟΣ | ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ | ΥΓΕΊΑ

Η Ο

Σ & ΑΝ

ΙΚ

ΤΑ

Η Ν

ΓΩ

ΤΙΚΉ ΕΛ Σ Ι Λ Ν

ΚΗ Ρ Ά

Ι ΚΟ Ν

Α

ΥΤ

Ο Μ Ι

Α

4 ΠΕΜΠΤΗ 30 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2025 ΖΑΠΠΕΙΟ ΜΕΓΑΡΟ