Ειδική Έκδοση: Τα νέα ορόσημα του ESG – Κόστη, ρίσκα και επιλογές

2 0 2 6

ΙΟΥΝΙΟΣ 2026

EΠIXEIΡΕΙΝ

ΕΡΕΥΝΑ

ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ

2 0 2 6

E D I TO R I A L

ΙΟΥΝΙΟΣ 2026

EΠIXEIΡΕΙΝ

ΕΡΕΥΝΑ

ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ

ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ - ΕΚΔΟΣΗ

EΠIXEIΡΕΙΝ

ΙΟΥΝΙΟΣ 2026

Όταν σωπαίνει το ESG Μέσα σε δύο χρόνια, ένα ακρωνύμιο άρχισε να εξαφανίζεται από τη γλώσσα των αγορών. Το ESG, που κάποτε κοσμούσε σχεδόν κάθε επενδυτική ετικέτα και εταιρική παρουσίαση, αποσύρεται διακριτικά. Μεγάλες χρηματοπιστωτικές συμμαχίες για το κλίμα διαλύθηκαν ή επανήλθαν με πιο ευέλικτους όρους. Επενδυτικά κεφάλαια άλλαξαν ονομασία. Το εύκολο συμπέρασμα είναι ότι το ESG ηττήθηκε. Είναι και το λάθος.

H ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΚΔΟΤΗΣ-ΜΕΤΟΧΟΣ

Γιώργος Μελισσανίδης ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

Σπύρος Κτενάς ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Χριστίνα Χαφουσίδου ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

Πλάτων Τσούλος

Μια προσεκτικότερη ανάγνωση αποκαλύπτει μια βαθύτερη μετατόπιση. Εξετάζοντας σχεδόν 1.000 γνωστοποιήσεις προς επενδυτές από τους 25 μεγαλύτερους διαχειριστές κεφαλαίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ESMA διαπίστωσε ότι το 64% των κεφαλαίων άλλαξε όνομα, συνήθως για να εγκαταλείψει την ορολογία ESG. Την ίδια στιγμή, όμως, το 56% ενίσχυσε την επενδυτική πολιτική του ως προς τη βιωσιμότητα. Τα κεφάλαια που διατήρησαν τους σχετικούς όρους μείωσαν περισσότερο από τα υπόλοιπα την έκθεσή τους στα ορυκτά καύσιμα. Η λέξη υποχώρησε κυρίως εκεί όπου το χαρτοφυλάκιο δυσκολευόταν να τη στηρίξει. Ό,τι συνέχισε να φέρει τον όρο έγινε, σε έναν βαθμό, καθαρότερο.

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ

Αθανάσιος Αδαμόπουλος ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Παναγιώτης Κακούρης ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Πολλοί οργανισμοί διατήρησαν στόχους, ομάδες βιωσιμότητας και διαδικασίες διαχείρισης κινδύνου. Χάθηκε, όμως, κάτι ουσιαστικότερο από ένα λογότυπο: η κοινή πειθαρχία, η συγκρισιμότητα των δεσμεύσεων και η δημόσια λογοδοσία απέναντι σε έναν συλλογικό στόχο.

Δημήτρης Νίκας ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΙΔΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

Γιάννης Σαραντόπουλος ΣΥΝΤΑΞΗ ΥΛΗΣ

Νίκος Γιαννάκης, Χρήστος Μαραβελίδης, Γιάννης Χιώτης, Γιώργος Ψιάχος ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

Αλεξάνδρα Λεφοπούλου ΔΙΟΡΘΩΣΗ

Διονύσης Μάρρας, Σωτηρία Τσολάκου, Μυρτώ Σταμπόρη ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Πίσω από την υποχώρηση της λέξης συντελείται μια βαθύτερη μετατόπιση. Η βιωσιμότητα μετακινείται από το πεδίο της επικοινωνίας στο πεδίο του κόστους, του κινδύνου και της τιμολόγησης. Το περιβάλλον επανέρχεται ως «κλιματικός κίνδυνος», «ανθεκτικότητα», «ενεργειακή ασφάλεια» και «μετάβαση». Η κοινωνική διάσταση διατηρείται εκεί όπου μεταφράζεται σε ανθρώπινα δικαιώματα, εργασιακό κίνδυνο και δέουσα επιμέλεια. Η διακυβέρνηση, ο λιγότερο ιδεολογικά φορτισμένος πυλώνας, αναδεικνύεται αθόρυβα σε νικήτρια. Επιβιώνει, με άλλα λόγια, ό,τι μπορεί να αποτιμηθεί.

Μαρία Μπαλικούρα

Tα ενυπόγραφα άρθρα δεν απηχούν απαραίτητα τις απόψεις της εφημερίδας

ΕΜΠΟΡΙΚO ΤΜΗΜΑ

Γκρατσιέλλα Κλάδη, Λίζα Γκεζέπογλου, Γιώργος Σακελλόπουλος, Ματίνα Γράψα, Τάνια Τραγέα, Αντονέλλα Τσιούλα AD OPERATIONS MANAGER

Πέννυ Χρήστου ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΑΤΕΛΙΕ

Εδώ βρίσκεται και ο πραγματικός κίνδυνος. Η ρύθμιση μπορεί να επιβάλει ένα κατώτατο όριο. Η εθελοντική δέσμευση υποσχόταν κάτι περισσότερο: ότι οι αγορές θα κινούνταν ταχύτερα από τον νόμο και ότι οι επιχειρήσεις θα αναλάμβαναν ευθύνη πριν εξαναγκαστούν να το κάνουν. Καθώς το ορατό κέλυφος του ESG αποσυντίθεται, ο μεγαλύτερος φόβος δεν είναι ο θάνατος της βιωσιμότητας. Είναι η συρρίκνωσή της σε απλή συμμόρφωση.

Μπέτυ Σπανού ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ

Ελευθερία Κηρύκου ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΑΣ

Ελένη Κοντού, Χρήστος Μπουβής

Το ESG, ως λέξη, ίσως να μην επιστρέψει με την ίδια ισχύ. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα μας λείψει το ακρωνύμιο, αλλά αν θα διατηρήσουμε τη δυναμική που είχε δημιουργήσει: να μετακινεί τις αγορές πέρα από το ελάχιστο της συμμόρφωσης.

ΦΩΤΟΓΡΣΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ

Κωνσταντίνα Παναγοπούλου ΕΞΥΠΗΡΈΤΗΣΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΏΝ

210 5198000 subscriptions@naftemporiki.gr ΚΕΝΤΡΙΚΑ ΓΡΑΦΕΙΑ

Ακτή Κονδύλη 10, Πειραιάς 185 45 τηλ.: 210 5198000 www.naftemporiki.gr info@naftemporiki.gr ΔΙΑΝΈΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΆΝ ΣΤΟΥΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΈΣ ΤΗΣ «N» EKTYΠΩΣΗ ΑΙΣΑΚΟΣ

Αλεξάνδρα Λεφοπούλου

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΙΟΥΝΙΟΣ 2026

ΓΡΑΦΟΥΝ ΟΙ:

Ανθή Τροκούδη .................................... 22 Πρόεδρος της Ένωσης Επαγγελματιών Εταιρικών Υποθέσεων

Ζέφη Νικολάου ..................................... 52 MA, CFE, CFSE, Ethics & Compliance - ESG Senior Expert | MLRO| Communications Strategist | External Lecturer, NKUA, Πρόεδρος Δ.Σ. του Συνδέσμου Επαγγελματιών Κανονιστικής Συμμόρφωσης (ΣΕΚΑΣΕ/ ASCO Greece)

Φώτης Κουρμούσης ...................... 66

28

34

Η Ευρώπη ξαναγράφει τους κανόνες, όχι τον σκοπό

Το γράμμα του νόμου και το πνεύμα... της αγοράς

Διδάσκων και ερευνητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, πρώην εκτελεστικό μέλος του Δ.Σ. του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και πρώην ειδικός γραμματέας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους του υπουργείου Οικονομικών

Δρ Παναγιώτης Βούρος ............ 78 Περιβαλλοντολόγος με εξειδίκευση σε θέματα ESG & Βιώσιμης Επιχειρηματικότητας και μέλος της Επιτροπής αξιολόγησης των βραβείων Diamonds ESG Awards, Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ.

ΜΙΛΟΎΝ ΟΙ:

Σόφη ΔασκαλάκηΜυτιληναίου ................. 8

Αλεξάνδρα ΠάλληΓιαννακοπούλου ....... 12

Χρυσούλα Εξάρχου ........................... 16

Πρόεδρος του UN Global Compact Network Greece

Πρόεδρος του Δ.Σ. του CSR HELLAS

Πρόεδρος του QualityNet Foundation

Μιχάλης Σπανός ............................... 20

Πάκης Παπαδημητρίου ......... 24

Ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Global Sustain

Πρόεδρος της Επιτροπής Εταιρικής Βιωσιμότητας του Ελληνο-Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου και μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Επαγγελματιών Εταιρικών Υποθέσεων

Κωνσταντίνα Κοτταρίδη ............ 80 Καθηγήτρια, Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης, Διευθύντρια ΠΜΣ Βιοοικονομία, Κυκλική Οικονομία και Βιώσιμη Ανάπτυξη, Διευθύντρια Εργαστηρίου Βιώσιμης Ανάπτυξης και Κυκλικής Οικονομίας

Ηλίας Χάντζος ......................................... 88 Πολιτικός Μηχανικός MSc - Σύμβουλος Στρατηγικού Σχεδιασμού Αειφόρου Ανάπτυξης & ESG, εκπαιδευτής/ εισηγητής

Ρένα Μπαρδάνη ................................... 90 Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΛΙΝΥΑΕ

Μάρθα Μυλωνά.................................... 96 Co-Fouder Pave the Way | Επίτιμη πρόεδρος ΣΔΑΔΕ

Εριφύλη Γαλλή........................................ 98 Corporate Affairs & Strategic Communications Advisor Member, Corporate Affairs Professionals Association (CAPA)

Δρ Ζέφη Δημαδάμα .................. 100

40

Από τον όγκο στην τεκμηρίωση

44

Όταν η απλούστευση γίνεται ισχυρό τεστ ηγεσίας

48

Το ημερολόγιο της ευθύνης

Διδάσκουσα στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου, πρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας στην Αθήνα, τ. γενική γραμματέας Ισότητας

Θάνος Μπελαλίδης .................... 108 Επικοινωνιολόγος, COO Sympraxis

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

56

Από τη γνωστοποίηση στην αξιολόγηση

ΙΟΥΝΙΟΣ 2026

58

Πώς η αγορά αποτιμά το ESG

62

H νέα επενδυσιμότητα

64

Η επίδοση γίνεται όρος χρηματοδότησης

82

Τυφλό σύστημα

84

72

Η απανθρακοποίηση, κοινός παρονομαστής των επιχειρηματικών επιλογών

Τα δεδομένα ESG μιλούν τη γλώσσα του κεφαλαίου

ESG Market Terms Το λεξικό της αγοράς για επενδυσιμότητα, χρηματοδότηση, ρίσκο και reporting

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

92

Η ώρα της εφαρμογής του Clean Industrial Deal

102

To τέλος των εύκολων «πράσινων» λέξεων

106

Το προϊόν αποκτά μνήμη

111-144 Το Λεξικό του ESG

111

Από την ΕΚΕ στη νέα εποχή της βιωσιμότητας 6 θεσμικές προσωπικότητες αποτιμούν τη μετάβαση

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

7

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ●

Από το «γιατί» στο «πώς» και, κυρίως, στο «με τι αποτέλεσμα» Η πρόεδρος του UN Global Compact Network Greece, Σόφη Δασκαλάκη-Μυτιληναίου, εξηγεί γιατί η απλοποίηση των κανόνων δεν πρέπει να αποδυναμώσει τη λογοδοσία, πώς τα δεδομένα βιωσιμότητας μετατρέπονται σε εργαλείο διοίκησης και γιατί η έγκαιρη προετοιμασία αποτελεί πλέον όρο ανταγωνιστικότητας Στην Αλεξάνδρα Λεφοπούλου

Σ

8

ε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητεί απλούστερους κανόνες, ενώ οι αγορές απαιτούν μεγαλύτερη αξιοπιστία, η βιωσιμότητα περνά σε μια νέα φάση. Η Σόφη Δασκαλάκη-Μυτιληναίου, πρόεδρος του UN Global Compact Network Greece, εξηγεί γιατί το ζητούμενο δεν είναι πλέον η διακήρυξη προθέσεων, αλλά η ενσωμάτωση της βιωσιμότητας στη διοίκηση, στις επενδύσεις, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στη διαχείριση κινδύνων. Αναδεικνύει τον ρόλο των διοικητικών συμβουλίων, τη σημασία της εθελοντικής αναφοράς για τις μικρότερες επιχειρήσεις και την ανάγκη η ελληνική αγορά να μετατρέψει τις διεθνείς δεσμεύσεις σε μετρήσιμη επιχειρηματική αξία.

Οι επιχειρήσεις που ξεχωρίζουν είναι εκείνες που αναγνωρίζουν έγκαιρα τους κινδύνους και τις ευκαιρίες της μετάβασης.

Η νέα παγκόσμια στρατηγική του UN Global Compact δίνει έμφαση στη μετάβαση από τη δέσμευση στη μετρήσιμη δράση. Πώς αποτυπώνεται αυτή η μετάβαση στην ελληνική επιχειρηματική πραγματικότητα; Σε ποια σημεία βλέπετε τις επιχειρήσεις να περνούν από την πρόθεση στην ουσιαστική ενσωμάτωση της βιωσιμότητας στη στρατηγική, στη διακυβέρνηση και στη λήψη αποφάσεων; «Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μια σαφή ωρίμανση της ελληνικής αγοράς. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον το αν μια επιχείρηση διαθέτει στρατηγική βιωσιμότητας, αλλά το κατά πόσο αυτή μεταφράζεται σε συγκεκριμένες δράσεις, μετρήσιμους στόχους και απτά αποτελέσματα. Όλο και περισσότερες επιχειρήσεις επενδύουν σε μηχανισμούς παρακολούθησης της προόδου, αναπτύσσουν KPI (Key Performance Indicators) βιωσιμότητας σε διαφορετικές επιχειρησιακές λειτουργίες και ενισχύουν τη λογοδοσία τους. Παράλληλα, η βιωσιμότητα ενσωματώνεται σε

και της στρατηγικής. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά και μια ευρύτερη αλλαγή αντίληψης. Οι επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται πλέον ότι η κλιματική μετάβαση, η διαχείριση του ανθρώπινου κεφαλαίου, οι προσδοκίες των επενδυτών και οι εξελίξεις στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο δεν αποτελούν μόνο ζητήματα συμμόρφωσης, αλλά παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και τη μακροπρόθεσμη δημιουργία αξίας. Μέσα από το UN Global Compact Network Greece διαπιστώνουμε επίσης ότι οι επιχειρήσεις αναζητούν ολοένα και περισσότερο πρακτικά εργαλεία και καθοδήγηση, προκειμένου να επιταχύνουν την εφαρμογή των δεσμεύσεών τους και να ενισχύσουν τον πραγματικό τους αντίκτυπο. Η σημαντικότερη ίσως αλλαγή είναι ότι η συζήτηση για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη έχει μετατοπιστεί από το

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

κρίσιμες επιχειρηματικές αποφάσεις που αφορούν τις επενδύσεις, τη χρηματοδότηση, τη διαχείριση κινδύνων και την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων. Εξίσου σημαντική είναι η αυξανόμενη εμπλοκή των Διοικητικών Συμβουλίων, καθώς η βιωσιμότητα δεν αποτελεί πλέον ευθύνη ενός μόνο τμήματος, αλλά απαιτεί συνεργασία μεταξύ διαφορετικών λειτουργιών της επιχείρησης. Αυτό επιβεβαιώνει ότι μετακινείται σταδιακά στον πυρήνα της εταιρικής διακυβέρνησης

"γιατί" στο "πώς" και, κυρίως, στο "με τι αποτέλεσμα". Αυτό είναι και το βασικό μήνυμα της νέας στρατηγικής του UN Global Compact: η βιωσιμότητα να ενσωματώνεται ουσιαστικά στη λειτουργία των επιχειρήσεων και να δημιουργεί μετρήσιμη αξία για την οικονομία, την κοινωνία, το περιβάλλον και φυσικά για την ίδια την επιχείρηση». Το διεθνές πλαίσιο για την υπεύθυνη επιχειρηματικότητα ανεβάζει τον πήχη της φιλοδοξίας, ενώ στην Ευρώπη βρίσκεται σε εξέλιξη μια προσπάθεια απλοποίησης και εξορθολογισμού των κανόνων αναφοράς. Πώς μπορεί να διατηρηθεί η δυναμική της βιωσιμότητας σε ένα περιβάλλον όπου οι επιχειρήσεις ζητούν λιγότερη πολυπλοκότητα, αλλά οι αγορές, οι επενδυτές και η κοινωνία ζητούν περισσότερη αξιοπιστία, διαφάνεια και μετρήσιμο αποτέλεσμα; «Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η απλοποίηση δεν σημαίνει μείωση της φιλοδοξίας ούτε υποχώρηση στη λογοδοσία. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία να εστιάσουμε σε αυτά που έχουν πραγματικά σημασία. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται ένα πιο λειτουργικό και αποτελεσματικό πλαίσιο εφαρμογής, όμως η ανάγκη για αξιόπιστα δεδομένα, διαφάνεια και μετρήσιμα αποτελέσματα παραμένει αμετάβλητη. Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι να παράγουμε περισσότερα δεδομένα, αλλά καλύτερα δεδομένα που να υποστηρίζουν καλύτερες αποφάσεις. Η πρόκληση είναι να μετακινηθούμε από μια προσέγγιση που δίνει έμφαση στη συμμόρφωση σε μια προσέγγιση που αξιοποιεί τα δεδομένα βιωσιμότητας για τη διαχείριση κινδύνων, τον στρατηγικό σχεδιασμό, την προσέλκυ-

Σόφη Δασκαλάκη-Μυτιληναίου: Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι να παράγουμε περισσότερα δεδομένα, αλλά καλύτερα δεδομένα, που να υποστηρίζουν καλύτερες αποφάσεις.

ση επενδύσεων και τη δημιουργία αξίας. Άλλωστε, οι πρόσφατες γεωπολιτικές και ενεργειακές εξελίξεις έχουν αναδείξει με ακόμη μεγαλύτερη σαφήνεια τη σημασία της ανθεκτικότητας και της ενεργειακής ασφάλειας, ενισχύοντας το επιχειρηματικό επιχείρημα υπέρ της βιωσιμότητας και των επενδύσεων στη μετάβαση. Παράλληλα, οι αγορές, οι επενδυτές και η κοινωνία δεν αξιολογούν πλέον τις επιχειρήσεις μόνο με βάση τις δεσμεύσεις τους, αλλά κυρίως με βάση την πρόοδο και τα αποτελέσματα που μπορούν να αποδείξουν. Γι’ αυτό και η αξιοπιστία των δεδομένων, η συνέπεια των πληροφοριών και η διαφάνεια παραμένουν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης. Οι προβληματισμοί αυτοί βρίσκονται και στο επίκεντρο των συζητήσεων που αναπτύσσονται μεταξύ των μελών μας. Στην ετήσια συνάντηση του UN Global Compact Network Greece, τον Ιούλιο, θα παρουσιαστεί η μελέτη για την ανάλυση των εκθέσεων CSRD των ελληνικών επιχειρήσεων, η οποία υλοποιήθηκε σε συνεργασία με την EY Greece και την Grant Thornton Greece. Τα ευρήματά της αναμένεται

Η ουσία δεν είναι η παραγωγή μιας έκθεσης, αλλά η αξιοποίηση των δεδομένων για καλύτερη διοίκηση.

να συμβάλουν ουσιαστικά στη συζήτηση για το πώς οι απαιτήσεις αναφοράς μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο καλύτερης διοίκησης και στρατηγικού σχεδιασμού».

Ποια είναι η στρατηγική έμφαση του UN Global Compact Network Greece για τη φετινή χρονιά; Ποιες προτεραιότητες θεωρείτε πιο κρίσιμες για την ελληνική αγορά και πώς επιδιώκει το Δίκτυο να μετατρέψει την παγκόσμια στρατηγική του UN Global Compact σε τοπική δράση με πρακτικό αντίκτυπο για τις επιχειρήσεις; «Η νέα στρατηγική του UN Global Compact εστιάζει στην επιτάχυνση της εφαρμογής, στη συλλογική δράση και στην ανάδειξη της βιωσιμότητας ως παράγοντα ανταγωνιστικότητας και δημιουργίας επιχειρηματικής αξίας.

Αυτές είναι και οι βασικές κατευθύνσεις που καθοδηγούν το έργο μας στην Ελλάδα. Για εμάς, η πρόκληση δεν είναι να συζητάμε περισσότερο για τη βιωσιμότητα, αλλά να βοηθάμε τις επιχειρήσεις να την εφαρμόζουν αποτελεσματικά. Γι’ αυτό εστιάζουμε σε τομείς όπου βλέπουμε αυξημένες ανάγκες από την αγορά, όπως η ανάπτυξη δεξιοτήτων, οι βιώσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες, η βιώσιμη χρηματοδότηση, η προετοιμασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και η ενσωμάτωση διεθνών προτύπων στις επιχειρηματικές λειτουργίες. Παράλληλα, επενδύουμε σε πιο στοχευμένες μορφές συνεργασίας και ανταλλαγής γνώσης, που επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να μοιράζονται εμπειρίες, να αναπτύσσουν κοινές προσεγγίσεις και να επιταχύνουν την εφαρμογή λύσεων σε κοινές προκλήσεις. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η δυνατότητα συμμετοχής των ελληνικών επιχειρήσεων-μελών σε ευρωπαϊκές και διεθνείς πρωτοβουλίες του UN Global Compact, όπως η Climate Action Platform και η European Chief Sustainability Officer Platform. Μέσα από αυτές τις συνεργασίες αποκτούν πρόσβαση σε πρακτική γνώση, ανταλλάσσουν εμπειρίες με επιχειρήσεις από άλλες αγορές και ενισχύουν την ικανότητά τους να διαχειριστούν ζητήματα όπως η κλιματική μετάβαση, η βιωσιμότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και η ενσωμάτωση της βιωσιμότητας στον επιχειρηματικό σχεδιασμό. Τελικός μας στόχος είναι να προσαρμόζουμε τη διεθνή εμπειρία και τις παγκόσμιες προτεραιότητες του UN Global Compact σε ευκαιρίες και πρακτικά εργαλεία κατάλληλα για τις ελληνικές επιχειρήσεις προκειμένου να ενισχύουν την ανθεκτικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη αξία τους». ►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

9

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ●

Σ Ό Φ Η Δ Α Σ Κ Α Λ Ά Κ Η - Μ Υ Τ Ι Λ Η Ν Α ΊΟ Υ

► Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο, καθώς ο ορίζοντας του 2030 πλησιάζει. Πρωτοβουλίες όπως το Forward Faster καλούν τις επιχειρήσεις να κινηθούν ταχύτερα σε πεδία όπου μπορούν να έχουν ουσιαστική συμβολή, όπως το κλίμα, η ισότητα των φύλων, η αξιοπρεπής εργασία, το νερό και η βιώσιμη χρηματοδότηση. Τι σημαίνει σήμερα επιχειρηματική ηγεσία σε αυτό το πλαίσιο; «Καθώς πλησιάζουμε προς το 2030, ο ρόλος των επιχειρήσεων στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης γίνεται ολοένα και πιο κρίσιμος. Σήμερα, επιχειρηματική ηγεσία σημαίνει να μπορείς να βλέπεις πέρα από τις βραχυπρόθεσμες πιέσεις και να λαμβάνεις αποφάσεις που ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης. Σημαίνει επίσης να θέτεις σαφείς προτεραιότητες και να επικεντρώνεσαι σε τομείς όπου μπορείς να έχεις τον μεγαλύτερο θετικό αντίκτυπο. Σε αυτή τη λογική κινείται και η πρωτοβουλία Forward Faster, η οποία καλεί τις επιχειρήσεις να επιταχύνουν τη δράση τους σε κρίσιμα πεδία που αναφέρατε. Η πρόκληση σήμερα δεν είναι απλώς να κάνουμε περισσότερα, αλλά να κατευθύνουμε τους πόρους και τις προσπάθειές μας εκεί όπου μπορούν να παραχθούν ουσιαστικά και μετρήσιμα αποτελέσματα. Οι επιχειρήσεις που ξεχωρίζουν είναι εκείνες που αναγνωρίζουν έγκαιρα τους κινδύνους και τις ευκαιρίες της μετάβασης και επενδύουν πριν οι αλλαγές καταστούν υποχρεωτικές. Ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, η πραγματική ηγεσία δεν είναι να αντιδράς στις εξελίξεις, αλλά να προετοιμάζεις έγκαιρα την επιχείρηση για αυτές, συμβάλλοντας παράλληλα στη δημιουργία βιώσιμης αξίας για την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον». Το κοινωνικό σκέλος της βιωσιμότητας αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία, από την ισότητα των φύλων και την υγεία και ασφάλεια στην εργασία έως την ένταξη, την απασχολησιμότητα και την αξιοπρεπή εργασία. Πώς βλέπετε να εξελίσσεται στην Ελλάδα η κατανόηση αυτής της διάστασης; Μετακινείται σταδιακά από την αποσπασματική κοινωνική δράση προς μια πιο στρατηγική αντίληψη ανθεκτικότητας, ανθρώπινου κεφαλαίου και υπεύθυνης ανάπτυξης; «Πράγματι, το κοινωνικό σκέλος της βιωσιμότητας αντιμετωπίζεται πλέον με πιο στρατηγικό τρόπο, καθώς συνδέεται άμεσα με το ανθρώπινο κεφάλαιο και την ανθεκτικότητα των οργανισμών. Όλο και περισσότερες επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται ότι ζητήματα όπως η προσέλκυση και διατήρηση ταλέντων, η ευημερία των εργαζομένων, η ισότητα, η αξιοπρεπής εργασία και η ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων δεν αποτελούν μόνο ζητήματα κοινωνικής ευθύνης, αλλά κρίσιμους παράγοντες επιχειρηματικής επιτυχίας. Ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον δημογραφικών πιέσεων και ταχύτατου τεχνολογικού μετασχηματισμού, η αναβάθμιση και η ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων δεν είναι μόνο κοινωνική πολιτική αλλά και επιχειρηματική αναγκαιότητα. Παράλληλα, παρατηρούμε αυξανόμενο ενδιαφέρον των επιχειρήσεων για ζητήματα όπως τα ανθρώπινα

10

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Η πραγματική ηγεσία δεν είναι να αντιδράς στις εξελίξεις, αλλά να προετοιμάζεις έγκαιρα την επιχείρηση για αυτές, συμβάλλοντας παράλληλα στη δημιουργία βιώσιμης αξίας για την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον.

δικαιώματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, την ουσιαστική εμπλοκή των ενδιαφερόμενων μερών, τους μηχανισμούς υποβολής παραπόνων και τη Δίκαιη Μετάβαση. Η εξέλιξη Μέσα από το UN αυτή αντανακλά μια πιο ώριμη Global Compact προσέγγιση στη διαχείριση των Network Greece κοινωνικών επιπτώσεων. Σε έναν διαπιστώνουμε κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο ότι οι επιχειρήσύνθετος και κατακερματισμέσεις αναζητούν νος, οι Κατευθυντήριες Αρχές ολοένα και για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα περισσότερο και τις Επιχειρήσεις (UNGPs) καθοδήγηση. όπως και η ανάγκη για εφαρμογή των Δέκα Αρχών του UNGC γίνονται ακόμη πιο σημαντικές για υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά». Πολλές ελληνικές επιχειρήσεις, ιδίως μικρότερου μεγέθους, μπορεί να μην εμπίπτουν άμεσα στις νέες υποχρεώσεις αναφοράς, αλλά εξακολουθούν να δέχονται αιτήματα για δεδομένα βιωσιμότητας από τράπεζες, επενδυτές, πελάτες και εφοδιαστικές αλυσίδες. Πώς μπορεί η σταδιακή και εθελοντική αναφορά να λειτουργήσει ως εργαλείο προετοιμασίας, εμπιστοσύνης και ανταγωνιστικότητας; Και ποιο είναι το βασικό μήνυμά σας προς τους Έλληνες CEO και τα διοικητικά συμβούλια για την

επόμενη φάση της βιωσιμότητας; «Ακόμη και για επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν άμεσα στις υποχρεώσεις αναφοράς, η σταδιακή και εθελοντική αναφορά μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο προετοιμασίας. Οι απαιτήσεις για δεδομένα βιωσιμότητας, είτε από τράπεζες είτε από μεγαλύτερες επιχειρήσεις-πελάτες, αυξάνονται διαρκώς και διαμορφώνουν μια νέα επιχειρηματική πραγματικότητα. Η ουσία δεν είναι η παραγωγή μιας έκθεσης, αλλά η αξιοποίηση των δεδομένων για καλύτερη διοίκηση. Όταν μια επιχείρηση καταγράφει συστηματικά τις επιδόσεις της, μπορεί να εντοπίσει κινδύνους, να αξιολογήσει ευκαιρίες, να βελτιώσει την πρόσβασή της σε χρηματοδότηση και να σχεδιάσει πιο αποτελεσματικά τη μετάβασή της. Παράλληλα, η γνωστοποίηση στοιχείων ενισχύει την εμπιστοσύνη των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, των πελατών και των συνεργατών. Σε αυτή την κατεύθυνση, εργαλεία όπως το Communication on Progress (CoP) βοηθούν τις επιχειρήσεις να οργανώσουν τα δεδομένα τους, να παρακολουθούν την πρόοδό τους και να αναπτύσσουν μια πιο συστηματική προσέγγιση στη βιωσιμότητα. Ένα βασικό μήνυμα προς τα Διοικητικά Συμβούλια είναι να δουν τη βιωσιμότητα ως άσκηση ετοιμότητας αλλά και ανταγωνιστικότητας. Οι επιχειρήσεις που οργανώνουν από σήμερα τα δεδομένα τους και ενισχύουν τη διαφάνειά τους θα είναι καλύτερα προετοιμασμένες για τις απαιτήσεις της επόμενης μέρας».

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ●

Η ανθεκτικότητα χτίζεται σε όλη την αλυσίδα αξίας Η πρόεδρος του Δ.Σ. του CSR HELLAS, Αλεξάνδρα Πάλλη-Γιαννακοπούλου, εξηγεί γιατί οι ευρωπαϊκές αλλαγές μεταφέρουν το βάρος από τον όγκο των αναφορών στην ποιότητα της πληροφορίας και πώς η ανθεκτικότητα των ΜμΕ και των αλυσίδων αξίας γίνεται κρίσιμο τεστ για την επόμενη φάση της βιωσιμότητας Στην Αλεξάνδρα Λεφοπούλου

Π

ίσω από τη συζήτηση για την απλούστευση των κανόνων βρίσκεται ένα βαθύτερο ερώτημα: ποια βιωσιμότητα μπορεί πράγματι να αντέξει στις πιέσεις της πραγματικής οικονομίας; Η Αλεξάνδρα Πάλλη-Γιαννακοπούλου μιλά για την ευθύνη, τη μέτρηση και τη συνεργασία ως προϋποθέσεις μιας μετάβασης με διάρκεια.

Από τη θέση σας ως προέδρου, αλλά και μέσα από την εμπειρία του CSR HELLAS, τι σημαίνει σήμερα βιωσιμότητα για μια επιχείρηση στην πραγματική οικονομία; Πού βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην επιχείρηση που το εννοεί και σε εκείνη που παραμένει στη δήλωση; «Σήμερα βιωσιμότητα σημαίνει ανθεκτικότητα, αξιοπιστία και ικανότητα προσαρμογής. Μια επιχείρηση καλείται να αναγνωρίζει έγκαιρα τους κινδύνους, να διατηρεί τους ανθρώπους της και να περιορίζει την αβεβαιότητα για πελάτες, συνεργάτες και χρηματοδότες. Η μετάβαση από την ΕΚΕ στο ESG δεν είναι απλώς αλλαγή ορολογίας. Εκφράζει μεγαλύτερη απαίτηση για λογοδοσία, δεδομένα και διαφάνεια σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Το ESG προσφέρει τη γλώσσα των κριτηρίων και της μέτρησης· η ΕΚΕ διατηρεί την κουλτούρα της υπεύθυνης επιχειρηματικότητας. Το ESG χωρίς κουλτούρα κινδυνεύει να γίνει διαδικασία, ενώ η ΕΚΕ χωρίς μέτρηση μπορεί να παραμείνει πρόθεση. Η διαχωριστική γραμμή δεν περνά πλέον από τον τρόπο με τον οποίο μια επιχείρηση παρουσιάζει την ευθύνη της, αλλά από το αν μπορεί να την αποδείξει στις δύσκολες αποφάσεις: στις επενδύσεις, στις προμήθειες, στη διαχείριση των ανθρώπων και στον τρόπο με τον οποίο αντιδρά σε μια κρίση.

12

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Όταν αυτή η προσπάθεια δημιουργεί γνώση, συστήματα και καλύτερες αποφάσεις, ενισχύει την επιχειρηματική ικανότητα». Το ευρωπαϊκό πλαίσιο αλλάζει σε πολλά επίπεδα: αναθεωρούνται τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας (ESRS), διαμορφώνεται εθελοντικό πλαίσιο για τις μικρότερες επιχειρήσεις και περιορίζονται οι απαιτήσεις δεδομένων στην αλυσίδα αξίας. Παράλληλα, η EFRAG ανοίγει τη συζήτηση για τη διασυνδεσιμότητα (connectivity), τη σύνδεση δηλαδή της πληροφορίας βιωσιμότητας με την οικονομική εικόνα της επιχείρησης. Μπαίνουμε σε περίοδο λιγότερης αναφοράς ή πιο χρήσιμης πληροφορίας; «Το βασικό μήνυμα είναι ότι η βιωσιμότητα δεν υποχωρεί. Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο ζητείται, οργανώνεται και αξιοποιείται η πληροφορία. Η Ευρώπη επιχειρεί να περιορίσει την πολυπλοκότητα και τις δυσανάλογες απαιτήσεις, χωρίς να χαθούν η αξιοπιστία και η συγκρισιμότητα των δεδομένων. Η διασυνδεσιμότητα μπορεί να ακούγεται τεχνική, αλλά περιγράφει κάτι απλό: οι πληροφορίες βιωσιμότητας δεν μπορούν να βρίσκονται σε ένα ξεχωριστό κεφάλαιο, αποκομμένο από την οικονομική λειτουργία της επιχείρησης. Ο κλιματικός κίνδυνος, το ενεργειακό κόστος, οι διακοπές στην εφοδιαστική αλυσίδα ή τα ελλείμματα δεξιοτήτων συνδέονται με τις επενδύσεις,

Το ESG χωρίς κουλτούρα κινδυνεύει να γίνει διαδικασία, ενώ η ΕΚΕ χωρίς μέτρηση μπορεί να παραμείνει πρόθεση.

τις ταμειακές ροές και τις στρατηγικές αποφάσεις. Για τις ΜμΕ, ένα αναλογικό εθελοντικό πρότυπο μπορεί να προσφέρει κοινή και καθαρότερη γλώσσα απέναντι σε τράπεζες, μεγάλους πελάτες και διεθνείς συνεργάτες. Δεν θα έχει, όμως, επιτευχθεί πραγματική απλούστευση, αν οι επιχειρήσεις απαλλαγούν από μια τυπική υποχρέωση αλλά συνεχίσουν να λαμβάνουν δεκάδες διαφορετικά ερωτηματολόγια. Οι επιχειρήσεις δεν πρέπει να αντιμετωπίσουν αυτή την περίοδο ως χρόνο αναμονής. Χρειάζεται να γνωρίζουν ποια δεδομένα είναι ουσιώδη, ποιος ευθύνεται για την ποιότητά τους και πώς συνδέονται με τις αποφάσεις. Οι νέοι κανόνες μπορεί να μειώσουν τον όγκο της αναφοράς, όχι όμως την ανάγκη για αξιόπιστη και χρήσιμη πληροφορία». Η αλυσίδα αξίας εξελίσσεται σε ένα από τα πιο απαιτητικά πεδία της βιωσιμότητας. Πώς οικοδομείται στην πράξη μια ανθεκτική αλυσίδα και ποιο είναι το επόμενο βήμα του Ελληνικού Συμφώνου Βιώσιμης Επιχειρηματικότητας; «Η αλυσίδα αξίας δεν είναι απλώς ένας κατάλογος προμηθευτών. Αποτελεί μέρος του λειτουργικού μοντέλου και αποτυπώνει την πραγματική έκθεση της επιχείρησης σε κινδύνους. Μια διακοπή στην προμήθεια, η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων ή ένα πρόβλημα σε έναν κρίσιμο συνεργάτη μπορούν να επηρεάσουν το κόστος, την παραγωγή, τη φήμη και τη συνέχεια της δραστηριότητας. Υπεύθυνη διαχείριση σημαίνει να γνωρίζει η επιχείρηση τους κρίσιμους κρίκους της αλυσίδας της, να χαρτογραφεί τους ουσιώδεις κινδύνους και να θέτει σαφείς, αναλογικές απαιτήσεις. Δεν αρκεί ακόμη ένα ερωτηματολόγιο προς τους προμηθευτές. Χρειάζεται

Η κοινωνική διάσταση χρειάζεται την ίδια σοβαρότητα με τα περιβαλλοντικά δεδομένα: χαρτογράφηση κινδύνων, σαφή κριτήρια, μηχανισμούς αναφοράς και ουσιαστικό διάλογο. Η μισθολογική διαφάνεια, για παράδειγμα, δεν είναι απλώς απαίτηση συμμόρφωσης. Επιτρέπει να εντοπίζονται στρεβλώσεις που έχουν ενσωματωθεί στα συστήματα αξιολόγησης, στις επαγγελματικές διαδρομές και στις αμοιβές. Στο CSR HELLAS εργαζόμαστε συστηματικά πάνω σε αυτά τα θέματα, μεταξύ άλλων μέσα από τις συνεργασίες μας με τη UNICEF και την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Στην ίδια λογική εντάχθηκε και η πρωτοβουλία μας για τη μισθολογική διαφάνεια και την ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας, η οποία έφερε στον ίδιο διάλογο την πολιτεία, τις επιχειρήσεις, την ακαδημαϊκή κοινότητα και την κοινωνία των πολιτών. Το ζητούμενο δεν είναι να προστεθεί ακόμη ένα κεφάλαιο στις εταιρικές πολιτικές, αλλά να ενσωματωθεί η κοινωνική ευθύνη στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις και οργανώνεται η εργασία. Καμία πράσινη ή ψηφιακή μετάβαση δεν έχει διάρκεια, αν οι εργαζόμενοι και οι μικρότερες επιχειρήσεις τη βιώνουν ως αποκλεισμό».

Αλεξάνδρα Πάλλη-Γιαννακοπούλου: Το μήνυμά μου προς τους CEO και τα διοικητικά συμβούλια είναι να αντιμετωπίσουν τη βιωσιμότητα ως σχέδιο αντοχής και κριτήριο αξιοπιστίας.

κοινή κατανόηση των προτεραιοτήτων και υποστήριξη όπου υπάρχουν κενά γνώσης, δεξιοτήτων ή πόρων. Η ανθεκτικότητα δεν οικοδομείται μεταφέροντας απλώς τις απαιτήσεις προς τα κάτω, αλλά επενδύοντας στην κοινή προετοιμασία. Αυτή είναι και η λογική του Ελληνικού Συμφώνου Βιώσιμης Επιχειρηματικότητας. Μέσα από τα θεματικά εργαστήρια CSR Ateliers, το ΕΣΒΕ μεταφέρει γνώση και πρακτικές από τις πιο ώριμες επιχειρήσεις προς τις μικρότερες και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Στον σχετικό άξονα έχουν συμμετάσχει 57 επιχειρήσεις και έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 1.000 ανθρωποώρες κατάρτισης. Με 20 πρωτοπόρες επιχειρήσεις να στηρίζουν το ΕΣΒΕ, επόμενο βήμα είναι η ευρύτερη συμμετοχή ΜμΕ και κλαδικών φορέων και η ανάπτυξη εφαρμόσιμων εργαλείων, κοινών οδηγών και συνεργειών. Στόχος είναι ένας σταθερός χώρος ανάμεσα στην ευρωπαϊκή κατεύθυνση και στην επιχειρησιακή πραγματικότητα, όπου η γνώση μετατρέπεται σε συνεργασία

και η συνεργασία σε μετρήσιμη πρόοδο». Η βιωσιμότητα συζητείται συχνά μέσα από δεδομένα, εκπομπές και κανονισμούς. Η ανθεκτικότητα Πού βρίσκεται σε αυτή τη δεν οικοδομείται συζήτηση ο άνθρωπος; Και τι μεταφέροντας απαιτεί από τις επιχειρήσεις απλώς μια μετάβαση που θέλει να τις απαιτήσεις είναι όχι μόνο πράσινη, αλλά προς τα κάτω, και δίκαιη; αλλά επενδύο«Ο άνθρωπος δεν βρίσκεται ντας στην κοινή στην περιφέρεια της βιωσιμόπροετοιμασία. τητας, αλλά στον πυρήνα της. Οι συνθήκες εργασίας, η υγεία και ασφάλεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισότητα στις αμοιβές και οι δεξιότητες καθορίζουν τη συνέχεια και την αξιοπιστία μιας επιχείρησης.

Πρόσφατα τιμηθήκατε με το «2026 Capital Link Sustainability Leadership Award». Σε μια περίοδο κατά την οποία το ESG αμφισβητείται και επαναπροσδιορίζεται, τι σημαίνει σήμερα ηγεσία με ευθύνη και σε ποια υποχρέωση για το μέλλον μεταφράζεται αυτή η αναγνώριση; «Κάθε αναγνώριση έχει ουσία όταν φωτίζει και μια συλλογική διαδρομή και παράλληλα αυξάνει την ευθύνη για τη συνέχειά της. Έτσι, και στη δική μου περίπτωση, θεωρώ ότι η διάκριση αφορά τόσο το έργο του CSR HELLAS, τους ανθρώπους του, τις επιχειρήσεις-μέλη και τους συνεργάτες που το στηρίζουν, αλλά και τη διαδρομή μου στον επιμελητηριακό χώρο, με σταθερή έμφαση στις πραγματικές ανάγκες των ΜμΕ. Ηγεσία με ευθύνη σημαίνει σταθερότητα στις επιλογές, ιδίως όταν το οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον γίνεται δυσκολότερο. Σημαίνει να εντάσσεις τη βιωσιμότητα στη διαχείριση κινδύνων, στις επενδύσεις, στις προμήθειες και στην καθημερινή λειτουργία. Γι’ αυτό και ο Στόχος 17, ο στόχος των συνεργασιών, έχει ιδιαίτερη σημασία. Κανένας θεσμός και καμία επιχείρηση δεν μπορεί να απαντήσει μόνη της στις προκλήσεις της μετάβασης. Τη διάκριση τη δέχομαι, επομένως, όχι ως απολογισμό, αλλά ως υποχρέωση να συνεχίσουμε με μεγαλύτερη συνέπεια και να μετατρέπουμε τις αρχές της υπεύθυνης επιχειρηματικότητας σε εφαρμόσιμες λύσεις. Το μήνυμά μου προς τους CEO και τα διοικητικά συμβούλια είναι να αντιμετωπίσουν τη βιωσιμότητα ως σχέδιο αντοχής και κριτήριο αξιοπιστίας. Να δουν την αλυσίδα αξίας όχι ως απλό κόστος συμμόρφωσης, αλλά ως στρατηγικό ενεργητικό. Η εξωστρέφεια της επόμενης δεκαετίας δεν θα ανήκει αναγκαστικά στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, αλλά στις πιο προετοιμασμένες: σε εκείνες που συνδέουν την ανταγωνιστικότητα με την υπευθυνότητα και την ανάπτυξη με την εμπιστοσύνη».

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

13

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Βιώσιμη ανάπτυξη και υπεύθυνη επιχειρηματικότητα στον πυρήνα του Ομίλου ΕΛΛΑΚΤΩΡ Ο Όμιλος κατέγραψε επίδοση 95% στο ESG Transparency Score του Δείκτη ATHEX ESG Index

ADVERTORIAL

Ο

14

Όμιλος ΕΛΛΑΚΤΩΡ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ομίλους υποδομών στην Ελλάδα, με παρουσία στους τομείς της Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ακινήτων και της Φιλοξενίας. Αξιοποιώντας την πολυετή εμπειρία και τεχνογνωσία των ανθρώπων του, ο Όμιλος λειτουργεί με συνέπεια σύμφωνα με τις αξίες και το όραμά του, με στόχο την ανάπτυξη με όρους βιωσιμότητας. Με συνέπεια στις αξίες του, προάγει τη βιώσιμη ανάπτυξη και επενδύει στη δημιουργία διαχρονικής προστιθέμενης αξίας για τους μετόχους, τους εργαζομένους, την ελληνική οικονοΗ στρατηγική μία και την κοινωνία. προσέγγιση Η βιώσιμη ανάτου Ομίλου πτυξη συνιστά βασικό ΕΛΛΑΚΤΩΡ άξονα της στρατηγικής στη βιώσιμη του Ομίλου, ενσωμαανάπτυξη αντατωμένη στον πυρήνα νακλά τη διαρκή του επιχειρησιακού δέσμευσή του του μοντέλου και των δραστηριοτήτων του. στην υπεύθυνη Η διαμόρφωση ενός επιχειρηματικόασφαλούς και δίκαιου τητα και εργασιακού περιβάλστη δημιουργία λοντος, η ουσιαστική μακροπρόθεενίσχυση της εθνικής σμης αξίας. οικονομίας, η υποστήριξη των τοπικών κοινωνιών και η συστηματική μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος αποτελούν θεμελιώδεις προτεραιότητες της φιλοσοφίας και της λειτουργίας του. Με επίκεντρο τη βιωσιμότητα, την καινοτομία και την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών, ο Όμιλος αναπτύσσει σύγχρο-

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

νες, λειτουργικές και περιβαλλοντικά υπεύθυνες υποδομές, που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρηστών και της κοινωνίας, συμβάλλοντας παράλληλα στην προσαρμογή στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Το 2025 αποτέλεσε ένα ακόμη έτος ουσιαστικής ενίσχυσης της στρατηγικής βιωσιμότητας, με έμφαση στην περαιτέρω ενσωμάτωση των κριτηρίων ESG σε όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων κανονιστικών απαιτήσεων και μεταβαλλόμενων προσδοκιών των ενδιαφερομένων μερών, ο Όμιλος επικεντρώθηκε στη βελτίωση των μηχανισμών διακυβέρνησης, στη διαχείριση κλιματικών κινδύνων και στη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας. Ειδικότερα, ο Όμιλος ΕΛΛΑΚΤΩΡ κατέγραψε επίδοση 95% στο ESG Transparency Score του Δείκτη ATHEX ESG Index, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή προσήλωσή του στη διαφάνεια σε όλους τους τομείς δραστηριότητάς του. Παράλληλα, διακρίθηκε εκ νέου με τη συμμετοχή του στη λίστα «The Most Sustainable Companies in Greece 2025» του QualityNet Foundation, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή πρόοδό του στην υιοθέτηση υπεύθυνων πρακτικών. Το ίδιο έτος, ο Όμιλος κατέκτησε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά βαθμολογία Overall A Score στην πλατφόρμα Synesgy, κατατασσόμενος μεταξύ των επιχειρήσεων με κορυφαίες επιδόσεις σε θέματα περιβάλλοντος, κοινωνίας και διακυβέρνησης. Ο Όμιλος ΕΛΛΑΚΤΩΡ παραμένει σταθερά προσηλωμένος στη μετάβαση προς ένα βιώσιμο μέλλον, υλοποιώντας δράσεις για τη μείωση του ανθρακικού του αποτυπώματος. Διαθέτει Σχέδιο Κλιματικής Μετάβασης, ευθυγραμμισμένο με τον στόχο περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5°C, το οποίο επικαιροποιείται ώστε να ανταποκρίνεται στο νέο επιχειρηματικό μοντέλο. Οι βασικοί άξονες περιλαμβάνουν τη μείωση εκπομπών, τη βελτίωση της ενερ-

Η ανάπλαση της Μαρίνας Αλίμου από τον Όμιλο ΕΛΛΑΚΤΩΡ μεταμορφώνει την περιοχή σε υπερσύγχρονο πόλο υψηλών προδιαγραφών για τον τουρισμό και το real estate. Δίπλα, οι διακρίσεις του Ομίλου στον τομέα του ESG.

γειακής απόδοσης, την αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την ενσωμάτωση των συστάσεων του TCFD. Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, ο Όμιλος συμμετείχε στην αξιολόγηση του διεθνούς οργανισμού CDP, σχετικά με την κλιματική αλλαγή, διατηρώντας υψηλή βαθμολογία Β. Η επίδοση αυτή αντανακλά τη δέσμευση του Ομίλου στη διαφάνεια, στη μέτρηση του ανθρακικού του αποτυπώματος και στην εφαρμογή πρακτικών μετριασμού και προσαρμογής. Αξίζει να αναφερθεί ότι οι στόχοι μείωσης εκπομπών CO2 που έθεσε ο Όμιλος επικυρώθηκαν από την πρωτοβουλία Science Based Targets (SBTi) ως συμβατοί με τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού. Η κοινωνική διάσταση αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, με τον Όμιλο να συμβάλλει ενεργά στην κοινωνική ευημερία μέσω της δραστηριότητάς του και στοχευμένων κοινωνικών πρωτοβουλιών, ανταποκρινόμενος στις ανάγκες της κοινωνίας. Στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής και κοινωνικής του υπευθυνότητας, ο Όμιλος συ-

νέχισε και το 2025 να υποστηρίζει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «GREEN FUTURE» του μη κερδοσκοπικού οργανισμού We4All, το οποίο υλοποιείται σε σχολεία, με στόχο την ενίσχυση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το σύνολο των εργαζομένων με θέμα τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, στο οποίο αναλύθηκαν και συζητήθηκαν η σημασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ζητήματα προκαταλήψεων, στερεοτύπων και διακρίσεων, η πρακτική εφαρμογή των δικαιωμάτων στην καθημερινότητα, καθώς και ο ρόλος και οι ευθύνες κάθε εργαζομένου στην προάσπισή τους.

Επιπλέον, ολοκληρώθηκε το 17μηνο πρόγραμμα «SDGs Coffee Breaks», το οποίο είχε ως στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των εργαζομένων γύρω από τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, σε συνεργασία με τη μη κερδοσκοπική κίνηση Wise Greece. Στο πλαίσιο της ισχυρής εταιρικής διακυβέρνησης του Ομίλου, το 2025 συνεχίστηκε η συστηματική εφαρμογή πρακτικών που ενισχύουν τη διαφάνεια, την ακεραιότητα και την υπεύθυνη επιχειρηματική λειτουργία. Παράλληλα, ο Όμιλος επένδυσε περαιτέρω στην ενδυνάμωση της κουλτούρας συμμόρφωσης και εταιρικής υπευθυνότητας, υλοποιώντας εκπαιδευτικές δράσεις για εργαζομένους σε θέματα κανονιστικής

συμμόρφωσης, με στόχο την ενίσχυση της γνώσης, της ευαισθητοποίησης και της ενεργού συμμετοχής του ανθρώπινου δυναμικού. Η στρατηγική προσέγγιση του Ομίλου ΕΛΛΑΚΤΩΡ στη βιώσιμη ανάπτυξη αντανακλά τη διαρκή δέσμευσή του στην υπεύθυνη επιχειρηματικότητα και στη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τα ενδιαφερόμενα μέρη του. Μέσα από τη συστηματική ενσωμάτωση των αρχών ESG στο σύνολο των δραστηριοτήτων του, ο Όμιλος ενισχύει την ανθεκτικότητα και τη βιώσιμη λειτουργία του, συμβάλλοντας παράλληλα στην αντιμετώπιση σύγχρονων περιβαλλοντικών και κοινωνικών προκλήσεων. Με γνώμονα τη συνεχή βελτίωση, την καινοτομία και την υπεύθυνη διακυβέρνηση, ο Όμιλος παραμένει προσηλωμένος στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και βιώσιμου επιχειρηματικού μοντέλου, το οποίο ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας, δημιουργεί θετικό αποτύπωμα και συμβάλλει ουσιαστικά στη μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο και ανθεκτικό μέλλον.

Οι στόχοι μείωσης εκπομπών CO2 που έθεσε ο Όμιλος επικυρώθηκαν από την πρωτοβουλία Science Based Targets (SBTi) ως συμβατοί με τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

15

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ●

Η επιχειρηματική ηγεσία περνά από τη βιώσιμη ανταγωνιστικότητα Η πρόεδρος του QualityNet Foundation, Χρυσούλα Εξάρχου, μιλά για την αναδιαμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου, τη στρατηγική αξία της αξιόπιστης εθελοντικής αξιολόγησης και τη μετάβαση του θεσμού The Most Sustainable Companies in Greece στην πρωτοβουλία LEADING FORWARD Στην Αλεξάνδρα Λεφοπούλου

Σ

ε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επαναπροσδιορίζει το κανονιστικό πλαίσιο της βιωσιμότητας και περιορίζει το πεδίο των υποχρεωτικών γνωστοποιήσεων, το κρίσιμο ερώτημα μετατοπίζεται: όχι μόνο ποιες επιχειρήσεις οφείλουν να δημοσιοποιούν στοιχεία, αλλά ποιες εξακολουθούν να επενδύουν στη διαφάνεια, στην τεκμηρίωση και στη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα. Η πρόεδρος του QualityNet Foundation, Χρυσούλα Εξάρχου, εξηγεί γιατί η βιωσιμότητα αποκτά πραγματική επιχειρηματική αξία όταν επηρεάζει τις επενδύσεις, τη διαχείριση κινδύνων και τις αποφάσεις των διοικητικών συμβουλίων. Μιλά ακόμη για τη στρατηγική σημασία της αξιόπιστης εθελοντικής αξιολόγησης και για τη μετάβαση του θεσμού The Most Sustainable Companies in Greece στην πρωτοβουλία LEADING FORWARD, η οποία συνδέει την αναγνώριση της επίδοσης με δημόσιες και μετρήσιμες δεσμεύσεις. Στον πυρήνα της τοποθέτησής της βρίσκεται μια σαφής θέση: η βιώσιμη ανταγωνιστικότητα δεν κρίνεται στις δηλώσεις, αλλά στη συνέπεια των επιχειρηματικών αποφάσεων. Το QualityNet Foundation παρακολουθεί την ωρίμανση της αγοράς μέσα από τον θεσμό The Most Sustainable Companies in Greece, ο οποίος φέτος συμπληρώνει εννέα χρόνια. Ποια είναι η σημαντικότερη μετατόπιση που διαπιστώνετε; «Η πιο ουσιαστική μετατόπιση που καταγράφουμε είναι η μετάβαση από μια αντίληψη κατά την οποία η βιωσιμότητα αποτελούσε δευτερεύουσα εταιρική πολιτική, σε μια νέα πραγματικότητα όπου επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα, την κατανομή κεφαλαίων, τη διαχείριση κινδύνων και τις στρατηγικές επιλογές μιας επιχείρησης. Η διαχωριστική γραμμή σήμερα δεν περνά από

16

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

την ποιότητα της αναφοράς ή της επικοινωνίας, αλλά από το κατά πόσο η βιωσιμότητα ενσωματώνεται πραγματικά στη διαμόρφωση της στρατηγικής: αν επηρεάζει το πού επενδύει Όταν η βιωσιμόμια επιχείρηση, πώς ιεραρχεί τητα μπαίνει τις προτεραιότητές της και πώς στην ατζέντα αποφασίζει, ιδίως όταν οι συντου διοικητικού θήκες γίνονται απαιτητικές. Εκεί συμβουλίου διακρίνεται αν η βιωσιμότητα με την ίδια έχει ενταχθεί στη διακυβέρνηση σοβαρότητα ή αν παραμένει υποστηρικτική που μπαίνουν το λειτουργία. Το πιο επίμονο κενό κόστος, το ρίσκο εξακολουθεί να είναι η συνοχή. και η ανάπτυξη, Βλέπουμε ακόμη νησίδες τότε έχει γίνει προόδου αντί για μια ενιαία κουλτούρα ουσίας, ενώ μεγάλη στρατηγική. πρόκληση παραμένει η ένταξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των αλυσίδων αξίας σε αυτή τη λογική. Αυτό ακριβώς επιδιώκει να αποτυπώσει η πολυεπίπεδη αξιολόγησή μας: όχι τι δηλώνει μια επιχείρηση, αλλά τι μπορεί να τεκμηριώσει ως συστημική και στρατηγική προσέγγιση. Όταν η βιωσιμότητα μπαίνει στην ατζέντα του διοικητικού συμβουλίου με την ίδια σοβαρότητα που μπαίνουν το κόστος, το ρίσκο και η ανάπτυξη, τότε έχει γίνει στρατηγική. Όσο παραμένει στην περιφέρεια της επικοινωνίας, παραμένει ευάλωτη στην πρώτη πίεση». Με την Οδηγία Omnibus I να περιορίζει πλέον αισθητά το πεδίο εφαρμογής της CSRD, περιορίζεται το υποχρεωτικό πεδίο της CSRD και πολλές επιχειρήσεις μένουν εκτός υποχρεωτικής αναφο-

ράς. Αποκτά έτσι μεγαλύτερη στρατηγική αξία η αξιόπιστη εθελοντική αξιολόγηση και αναγνώριση; Και πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι μια διάκριση παραμένει ουσιαστικό τεκμήριο επίδοσης και όχι απλώς επικοινωνιακό σήμα, καθώς το κανονιστικό κατώφλι χαμηλώνει; «Όταν υποχωρεί η κανονιστική πίεση, η αγορά δεν παύει να ζητά αξιοπιστία. Αντιθέτως, η αξιοπιστία μετατρέπεται σε στοιχείο ανταγωνιστικής και χρηματοδοτικής διαφοροποίησης. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πόσες επιχειρήσεις υποχρεούνται να δημοσιοποιούν στοιχεία, αλλά ποιες επιλέγουν να συνεχίσουν να επενδύουν στη διαφάνεια και στην ουσιαστική επίδοση χωρίς την πίεση του νόμου. Εκεί διακρίνεται η πραγματική ηγεσία. Η ένταξη μιας επιχείρησης στη λίστα The Most Sustainable Companies in Greece αποτελεί αποτέλεσμα πολυεπίπεδης αξιολόγησης της συστημικής προσέγγισής της και λειτουργεί ως σήμα προς την αγορά, περιορίζοντας την ασυμμετρία πληροφόρησης για επενδυτές και τράπεζες. Η μεθοδολογία μας βασίζεται σε τεκμηρίωση και όχι σε δηλώσεις, ευθυγραμμίζεται με διεθνή πρότυπα, τελεί υπό την αιγίδα τριών αρμόδιων υπουργείων και αναπτύσσεται σε συνεργασία με το German Council for Sustainable Development. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη απλοποιεί το πλαίσιο, ο ρόλος ενός ανεξάρτητου θεσμού αξιολόγησης των δεδομένων ESG είναι να διατηρεί υψηλά τον πήχη της αξιοπιστίας, ώστε η αναγνώριση να παραμένει τεκμήριο επίδοσης και όχι επικοινωνιακό σήμα. Για τις ίδιες τις επιχειρήσεις, αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη ετοιμότητα ως προς τις απαιτήσεις της βιώσιμης χρηματοδότησης και σε ισχυρότερη θέση στις διεθνείς αλυσίδες αξίας».

την πράσινη μετάβαση με τη βιομηχανική στρατηγική και την ανταγωνιστικότητα. Η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει αυτή τη μετατόπιση, διαμορφώνοντας ένα υπόδειγμα προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά της οικονομίας της. Αυτό απαιτεί σαφείς και συμπληρωματικούς ρόλους: μια πολιτεία που εξασφαλίζει σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο, επιχειρήσεις που μετατρέπουν τους στόχους σε επενδύσεις και μετρήσιμα αποτελέσματα, επιστημονική κοινότητα που παρέχει αξιόπιστη γνώση και κοινωνία που συμμετέχει στον διάλογο και στην αξιολόγηση των επιλογών. Το LEADING FORWARD επιδιώκει να λειτουργήσει ως πλατφόρμα σύνδεσης αυτών των δυνάμεων, αξιοποιώντας και τη συνεργασία με το German Council for Sustainable Development. Το διακύβευμα είναι σαφές: μια οικονομία που εντάσσει τη βιωσιμότητα στο παραγωγικό της μοντέλο ενισχύει την ικανότητά της να προσελκύει κεφάλαια, ταλέντο και διεθνείς συνεργασίες. Η βιώσιμη ανταγωνιστικότητα δεν αποτελεί επιλογή για ένα μακρινό μέλλον, αλλά προϋπόθεση To μέλλον ανθεκτικότητας και ανάπτυξης». θα ανήκει

Χρυσούλα Εξάρχου: Μια οικονομία που εντάσσει τη βιωσιμότητα στο παραγωγικό της μοντέλο ενισχύει την ικανότητά της να προσελκύει κεφάλαια, ταλέντο και διεθνείς συνεργασίες.

Φέτος ο θεσμός εξελίσσεται στην εθνική πρωτοβουλία LEADING FORWARD, στο πλαίσιο της οποίας υπογράφεται η Χάρτα Βιώσιμης Ανταγωνιστικότητας και κάθε εταιρεία αναλαμβάνει μια ετήσια δέσμευση. Γιατί επαναπλαισιώνετε τη βιωσιμότητα ως ζήτημα ανταγωνιστικότητας; Και τι προσθέτει στρατηγικά η μετάβαση από την αναγνώριση της επίδοσης στη συλλογική, δημόσια δέσμευση, σε μια συγκυρία κόπωσης απέναντι στο ESG; «Επιλέγουμε τον όρο "βιώσιμη ανταγωνιστικότητα" γιατί αποτυπώνει τη νέα επιχειρηματική πραγματικότητα. Η βιωσιμότητα δεν είναι μόνο ζήτημα συμμόρφωσης, αλλά ικανότητα που επηρεάζει την ανθεκτικότητα, την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη αξία μιας επιχείρησης. Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών, ενεργειακών και τεχνολογικών ανακατατάξεων, ανταγωνιστική είναι η επιχείρηση που μπορεί να προσαρμόζεται, να καινοτομεί και να λαμβάνει αποφάσεις με μεγαλύτερη επίγνωση των κινδύνων. Με το LEADING FORWARD περνάμε από την αναγνώριση της επίδοσης στην ανάληψη ευθύνης. Οι εταιρείες υπογράφουν μια κοινή Χάρτα αρχών και καθεμία αναλαμβάνει μια δημόσια, ετήσια δέσμευση. Η δέσμευση αποκτά αξία επειδή είναι συγκεκριμένη, με-

τρήσιμη και ελέγξιμη. Το μητρώο των δεσμεύσεων και η δημόσια παρουσίαση των αποτελεσμάτων επιτρέπουν στην αγορά και στην πολιτεία να παρακολουθούν την πρόοδο. Σε μια συγκυρία κόπωσης απέναντι στο ESG, η απάντηση δεν είναι λιγότερη φιλοδοξία, αλλά περισσότερη τεκμηρίωση και λογοδοσία. Η ηγεσία δεν αποδεικνύεται από τη δήλωση μιας πρόθεσης, αλλά από τη συνέπεια ανάμεσα στη δέσμευση και στο αποτέλεσμα». Η Χάρτα περιγράφει τη βιωσιμότητα ως τη νέα αρχιτεκτονική της ανταγωνιστικότητας και φιλοδοξεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός νέου αναπτυξιακού προτύπου για την Ελλάδα. Ποιες προϋποθέσεις απαιτούνται ώστε η ανταγωνιστικότητα και η βιωσιμότητα να λειτουργούν ως αλληλένδετες προτεραιότητες; Και πώς συνδυάζονται οι ρόλοι της πολιτείας, των επιχειρήσεων, της επιστήμης και της κοινωνίας; «Η βασική προϋπόθεση είναι να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε τη βιωσιμότητα αποκλειστικά ως κόστος συμμόρφωσης και να την αναγνωρίσουμε ως παράγοντα παραγωγικότητας, καινοτομίας και προσέλκυσης επενδύσεων. Η ευρωπαϊκή πολιτική συνδέει πλέον στενότερα

στις επιχειρήσεις που συνδέουν την οικονομική απόδοση με την περιβαλλοντική υπευθυνότητα, την κοινωνική συνοχή και τη θεσμική αξιοπιστία.

Κλείνοντας, τι σημαίνει επιχειρηματική ηγεσία στη σημερινή φάση της βιωσιμότητας; Και ποιο είναι το βασικό μήνυμά σας προς τους Έλληνες CEO και τα διοικητικά συμβούλια, σε μια περίοδο κατά την οποία η αξιοπιστία κρίνεται στη συνέπεια και όχι στις δηλώσεις; «Ηγεσία σήμερα σημαίνει στρατηγική συνέπεια. Σημαίνει μια επιχείρηση να αντιμετωπίζει τη βιωσιμότητα ως στρατηγική ικανότητα και όχι ως υποχρέωση, ενσωματώνοντάς την στη διακυβέρνηση, στην κατανομή κεφαλαίων και στις αποφάσεις της. Η βιωσιμότητα δεν είναι στατικό επίτευγμα, αλλά μια διαρκής διαδικασία ακρόασης, τεκμηρίωσης και βελτίωσης, στο επίκεντρο της οποίας βρίσκεται ο ουσιαστικός διάλογος με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Ο διάλογος αποκτά αξία όταν επηρεάζει πραγματικά τις στρατηγικές αποφάσεις. Το μήνυμά μου προς τους CEO και τα διοικητικά συμβούλια είναι διπλό. Πρώτον, να μην περιορίζονται στην προσαρμογή, αλλά να αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντος, αντιμετωπίζοντας την αξιόπιστη και τεκμηριωμένη βιωσιμότητα ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Δεύτερον, να αναγνωρίσουν ότι η ηγεσία της αλλαγής είναι συλλογικό εγχείρημα. Η επόμενη φάση της οικονομικής προόδου θα ανήκει στις επιχειρήσεις που συνδέουν την οικονομική απόδοση με την περιβαλλοντική υπευθυνότητα, την κοινωνική συνοχή και τη θεσμική αξιοπιστία. Το στρατηγικό πλεονέκτημα ανήκει σε όσους τεκμηριώνουν, δεσμεύονται δημόσια και αντέχουν στον χρόνο. Σε αυτή τη μετάβαση, κανείς δεν προχωρά μόνος».

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

17

ΔΕΠΑ: Βιωσιμότητα με ουσία Πώς ο όμιλος επαναπροσδιορίζει τον ρόλο μιας σύγχρονης ενεργειακής εταιρείας

Γ ADVERTORIAL

ια έναν σύγχρονο ενεργειακό οργανισμό, η βιωσιμότητα δεν μπορεί να είναι ένα παράρτημα της στρατηγικής. Δεν είναι μια ξεχωριστή πολιτική, ούτε μια υποχρέωση συμμόρφωσης. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια εταιρεία αντιλαμβάνεται τον ρόλο της στην οικονομία, στην κοινωνία και στο περιβάλλον. Για τη ΔΕΠΑ Εμπορίας, η βιωσιμότητα αποτελεί πλέον συστατικό στοιχείο της ταυτότητάς της και συνδέεται άμεσα με τον μετασχηματισμό της σε έναν σύγχρονο, καθετοποιημένο ενεργειακό όμιλο. Η ΔΕΠΑ δραστηριοποιείται σε έναν κλάδο που βρίσκεται στο επίκεντρο της μετάβασης. Η ενέργεια πρέπει να παραμένει διαθέσιμη, ασφαλής και ανταγωνιστική, αλλά ταυτόχρονα οφείλει να γίνεται καθαρότερη, αποδοτικότερη και πιο υπεύθυνη. Αυτή η ισορροπία δεν είναι εύκολη. Απαιτεί τεχνογνωσία, επενδύσεις, σταθερό σχεδιασμό και, κυρίως, συνέπεια. Η ΔΕΠΑ επιχειρεί να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση με ένα μοντέλο που συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια με την περιβαλλοντική υπευθυνότητα και την κοινωνική αξία.

18

Το περιβάλλον Στο περιβαλλοντικό πεδίο, η εταιρεία έχει ήδη καταγράψει σημαντική πρόοδο. Η μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, η ουσιαστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, άνω του 42%, και η μηδενική παραγωγή επικίνδυνων αποβλήτων στους Σταθμούς Ανεφοδιασμού Φυσικού Αερίου δείχνουν ότι η περιβαλλοντική διαχείριση δεν περιορίζεται σε γενικές δεσμεύσεις, αλλά μεταφράζεται σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Παράλληλα, η αντικατάσταση οχημάτων του εταιρικού στόλου με οχήματα φυσι-

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

κού αερίου, η εκπαίδευση στην ασφαλή και οικονομική οδήγηση και η υλοποίηση προγραμμάτων οικολογικής μετακίνησης αναδεικνύουν μια πιο πρακτική, καθημερινή διάσταση της βιωσιμότητας. Ο άνθρωπος Ωστόσο, η ESG φιλοσοφία της ΔΕΠΑ δεν εξαντλείται στο περιβάλλον. Επεκτείνεται στους ανθρώπους της. Η επένδυση στην εκπαίδευση, στην υγεία, στην ασφάλεια, στην ψυχική ανθεκτικότητα και στην ευεξία των εργαζομένων δείχνει μια εταιρεία που αντιλαμβάνεται ότι ο μετασχηματισμός περνά πρώτα από το ανθρώπινο δυναμικό. Η υψηλή συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα, η ενίσχυση των δεξιοτήτων, η ισόρροπη παρουσία γυναικών και ανδρών και η μηδενική καταγραφή εργατικών ατυχημάτων συνθέτουν μια κουλτούρα φροντίδας και επαγγελματικής ανάπτυξης. Η κοινωνία Την ίδια στιγμή, η κοινωνική ευθύνη της εταιρείας εκφράζεται μέσα από στοχευμένες δράσεις άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ προς ευάλωτες ομάδες, εκπαιδευτικούς φορείς, κοινωνικές δομές, νοσοκομεία και πρωτοβουλίες που στηρίζουν τη νέα γενιά, την υγεία, την αριστεία και την ένταξη. Αυτό είναι κρίσιμο: η βιωσιμότητα δεν αφορά μόνο το αποτύπωμα μιας εταιρείας στο περιβάλλον, αλλά και το αποτύπωμά της στις ζωές των ανθρώπων. Στη ΔΕΠΑ, το ESG δεν είναι επικοινωνιακή άσκηση. Είναι ένας τρόπος να συνδέεται η επιχειρησιακή ανάπτυξη με την υπευθυνότητα. Να υπηρετείται η ενεργειακή μετάβαση χωρίς να χάνεται από το βλέμμα η κοινωνία. Και να αποδεικνύεται, στην πράξη, ότι η ενέργεια του αύριο πρέπει να είναι όχι μόνο καθαρότερη, αλλά και πιο ανθρώπινη.

Η στρατηγική της ΔΕΠΑ συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια με την περιβαλλοντική υπευθυνότητα και την κοινωνική αξία.

Στη ΔΕΠΑ, το ESG δεν είναι επικοινωνιακή άσκηση. Είναι ένας τρόπος να συνδέεται η επιχειρησιακή ανάπτυξη με την υπευθυνότητα.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ●

Από την καλή πρόθεση στην απόδειξη O ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Global Sustain, Μιχάλης Σπανός, μιλάει για την επόμενη φάση της βιωσιμότητας, η οποία δεν θα κριθεί από τον όγκο των αναφορών, αλλά από την ποιότητα των δεδομένων, τη διοικητική πειθαρχία και τη σύνδεση της ESG επίδοσης με τον κίνδυνο, τη χρηματοδότηση και την ανταγωνιστικότητα Στην Αλεξάνδρα Λεφοπούλου

Γ

ια σχεδόν δύο δεκαετίες, ο Μιχάλης Σπανός παρακολουθεί από κοντά τη μεταμόρφωση της εταιρικής υπευθυνότητας: από τις αποσπασματικές δράσεις κοινωνικής προσφοράς σε ένα σύστημα διοίκησης που μετρά επιδόσεις, εντοπίζει κινδύνους και επηρεάζει την πρόσβαση σε κεφάλαια. Ως ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Global Sustain, αλλά και μέσα από τη διεθνή εμπειρία του σε θέματα βιώσιμης χρηματοδότησης, διαχείρισης κινδύνων και Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, έχει δει την αγορά να περνά από την εποχή των δηλώσεων στην εποχή της τεκμηρίωσης. Στη συνέντευξή του στη «Ναυτεμπορική» περιγράφει μια ελληνική αγορά δύο ταχυτήτων: οι μεγάλες, εισηγμένες και εξωστρεφείς επιχειρήσεις πλησιάζουν πλέον τις πρακτικές ώριμων αγορών, ενώ πολλές μικρότερες εταιρείες εξακολουθούν να αναζητούν δεδομένα, δεξιότητες και λειτουργικά συστήματα. Το κρίσιμο, όπως υπογραμμίζει, δεν είναι να παραχθούν περισσότερες σελίδες reporting, αλλά να δημιουργηθεί αξιόπιστο ESG evidence: πληροφορία ακριβής, συγκρίσιμη, ελέγξιμη και συνδεδεμένη με τις πραγματικές αποφάσεις της διοίκησης. Γιατί το ESG δεν αποδεικνύεται πλέον στις προθέσεις. Αποδεικνύεται στην επίδοση. Η Global Sustain παρακολουθεί εδώ και δύο δεκαετίες τη μετάβαση της ελληνικής αγοράς από την εταιρική κοινωνική ευθύνη σε μια πιο απαιτητική λογική ESG management. Πώς θα περιγράφατε αυτή τη μετατόπιση; Και πού βρίσκεται σήμερα η πραγματική διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην παλαιότερη, περισσότερο εθελοντική λογική της ΕΚΕ και στη βιωσιμότητα ως πειθαρχία διοίκησης, με στόχους, δεδομένα, διακυβέρνηση και λογοδοσία;

20

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

«Η ελληνική αγορά έχει διανύσει μια εντυπωσιακή διαδρομή τα τελευταία είκοσι χρόνια. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη είχε κυρίως εθελοντικό χαρακτήΜια επιχείρηση ρα, με έμφαση στην κοινωνική πρέπει να μπορεί προσφορά και στη φιλανθρωπία. να αποδείξει από Η υπευθυνότητα αντιμετωπιπού προέρχεται ζόταν συχνά περισσότερο ως κάθε στοιχείο, επικοινωνιακή πρακτική παρά πώς υπολογίως συστηματική επιχειρησιακή στηκε, ποιος λειτουργία. Σήμερα, η πραγματική διαχωριστική γραμμή το ενέκρινε βρίσκεται στη μετάβαση από την και αν μπορεί καλή πρόθεση στη διοικητική να επαληθευθεί. πειθαρχία. Το ESG δεν είναι πλέον μια παράλληλη δραστηριότητα, αλλά ένα πλαίσιο που απαιτεί μετρήσιμους στόχους, αξιόπιστα δεδομένα, σαφείς διαδικασίες διακυβέρνησης και λογοδοσία προς τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η βιωσιμότητα έχει μετατραπεί σε δομικό στοιχείο της εταιρικής στρατηγικής, με άμεση επίδραση στη λειτουργία, στη φήμη, στη διαχείριση κινδύνων και στη χρηματοδότηση. Η Global Sustain υπήρξε μάρτυρας και, σε αρκετές περιπτώσεις, επιταχυντής αυτής της μετάβασης. Βλέπουμε πλέον ότι οι επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν το ESG ως θέμα διοίκησης και όχι ως επικοινωνία είναι εκείνες που δημιουργούν πραγματική αξία και ανθεκτικότητα». Η διεθνής σας εμπειρία, ως σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης και ως εκπαιδευτής σε προγράμματα ESG της

Moody’s και της EBRD, σας δίνει μια συγκριτική εικόνα. Πού βρίσκεται σήμερα η ελληνική αγορά σε σχέση με τις διεθνείς πρακτικές; Ποιο είναι το κρισιμότερο κενό που πρέπει να καλυφθεί; «Η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα προόδου. Οι μεγάλες εισηγμένες και οι εξωστρεφείς επιχειρήσεις έχουν πλέον υιοθετήσει πρακτικές που μπορούν να συγκριθούν με εκείνες ώριμων αγορών. Το κρισιμότερο κενό, ωστόσο, παραμένει η ποιότητα και η ωριμότητα των δεδομένων. Δεν πρόκειται μόνο για τη συλλογή στοιχείων, αλλά για την ύπαρξη δομημένων συστημάτων, εσωτερικών διαδικασιών, διαλειτουργικότητας και μηχανισμών ελέγχου που εξασφαλίζουν αξιοπιστία. Ακολουθούν η ενίσχυση των δεξιοτήτων και η βαθύτερη ενσωμάτωση της βιωσιμότητας στη στρατηγική και στην εταιρική κουλτούρα. Εκεί όπου η Ελλάδα έχει ακόμη μεγαλύτερη απόσταση να καλύψει είναι στη σύνδεση του ESG με τη χρηματοδότηση. Διεθνώς, η πρόσβαση σε κεφάλαια, το κόστος δανεισμού και η επενδυσιμότητα συνδέονται όλο και περισσότερο με την ESG επίδοση. Στην ελληνική αγορά αυτή η σύνδεση γίνεται πλέον αντιληπτή, δεν έχει όμως ενσωματωθεί πλήρως στη λήψη αποφάσεων και στη μέτρηση του χρηματοοικονομικού κινδύνου». Η αγορά μετακινείται από τον όγκο των αναφορών προς την ποιότητα, την τεκμηρίωση και την αξιοπιστία των ESG δεδομένων. Τι σημαίνει σήμερα αξιόπιστη μέτρηση της επίδοσης βιωσιμότητας; Πώς περνά μια επιχείρηση από το ESG report στο ESG evidence; «Ο όγκος των αναφορών δεν ισοδυναμεί με ποιότητα. Αξιόπιστη μέτρηση σημαίνει σαφή και σταθερή μεθοδο-

τάζουν την ανθεκτικότητα και τη μακροπρόθεσμη αξία μιας επιχείρησης μέσα από ESG δείκτες. Στα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών, η ESG δέουσα επιμέλεια αποτελεί όλο και συχνότερα οργανικό μέρος της επενδυτικής διαδικασίας. Παράλληλα, τα πράσινα ομόλογα απαιτούν διαφάνεια ως προς τη διάθεση των αντληθέντων κεφαλαίων, ενώ στα ομόλογα που συνδέονται με στόχους βιωσιμότητας η μη επίτευξη προκαθορισμένων στόχων μπορεί, ανάλογα με τους όρους της έκδοσης, να οδηγήσει σε αύξηση του κουπονιού ή σε άλλη οικονομική επιβάρυνση. Η τεκμηρίωση, επομένως, δεν είναι τυπική απαίτηση. Επηρεάζει την εμπιστοσύνη, την τιμολόγηση και την αξιολόγηση του κινδύνου. Το ESG επηρεάζει πραγματικά την επενδυσιμότητα όταν υπάρχει συνέπεια, διαφάνεια και μετρήσιμη επίδοση. Όταν παραμένει μια επιπλέον ενότητα σε μια εταιρική αναφορά, η επίδρασή του είναι περιορισμένη. Όταν ενσωματώνεται στη στρατηγική και στη διακυβέρνηση, μπορεί να μεταφραστεί σε χαμηλότερο αντιλαμβανόμενο ρίσκο, καλύτερους όρους χρηματοδότησης και αυξημένη εμπιστοσύνη της αγοράς».

Μιχάλης Σπανός: Βλέπουμε πλέον ότι οι επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν το ESG ως θέμα διοίκησης και όχι ως επικοινωνία είναι εκείνες που δημιουργούν πραγματική αξία και ανθεκτικότητα.

λογία, όχι αποσπασματική συλλογή στοιχείων. Σημαίνει επίσης εσωτερικούς μηχανισμούς ελέγχου αντίστοιχους με εκείνους που εφαρμόζονται στα χρηματοοικονομικά δεδομένα, δυνατότητα διασταύρωσης και επαλήθευσης, καθώς και σύνδεση των δεικτών με επιχειρησιακούς και χρηματοοικονομικούς στόχους. Η μετάβαση από το report στο evidence απαιτεί συστήματα, τεχνολογία και, κυρίως, κουλτούρα. Μια επιχείρηση πρέπει να μπορεί να αποδείξει από πού προέρχεται κάθε στοιχείο, πώς υπολογίστηκε, ποιος το ενέκρινε και αν μπορεί να επαληθευθεί. Αυτό αποκτά σαφή χρηματοοικονομική σημασία, επειδή τράπεζες και επενδυτές χρησιμοποιούν πλέον ESG πληροφορίες για να αξιολογήσουν τον κίνδυνο, την ανθεκτικότητα, την αποτίμηση και το κόστος κεφαλαίου. Το ESG evidence είναι το νέο νόμισμα αξιοπιστίας στην αγορά».

Η ουσία, όμως, δεν αλλάζει. Η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει το πιο ανεπτυγμένο ρυθμιστικό πλαίσιο διεθνώς για τη βιωσιμότητα. Αυτό που αλλάζει είναι ότι δίνεται περισσότερος χώρος στις επιχειρήσεις να περάσουν από τη συμμόρφωση στην ουσιαστική επίδοση. Η ποιότητα των δεδομένων, η διαφάνεια και η αξιοπιστία παραμένουν στο επίκεντρο. Η αγορά δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους κανόνες. Χρειάζεται καλύτερη εφαρμογή των κανόνων που υπάρχουν και μεγαλύτερη σύνδεσή τους με τις πραγματικές επιχειρηματικές αποφάσεις».

Η αγορά χρειάζεται καλύτερη εφαρμογή των κανόνων που υπάρχουν και μεγαλύτερη σύνδεσή τους με τις πραγματικές επιχειρηματικές αποφάσεις.

Η Ευρώπη επιχειρεί έναν εξορθολογισμό των κανόνων αναφοράς, με σημαντικό αριθμό επιχειρήσεων να μένει εκτός του υποχρεωτικού πεδίου. Κάποιοι διαβάζουν την εξέλιξη αυτή ως χαλάρωση του ESG πλαισίου. Εσείς τη βλέπετε ως διόρθωση υπερβολής, ως πολιτική υποχώρηση ή ως ευκαιρία μετάβασης από τη συμμόρφωση στην ουσιαστική επίδοση; «Τη θεωρώ αναγκαίο εξορθολογισμό και όχι υποχώρηση. Το αρχικό πλαίσιο ήταν υπερβολικά φιλόδοξο σε σχέση με τον ρυθμό ωρίμανσης της αγοράς και τις πραγματικές δυνατότητες των μικρότερων επιχειρήσεων.

Η βιώσιμη χρηματοδότηση αποτελεί έναν από τους κεντρικούς τομείς δραστηριότητας της Global Sustain. Πότε η ESG επίδοση επηρεάζει πραγματικά το κόστος κεφαλαίου και την επενδυσιμότητα μιας επιχείρησης; «Η επίδραση γίνεται πλέον απτή. Οι τράπεζες ενσωματώνουν σταδιακά περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και διακυβερνητικούς παράγοντες στις διαδικασίες αξιολόγησης και διαχείρισης κινδύνου, ενώ οι επενδυτές εξε-

Πολλές ελληνικές επιχειρήσεις, ιδίως μικρομεσαίες, μπορεί να μη βρίσκονται άμεσα στο πεδίο των νέων υποχρεώσεων αναφοράς, αλλά συνεχίζουν να δέχονται αιτήματα για ESG δεδομένα από τράπεζες, πελάτες, επενδυτές και διεθνείς αλυσίδες αξίας. Ποιο είναι το ελάχιστο αξιόπιστο επίπεδο προετοιμασίας που χρειάζονται; Και ποιο είναι το μήνυμά σας προς τους Έλληνες CEO και τα διοικητικά συμβούλια; «Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορεί να μη βρίσκονται στο άμεσο υποχρεωτικό πεδίο της CSRD, βρίσκονται όμως ήδη μέσα στο πεδίο των απαιτήσεων της αγοράς. Το ελάχιστο αξιόπιστο επίπεδο προετοιμασίας περιλαμβάνει καταγραφή βασικών δεδομένων για την ενέργεια, τα απόβλητα, τις εκπομπές και το ανθρώπινο δυναμικό, απλές αλλά σαφείς πολιτικές και διαδικασίες, έναν υπεύθυνο ή μια μικρή ομάδα με βασική κατάρτιση στο ESG και σύνδεση των σχετικών στοιχείων με τους επιχειρησιακούς στόχους. Δεν χρειάζεται κάθε μικρομεσαία επιχείρηση να δημιουργήσει μια βαριά δομή reporting. Χρειάζεται, όμως, να γνωρίζει ποια δεδομένα διαθέτει, ποιος είναι υπεύθυνος γι’ αυτά και με ποια τεκμηρίωση μπορεί να απαντήσει σε μια τράπεζα, έναν μεγάλο πελάτη ή έναν διεθνή συνεργάτη. Το μήνυμά μου προς τους Έλληνες CEO είναι ξεκάθαρο: η βιωσιμότητα δεν είναι μόνο κόστος συμμόρφωσης, αλλά επένδυση στην ανθεκτικότητα και στην ανταγωνιστικότητα. Οι επιχειρήσεις που θα κινηθούν έγκαιρα θα ενισχύσουν τη θέση τους στις αλυσίδες αξίας, θα βελτιώσουν την πρόσβασή τους στη χρηματοδότηση και θα οικοδομήσουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη με πελάτες, εργαζομένους και συνεργάτες. Η επόμενη φάση της βιωσιμότητας δεν αφορά το reporting. Αφορά την επίδοση και τον αντίκτυπο».

Τα ζητήματα της ESG επίδοσης, της βιώσιμης χρηματοδότησης και της αξιοπιστίας των δεδομένων θα βρεθούν στο επίκεντρο του 16ου Sustainability Forum, που διοργανώνει η Global Sustain στις 2 Οκτωβρίου 2026, στα Εκπαιδευτήρια Δούκα - Κέντρο Εκδηλώσεων Δαΐς. Περισσότερες πληροφορίες: www.sustainabilityforum.gr | www.globalsustain.eu

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

21

ΑΡΘΡΟ ●

Γέφυρα εμπιστοσύνης σε περίοδο αυξανόμενης πολυπλοκότητας Ο σύγχρονος επαγγελματίας των εταιρικών υποθέσεων καλείται να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος μεταξύ της επιχείρησης και της κοινωνίας, ανάμεσα στην πολυπλοκότητα και την κατανόηση, στη στρατηγική και την εμπιστοσύνη

Α

Ανθή Τροκούδη Πρόεδρος της Ένωσης Επαγγελματιών Εταιρικών Υποθέσεων

22

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ν πριν από δέκα χρόνια ζητούσαμε από κάποιον να περιγράψει τον ρόλο των Corporate Affairs, πιθανότατα θα περιοριζόταν σε θέματα δημοσίων σχέσεων, επικοινωνίας, σχέσεων με τα μέσα ενημέρωσης ή και διαχείρισης κρίσεων. Σήμερα, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Οι επιχειρήσεις λειτουργούν σε ένα περιβάλλον όπου η γεωπολιτική, η τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική αλλαγή, η κανονιστική συμμόρφωση, η κοινωνική αποδοχή και η εμπιστοσύνη των πολιτών επηρεάζουν άμεσα την αξία και την ανθεκτικότητά τους. Οι αποφάσεις των CEO δεν κρίνονται πλέον μόνο από τις οικονομικές επιδόσεις. Κρίνονται και από το κατά πόσο η επιχείρηση κατανοεί το περιβάλλον της, διαχειρίζεται τους κινδύνους της και «επικοινωνεί» με διαφάνεια τις προθέσεις της. Σε αυτό το νέο τοπίο, οι Εταιρικές Υποθέσεις εξελίσσονται σε στρατηγικό συνομιλητή της διοίκησης. Ο σύγχρονος επαγγελματίας των εταιρικών υποθέσεων καλείται να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος μεταξύ της επιχείρησης και της κοινωνίας, ανάμεσα στην πολυπλοκότητα και την κατανόηση, στη στρατηγική και την εμπιστοσύνη. Ίσως γι’ αυτό τα τελευταία χρόνια βλέπουμε τον ρόλο να αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα σε διοικητικά συμβούλια, εκτελεστικές επιτροπές και κρίσιμες επιχειρηματικές αποφάσεις. Δεν αρκεί πλέον να εξηγείς τι κάνει μια εταιρεία. Χρειάζεται να εξηγείς γιατί το κάνει, πώς επηρεάζει τους ανθρώπους και ποια θέση επιλέγει να πάρει σε έναν κόσμο που αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα. Αυτή ακριβώς η ανάγκη οδήγησε πριν από έναν χρόνο στη δημιουργία της Ένωσης Επαγγελματιών Εταιρικών Υποθέσεων (CAPA - Corporate Affairs Professional Association), μιας κοινότητας που αριθμεί ήδη περισσότερα από 150 μέλη από διαφορετικούς κλάδους της οικονομίας και

φιλοδοξεί να ενδυναμώσει τη φωνή των Corporate Affairs στην Ελλάδα. Η CAPA δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επαγγελματικό δίκτυο. Δημιουργήθηκε ως μια κοινότητα ανθρώπων που πιστεύουν ότι οι εταιρικές υποθέσεις μπορούν να αποτελέσουν μοχλό ανάπτυξης, διασύνδεσης και επιρροής. Επαγγελματίες που πιστεύουν ότι η συνέπεια έργων και λόγου, η ανταλλαγή γνώσης, η δεοντολογία και η διαρκής ανάπτυξη δεξιοτήτων δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση για έναν κλάδο που θέλει να έχει καίριο ρόλο στο μέλλον των επιχειρήσεων. Το πιο ουσιαστικό κομμάτι της CAPA είναι οι ομάδες εργασίας που φέρνουν κοντά τα μέλη μας να συνδράμουν στη δημιουργία αξίας. Ανάμεσα στα διάφορα workstreams της Ένωσης, δημιουργήθηκε φέτος και το Sustainability Explained, μια ομάδα ανθρώπων από διαφορετικά επαγγελματικά υπόβαθρα που μοιράζονται μια κοινή παρατήρηση: Η βιωσιμότητα, παρότι βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, παραμένει συχνά δυσνόητη για τους περισσότερους ανθρώπους. Ας το παραδεχτούμε. Η βιωσιμότητα έχει αποκτήσει τη δική της διάλεκτο. ESG, CSRD, Double Materiality, Net Zero, Due Diligence, Taxonomy. Έννοιες σημαντικές, αλλά συχνά αποκομμένες από την καθημερινότητα των ανθρώπων. Όροι που πολλές φορές δημιουργούν περισσότερη απόσταση παρά κατανόηση. Όπως μας αρέσει να τοποθετούμε το ζήτημα: «Όταν χρειάζεσαι λεξικό για να καταλάβεις τι σημαίνει βιωσιμότητα, κάτι έχει πάει στραβά».

Εταιρικές Υποθέσεις: Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, η μεγαλύτερη αξία δεν είναι να μιλάμε περισσότερο. Είναι να εξηγούμε καλύτερα.

Η αλήθεια είναι ότι οι άνθρωποι δεν συνδέονται με ακρωνύμια και δυσνόητους τεχνικούς όρους. Συνδέονται με ιστορίες. Δεν θυμούνται εύκολα ορισμούς. Θυμούνται εμπειρίες, παραδείγματα και καταστάσεις που αγγίζουν τη δική τους πραγματικότητα. Γι’ αυτό εργαζόμαστε πάνω σε μια σχετικά απλή, αλλά φιλόδοξη ιδέα: τη δημιουργία ενός ανοιχτού «wiki» βιωσιμότητας. Ενός ζωντανού λεξικού που επιχειρεί να εξηγεί βασικές έννοιες μέσα από ανθρώπινες ιστορίες, παραδείγματα της καθημερινότητας και πραγματικές επιχειρηματικές περιστάσεις. Προσπαθούμε να αποδώσουμε με απλή καθημερινή γλώσσα έννοιες όπως το ανθρακικό αποτύπωμα, η διαφθορά, η σύγκρουση συμφερόντων, η επιχειρηματική ηθική ή το whistleblowing. Απευθυνόμαστε σε ένα ευρύ ακροατήριο, από δημοσιογράφους, επιχειρηματίες, νέους εργαζόμενους ή ακόμα και πολίτες που δεν έχουν κάποια επαγγελματική ενασχόληση με το ESG. Γιατί τα θέματα βιωσιμότητας δεν αφορούν μόνο τους ειδικούς. Είναι πρωτίστως θέματα που αφορούν το σύνολο της επιχειρηματικότητας και της κοινωνίας εν γένει. Και εδώ ίσως βρίσκεται η βαθύτερη αποστολή των Corporate Affairs στη σημερινή εποχή. Όχι μόνο να επικοινωνούν. Όχι μόνο να διαχειρίζονται τη φήμη. Αλλά να λειτουργούν ως «μεταφραστές». Να γεφυρώνουν τον κόσμο των επιχειρήσεων με τον κόσμο των ανθρώπων. Να μετατρέπουν την πολυπλοκότητα σε κατανόηση και την πληροφορία σε εμπιστοσύνη. Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, η μεγαλύτερη αξία δεν είναι να μιλάμε περισσότερο. Είναι να εξηγούμε καλύτερα. Ίσως η πραγματική πρόοδος να ξεκινά ακριβώς εκεί: τη στιγμή που η εταιρική επικοινωνία δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει, αλλά να υποστηρίξει με υπευθυνότητα όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να καταλάβουν τι πραγματικά συμβαίνει.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ●

Η συμμόρφωση δεν αρκεί για την ανταγωνιστικότητα Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εταιρικής Βιωσιμότητας του Ελληνο-Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου και μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Επαγγελματιών Εταιρικών Υποθέσεων, Πάκης Παπαδημητρίου, μιλά για τη βιωσιμότητα μετά το Omnibus Στην Αλεξάνδρα Λεφοπούλου

Η

εταιρική βιωσιμότητα περνά περίοδο ουσιαστικής δοκιμασίας. Το πεδίο της υποχρεωτικής αναφοράς έχει περιοριστεί, το ESG πολιτικοποιείται στις ΗΠΑ και οι επιχειρήσεις επανεξετάζουν ποια στοιχεία της βιωσιμότητας παραμένουν πραγματικά στη στρατηγική τους. Ο Πάκης Παπαδημητρίου, πρόεδρος της Επιτροπής Εταιρικής Βιωσιμότητας του Ελληνο-Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου και μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Επαγγελματιών Εταιρικών Υποθέσεων, υποστηρίζει ότι η αγορά δεν περιμένει τον νομοθέτη και ότι η ουσία της βιωσιμότητας φαίνεται στις επενδύσεις, στην εφοδιαστική αλυσίδα, στη διαχείριση κινδύνων και στην πρόσβαση σε κεφάλαια. Έχετε παρακολουθήσει την εξέλιξη της εταιρικής υπευθυνότητας σε ένα στρατηγικό και μετρήσιμο πεδίο. Καθώς το βάρος περνά στους στόχους, στα δεδομένα και στις γνωστοποιήσεις, τι δεν πρέπει να χαθεί από τον αξιακό πυρήνα της; Και πού φαίνεται αν μια επιχείρηση την έχει ενσωματώσει ή απλώς έχει οργανώσει καλύτερα την επικοινωνία της; «Τα τελευταία είκοσι χρόνια, η εταιρική υπευθυνότητα εξελίσσεται μαζί με την οικονομία και τις κοινωνικές προσδοκίες. Κάποτε η ΕΚΕ στηριζόταν κυρίως στην καλή εταιρική συμπεριφορά και στη θετική κοινωνική επίδραση, παραμένοντας συχνά αποσυνδεδεμένη από την κύρια επιχειρηματική δραστηριότητα. Η μεγάλη πρόοδος είναι ότι η βιωσιμότητα απέκτησε στόχους, δείκτες και λογοδοσία. Τα δεδομένα είναι απαραίτητα, αλλά, χωρίς τη χρήση τους στη λήψη αποφάσεων, δεν αποκτούν πραγματική αξία. Η διαφορά ανάμεσα σε μια εταιρεία που έχει ενσωματώσει την υπευθυνότητα στο μοντέλο λειτουργίας της και σε μία

24

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Για αρκετές επιχειρήσεις, η βιωσιμότητα είχε συνδεθεί υπερβολικά με τη συμμόρφωση. Όταν μειώθηκε η κανονιστική πίεση, είδαμε σε πολλές περιπτώσεις το ενδιαφέρον να εξαφανίζεται εν μια νυκτί.

που έχει οργανώσει κυρίως την επικοινωνία της φαίνεται στις δύσκολες στιγμές. Αυτό που δεν πρέπει να χαθεί είναι η αναγνώριση ότι καμία επιχείρηση δεν λειτουργεί σε κενό. Η επιτυχία της εξαρτάται από τη σχέση της με τους ανθρώπους της, τις κοινότητες, το φυσικό περιβάλλον και την εμπιστοσύνη των αγορών. Η εξέλιξη του αντικειμένου αφορά πλέον την αμφίδρομη ανθεκτικότητα: τόσο την ικανότητα της επιχείρησης να προσαρμόζεται στις κρίσεις όσο και την ανθεκτικότητα της κοινωνίας που τη φιλοξενεί».

Με το Omnibus I περιορίστηκε σημαντικά το πεδίο εφαρμογής της CSRD. Όταν υποχωρεί η υποχρέωση αναφοράς, τι κρατά ενεργή τη βιωσιμότητα; Αρκούν η πίεση της αγοράς, η αυτοδέσμευση και η κουλτούρα της διοίκησης ή τώρα θα φανεί ποιες επιχειρήσεις είχαν πραγματικά ενσωματώσει τη βιωσιμότητα και ποιες είχαν οργανώσει μόνο τη συμμόρφωσή τους; «Η συζήτηση γύρω από το Omnibus αποκάλυψε μια ενδιαφέρουσα αλήθεια. Για αρκετές επιχειρήσεις, η βιωσιμότητα είχε συνδεθεί υπερβολικά με τη συμμόρφωση. Όταν μειώθηκε η κανονιστική πίεση, είδαμε σε πολλές περιπτώσεις το ενδιαφέρον να εξαφανίζεται εν μια νυκτί.

Οι επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν τη βιωσιμότητα αποκλειστικά ως διοικητική υποχρέωση δεν αντιλαμβάνονται το πραγματικό διακύβευμα. Όσες την έχουν συνδέσει με την ανταγωνιστικότητα, τη διαχείριση κινδύνων, την πρόσβαση σε κεφάλαια, την επιχειρηματική συνέχεια και την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων θα συνεχίσουν να επενδύουν. Η αγορά δεν περιμένει τον νομοθέτη. Το να είσαι νόμιμος δεν σε κάνει ανταγωνιστικό. Το μέλλον δεν αφορά το ποιος συμμορφώνεται καλύτερα, αλλά το ποιος έχει κατανοήσει ότι η βιωσιμότητα αποτελεί εργαλείο προσαρμογής και δημιουργίας αξίας. Η παραγωγικότητα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την αξιόπιστη λογοδοσία, την πράσινη μετάβαση και τη διαχείριση των κινδύνων που συνδέονται με το κλίμα και τη βιοποικιλότητα». Στις ΗΠΑ, το ESG βρίσκεται στο επίκεντρο πολιτικής αμφισβήτησης και η SEC έχει προτείνει την ανάκληση των κανόνων του 2024 για τις κλιματικές γνωστοποιήσεις. Την ίδια στιγμή, τα πρότυπα του ISSB κερδίζουν έδαφος διεθνώς. Πρόκειται για πραγματικό διατλαντικό χάσμα ή για διαφορετικές διαδρομές προς την ίδια ανάγκη για συγκρίσιμη πληροφορία; Τι σημαίνει αυτό για μια ελληνική επιχείρηση που δραστηριοποιείται και στις δύο αγορές; «Στις ΗΠΑ η συζήτηση για το ESG έχει αποκτήσει έντονα πολιτικά χαρακτηριστικά. Στην Ευρώπη η προσέγγιση παραμένει περισσότερο κανονιστική και θεσμική. Κάτω, όμως, από την επιφάνεια, οι βασικές επιχειρηματικές ανάγκες παραμένουν ίδιες. Οι τράπεζες θα συνεχίσουν να θέλουν να κατανο-

Πάκης Παπαδημητρίου: Η αγορά δεν περιμένει τον νομοθέτη. Το να είσαι νόμιμος δεν σε κάνει ανταγωνιστικό.

ούν τον κίνδυνο, οι επενδυτές να ζητούν συγκρίσιμα δεδομένα και οι μεγάλοι πελάτες να απαιτούν διαφάνεια στην αλυσίδα αξίας τους. Δεν βλέπουμε τόσο μια σύγκρουση στόχων, όσο διαφορετικές διαδρομές προς τον ίδιο προορισμό. Τα πρότυπα του ISSB κερδίζουν έδαφος ακριβώς επειδή επιχειρούν να δημιουργήσουν μια κοινή γλώσσα για τις αγορές. Και εδώ θα μου επιτρέψετε μια πρόβλεψη: η πάντα ορθολογιστική οικονομία των ΗΠΑ θα επιστρέψει πολύ σύντομα στις αξίες της βιωσιμότητας και στη λογική του risk-based ESG, για τον απλούστατο λόγο ότι είναι good business. Το πρόβλημα το έχουμε στην Ευρώπη, όπου, αφού δημιουργήσαμε με την Πράσινη Συμφωνία ένα όραμα για τον πλανήτη, βιαστήκαμε να το αποδυναμώσουμε. Φοβάμαι ότι ο χρόνος ανάκαμψης θα είναι βασανιστικά αργός». Δίπλα στο greenwashing έχει αναδειχθεί το greenhushing, η επιλογή δηλαδή να «επικοινωνούνται» λιγότερες πρωτοβουλίες βιωσιμότητας. Πότε αυτή η αυτοσυγκράτηση είναι υπεύθυνη και πότε δημιουργεί έλλειμμα διαφάνειας; Πώς πρέπει να συνεργάζονται οι αρμόδιες λειτουργίες πριν από έναν περιβαλλοντικό ή κοινωνικό ισχυρισμό και ποιο είναι το ρίσκο όταν μια επιχείρηση λέει περισσότερα από όσα μπορεί να αποδείξει; «Η εμφάνιση του greenhushing αποτελεί, σε μεγάλο βαθμό, αντίδραση στον φόβο του greenwashing. Πολλές επιχειρήσεις προτιμούν πλέον να επικοινωνούν λιγότερα από όσα κάνουν, επειδή φοβούνται ότι θα αμφισβητηθούν. Όταν, όμως, μια εταιρεία σταματά να δημοσιοποιεί ουσιαστικές πληροφορίες για τις επιδόσεις της, δημιουργείται πρόβλημα διαφάνειας.

Η λύση βρίσκεται στη συνεργασία των διαφορετικών λειτουργιών μέσα στην επιχείρηση, οι οποίες οφείλουν να συντονίζονται πριν από κάθε δημοσιοποίηση. Και εδώ Η πάντα πρέπει να αναγνωρίζεται ο ορθολογιστική κρίσιμος ρόλος των Corporate οικονομία Affairs ως ενορχηστρωτή των των ΗΠΑ εταιρικών θέσεων μέσα στην θα επιστρέψει επιχείρηση. πολύ σύντομα Οι επιχειρήσεις κρίνονται στις αξίες της καθημερινά από το κατά πόσο βιωσιμότητας κατανοούν το περιβάλλον τους, και στη λογική διαχειρίζονται τους κινδύνους του risk-based και επικοινωνούν με διαφάνεια ESG, για τις δεσμεύσεις και τις επιδόσεις τους. Το μεγαλύτερο ρίσκο δεν τον απλούστατο είναι να πεις λίγα. Είναι να πεις λόγο ότι είναι περισσότερα από όσα μπορείς good business. να αποδείξεις. Στην εποχή της ψηφιακής πληροφόρησης, η αξιοπιστία χτίζεται αργά, αλλά μπορεί να χαθεί μέσα από μία μόνο ανάρτηση». Η πραγματική δοκιμασία της βιωσιμότητας έρχεται όταν συναντά τον προϋπολογισμό, τον χρόνο και την εμπορική πίεση. Πότε αποκτά ουσιαστικό βάρος στη λήψη αποφάσεων και πότε οι αρμόδιοι καλούνται απλώς να τεκμηριώσουν εκ των υστέρων μια απόφαση που έχει ήδη ληφθεί; Σε ποιες επιλογές φαίνεται αν συμμετέχει στη στρατηγική ή παραμένει υποστηρικτική λειτουργία; «Όσο η βιωσιμότητα περιορίζεται στην παραγωγή

εκθέσεων ή στη διαχείριση δεικτών, παραμένει υποστηρικτική λειτουργία. Όταν, όμως, συμμετέχει στην αξιολόγηση επενδύσεων, στην ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών, στη διαχείριση κινδύνων ή στον σχεδιασμό της εφοδιαστικής αλυσίδας, αποκτά πραγματικό στρατηγικό βάρος. Η πιο αποκαλυπτική δοκιμασία αφορά την επιχειρηματική συνέχεια. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η ενεργειακή στρατηγική, η διαφοροποίηση των προμηθευτών και η προστασία κρίσιμων υποδομών δεν είναι ζητήματα επικοινωνίας. Είναι επιλογές που επηρεάζουν άμεσα την ικανότητα μιας εταιρείας να λειτουργεί και να αναπτύσσεται στο μέλλον. Όταν η βιωσιμότητα περιορίζεται στο να εξηγεί αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί, η επιχείρηση σπαταλά τη στρατηγική αξία μιας εξαιρετικά χρήσιμης λειτουργίας». Στη βιώσιμη χρηματοδότηση, πότε τα δεδομένα μιας επιχείρησης παύουν να αποτελούν υποχρέωση αναφοράς και γίνονται τεκμήριο αξιοπιστίας, ικανό να επηρεάσει την αξιολόγηση κινδύνου, τους όρους χρηματοδότησης ή τη θέση της στην αλυσίδα αξίας; Τι πρέπει να κατανοήσουν οι CEO και τα διοικητικά συμβούλια; «Σήμερα το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στην ποιότητα των πληροφοριών και στην ικανότητα μιας επιχείρησης να τεκμηριώνει όσα ισχυρίζεται. Για τις τράπεζες και τους επενδυτές, τα δεδομένα βιωσιμότητας αποτελούν πλέον μέρος της αξιολόγησης κινδύνου. Εξετάζεται κατά πόσο μια επιχείρηση μπορεί να διαχειριστεί τους κλιματικούς κινδύνους, τις κανονιστικές εξελίξεις, το ανθρώπινο κεφάλαιο και τα ζητήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Καθώς οι τράπεζες και οι ασφαλιστικές εταιρείες ενσωματώνουν ολοένα περισσότερο τους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς κινδύνους στις αξιολογήσεις τους, η αξιοπιστία των στοιχείων βιωσιμότητας θα λειτουργεί ως ένδειξη επιχειρηματικής υγείας και διοικητικής επάρκειας. Το σημαντικότερο μήνυμα προς τους CEO και τα διοικητικά συμβούλια είναι ότι η βιωσιμότητα αφορά την ποιότητα της διοίκησης. Οι επιχειρήσεις που θα ξεχωρίσουν θα είναι εκείνες που κατανοούν τους κινδύνους, αναγνωρίζουν τις ευκαιρίες καινοτομίας και δημιουργούν ανθεκτική αξία σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας».

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

25

26

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Το ευρωπαϊκό ESG reset Τι αλλάζει στους κανόνες, στα δεδομένα και στη διακυβέρνηση

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

27

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

28

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Η ΕΥΡΏΠΗ ΞΑΝΑΓΡΆΦΕΙ ΤΟΥΣ ΚΑΝΌΝΕΣ, ΌΧΙ ΤΟΝ ΣΚΟΠΌ Καθώς οι Βρυξέλλες μπαίνουν στην τελική φάση διαμόρφωσης των απλοποιημένων προτύπων, το reset της βιωσιμότητας υπόσχεται λιγότερο βάρος και κρίνεται στην αξιοπιστία των δεδομένων Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Γ

ια μία δεκαετία η Ευρώπη πρόσθετε κανόνες βιωσιμότητας. Τώρα αφαιρεί. Με τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας στην τελική ευθεία, το ESG reset, δηλαδή η θεσμική αναπροσαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου βιωσιμότητας, παρουσιάζεται ως απλούστευση και ανταγωνιστικότητα. Πίσω από τη λέξη «απλούστευση», όμως, βρίσκεται μια σύνθετη θεσμική μάχη: επιχειρηματικοί φορείς ζητούν λιγότερο βάρος, επενδυτές περισσότερη συγκρίσιμη πληροφορία, οι ΜμΕ προστασία από τη μετακύλιση απαιτήσεων και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί προσπαθούν να κρατήσουν την ισορροπία. Το ESG δεν χάνει τον σκοπό του. Ξαναγράφει τον τρόπο με τον οποίο ζητείται η απόδειξη. Η αναπροσαρμογή δεν είναι πια πρόβλεψη. Συμβαίνει μπροστά μας. Στις 6 Μαΐου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε σε δημόσια διαβούλευση τα αναθεωρημένα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας (European Sustainability Reporting Standards - ESRS) και το νέο εθελοντικό πρότυπο για μικρότερες επιχειρήσεις. Η διαβούλευση έκλεισε στις 3 Ιουνίου και η Επιτροπή προχωρά στην υιοθέτηση των σχετικών κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, με στόχο τα τέλη Ιουνίου ή τις αρχές Ιουλίου, πριν από τον προβλεπόμενο έλεγχο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Με απλά λόγια: τη στιγμή που διαμορφώνεται αυτή η έκδοση, η νέα εφαρμοστική αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής βιωσιμότητας παίρνει σχήμα. Δεν πρόκειται για τεχνική υποσημείωση. Πρόκειται για αλλαγή ισορροπίας. Η Ευρώπη δεν επιχειρεί να διαγράψει το ESG. Προσπαθεί να το ξαναγράψει με λιγότερο διοικητικό κόστος, λιγότερη πολυπλοκότητα και μεγαλύτερη έμφαση στη χρήσιμη πληροφορία. Αυτό είναι το ESG reset: η θεσμική αναπροσαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου βιωσιμότητας μετά την περίοδο κανονιστικής επέκτασης. Το ερώτημα είναι αν αυτή η διόρθωση θα κάνει το πλαίσιο πιο εφαρμόσιμο ή αν θα αφήσει την αγορά με λιγότερη ορατότητα σε μια περίοδο όπου το ρίσκο κοστίζει ακριβά.

►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

29

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

Jörgen Warborn, εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το Omnibus (απόδοση δημόσιας τοποθέτησής του)

Η Ευρώπη μένει πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα στον παγκόσμιο αγώνα ανταγωνιστικότητας. Χρειάζεται λιγότερη γραφειοκρατία και λιγότερα βάρη, ιδίως για τις ΜμΕ.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ESG

Γιατί άλλαξε ο τόνος Η αφετηρία δεν ήταν μόνο κανονιστική. Ήταν πολιτική και οικονομική. Μετά την έκθεση Draghi για την ανταγωνιστικότητα και τη γενικότερη ευρωπαϊκή ανησυχία για ανάπτυξη, παραγωγικότητα και βιομηχανική αντοχή, η συζήτηση για τη βιωσιμότητα άλλαξε τόνο. Η Ευρώπη άρχισε να αναρωτιέται όχι αν χρειάζεται βιώσιμη μετάβαση, αλλά αν ο τρόπος με τον οποίο τη ρύθμισε έγινε υπερβολικά βαρύς για την πραγματική οικονομία. Το Omnibus γεννήθηκε μέσα σε αυτό το κλίμα. Η Επιτροπή και το Συμβούλιο το παρουσίασαν ως προσπάθεια μείωσης του κανονιστικού βάρους, περιορισμού της γραφειοκρατίας και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας. Το μήνυμα προς τις επιχειρήσεις ήταν σαφές: οι κανόνες πρέπει να γίνουν πιο στοχευμένοι, πιο αναλογικοί και πιο εφαρμόσιμοι. Ιδίως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν μπορούν να σηκώσουν ένα σύστημα reporting σχεδιασμένο για μεγάλους ομίλους. Η αλλαγή αποτυπώνεται σε σκληρές τομές. Το πεδίο της Οδηγίας για την Υποβολή Εκθέσεων Βιωσιμότητας από τις Επιχειρήσεις (Corporate Sustainability Reporting Directive - CSRD) περιορίζεται, με νέο όριο υπαγωγής για επιχειρήσεις με περισσότερους από 1.000 εργαζομένους και καθαρό ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 450 εκατ. ευρώ. Οι εισηγμένες μικρομεσαίες βγαίνουν από το υποχρεωτικό πεδίο. Στη δέουσα επιμέλεια (due diligence), η Οδηγία για τη Δέουσα Επιμέλεια των Επιχειρήσεων ως προς τη Βιωσιμότητα (Corporate Sustainability Due Diligence Directive CSDDD) περιορίζεται ακόμη περισσότερο, σε πολύ μεγάλες επιχειρήσεις, με πάνω από 5.000 εργαζομένους και πάνω από 1,5 δισ. ευρώ καθαρό κύκλο εργασιών. Η πολιτική υπόσχεση είναι απλή: λιγότερο βάρος, περισσότερη ανάπτυξη, περισσότερος χώρος για επένδυση. Η δύσκολη ερώτηση είναι άλλη: Πόση απλούστευση μπορεί να αντέξει το ευρωπαϊκό πλαίσιο χωρίς να χάσει την αξιοπιστία του; Ίδια λέξη, δύο αναγνώσεις Εδώ αρχίζει η διχογνωμία. Για τη γραμμή της ανταγωνιστικότητας, η απλούστευση είναι επιστροφή στην κοινή λογική. Η Ευρώπη, λένε οι υποστηρικτές της, δεν μπορεί να ζητά από τις επιχειρήσεις της να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο περιβάλλον υψηλού ενεργειακού κόστους, γεωπολιτικής αστάθειας και επενδυτικής πίεσης, ενώ ταυτόχρονα τις επιβαρύνει με έναν όγκο αναφορών που συχνά ξεπερνά τη διοικητική τους ικανότητα. Απέναντι, θεσμικοί επενδυτές και φορείς βιώσιμης χρηματοδότησης δεν αντιδρούν στην απλούστευση ως τέτοια. Αντιδρούν στον κίνδυνο να χαθεί η πληροφορία που χρειά-

30

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Η απλούστευση μειώνει τον όγκο, όχι την ανάγκη λογοδοσίας. Η ανάγκη τεκμηρίωσης δεν εξαφανίζεται.

ζεται για να αποτιμηθούν ρίσκο, μετάβαση και ανθεκτικότητα. Αν το υποχρεωτικό πεδίο περιοριστεί πολύ και το όριο στην αλυσίδα αξίας μείνει ασαφές, οι επενδυτές θα βρεθούν μπροστά σε κενά δεδομένων. Και τα κενά δεδομένων δεν εξαφανίζουν το ρίσκο. Το κάνουν ακριβότερο. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το κόστος δεν εξαφανίζεται. Μετακινείται. Ό,τι δεν παράγεται ως συγκρίσιμη πληροφορία στο reporting θα πρέπει να αναζητηθεί αργότερα σε ελέγχους δέουσας επιμέλειας (due diligence), τραπεζικά ερωτηματολόγια, αξιολογήσεις προμηθευτών, αξιολογήσεις ESG (ESG ratings) ή αιτήματα πληροφόρησης από επενδυτές (investor requests). Για τις επιχειρήσεις, η μείωση του reporting burden μπορεί να είναι πραγματική. Για την αγορά, όμως, το information gap παραμένει κόστος. Και σε αγορές όπου το κεφάλαιο τιμολογεί την αβεβαιότητα, η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων δεν είναι ουδέτερη. Ανάμεσα στις δύο αναγνώσεις κινούνται οι θεσμοί. Η Επιτροπή ζητά πιο σύντομα και πιο καθαρά πρότυπα. Η Ευρωπαϊκή Συμβουλευτική Ομάδα για τη Χρηματοοικονομική Αναφορά (European Financial Reporting Advisory Group - EFRAG) λειτουργεί ως τεχνικός κόμβος για την αναθεώρηση. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (European Securities and Markets Authority - ESMA) στηρίζει τον στόχο της απλούστευσης, αλλά ζητά στοχευμένες προσαρμογές ώστε η πληροφορία να παραμένει χρήσιμη για επενδυτές και εποπτεία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ισορροπούν ανάμεσα στην πολιτική πίεση για ανταγωνιστικότητα και στην ανάγκη να μη χαθεί η θεσμική αξιοπιστία, που

η ίδια η Ευρώπη έχτισε τα τελευταία χρόνια. Το ESG reset, επομένως, δεν είναι μόνο μάχη lobbies. Είναι θεσμική επαναδιαπραγμάτευση του ποιος ορίζει την εταιρική αξιοπιστία στην Ευρώπη: ο νόμος, η αγορά, ο επενδυτής, ο πελάτης ή η ίδια η διοίκηση. Η ιδιαιτερότητα αυτής της φάσης είναι ότι οι πιέσεις δεν προέρχονται μόνο από τα κλασικά επιχειρηματικά lobbies. Έρχονται από θεσμικά οργανωμένα οικοσυστήματα με διαφορετικές αφετηρίες: βιομηχανικές ενώσεις που βλέπουν το reporting ως κόστος ανταγωνιστικότητας, τραπεζικούς και επενδυτικούς φορείς που χρειάζονται συγκρίσιμα στοιχεία για να τιμολογήσουν τον κίνδυνο, φορείς των ΜμΕ που ζητούν προστασία από απαιτήσεις σχεδιασμένες για μεγάλους ομίλους, αλλά και φορείς θέσπισης προτύπων (standard-setters) και εποπτικές αρχές που δεν θέλουν η απλούστευση να μετατραπεί σε κενό πληροφόρησης. Αυτή η θεσμική πολυφωνία εξηγεί γιατί το Omnibus δεν μπορεί να διαβαστεί μόνο ως «χαλάρωση». Είναι μια προσπάθεια ανακατανομής του κόστους συμμόρφωσης και, ταυτόχρονα, του δικαιώματος στην πληροφορία. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος κερδίζει λιγότερες υποχρεώσεις. Είναι ποιος θα έχει τελικά την πληροφορία που χρειάζεται για να αποφασίζει, να χρηματοδοτεί, να ασφαλίζει, να αγοράζει ή να επενδύει. Το πολιτικό και θεσμικό αποτύπωμα Πίσω από τη λέξη «απλούστευση» χωρούν διαφορετικές ατζέντες. Οι επιχειρηματικοί φορείς πίεσαν για μικρότερο κόστος συμμόρφωσης. Οι ΜμΕ ζήτησαν προστασία από απαιτήσεις σχεδιασμένες για μεγάλους ομίλους. Οι επενδυτές προειδοποίησαν ότι η υπερβολική ►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ESG

αποδυνάμωση θα πλήξει τη συγκρισιμότητα. Οι θεσμοί προσπάθησαν να μετατρέψουν αυτή την πίεση σε κανόνα χωρίς να αδειάσουν το περιεχόμενο του πλαισίου. Υπήρξε και εξωτερική διάσταση. Η ευρωπαϊκή βιωσιμότητα δεν είναι πια εσωτερική υπόθεση των Βρυξελλών. Επηρεάζει πολυεθνικές, εισαγωγές, ενεργειακές ροές, τρίτες χώρες, προμηθευτές και διεθνείς αλυσίδες αξίας. Γι’ αυτό και η συζήτηση για την CSRD, την CSDDD και το όριο στη μετακύλιση απαιτήσεων στην αλυσίδα αξίας (value chain cap) έγινε πεδίο γεωοικονομικής πίεσης. Αυτό είναι το πολιτικό αποτύπωμα του Omnibus: η βιωσιμότητα δεν εγκαταλείπεται, αλλά επανατιμολογείται διοικητικά, οικονομικά και θεσμικά. Η Ευρώπη προσπαθεί να προστατεύσει την ανταγωνιστικότητά της χωρίς να χάσει το ρυθμιστικό της πλεονέκτημα: την ικανότητα να ορίζει κανόνες που ταξιδεύουν πέρα από τα σύνορά της. Το ESG μετά το reset γίνεται λιγότερο θέμα όγκου και περισσότερο θέμα οργανωτικής ωριμότητας.

Pierre Garrault, Ευρωπαϊκό Φόρουμ Βιώσιμων Επενδύσεων (European Sustainable Investment Forum - Eurosif))

«Ο περιορισμός του πεδίου της CSRD σε περίπου 3.000 μεγάλες εταιρείες, μαζί με ένα ασαφές όριο αλυσίδας αξίας, θα δημιουργήσει σοβαρές προκλήσεις διαθεσιμότητας δεδομένων για τους επενδυτές».

32

Τι μένει όρθιο Το πιο χρήσιμο που μπορεί να κρατήσει μια επιχείρηση είναι τι δεν αλλάζει. Η απλούστευση μειώνει τον όγκο, όχι την ανάγκη λογοδοσίας. Η διπλή ουσιαστικότητα παραμένει ο μεθοδολογικός κορμός της ευρωπαϊκής προσέγγισης, έστω με απλοποιημένη εφαρμογή. Η ανάγκη τεκμηρίωσης δεν εξαφανίζεται. Η σχέση ανάμεσα στη βιωσιμότητα, το ρίσκο, τη χρηματοδότηση και τη διοικητική ευθύνη γίνεται πιο άμεση. Οι τράπεζες συνεχίζουν να ζητούν στοιχεία για κλιματικό και ESG ρίσκο. Οι επενδυτές συνεχίζουν να χρειάζονται συγκρίσιμη πληροφόρηση για να αποτιμήσουν ποιότητα διοίκησης, transition risk και ανθεκτικότητα. Οι ασφαλιστές, οι οίκοι αξιολόγησης, οι πελάτες και οι μεγάλοι όμιλοι εξακολουθούν να αναζητούν ενδείξεις αξιοπιστίας. Η αγορά δεν σταματά εκεί όπου σταματά ο νόμος. Μπορεί μια εταιρεία να μην υποχρεούται πλέον να δημοσιεύει πλήρη έκθεση. Μπορεί όμως να χρειάζεται να απαντήσει σε τράπεζα, πελάτη ή επενδυτή με στοιχεία που στέκουν. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το νέο εθελοντικό πρότυπο και το όριο στη μετακύλιση απαιτήσεων στην αλυσίδα αξίας (value chain cap) επιχειρούν να περιορίσουν την ανεξέλεγκτη μεταφορά απαιτήσεων από τις μεγάλες επιχειρήσεις προς τις μικρότερες. Όμως δεν καταργούν κάθε αίτημα πληροφόρησης. Η μικρότερη εταιρεία που θέλει χρηματοδότηση, συμμετοχή σε έργο, συνεργασία με μεγάλο πελάτη ή πρόσβαση σε διεθνή αγορά θα συνεχίσει να χρειάζεται ένα βασικό ESG αρχείο: ενέργεια, εκπομπές όπου είναι ουσιώδεις, πολιτικές εργασίας, στοιχεία διακυβέρνησης, προμηθευτές, πιστοποιήσεις, κινδύνους και τεκμηρίωση ισχυρισμών.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Λιγότερος όγκος, περισσότερη απόδειξη Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που αντέχει και στις δύο αναγνώσεις, είναι αυτό: η εποχή της εξαντλητικής αναφοράς υποχωρεί. Η εποχή της ουσιαστικής απόδειξης αρχίζει. Τα αναθεωρημένα ESRS κινούνται προς μεγάλη μείωση των σημείων δεδομένων και απλούστερη αξιολόγηση ουσιαστικότητας. Αυτό μπορεί να είναι θετικό, αν οδηγήσει σε λιγότερη γραφειοκρατία και καλύτερη πληροφορία. Μπορεί όμως να είναι προβληματικό, αν οι επιχειρήσεις το διαβάσουν ως άδεια αδράνειας ή αν η αγορά βρεθεί χωρίς αρκετά συγκρίσιμα δεδομένα για να αξιολογήσει ρίσκο. Για τα Διοικητικά Συμβούλια, το reset δεν σημαίνει χαλάρωση εποπτείας. Σημαίνει καθαρότερη ευθύνη για το τι είναι ουσιώδες. Για τους γενικούς διευθυντές, σημαίνει ότι η βιωσιμότητα περνά από την κανονιστική συμμόρφωση στη στρατηγική προτεραιοποίηση. Για τους CFOs, ότι η ποιότητα των ESG δεδομένων επηρεάζει χρηματοδότηση, πιστωτική εικόνα και κόστος κεφαλαίου. Για τις ομάδες βιωσιμότητας, ότι η νέα φάση δεν ζητά περισσότερα αρχεία, αλλά

“

Το πεδίο της Οδηγίας για την Υποβολή Εκθέσεων Βιωσιμότητας από τις Επιχειρήσεις (CSRD) περιορίζεται, με νέο όριο υπαγωγής για επιχειρήσεις με περισσότερους από 1.000 εργαζομένους και καθαρό ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 450 εκατ. ευρώ.

καλύτερες συνδέσεις με το επιχειρηματικό μοντέλο. Για τις ΜμΕ, ότι το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψουν το reporting των μεγάλων, αλλά να οργανώσουν όσα πραγματικά θα τους ζητήσει η αγορά. Αυτό αλλάζει και τη δουλειά των ίδιων των ομάδων ESG. Η νέα φάση δεν θα ανταμείψει απαραίτητα εκείνον που συλλέγει τα περισσότερα στοιχεία, αλλά εκείνον που μπορεί να εξηγήσει ποια στοιχεία έχουν σημασία και γιατί. Η ποιότητα των δεδομένων γίνεται ζήτημα διοίκησης: ποιος τα παράγει, ποιος τα ελέγχει, ποιος τα συνδέει με οικονομικούς δείκτες, ποιος τα χρησιμοποιεί σε αποφάσεις και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν γίνονται δημόσιοι ισχυρισμοί. Για μια μεγάλη επιχείρηση, αυτό σημαίνει καλύτερη εσωτερική αρχιτεκτονική ανάμεσα στη βιωσιμότητα (sustainability), την οικονομική διεύθυνση (finance), τη διαχείριση κινδύνων (risk), τη νομική διεύθυνση (legal), τις προμήθειες (procurement) και τη λειτουργία της επιχείρησης (operations). Για μια μικρομεσαία, σημαίνει κάτι πιο απλό αλλά όχι λιγότερο κρίσιμο: να ξέρει ποια βασικά δεδομένα θα της ζητηθούν, από ποιον και με ποια τεκμηρίωση. Το ESG μετά το reset γίνεται λιγότερο θέμα όγκου και περισσότερο θέμα οργανωτικής ωριμότητας. Το νέο ερώτημα για τη διοίκηση δεν είναι αν υποχρεούται να δημοσιεύσει περισσότερες σελίδες. Είναι αν μπορεί να σταθεί απέναντι σε τράπεζα, επενδυτή, πελάτη, προμηθευτή ή εργαζόμενο με στοιχεία που αντέχουν στον έλεγχο. Η επιχείρηση μπορεί να βγαίνει από το υποχρεωτικό reporting. Δεν βγαίνει όμως από την ανάγκη να αποδεικνύει ότι είναι αξιόπιστη, χρηματοδοτήσιμη και ανθεκτική

Πειραιώς: Το ΕSG ως εργαλείο επιχειρηματικού μετασχηματισμού Έμφαση στην υποστήριξη των μικρών και μεσαίων εταιρειών για την προσαρμογή τους στη νέα πραγματικότητα

Η

όλο και ευρύτερη και πιο ουσιαστική ενσωμάτωση κριτηρίων ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία, Διακυβέρνηση) στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και λειτουργίες έχει ήδη δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον για την οικονομία και το επιχειρείν, επιφέροντας σημαντικές αλλαγές και μετασχηματισμούς. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον χρηματοπιστωτικό τομέα, είναι διεθνώς παραδεκτό ότι ο ρόλος του στις διαδικασίες αυτές είναι κομβικός. Οι τράπεζες μπορούν να κατευθύνουν κεφάλαια προς βιώσιμες επενδύσεις, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, έργα ενεργειακής μετάβασης και κοινωνικά υπεύθυνες επιχειρηματικές δραστηριότητες, ενώ παράλληλα μπορούν να περιορίσουν την έκθεσή τους σε δραστηριότητες με υψηλούς περιβαλλοντικούς ή κοινωνικούς κινδύνους. Έτσι, μπορούν να εξελίσσονται σε οικονομικά και κοινωνικά υπεύθυνους οργανισμούς και σε κρίσιμους παράγοντες βιώσιμης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Η Πειραιώς αντιμετωπίζει το πλαίσιο ESG ως ένα στρατηγικό εργαλείο επιχειρηματικού μετασχηματισμού και έχει ενσωματώσει τα κριτήρια αυτά στον πυρήνα της στρατηγικής της, σε ό,τι αφορά τόσο τις δικές της λειτουργίες όσο και τις επιχειρηματικές της αποφάσεις και τα χρηματοδοτικά προϊόντα που προσφέρει.

Η χρηματοδότηση εγκατάστασης φ/β σε ΜμΕ είναι μεταξύ των λύσεων που προσφέρει η Τράπεζα Πειραιώς.

Ηγέτης στη χρηματοδότηση Με χαρτοφυλάκιο βιώσιμων χρηματοδοτήσεων περίπου 5 δισ. ευρώ και συνολικές εκδόσεις πράσινων ομολόγων 2,2 δισ. ευρώ, ο Όμιλος στηρίζει την ελληνική οικονομία στην ενεργειακή της μετάβαση, ενώ η Πειραιώς είναι η μόνη εταιρεία στην Ελλάδα με αξιολόγηση ESG «AAA» από τον οίκο MSCI. Σύμφω-

ADVERTORIAL

να με τον στρατηγικό του σχεδιασμό, προκειμένου να

Τράπεζα και επιχειρήσεις, σύμμαχοι για τη μετάβαση Η σημασία που έχει για τις επιχειρήσεις και τη βιώσιμη ανάπτυξή τους η ενσωμάτωση κριτηρίων ESG είναι ιδιαίτερα καθοριστική για το μέλλον τους. Τα ESG κριτήρια επηρεάζουν πλέον την πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση, το κόστος δανεισμού, την αξιολόγηση κινδύνου και την ελκυστικότητα μιας επιχείρησης έναντι των επενδυτών και των θεσμικών φορέων. Η Πειραιώς δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην υποστήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων για την προσαρμογή τους στη νέα πραγματικότητα και σε νέα μοντέλα βιώσιμης λειτουργίας μέσα από ένα εξειδικευμένο πλαίσιο χρηματοδοτικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών, που καθιστούν την τράπεζα και τον πελάτη συμμάχους απέναντι στις νέες προκλήσεις. Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά την πράσινη και ενεργειακή μετάβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η Τράπεζα προσφέρει βιώσιμες χρηματοδοτικές λύσεις:

στηρίξει τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας, ο Όμιλος Πειραιώς έχει θέσει ως στόχο να έχει υπόλοιπα ύψους 7,1 δισ. ευρώ σε βιώσιμες χρηματοδοτήσεις έως το 2030, δίνοντας προτεραιότητα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην πράσινη επιχειρηματικότητα, στις ενεργειακές αναβαθμίσεις και στην ενεργειακή αποδοτικότητα, στα πράσινα ομόλογα, στις νέες τεχνολογίες, στις βιώσιμες υποδομές, στην αγροδιατροφή και ευρύτερα στα δάνεια που συνδέονται με τη βιωσιμότητα.

 Piraeus Business Photovoltaic: Μακροπρό-

θεσμο δάνειο για τη χρηματοδότηση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών συστημάτων από ΜμΕ, συνδυάζοντας χρηματοδότηση και ασφάλιση για ολοκληρωμένη κάλυψη κινδύνου.  Piraeus Net Metering / Net Billing: Μακροπρόθεσμο δάνειο για την εγκατάσταση φωτοβολ-

ταϊκών συστημάτων με σκοπό το net metering ή το net billing, μειώνοντας το λειτουργικό ενεργειακό κόστος.  Piraeus Repowering: Χρηματοδότηση για την ανανέωση ή αντικατάσταση εξοπλισμού σε υφιστάμενα φωτοβολταϊκά συστήματα ΜμΕ, διασφαλίζοντας αποδοτικότητα και συμμόρφωση με εξελισσόμενα πρότυπα.  Piraeus Business Energy Upgrade: Μεσοπρόθεσμο δάνειο για τη χρηματοδότηση ενεργειακών αναβαθμίσεων σε εγκαταστάσεις ΜμΕ, υποστηρίζοντας τη μείωση κόστους και τους στόχους βιωσιμότητας.  Piraeus Business Photovoltaic Working Capital: Δάνειο για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών φωτοβολταϊκών σταθμών, εξασφαλίζοντας ρευστότητα και απρόσκοπτη λειτουργία.  Piraeus Business e-Car: Χρηματοδοτική λύση για την αγορά ηλεκτρικών ή υβριδικών οχημάτων από επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης για την εγκατάσταση σταθμών φόρτισης, υποστηρίζοντας την ηλεκτροποίηση του εταιρικού στόλου και τη συμμόρφωση με κανονιστικά πρότυπα ESG.  Leasing - Εξοπλισμός: Ευέλικτες λύσεις leasing για την απόκτηση επιχειρησιακού εξοπλισμού ή την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων χωρίς χρήση ιδίων κεφαλαίων, διατηρώντας τη ρευστότητα και επιταχύνοντας την πράσινη μετάβαση.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

33

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Το εθελοντικό πρότυπο βιωσιμότητας μπορεί να γίνει πρακτικά αναγκαίο για όποιον θέλει να παραμείνει αξιόπιστος συνομιλητής στην αγορά.

34

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ... ΑΓΟΡΑΣ H «λογοδοσία» μιας επιχείρησης σε όσους τη χρηματοδοτούν, την αξιολογούν, αγοράζουν από αυτήν ή συνεργάζονται μαζί της διατηρείται, παρά την απαλλαγή από την υποχρέωση δημοσίευσης πλήρους έκθεσης βιωσιμότητας μετά το ESG reset Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Η

σκηνή είναι γνώριμη: μια μεσαία ελληνική εξαγωγική εταιρεία ανοίγει το email της και βρίσκει ερωτηματολόγιο βιωσιμότητας από μεγάλο πελάτη του εξωτερικού. Εκπομπές, προμηθευτές, πολιτικές, πιστοποιήσεις, κίνδυνοι στην αλυσίδα αξίας. Τυπικά, μετά το ESG reset, μπορεί να μην υποχρεούται να δημοσιεύσει έκθεση. Πρακτικά, αν δεν απαντήσει πειστικά, η σύμβαση μπορεί να δυσκολέψει. Η απόσταση ανάμεσα στο «δεν υποχρεούμαι» και στο «μου ζητείται» είναι η πραγματική ιστορία της νέας περιόδου. Ποιοι μένουν, ποιοι εξαιρούνται Η νέα γραμμή υπαγωγής είναι σαφέστερη, αλλά όχι απλή. Στο υποχρεωτικό πεδίο της Οδηγίας για την Υποβολή Εκθέσεων Βιωσιμότητας από τις Επιχειρήσεις (Corporate Sustainability Reporting Directive - CSRD) παραμένουν οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις που υπερβαίνουν τα νέα όρια υπαγωγής: περισσότερους από 1.000 εργαζομένους και καθαρό ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 450 εκατ. ευρώ. Οι εισηγμένες μικρομεσαίες επιχειρήσεις μένουν εκτός υποχρεωτικής αναφοράς, ενώ οι επιχειρήσεις του δεύτερου κύκλου που εξακολουθούν να εμπίπτουν στο αναθεωρημένο πεδίο θα υποβάλουν την πρώτη τους έκθεση το 2028, με

έτος αναφοράς το 2027. Σε επίπεδο υποχρεώσεων, η αλλαγή είναι μεγάλη. Χιλιάδες επιχειρήσεις που προετοιμάζονταν για πλήρη αναφορά βιωσιμότητας βλέπουν την άμεση κανονιστική πίεση να υποχωρεί. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Για τις διοικήσεις, τους CFOs και τις ομάδες ESG, το γεγονός αυτό μεταφράζεται σε μικρότερο άμεσο βάρος αναφοράς, χαμηλότερο κόστος συμμόρφωσης και λιγότερη πίεση να χτιστεί βιαστικά ένα σύστημα αναφοράς σχεδιασμένο για πολύ μεγαλύτερους οργανισμούς. Το πρόβλημα είναι ότι το πεδίο του νόμου δεν ταυτίζεται με το πεδίο της αγοράς. Μια επιχείρηση μπορεί να απαλλάσσεται από την υποχρέωση δημοσίευσης πλήρους έκθεσης βιωσιμότητας. Δεν απαλλάσσεται όμως από την ανάγκη να απαντά σε εκείνους που χρηματοδοτούν, αγοράζουν, αξιολογούν ή συνεργάζονται μαζί της. Η υποχρέωση μπορεί να μειώνεται. Η ερώτηση, όμως, παραμένει. Η μάχη για το κόστος Η αλλαγή αυτή δεν ήταν απλώς τεχνική διόρθωση. Για πολλούς επιχειρηματικούς φορείς, το προηγούμενο πλαίσιο είχε γίνει σύμβολο ευρωπαϊκής υπερρύθμισης: πολλές απαιτήσεις, υψηλό κόστος συμβούλων, αβεβαιότητα για την ουσιαστικότητα, έλλειψη εσωτερικών δεδομένων, πίεση σε οικονο- ►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

35

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΝΟΜΟΣ & ΑΓΟΡΑ

► μικές διευθύνσεις και ομάδες βιωσιμότητας. Για τις ΜμΕ, ο φόβος ήταν ακόμη πιο πρακτικός: ότι θα κληθούν να απαντούν σαν μεγάλοι όμιλοι, χωρίς να έχουν ούτε τα ίδια συστήματα ούτε τους ίδιους πόρους. Αυτή η πίεση τροφοδότησε τη γλώσσα της απλούστευσης. Επιχειρηματικοί σύνδεσμοι, βιομηχανικοί κλάδοι και κυβερνήσεις ζήτησαν λιγότερο διοικητικό βάρος και πιο αναλογικούς κανόνες. Από την άλλη πλευρά, επενδυτές, φορείς βιώσιμης χρηματοδότησης και οργανώσεις διαφάνειας προειδοποίησαν ότι η υπερβολική εξαίρεση δεν μειώνει το ρίσκο. Απλώς μειώνει την ορατότητά του. Έτσι, το Omnibus δεν είναι μόνο αλλαγή ορίων. Είναι ανακατανομή κόστους. Λιγότερο κόστος συμμόρφωσης για χιλιάδες επιχειρήσεις, αλλά πιθανώς περισσότερο κόστος αναζήτησης πληροφορίας για τράπεζες, επενδυτές, πελάτες και ελεγκτικούς μηχανισμούς. Η υποχρέωση μικραίνει. Η ανάγκη για αξιόπιστη εικόνα δεν εξαφανίζεται. Το νέο όριο και η γκρίζα ζώνη Η πρώτη επιστροφή της πίεσης γίνεται μέσα από τις αλυσίδες αξίας. Μια μεγάλη εταιρεία που παραμένει υπόχρεη θα συνεχίσει να χρειάζεται στοιχεία για τους προμηθευτές της: εκπομπές, πολιτικές, κινδύνους, διαδικασίες, ενδεχομένως και πιστοποιήσεις. Το νέο όριο στη μετακύλιση απαιτήσεων στην αλυσίδα αξίας (value chain cap) περιορίζει τι μπορούν να ζητούν οι υπόχρεες εταιρείες από συνεργάτες με έως 1.000 εργαζομένους, όταν τα αιτήματα συνδέονται με τις απαιτήσεις αναφοράς της CSRD. Με άλλα λόγια, επιχειρεί να σταματήσει ένα γνώριμο φαινόμενο: τη μεταφορά του βάρους από τους μεγάλους που υποχρεούνται να αναφέρουν στους μικρότερους που καλούνται να απαντήσουν. Ωστόσο, το όριο αυτό δεν σταματά κάθε αίτημα πληροφόρησης. Αντίθετα, ανοίγει τη βασική γκρίζα ζώνη της νέας περιόδου: Πότε ένα ερώτημα γίνεται για σκοπούς αναφοράς στο πλαίσιο της CSRD και πότε μετατρέπεται σε εμπορικό, πιστωτικό ή επενδυτικό όρο; Το κρίσιμο δεν είναι μόνο τι ζητείται, αλλά και με ποια αιτιολόγηση ζητείται. Ο νόμος μπορεί να περιορίζει τη μετακύλιση κανονιστικών απαιτήσεων. Η αγορά, όμως, θα συνεχίσει να ζητά στοιχεία όταν αυτά κρίνουν μια σύμβαση, μια χρηματοδότηση, μια αξιολόγηση προμηθευτή ή μια απόφαση κινδύνου. Ο μεγάλος πελάτης χρειάζεται να γνωρίζει τι συμβαίνει στην αλυσίδα του. Η τράπεζα θέλει να καταλάβει αν ο δανειολήπτης είναι εκτεθειμένος σε ενεργειακό κόστος, κλιματικό ρίσκο ή αδύναμη διακυβέρνηση. Ο επενδυτής θέλει να διακρίνει αν μια επιχείρηση έχει πραγματική ανθεκτικότητα ή απλώς καλοδιατυπωμένους ισχυρισμούς. Οι έμμεσες εκπομπές της αλυσίδας αξίας (Scope 3) παραμένουν ένα από τα δυσκολότερα σημεία της βιώσιμης μετάβασης. Η ΜμΕ που εξαιρείται από την υποχρεωτική αναφορά δεν γλιτώνει απαραίτητα το ερωτηματολόγιο. Απλώς το λαμβάνει από τον πελάτη της αντί από τον νομοθέτη. Η νέα ιδιωτική γραφειοκρατία Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο σημείο του reset. Η απλούστευση μπορεί να μειώσει τη δημόσια

36

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Η τράπεζα θέλει να καταλάβει αν ο δανειολήπτης είναι εκτεθειμένος σε ενεργειακό κόστος, κλιματικό ρίσκο ή αδύναμη διακυβέρνηση.

γραφειοκρατία, αλλά να αυξήσει την ιδιωτική. Αν λιγότερες επιχειρήσεις υποχρεούνται να δημοσιεύουν συγκρίσιμα στοιχεία, η πληροφορία δεν παύει να ζητείται. Απλώς μετακινείται σε άλλα κανάλια: διαφορετικά ερωτηματολόγια πελατών, τραπεζικές φόρμες, αξιολογήσεις ESG, πλατφόρμες δεδομένων, διμερείς ελέγχους δέουσας επιμέλειας και απαιτήσεις μεγάλων ομίλων. Για τη μικρότερη επιχείρηση, αυτό μπορεί να αποδειχθεί εξίσου απαιτητικό. Μπορεί να μη χρειάζεται πλήρη έκθεση CSRD, αλλά να χρειάζεται να απαντήσει σε τρία διαφορετικά ερωτηματολόγια από πελάτες, δύο τράπεζες και έναν διεθνή συνεργάτη, με διαφορετική γλώσσα, διαφορετικό επίπεδο λεπτομέρειας και διαφορετικές προθεσμίες. Η απλούστευση του νόμου δεν εγγυάται αυτομάτως απλούστευση της καθημερινής επιχειρηματικής πραγματικότητας. Το εθελοντικό πρότυπο για μικρότερες επιχειρήσεις μπορεί να λειτουργήσει ως χρήσιμη κοινή βάση. Μπορεί όμως, στην πράξη, να εξελιχθεί και σε πρακτικό διαβατήριο συμμετοχής σε αλυσίδες αξίας, προμήθειες και χρηματοδοτήσεις. Δεν θα είναι υποχρεωτικό με τη

“

Χιλιάδες επιχειρήσεις που προετοιμάζονταν για πλήρη αναφορά βιωσιμότητας βλέπουν την κανονιστική πίεση να υποχωρεί.

στενή νομική έννοια. Μπορεί όμως να γίνει πρακτικά αναγκαίο για όποιον θέλει να παραμείνει αξιόπιστος συνομιλητής στην αγορά. Το διεθνές παράδοξο Η ευρωπαϊκή απλούστευση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές τοπίο. Την ίδια στιγμή που η Ε.Ε. περιορίζει το πεδίο της CSRD και στις ΗΠΑ η ομοσπονδιακή πορεία της υποχρεωτικής κλιματικής γνωστοποίησης παραμένει σε οπισθοχώρηση και εκκρεμότητα, η διεθνής αγορά δεν εγκαταλείπει την αναφορά βιωσιμότητας. Αντιθέτως, την αναδιατάσσει. Το Διεθνές Συμβούλιο Προτύπων Βιωσιμότητας (International Sustainability Standards Board - ISSB) έχει ήδη θέσει έναν παγκόσμιο βασικό κορμό για τη χρηματοοικονομικά ουσιώδη πληροφόρηση βιωσιμότητας. Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, αγορές της Ασίας και χώρες της Λατινικής Αμερικής κινούνται προς δικά τους μοντέλα υποχρεωτικής ή ημιυποχρεωτικής γνωστοποίησης, συχνά με βάση τα ISSB Standards. Την ίδια στιγμή, η KPMG καταγράφει ότι η αναφορά βιωσιμότητας έχει γίνει επιχειρηματική κανονικότητα για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις διεθνώς: το 96% των G250, των 250 μεγαλύτερων εταιρειών παγκοσμίως, δημοσιεύουν πλέον στοιχεία βιωσιμότητας. Το μήνυμα των διεθνών αναλυτών είναι σαφές: η Ευρώπη μπορεί να περιορίζει το δικό της πεδίο, αλλά η παγκόσμια κατεύθυνση δεν είναι επιστροφή στη σιωπή. Είναι μετάβαση σε πιο κατακερματισμένη, αλλά ►

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΝΟΜΟΣ & ΑΓΟΡΑ

► πιο μόνιμη, ζήτηση δεδομένων. Αυτό έχει άμεση σημασία για τις ελληνικές επιχειρήσεις που εξάγουν, προμηθεύουν μεγάλους ομίλους ή αναζητούν χρηματοδότηση. Μπορεί να μην υπάγονται πλέον στην πλήρη υποχρέωση αναφοράς. Μπορεί όμως να συναντούν απαιτήσεις από άλλες αγορές, άλλους πελάτες, άλλα πρότυπα και άλλους επενδυτές. Η υποχρεωτικότητα μειώνεται σε ένα σημείο του συστήματος, αλλά η πληροφορία ζητείται από περισσότερα σημεία. Η επόμενη διετία θα είναι μεταβατική. Το 2026 διαμορφώνεται η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική: αναθεωρημένα ESRS, εθελοντικό πρότυπο για μικρότερες επιχειρήσεις, όριο στη μετακύλιση απαιτήσεων στην αλυσίδα αξίας. Το 2027 θα είναι η χρονιά της εσωτερικής προετοιμασίας: δεδομένα, ρόλοι, τράπεζες, πελάτες, ερωτηματολόγια, προμηθευτές. Το 2028 θα έρθει η πρώτη ουσιαστική δοκιμή εφαρμογής για όσες επιχειρήσεις του δεύτερου κύκλου παραμένουν εντός του αναθεωρημένου πεδίου. Μετατόπιση, όχι εξαφάνιση Ο δεύτερος μεγάλος μηχανισμός πίεσης είναι η χρηματοδότηση. Η μείωση του υποχρεωτικού πεδίου δεν σημαίνει ότι οι τράπεζες, οι επενδυτές ή οι οίκοι αξιολόγησης παύουν να χρειάζονται ESG πληροφορία. Αντίθετα, όταν το κανονιστικό πλαίσιο περιορίζει την υποχρεωτική ροή δεδομένων, η αγορά αναζητά την πληροφορία με δικούς της μηχανισμούς: τραπεζικά ερωτηματολόγια, αξιολογήσεις προμηθευτών, αξιολογήσεις ESG (ESG ratings), αιτήματα πληροφόρησης από επενδυτές (investor requests), διαδικασίες δέουσας επιμέλειας (due diligence). Οι διεθνείς αναλυτές διαβάζουν ήδη αυτή τη μετατόπιση. Η υποχώρηση της υποχρεωτικότητας δεν οδηγεί απαραίτητα σε λιγότερη πληροφόρηση. Οδηγεί σε πιο κατακερματισμένη πληροφόρηση. Για την αγορά, η νέα συνθήκη είναι πιο δύσκολη: λιγότερα κοινά πρότυπα, περισσότερα ιδιωτικά ερωτηματολόγια, μεγαλύτερη εξάρτηση από αξιολογήσεις, παρόχους δεδομένων και διμερείς ελέγχους δέουσας επιμέλειας. Το κόστος δεν εξαφανίζεται. Μεταφέρεται από τη συμμόρφωση στην αξιολόγηση. Για την αγορά κεφαλαίου, η πληροφορία βιωσιμότητας είναι εργαλείο κατανόησης του ρίσκου. Δείχνει πώς μια εταιρεία διαχειρίζεται το ενεργειακό κόστος, την έκθεση στην αλυσίδα αξίας, την ποιότητα διακυβέρνησης, την προσαρμογή στη μετάβαση και τη μελλοντική της ανθεκτικότητα. Αν η πληροφορία δεν είναι διαθέσιμη μέσα από ένα τυποποιημένο πλαίσιο, δεν σημαίνει ότι παύει να χρειάζεται. Σημαίνει ότι πρέπει να αναζητηθεί αλλού, συχνά με μεγαλύτερο κόστος και μικρότερη συγκρισιμότητα. Αυτή είναι η νέα συνθήκη για τις επιχειρήσεις που εξαιρούνται από την υποχρέωση πλήρους αναφοράς. Μπορεί να απαλλάσσονται από μια πλήρη έκθεση CSRD. Δεν απαλλάσσονται όμως από την ανάγκη να διαθέτουν βασικά δεδομένα, να ξέρουν πού βρίσκονται και να μπορούν να απαντήσουν με συνέπεια. Στο νέο περιβάλλον, το ερώτημα δεν είναι αν μια εταιρεία γράφει περισσότερες σελίδες. Είναι αν μπορεί να δώσει αξιόπιστες απαντήσεις εκεί όπου διακυβεύονται

38

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Η ελληνική επιχείρηση χρειάζεται ένα υπερασπίσιμο ESG αρχείο, που να αντέχει στο ερωτηματολόγιο τράπεζας, πελάτη και επενδυτή.

σύμβαση, χρηματοδότηση ή αποτίμηση. Η ελληνική επιχείρηση Για την ελληνική επιχείρηση όλα αυτά μεταφράζονται σε κάτι πολύ πρακτικό. Όσες δεν υπάγονται πλέον στην υποχρεωτική αναφορά βιωσιμότητας δεν χρειάζεται να αντιγράψουν το reporting ενός μεγάλου ομίλου. Χρειάζονται όμως ένα βασικό, υπερασπίσιμο ESG αρχείο, που να αντέχει στο ερωτηματολόγιο της τράπεζας, του πελάτη και του επενδυτή. Το ζητούμενο δεν είναι η αντιγραφή ενός σύνθετου συστήματος αναφοράς, αλλά η δημιουργία μιας αξιόπιστης βάσης τεκμηρίωσης. Ενέργεια και εκπομπές, όπου είναι ουσιώδεις· εργασιακές πολιτικές, υγεία και ασφάλεια, βασική διακυβέρνηση, προμηθευτές, πιστοποιήσεις, κίνδυνοι και δημόσιοι ισχυρισμοί πρέπει να μπορούν να τεκμηριωθούν με συνέπεια. Για μια ΜμΕ, η νέα περίοδος δεν σημαίνει «CSRD χωρίς υποχρέωση». Σημαίνει προετοιμασία: ποια στοιχεία είναι πιθανό να ζητηθούν, από ποιον, με ποια μορφή και με ποια εσωτερική ευθύνη. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την ελληνική

“

Το ISSB έχει ήδη θέσει έναν παγκόσμιο βασικό κορμό για τη χρηματοοικονομικά ουσιώδη πληροφόρηση βιωσιμότητας.

οικονομία, όπου μεγάλο μέρος της παραγωγικής βάσης αποτελείται από μικρομεσαίες, οικογενειακές και εξαγωγικές επιχειρήσεις. Μπορεί να μη βρίσκονται στο νέο υποχρεωτικό πεδίο της ευρωπαϊκής αναφοράς. Μπορεί όμως να βρίσκονται μέσα σε αλυσίδες αξίας μεγάλων ομίλων, σε τραπεζικές αξιολογήσεις, σε διεθνείς προμήθειες, σε τουριστικές, βιομηχανικές ή αγροδιατροφικές συνεργασίες που ζητούν όλο και περισσότερη τεκμηρίωση. Για τις τράπεζες, η ESG πληροφορία δεν θα λειτουργεί μόνο ως στοιχείο εταιρικής υπευθυνότητας, αλλά ως ένδειξη πιστωτικού ρίσκου: ενεργειακό κόστος, φυσικοί κίνδυνοι, ποιότητα διακυβέρνησης, εξάρτηση από πελάτες και προμηθευτές. Ακόμη περισσότερο εκτεθειμένες είναι επιχειρήσεις σε κλάδους όπου το κόστος ενέργειας, η ιχνηλασιμότητα, οι μεταφορές, η προέλευση πρώτων υλών ή η πρόσβαση σε διεθνείς πελάτες επηρεάζουν άμεσα την ανταγωνιστικότητα. Η επόμενη μέρα δεν θα κριθεί από το ποιος θα γράψει την πιο πλήρη έκθεση, αλλά από το ποιος θα μπορεί να απαντήσει γρήγορα, καθαρά και αξιόπιστα. Ο πελάτης θα ζητήσει στοιχεία προμηθευτή. Η τράπεζα θα ζητήσει εικόνα κινδύνου. Ο επενδυτής θα ζητήσει δεδομένα ανθεκτικότητας. Ο μεγάλος όμιλος θα ζητήσει ορατότητα στην αλυσίδα αξίας. Όλα αυτά μπορεί να μην αποτελούν νομική υποχρέωση για τη μικρότερη επιχείρηση. Αποτελούν όμως όρους συμμετοχής στην αγορά. Από την υποχρεωτική αναφορά μπορεί να εξαιρεθείς. Από το βλέμμα της αγοράς, όχι

Όμιλος AKTOR: Στο επίκεντρο η βιωσιμότητα

ADVERTORIAL

Ο

Όμιλος AKTOR υλοποιεί ένα μεγάλο αναπτυξιακό πρόγραμμα για τον μετασχηματισμό του σε έναν πολυσχιδή Όμιλο με δραστηριότητες σε νέα πεδία της οικονομίας και, ταυτόχρονα, επενδύει με συνέπεια στην καινοτομία και την υλοποίηση έργων που χαρακτηρίζονται από θετικό κοινωνικό αποτύπωμα και περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Κι έχοντας ενσωματώσει τη βιωσιμότητα στον πυρήνα της στρατηγικής του και σε όλο το εύρος των δραστηριοτήτων του, συμβάλλει στην πρόοδο και την ανθεκτικότητα της Ελλάδας. Ο Όμιλος AKTOR υιοθετεί τεχνολογίες εξοικονόμησης πόρων, ενσωματώνει την κυκλική οικονομία σε όλο το φάσμα των λειτουργιών του, εφαρμόζει πιστοποιημένα συστήματα διαχείρισης και προσεγγίζει συστηματικά τη μείωση του περιβαλλοντικού του αποτυπώματος. Δράσεις, όπως η ανακύκλωση και επεξεργασία αποβλήτων, η αξιοποίηση επεξεργασμένου νερού στα εργοτάξια και η υπεύθυνη διαχείριση υδάτινων πόρων, καταδεικνύουν τη δέσμευση του Ομίλου στη βιωσιμότητα, ενώ η υλοποίηση ασκήσεων

ανθεκτικότητας για την κλιματική αλλαγή και τη βιοποικιλότητα ενισχύει την έγκαιρη αναγνώριση και διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων. Σημαντικό είναι το αποτύπωμά του στην παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, οι οποίες συμβάλλουν στην πράσινη μετάβαση και την ενεργειακή αυτονομία της χώρας. Διαθέτοντας ήδη ένα ισχυρό χαρτοφυλάκιο ΑΠΕ, το 2025 παρήγαγε σχεδόν 47.000 MWh καθαρής ενέργειας. Με στόχο την επίτευξη συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 1,3 GW έως το 2030, αξιοποιεί στρατηγικές συνεργασίες και συνέργειες για την ανάπτυξη νέων έργων παραγωγής και αποθήκευσης πράσινης ενέργειας, δρομολογώντας επενδύσεις άνω του €1 δισ. στον τομέα των ΑΠΕ και των μπαταριών. Ο Όμιλος AKTOR έχει διαμορφώσει μία εταιρική κουλτούρα που φέρνει τη βιωσιμότητα στο επίκεντρο των λειτουργιών του και υλοποιεί σειρά σχετικών εκπαιδεύσεων για τους εργαζόμενους, με στόχο την οριζόντια ενσωμάτωσή στις εταιρικές πρακτικές. Στο πλαίσιο αυτό, έχει δημιουργήσει τη νέα διαδικτυακή εκπαιδευτική πλατφόρμα AKTOR Drive, η οποία αποτελεί μέρος της ευρύτερης δέσμευσής του για συνεχή ανάπτυξη των ανθρώπων του. Παράλληλα, στηρίζει τη συμπερίληψη, καταγράφοντας αξιοσημείωτη παρουσία γυναικών σε θέσεις ευθύνης. Επιπλέον, στηρίζει έμπρακτα τις τοπικές κοινωνίες

στις οποίες δραστηριοποιείται, καθώς και τη νέα γενιά μέσα από πρωτοβουλίες και προγράμματα που προάγουν την εκπαίδευση και ενισχύουν το κοινωνικό του αποτύπωμα, όπως το AKTOR4TheFuture, το μεγαλύτερο εταιρικό πρόγραμμα υποτροφιών στην Ελλάδα. Σε επίπεδο εταιρικής διακυβέρνησης, ο Όμιλος ενίσχυσε τις Πολιτικές Βιώσιμης Ανάπτυξης, Προμηθειών και Ανθρωπίνου Δυναμικού, αντικατοπτρίζοντας τη συνεχή βελτίωση των πρωτοβουλιών του για τη διασφάλιση συμμόρφωσης. Την ίδια στιγμή, η εισαγωγή ρητρών βιωσιμότητας στις συνεργασίες, η ενδυνάμωση της συμμετοχής ανεξάρτητων μελών στο Διοικητικό Συμβούλιο, καθώς και η αύξηση της εκπροσώπησης των γυναικών, διαμορφώνουν ένα σύστημα διοίκησης προσανατολισμένο στη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Η διάκριση που απέσπασε ο Όμιλος AKTOR από τον φορέα EcoVadis, έναν από τους κορυφαίους διεθνείς οργανισμούς αξιολόγησης βιωσιμότητας, τον κατατάσσει στο ανώτερο 15% των εταιρειών παγκοσμίως. Οι επιδόσεις που κατέγραψε ο Όμιλος, σε όλο το φάσμα των σχετικών απαιτήσεων, υπερέβησαν τον μέσο όρο του κλάδου, αποδεικνύοντας τη σταθερή του δέσμευση στην υπεύθυνη επιχειρηματική λειτουργία και τη συστηματική εφαρμογή των πολιτικών ESG.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

39

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Οι τράπεζες αντιμετωπίζουν την πληροφορία βιωσιμότητας ως ένδειξη πιστωτικού ρίσκου και επιχειρηματικής ανθεκτικότητας. Πιο συγκεκριμένα, αν το ενεργειακό κόστος, η έκθεση σε φυσικούς κινδύνους, η εξάρτηση από συγκεκριμένους πελάτες και η ποιότητα διακυβέρνησης μπορούν να επηρεάσουν τη σταθερότητα της επιχείρησης.

Οι πελάτες αντιμετωπίζουν την πληροφορία ως όρο αλυσίδας αξίας. Οι μεγάλοι εταιρικοί όμιλοι που παραμένουν υπόχρεοι χρειάζονται ορατότητα στους προμηθευτές τους. Ζητούν στοιχεία για εκπομπές, πολιτικές, πιστοποιήσεις και διαδικασίες, αλλά και ενδείξεις ότι ο προμηθευτής δεν αποτελεί αθέατο κίνδυνο για τη δική τους συμμόρφωση.

40

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Οι επενδυτές αντιμετωπίζουν την πληροφορία ως ένδειξη ανθεκτικότητας. Ο θεσμικός επενδυτής ή ο διαχειριστής κεφαλαίων δεν αναζητά ισχυρισμούς, αλλά ενδείξεις πραγματικής αντοχής.

Οι αξιολογητές μετατρέπουν την πληροφορία σε διαβατήριο πρόσβασης. Οι οίκοι αξιολόγησης και οι πλατφόρμες αξιολόγησης προμηθευτών, όπως ενδεικτικά το EcoVadis, μεταφράζουν την πληροφορία σε σκορ που ανοίγει ή κλείνει πόρτες. Ζητούν τυποποιημένα, συγκρίσιμα στοιχεία σε σταθερή μορφή.

ΑΠΌ ΤΟΝ ΌΓΚΟ ΣΤΗΝ ΤΕΚΜΗΡΊΩΣΗ Τα αναθεωρημένα πρότυπα μειώνουν πάνω από 60% τα υποχρεωτικά σημεία δεδομένων - Η αγορά όμως δεν μετρά σελίδες, μετρά αν οι απαντήσεις στέκουν Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Ό

ταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε σε διαβούλευση τα αναθεωρημένα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας, ο αριθμός που τράβηξε τα φώτα ήταν η μείωση των υποχρεωτικών σημείων δεδομένων κατά πάνω από 60%. Πρόκειται για ουσιαστική τομή. Δεν εξαντλεί όμως την ιστορία. Γιατί το ερώτημα που θα κρίνει την επόμενη μέρα δεν είναι μόνο πόσα στοιχεία διαγράφονται από το πρότυπο. Είναι ποια στοιχεία θα συνεχίσει να ζητά η αγορά, ανεξάρτητα από το τι μειώνεται στο κανονιστικό κείμενο. Τι αλλάζει στο ίδιο το πρότυπο Η αναθεώρηση δεν ξαναγράφει την αρχιτεκτονική των Ευρωπαϊκών Προτύπων Αναφοράς Βιωσιμότητας (European Sustainability Reporting Standards ESRS). Τη συμπυκνώνει. Τα ίδια ευρέα θέματα παραμένουν στον χάρτη της αναφοράς, αλλά με δραστικά λιγότερα υποχρεωτικά σημεία δεδομένων, σαφέστερη γλώσσα και μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή. Κατά την Επιτροπή, τα υποχρεωτικά σημεία δεδομένων μειώνονται πάνω από 60% και το σύνολο των σημείων δεδομένων πάνω από 70%, με αναμενόμενη μείωση του κόστους αναφοράς άνω του 30% ανά εταιρεία. Πέρα από τους αριθμούς, όμως, αλλάζει η ίδια η λογική του τι θεωρείται αναγκαία πληροφορία. Το αναθεωρημένο πρότυπο δίνει μεγαλύτερο βάρος στην ουσιαστικότητα: η επιχείρηση δεν καλείται να αναφέρει μη ουσιώδη θέματα, αλλά να τεκμηριώνει ποια θέματα είναι πραγματικά σημαντικά για τη δραστηριότητα, τις επιπτώσεις, τους κινδύνους και τις ευκαιρίες της. Τα εθελοντικά σημεία δεδομένων περιορίζονται δραστικά ή αφαιρούνται από τον υποχρεωτικό κορμό, ενώ

οι εκτενείς αφηγήσεις που απαιτούσαν λεπτομερείς λίστες ελέγχου δίνουν τη θέση τους σε συντομότερες οδηγίες, που στηρίζονται περισσότερο σε αρχές και λιγότερο σε εξαντλητικές λίστες. Το ζητούμενο δεν είναι πια η πληρότητα της κάλυψης, αλλά η κρίση για το τι αξίζει να ειπωθεί. Η ίδια η αξιολόγηση ουσιαστικότητας γίνεται λιγότερο μηχανιστική, με απλούστερες επιλογές συγκέντρωσης και σαφέστερο διαχωρισμό ανάμεσα σε ουσιώδη και μη ουσιώδη θέματα. Η διπλή ουσιαστικότητα παραμένει ο μεθοδολογικός κορμός. Αλλάζει ο τρόπος εφαρμογής, όχι όμως και η λογική. Καθοριστική είναι και η αρχή της αναλογικότητας. Η επιχείρηση μπορεί πλέον να βασίζεται ευρύτερα σε εκτιμήσεις και σε εύλογη, υποστηρίξιμη πληροφορία που είναι διαθέσιμη χωρίς αδικαιολόγητο κόστος ή προσπάθεια, ιδίως για τα δυσκολότερα δεδομένα της αλυσίδας αξίας και για τις προσδοκώμενες χρηματοοικονομικές επιπτώσεις. Νέες μεταβατικές διευκολύνσεις και απαλλαγές δίνουν χρόνο εκεί όπου η πλήρης συμμόρφωση θα ήταν δυσανάλογα δαπανηρή. Παράλληλα, η αναθεώρηση ενισχύει τη διαλειτουργικότητα με τα διεθνή πρότυπα, με μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τα όρια αναφοράς των εκπομπών, αν και η

“

Η μείωση των datapoints αλλάζει τι γράφεις. Δεν αλλάζει ποιος σε ρωτά. Λιγότερος όγκος σημαίνει περισσότερη ευθύνη τεκμηρίωσης, όχι λιγότερη.

ευθυγράμμιση με το ISSB παραμένει μερική και όχι πλήρης. Αυτή η μετατόπιση έχει μια λιγότερο προφανή συνέπεια. Όσο λιγότερα ορίζει υποχρεωτικά το πρότυπο, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ευθύνη της κρίσης. Η εταιρεία δεν μπορεί πλέον να επικαλεστεί τη συμμόρφωση με μια λίστα ως απόδειξη επάρκειας. Πρέπει να εξηγήσει γιατί επέλεξε να αναφέρει αυτό που αναφέρει και γιατί θεώρησε μη ουσιώδες αυτό που άφησε εκτός. Λιγότερος όγκος σημαίνει περισσότερη ευθύνη τεκμηρίωσης, όχι λιγότερη. Ταυτόχρονα, το εθελοντικό πρότυπο για τις μικρότερες επιχειρήσεις αποκτά θεσμικό βάρος, καθώς λειτουργεί ως βάση για το όριο στη μετακύλιση απαιτήσεων στην αλυσίδα αξίας (value chain cap). Ο ρόλος του είναι διττός: προσφέρει ένα κοινό, ελαφρύτερο σημείο αναφοράς για επιχειρήσεις εκτός CSRD και, ταυτόχρονα, περιορίζει τι μπορούν να ζητούν οι υπόχρεες εταιρείες από μικρότερους συνεργάτες όταν το αίτημα συνδέεται με τις δικές τους υποχρεώσεις αναφοράς. Πού βρίσκεται η διαδικασία τώρα Η αναθεώρηση δεν βρίσκεται πια στο στάδιο της πολιτικής πρότασης, αλλά στη φάση της θεσμικής οριστικοποίησης. Η δημόσια διαβούλευση έκλεισε στις 3 Ιουνίου και η Επιτροπή προχωρά στην υιοθέτηση των σχετικών κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων. Θα ακολουθήσει ο προβλεπόμενος έλεγχος από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με διάρκεια δύο μηνών και δυνατότητα παράτασης. Τα αναθεωρημένα πρότυπα προορίζονται να εφαρμοστούν για χρήσεις που ξεκινούν από την 1η Ιανουαρίου 2027. Όσες επιχειρήσεις υποχρεούνται ήδη για ►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

41

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΑΠΌ ΤΟΝ ΌΓΚΟ ΣΤΗΝ ΤΕΚΜΗΡΊΩΣΗ

τη χρήση 2026, ωστόσο, μπορούν να επιλέξουν να τα εφαρμόσουν νωρίτερα. Με απλά λόγια, τη στιγμή που κυκλοφορεί αυτή η έκδοση, το νέο πλαίσιο δεν αποτελεί πια μελλοντικό σενάριο, αλλά άμεσο ορίζοντα προετοιμασίας για τις επιχειρήσεις. Τι δεν αλλάζει Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο της αναθεώρησης. Το πρότυπο ορίζει τι υποχρεούται να δημοσιεύσει μια εταιρεία. Δεν ορίζει, όμως, τι θα της ζητήσει η τράπεζα που τη χρηματοδοτεί, ο πελάτης που την εντάσσει στην αλυσίδα του ή ο επενδυτής που αξιολογεί την ανθεκτικότητά της. Το ρυθμιστικό πεδίο και το πεδίο της αγοράς δεν ταυτίζονται. Με την αναθεώρηση, η απόσταση ανάμεσά τους γίνεται πιο ορατή. Στοιχεία που περιορίζονται στον υποχρεωτικό κορμό δεν εξαφανίζονται απαραίτητα από τα ερωτηματολόγια, τις αξιολογήσεις και τις διαδικασίες δέουσας επιμέλειας. Η διπλή ουσιαστικότητα και η περιορισμένη διασφάλιση (limited assurance), για παράδειγμα, δεν μετατρέπονται σε καθολική απαίτηση για κάθε μικρότερη επιχείρηση. Λειτουργούν όμως ως σήματα ωριμότητας. Όταν υπάρχουν, δείχνουν ότι μια εταιρεία δεν απαντά απλώς τυπικά, αλλά μπορεί να τεκμηριώσει τι είναι ουσιώδες, πώς το μετρά και γιατί μπορεί να το υποστηρίξει απέναντι σε τρίτους. Η μείωση των σημείων δεδομένων μικραίνει τον υποχρεωτικό πυρήνα της αναφοράς. Δεν μικραίνει τον ανταγωνισμό αξιοπιστίας που αναπτύσσεται γύρω από αυτόν. Στη νέα φάση, το ζητούμενο δεν θα είναι ποιος δημοσιεύει τα περισσότερα, αλλά ποιος μπορεί να αποδείξει καλύτερα όσα επιλέγει να δηλώσει. Οι τέσσερις φωνές της αγοράς Η αγορά δεν μιλά με μία φωνή. Μιλά με διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικές λογικές και διαφορετικά φίλτρα αξιολόγησης. Κατανοώντας τη λογική κάθε συνομιλητή, μια επιχείρηση μπορεί να οργανώσει ένα βασικό, υπερασπίσιμο αρχείο δεδομένων που να απαντά σε όλους, αντί να κυνηγά αποσπασματικά κάθε ερωτηματολόγιο χωριστά. Οι τράπεζες αντιμετωπίζουν την πληροφορία βιωσιμότητας ως ένδειξη πιστωτικού ρίσκου και επιχειρηματικής ανθεκτικότητας. Η διάσταση της υπεύθυνης λειτουργίας δεν εξαφανίζεται, μεταφράζεται όμως σε πιο συγκεκριμένα ερωτήματα: αν το ενεργειακό κόστος, η έκθεση σε φυσικούς κινδύνους, η εξάρτηση από συγκεκριμένους πελάτες ή προμηθευτές και η ποιότητα διακυβέρνησης μπορούν να επηρεάσουν τη σταθερότητα της επιχείρησης και την ικανότητα αποπληρωμής. Το ελάχιστο που πρέπει να σταθεί είναι συνεπή δεδομένα κατανάλωσης και εκπομπών όπου είναι ουσιώδη, βασική εικόνα κινδύνου και στοιχεία διακυβέρνησης που δείχνουν ότι η ευθύνη παρακολούθησης δεν είναι διάχυτη, αλλά συγκεκριμένη. Οι πελάτες αντιμετωπίζουν την πληροφορία ως όρο αλυσίδας αξίας. Οι μεγάλοι εταιρικοί όμιλοι που

42

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ένδειξη ανθεκτικότητας. Ο θεσμικός επενδυτής ή ο διαχειριστής κεφαλαίων δεν αναζητά ισχυρισμούς, αλλά ενδείξεις πραγματικής αντοχής. Αξιολογεί μεταβατικό ρίσκο, ποιότητα δεδομένων, ποιότητα διοίκησης και σύνδεση της βιωσιμότητας με το επιχειρηματικό μοντέλο. Το ελάχιστο που πρέπει να σταθεί είναι δεδομένα συνδεδεμένα με οικονομικούς δείκτες, σαφήνεια για το τι είναι ουσιώδες και γιατί, και απουσία ισχυρισμών που δεν τεκμηριώνονται. Οι αξιολογητές μετατρέπουν την πληροφορία σε διαβατήριο πρόσβασης. Οι οίκοι αξιολόγησης και οι πλατφόρμες αξιολόγησης προμηθευτών, όπως ενδεικτικά το EcoVadis, μεταφράζουν την πληροφορία σε σκορ που ανοίγει ή κλείνει πόρτες. Ζητούν τυποποιημένα, συγκρίσιμα στοιχεία σε σταθερή μορφή. Το ελάχιστο που πρέπει να σταθεί είναι συνέπεια στον χρόνο, ιχνηλασιμότητα των στοιχείων και τεκμηρίωση που αντέχει σε δεύτερο βλέμμα. Οι τέσσερις φωνές της αγοράς (τράπεζες, επενδυτές, πελάτες, αξιολογητές) συγκλίνουν σε έναν μικρό, αλλά κρίσιμο πυρήνα πληροφορίας: ενέργεια και εκπομπές όπου είναι ουσιώδεις, εργασιακές πολιτικές και υγεία και ασφάλεια, βασική διακυβέρνηση, χαρτογράφηση προμηθευτών, ισχύουσες πιστοποιήσεις, βασικοί κίνδυνοι και τεκμηρίωση κάθε δημόσιου ισχυρισμού.

παραμένουν υπόχρεοι χρειάζονται ορατότητα στους προμηθευτές τους. Ζητούν στοιχεία για εκπομπές, πολιτικές, πιστοποιήσεις και διαδικασίες, αλλά και ενδείξεις ότι ο προμηθευτής δεν αποτελεί αθέατο κίνδυνο για τη δική τους συμμόρφωση, φήμη ή επιχειρησιακή συνέχεια. Εδώ, το όριο στη μετακύλιση απαιτήσεων στην αλυσίδα αξίας (value chain cap) περιορίζει το εύρος των στοιχείων που μπορούν να απαιτούν ως υποχρεωτική παροχή οι υπόχρεες εταιρείες από μικρότερους συνεργάτες, όταν συλλέγουν πληροφορίες για τις δικές τους υποχρεώσεις αναφοράς στο πλαίσιο της CSRD. Δεν σταματά, όμως, κάθε αίτημα της αγοράς. Ένας πελάτης μπορεί να ζητήσει πρόσθετη τεκμηρίωση όχι επειδή το επιβάλλει άμεσα το πρότυπο, αλλά επειδή τη θεωρεί όρο συνεργασίας, αξιολόγησης προμηθευτή, συμμετοχής σε προμήθεια ή διαχείρισης κινδύνου. Το ελάχιστο που πρέπει να σταθεί είναι τεκμηριωμένες πολιτικές, βασικά στοιχεία περιβαλλοντικού αποτυπώματος, ισχύουσες πιστοποιήσεις και η ικανότητα γρήγορης απάντησης σε τυποποιημένο ερωτηματολόγιο. Οι επενδυτές αντιμετωπίζουν την πληροφορία ως

“

Η επιχείρηση δεν καλείται να αναφέρει μη ουσιώδη θέματα, αλλά να τεκμηριώνει ποια θέματα είναι πραγματικά σημαντικά για τη δραστηριότητά της.

Το κοινό υπόστρωμα Παρά τις διαφορετικές λογικές τους, οι τέσσερις φωνές της αγοράς συγκλίνουν σε έναν μικρό, αλλά κρίσιμο πυρήνα πληροφορίας: ενέργεια και εκπομπές όπου είναι ουσιώδεις, εργασιακές πολιτικές και υγεία και ασφάλεια, βασική διακυβέρνηση, χαρτογράφηση προμηθευτών, ισχύουσες πιστοποιήσεις, βασικοί κίνδυνοι και τεκμηρίωση κάθε δημόσιου ισχυρισμού. Ο πυρήνας αυτός δεν προκύπτει μόνο από το πρότυπο. Προκύπτει από τη σύγκλιση των αναγκών της αγοράς. Μετά το reset, ακριβώς εκεί θα κρίνεται η διαφορά ανάμεσα στις επιχειρήσεις που μπορούν να απαντήσουν με συνέπεια και σε εκείνες που θεωρούν ότι η εξαίρεση από την υποχρέωση αρκεί. Η μετάβαση αυτή αλλάζει και το ίδιο το νόημα της επένδυσης σε δεδομένα. Στην προηγούμενη φάση, η αξία βρισκόταν στην πληρότητα: όσο περισσότερα στοιχεία δημοσίευε μια εταιρεία, τόσο πιο συμμορφούμενη φαινόταν. Στη νέα φάση, η αξία μετατοπίζεται στη συνοχή. Μια επιχείρηση που γνωρίζει ακριβώς ποια στοιχεία διαθέτει, πού βρίσκονται, ποιος τα παράγει και πώς συνδέονται με την οικονομική της εικόνα είναι σε καλύτερη θέση από μια που έχει συσσωρεύσει όγκο χωρίς εσωτερική τάξη. Η ετοιμότητα δεν μετριέται πλέον σε σελίδες, αλλά σε ταχύτητα και αξιοπιστία απάντησης. Για την ελληνική επιχείρηση, το συμπέρασμα είναι πρακτικό. Η μείωση των σημείων δεδομένων δεν είναι άδεια εφησυχασμού. Είναι μια ευκαιρία να οργανωθεί το ελάχιστο που πραγματικά μετράει, πριν το ζητήσει η τράπεζα, ο πελάτης ή ο επενδυτής. Όποια εταιρεία διαβάσει το reset ως αφορμή να σταματήσει να μετράει, θα βρεθεί απροετοίμαστη την πρώτη φορά που θα ανοίξει ένα ερωτηματολόγιο με προθεσμία. Όποια το διαβάσει ως ευκαιρία να ξεχωρίσει το ουσιώδες από τον θόρυβο, θα έχει στα χέρια της αυτό που θα μετρά περισσότερο στη νέα περίοδο: τεκμηριωμένες απαντήσεις, όχι απλώς περισσότερες σελίδες

ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ: Ισχυρό κοινωνικοοικονομικό αποτύπωμα που αγγίζει το 2% του ΑΕΠ Ο Όμιλος στηρίζει έμπρακτα την κοινωνία, ενισχύει τον κοινωνικό ιστό και συμβάλλει στρατηγικά στη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος

Σ

ημαντικό αποτύπωμα στην ελληνική οικονομία και την κοινωνία δημιουργεί η δραστηριότητα του Ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, που διαθέτει ηγετική θέση στους τομείς των κατασκευών, των παραχωρήσεων και της ενέργειας. Μέσα από ένα εκτεταμένο πρόγραμμα επενδύσεων και έργων υψηλής προστιθέμενης αξίας, ο Όμιλος στηρίζει έμπρακτα την κοινωνία, ενισχύει τον κοινωνικό ιστό και συμβάλλει στρατηγικά στη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος. Η διαρκώς αυξανόμενη συνεισφορά της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ αποτυπώνεται στη μελέτη «Εκτίμησης Κοινωνικού - Οικονομικού Αποτυπώματος (SEIA) για το έτος 2025», η οποία εκπονήθηκε με τη συμβολή της PwC Business Solutions, στο πλαίσιο ευρύτερης συνεργασίας για θέματα βιώσιμης ανάπτυξης. Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης:  Η δραστηριότητα του Ομίλου αντιστοιχεί στο 2% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας, αγγίζοντας τα 4,9 δισ. ευρώ.  Ο Όμιλος συνεισφέρει το 0,5% των συνολικών φορολογικών εσόδων του κράτους, ποσό που μεταφράζεται σε 340 εκατ. ευρώ σε απόλυτους αριθμούς.

ADVERTORIAL

Πολλαπλασιαστικά οφέλη Η οικονομική επίδραση του Ομίλου διαχέεται οριζόντια στην ελληνική οικονομία, λειτουργώντας ως ισχυρός πολλαπλασιαστής. Η άμεση επίδραση του Ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στο ΑΕΠ προσεγγίζει τα 3 δισ. ευρώ. Επιπλέον, η εφοδιαστική αλυσίδα του Ομίλου, η οποία περιλαμβάνει προμηθευτές, παρόχους υπηρεσιών και άλλους συνεργάτες, δημιουργεί έμμεσες επιδράσεις ύψους 1,4 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ, μέσω της προμήθειας αγαθών και υπηρεσιών που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία του. Η συνολική επαγόμενη επίδραση -δηλαδή το αποτέλεσμα που προκαλείται στην αγορά από τις καταναλωτικές δαπάνες των εργαζομένων του Ομίλου- ανέρχεται σε 744 εκατ. ευρώ. Καταλυτική συμβολή στην απασχόληση Κατά το έτος 2025, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ διεύρυνε σημαντικά το αποτύπωμά της στην αγορά εργασίας.

Η πλήρης ανακατασκευή του Κλειστού Γυμναστηρίου Νέας Πεντέλης, μέσω δωρεάς, αποτελεί μια ουσιαστική προσφορά του Ομίλου ΓΕΚ Τέρνα στην κοινωνία και τη νέα γενιά.

Οι θέσεις εργασίας που δημιουργεί ή υποστηρίζει ο Όμιλος αντιστοιχούν στο 1,4% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα. Υπολογίζεται ότι κάθε μία άμεση θέση εργασίας στον Όμιλο ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ υποστηρίζει δέκα επιπλέον στην ευρύτερη ελληνική οικονομία. Επενδύσεις 5,5 εκατ. ευρώ στην κοινωνία και το περιβάλλον Παράλληλα με την οικονομική του δραστηριότητα, ο Όμιλος υλοποιεί ένα διευρυμένο Πρόγραμμα Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. Πιστός στις αρχές της Βιώσιμης Ανάπτυξης, ο Όμιλος στοχεύει στην ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών, την ικανοποίηση των αναγκών των ενδιαφερόμενων μερών και την προάσπιση της κοινωνικής ευημερίας. Οι συνολικές επενδύσεις σε προγράμματα κοινωνικής υποστήριξης ανέρχονται σε 5,5 εκατ. ευρώ και διαρθρώνονται σε πέντε βασικούς άξονες, δηλαδή στην Υγεία και την Υγειονομική Περίθαλψη, την Εκπαίδευση, τον Πολιτισμό, το Περιβάλλον και την Υποστήριξη σε Έκτακτες Καταστάσεις.

Επιδιώκοντας να βρίσκεται δίπλα στην ελληνική κοινωνία, ο Όμιλος υλοποίησε σειρά δράσεων που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:  Την πλήρη ανακατασκευή του Κλειστού Γυμναστηρίου Νέας Πεντέλης, μέσω δωρεάς, που αποτελεί μια ουσιαστική προσφορά στην κοινωνία και τη νέα γενιά. Μετά την ολοσχερή καταστροφή του από τις πυρκαγιές του Αυγούστου 2024, εκατοντάδες παιδιά στερήθηκαν έναν βασικό χώρο άθλησης. Σε στενή συνεργασία με τους τοπικούς φορείς, ο κατασκευαστικός βραχίονας του ομίλου, η ΤΕΡΝΑ, ανέλαβε την πλήρη αποκατάσταση του Κλειστού Γυμναστηρίου, παραδίδοντάς το σε σύντομο χρονικό διάστημα. Το νέο γυμναστήριο λειτουργεί ήδη ως «δεύτερο σπίτι» για τη νεολαία της περιοχής, αποτελώντας ένα από τα πιο σύγχρονα κλειστά γήπεδα της Αττικής, εξοπλισμένο με παρκέ τελευταίας τεχνολογίας, ηλεκτρονικά συστήματα, φωτισμό προβολέων LED, κλιματισμό και ηχητική εγκατάσταση υψηλών προδιαγραφών.  Τη συνέχιση της αποκλειστικής χρηματοδότησης του μεταπτυχιακού προγράμματος «Διαχείριση Έργων Υποδομών και Κατασκευών» του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), η οποία αντανακλά τη διαχρονική δέσμευση του Ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στην ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου και τη στήριξη της νέας γενιάς μηχανικών. Από την έναρξη της συνεργασίας πριν από τρία χρόνια, το πρόγραμμα στοχεύει στην ενίσχυση των δεξιοτήτων και της ανταγωνιστικότητας των νέων επιστημόνων, ώστε να ανταποκρίνονται στις σύνθετες και εξελισσόμενες ανάγκες του κλάδου.  Την υποστήριξη του προγράμματος «Εκπαίδευση STEM & Ήπιες Δεξιότητες» που υλοποιήθηκε για πρώτη φορά την περίοδο 2024-2025 από το «Μαζί για το Παιδί» σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Τμήμα του ΕΚΠΑ.  Τη δωρεά 500 δέντρων στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), τη στήριξη φορέων δασικής προστασίας, καθώς και την παροχή εξοπλισμού σε υπηρεσίες της Πυροσβεστικής και της Τροχαίας.  Την υλοποίηση του προγράμματος «Μαθαίνω Χωρίς να Βλέπω» σε 20 σχολεία του Νομού Ηρακλείου Κρήτης (σχολικό έτος 2024 - 2025), μέσω στρατηγικής συνεργασίας με την κοινωνική επιχείρηση Black Light -η οποία έχει ιδρυθεί από άτομα με οπτική αναπηρία-, με στόχο την ενίσχυση της ενταξιακής εκπαίδευσης και την καλλιέργεια κουλτούρας συμπερίληψης στη νέα γενιά.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

43

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΌΤΑΝ Η ΑΠΛΟΎΣΤΕΥΣΗ

ΓΊΝΕΤΑΙ ΙΣΧΥΡΌ ΤΕΣΤ

44

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΗΓΕΣΊΑΣ Η μείωση των υποχρεώσεων δεν καταργεί την ευθύνη. Τη μεταφέρει στη διοίκηση, που καλείται πλέον να ξέρει ποιος απαντά σε τι, με ποια δεδομένα και απέναντι σε ποιον Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Π

ίσω από κάθε συζήτηση για το ESG reset υπάρχει ένα ερώτημα που διατρέχει όλη την ευρωπαϊκή συζήτηση: Είναι απλουστευμένη νίκη της ανταγωνιστικότητας ή υποχώρηση της φιλοδοξίας; Η απάντηση δεν είναι ιδεολογική. Εξαρτάται από το τι θα κάνει η κάθε διοίκηση με το περιθώριο επιλογής που μόλις άνοιξε. Καθώς η αναθεώρηση των προτύπων περνά από τη διαβούλευση στη θεσμική οριστικοποίηση, η ερώτηση παύει να είναι θεωρητική. Οι επιχειρήσεις δεν περιμένουν πια ένα μακρινό πλαίσιο. Καλούνται ήδη να προετοιμαστούν με βάση την κατεύθυνση που έχει πλέον διαμορφωθεί. Και η διοίκηση πρέπει να αποφασίσει αν θα διαβάσει τη μείωση του βάρους ως ανάπαυλα ή ως ευκαιρία να οργανώσει καλύτερα ό,τι πραγματικά μετράει. Η απλούστευση, άλλωστε, δεν είναι ουδέτερη. Αφαιρεί τυπικές απαιτήσεις, αλλά δεν αφαιρεί την ανάγκη κρίσης. Μειώνει τον όγκο των πληροφοριών που πρέπει να δημοσιευθούν, αλλά δεν μειώνει τα ερωτήματα γύρω από την ανθεκτικότητα, το κόστος κεφαλαίου, την αλυσίδα αξίας, τη διακυβέρνηση και την αξιοπιστία των ισχυρισμών. Με αυτή την έννοια, το ESG reset δεν είναι απλώς κανονιστική μεταρρύθμιση. Είναι και τεστ διοικητικής ωριμότητας. Δύο αναγνώσεις του ίδιου γεγονότος Η πρώτη ανάγνωση βλέπει ανακούφιση. Λιγότερα σημεία δεδομένων, χαμηλότερο κόστος συμμόρφωσης, λιγότερη πίεση σε ομάδες που είχαν επιφορτιστεί με ένα σύστημα σχεδιασμένο για πολύ μεγαλύτερους οργανισμούς. Για επιχειρήσεις που πνίγονταν στη γραφειοκρατία της αναφοράς, αυτό είναι πραγματικό όφελος. Δεν είναι μικρό πράγμα να απελευθερωθούν πόροι, χρόνος διοίκησης και προϋπολογισμοί συμβούλων που μέχρι χθες απορροφούσε μια διαδικασία συχνά δυσανάλογη προς την πραγματική χρησιμότητά της. Η δεύτερη ανάγνωση βλέπει ρίσκο. Αν η απλούστευση εκληφθεί ως άδεια αδράνειας, η εταιρεία θα βρεθεί απροετοίμαστη την πρώτη φορά που η τράπεζα, ο πελάτης, ο επενδυτής ή

μια πλατφόρμα αξιολόγησης θα ζητήσει στοιχεία που δεν υπάρχουν. Η αποδυνάμωση, σε αυτή την ανάγνωση, δεν είναι του πλαισίου. Είναι της ίδιας της επιχείρησης, που μπέρδεψε τη μικρότερη υποχρέωση με μικρότερη ανάγκη. Το reset δεν αποφασίζει αν η απλούστευση θα γίνει ανταγωνιστικότητα ή αποδυνάμωση. Αυτό το αποφασίζει η διοίκηση. Αν η μείωση των υποχρεώσεων οδηγήσει σε πιο καθαρή ιεράρχηση, καλύτερα δεδομένα και σαφέστερη κατανομή ευθύνης, η επιχείρηση βγαίνει ισχυρότερη. Αν διαβαστεί ως σήμα χαλάρωσης, αφήνει κενά που θα φανούν στην πρώτη ερώτηση τράπεζας, πελάτη ή επενδυτή. Το ίδιο πλαίσιο μπορεί να παράγει ωριμότητα ή διοικητική σύγχυση. Η διαφορά βρίσκεται στην ηγεσία. Για χρόνια, πολλές επιχειρήσεις αντιμετώπισαν τη βιωσιμότητα ως έργο συμμόρφωσης: ένα project με προθεσμίες, εξωτερικούς συμβούλους, πίνακες δεδομένων και εκθέσεις που συχνά κινούνταν παράλληλα με την πραγματική στρατηγική. Η απλούστευση μπορεί να διορθώσει μέρος αυτής της στρέβλωσης. Μπορεί να απελευθερώσει χρόνο και πόρους από μια αναφορά που κινδύνευε να γίνει αυτοσκοπός. Μπορεί όμως και να αποκαλύψει κάτι πιο δύσκολο: ποιες επιχειρήσεις είχαν πράγματι ενσωματώσει τα θέματα βιωσιμότητας στη διοίκησή τους και ποιες απλώς ακολουθούσαν την υποχρέωση επειδή δεν είχαν άλλη επιλογή. Η ουσιαστική μετατόπιση Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική μετατόπιση. Όσο περισσότερα ζητούσε ο νόμος, τόσο ευκολότερο ήταν για μια διοίκηση να κρύβεται πίσω από την υποχρέωση. Όσο λιγότερα ζητά, τόσο περισσότερο φαίνεται η δική της κρίση. Τι θεωρεί ουσιώδες; Τι παρακολουθεί; Τι μπορεί να τεκμηριώσει; Ποιος έχει την ευθύνη των δεδομένων; Ποιος εγκρίνει τους ισχυρισμούς; Ποιος απαντά όταν η ερώτηση δεν έρχεται από τον νομοθέτη, αλλά από την τράπεζα, τον πελάτη ή τον επενδυτή; Αυτό σημαίνει ότι η νέα φάση δεν μπορεί να διαβαστεί μόνο από τα τμήματα ESG ή συμ►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

45

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ

► μόρφωσης. Η ερώτηση μετακινείται στο κέντρο της διοίκησης. Όχι επειδή κάθε εταιρεία πρέπει να γίνει πιο σύνθετη, αλλά επειδή πρέπει να γίνει πιο καθαρή. Να ξέρει ποια δεδομένα διαθέτει, ποιος τα παράγει, ποιος τα ελέγχει, ποιος τα χρησιμοποιεί και ποιος τελικά αναλαμβάνει την ευθύνη όταν αυτά μετατρέπονται σε δημόσια δήλωση, πιστωτική πληροφορία ή εμπορικό όρο. Με άλλα λόγια, η απλούστευση δεν καταργεί την ανάγκη εσωτερικής διακυβέρνησης. Την κάνει πιο ορατή. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει μια ομάδα που μπορεί να συμπληρώσει ένα πρότυπο. Είναι αν υπάρχει εσωτερική αρχιτεκτονική ευθύνης που επιτρέπει στην επιχείρηση να απαντά γρήγορα, αξιόπιστα και με συνέπεια. Ο χάρτης των ευθυνών Γι’ αυτόν τον λόγο, το πιο χρήσιμο που μπορεί να κάνει μια διοίκηση δεν είναι να αποφασίσει αν συμφωνεί με το reset, αλλά να ξεκαθαρίσει ποιος μέσα στην εταιρεία απαντά σε ποιο ερώτημα. Η νέα φάση δεν είναι ζήτημα ενός τμήματος. Είναι κατανομή ευθύνης σε όλη την ηγεσία. Το Διοικητικό Συμβούλιο πρέπει να μπορεί να απαντήσει: ξέρουμε ποια θέματα είναι ουσιώδη για εμάς, γιατί τα επιλέξαμε και μπορούμε να τα υπερασπιστούμε; Με μια αξιολόγηση ουσιαστικότητας που γίνεται περισσότερο βασισμένη σε αρχές, η ευθύνη της κρίσης ανεβαίνει στο ανώτατο επίπεδο εποπτείας. Το reset δεν χαλαρώνει την εποπτεία. Την κάνει πιο προσωπική. Ο διευθύνων σύμβουλος πρέπει να απαντήσει: η βιωσιμότητα παραμένει στρατηγική προτεραιότητα ή γίνεται κανονιστική υποχρέωση που τώρα ελαφραίνει; Από τη στιγμή που ο νόμος ζητά λιγότερα, η κατεύθυνση δεν δίνεται πια απ’ έξω. Δίνεται από την ηγεσία ή δεν δίνεται καθόλου. Ο οικονομικός διευθυντής πρέπει να απαντήσει: πώς επηρεάζει η ποιότητα των ESG δεδομένων το κόστος κεφαλαίου, την πιστωτική εικόνα και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση; Εδώ η βιωσιμότητα παύει να είναι θέμα επικοινωνίας και γίνεται χρηματοοικονομική παράμετρος. Ο CFO είναι εκείνος που μεταφράζει τα δεδομένα στη γλώσσα του κεφαλαίου. Η νομική διεύθυνση πρέπει να απαντήσει: αντέχουν οι δημόσιοι ισχυρισμοί μας σε έλεγχο; Σε ένα περιβάλλον αυξημένης ευαισθησίας απέναντι σε υπερβολικούς ή ατεκμηρίωτους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς, κάθε δήλωση βιωσιμότητας είναι δυνητική έκθεση. Η τεκμηρίωση δεν είναι πια διαδικαστική. Είναι ασπίδα. Η ομάδα ESG πρέπει να απαντήσει: τα δεδομένα μας συνδέονται με το επιχειρηματικό μοντέλο ή απλώς συσσωρεύονται; Η νέα φάση δεν ανταμείβει εκείνον που συλλέγει τα περισσότερα στοιχεία, αλλά εκείνον που εξηγεί ποια στοιχεία έχουν σημασία και γιατί. Το HR πρέπει να απαντήσει: έχουμε τα στοιχεία για τον άνθρωπο που θα μας ζητηθούν; Εργασιακές πολιτικές, υγεία και ασφάλεια, σύνθεση και εξέλιξη του ανθρώπινου δυναμικού γίνονται όλο και πιο συχνά μέρος των ερωτηματολογίων πελατών, επενδυτών και αξιολογητών. Οι προμήθειες πρέπει να απαντήσουν: ξέρουμε αρκετά για την αλυσίδα μας ώστε να απαντήσουμε για αυτήν; Με τις έμμεσες εκπομπές και τους κινδύνους

46

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Για χρόνια, πολλές επιχειρήσεις αντιμετώπισαν τη βιωσιμότητα ως έργο συμμόρφωσης: ένα project με προθεσμίες, εξωτερικούς συμβούλους, πίνακες δεδομένων και εκθέσεις που συχνά κινούνταν παράλληλα με την πραγματική στρατηγική.

προμηθευτών να παραμένουν στο επίκεντρο, η ορατότητα στην αλυσίδα αξίας γίνεται λειτουργική ανάγκη, όχι θεωρητική. Οι επιχειρησιακές λειτουργίες, τέλος, πρέπει να απαντήσουν: παράγουμε τα πρωτογενή δεδομένα με τρόπο που να στέκουν; Ενέργεια, κατανάλωση, εκπομπές, ιχνηλασιμότητα και διαδικασίες ξεκινούν από την καθημερινή λειτουργία. Αν τα δεδομένα δεν είναι αξιόπιστα στην πηγή, καμία αναφορά δεν τα διορθώνει αργότερα. Η σύνδεση που κρίνει το αποτέλεσμα Τα ερωτήματα αυτά δεν λειτουργούν χωριστά. Η αξία τους βρίσκεται στη σύνδεσή τους. Όταν το Διοικητικό Συμβούλιο ορίζει τι είναι ουσιώδες, ο CFO ξέρει τι να τιμολογήσει ως ρίσκο. Όταν οι επιχειρησιακές λειτουργίες παράγουν αξιόπιστα πρωτογενή δεδομένα, η ομάδα ESG μπορεί να τα συνδέσει με το επιχειρηματικό μοντέλο και η νομική διεύθυνση να σταθεί πίσω από τους ισχυρισμούς. Όταν οι προμήθειες γνωρίζουν την αλυσίδα αξίας, ο πελάτης δεν βρίσκει μια εταιρεία που ψάχνει απαντήσεις εκ των υστέρων, αλλά έναν οργανισμό που γνωρίζει ήδη πού βρίσκεται. Η αλυσίδα της εσωτερικής ευθύνης είναι ακριβώς τόσο ισχυρή όσο ο πιο αδύναμος κρίκος της. Μια εταιρεία μπορεί να έχει άριστα δεδομένα στις επιχειρησιακές λειτουργίες και να τα ακυρώνει με αστήρικτους δημόσιους ισχυρισμούς. Μπορεί να έχει σαφή στρατηγική στο Διοικητικό Συμβούλιο, που δεν φτάνει ποτέ στην παραγωγή των στοιχείων. Μπορεί να έχει ESG ομάδα με υψηλή γνώση, αλλά χωρίς πρόσβαση στα πραγματικά δεδομένα. Ή μπορεί να έχει CFO που καταλαβαίνει το κόστος κεφαλαίου, αλλά όχι εσωτερικό

“

Η απλούστευση δεν αποφασίζει αν μια επιχείρηση γίνεται πιο ανταγωνιστική. Αυτό το αποφασίζει η διοίκησή της.

μηχανισμό που να του δίνει αξιόπιστη εικόνα. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Σε μια οικονομία όπου πολλές εταιρείες είναι μικρομεσαίες, οικογενειακές, εξαγωγικές ή ενταγμένες σε αλυσίδες μεγαλύτερων ομίλων, η ηγεσία δεν μετριέται από την ύπαρξη περίπλοκων συστημάτων. Μετριέται από την ικανότητα εσωτερικής οργάνωσης. Μια επιχείρηση μπορεί να μην έχει μεγάλο τμήμα βιωσιμότητας. Μπορεί όμως να έχει σαφή κατανομή ευθύνης: ποιος κρατά τα στοιχεία ενέργειας, ποιος γνωρίζει τους προμηθευτές, ποιος εγκρίνει τις δημόσιες δεσμεύσεις, ποιος μιλά με την τράπεζα, ποιος απαντά στον πελάτη. Αυτή η απλότητα δεν είναι αδυναμία. Είναι, συχνά, το πρώτο επίπεδο ωριμότητας. Η διοίκηση που δεν προσπαθεί να μιμηθεί μηχανικά έναν μεγάλο όμιλο, αλλά χτίζει ένα λειτουργικό σύστημα δεδομένων και αποφάσεων στα μέτρα της, μπορεί να βγει από το reset πιο ανταγωνιστική. Όχι επειδή κάνει λιγότερα, αλλά επειδή κάνει πιο καθαρά αυτά που έχουν σημασία. Από τη συμμόρφωση στην ωριμότητα Όταν κανείς βάλει αυτά τα ερωτήματα δίπλα δίπλα, γίνεται φανερό ότι το reset δεν αφαιρεί ευθύνη. Την αναδιανέμει και την κάνει πιο συγκεκριμένη. Στο προηγούμενο πλαίσιο, η ευθύνη συχνά κατέληγε σε μία ομάδα που γέμιζε έναν τεράστιο πίνακα. Στο νέο, μοιράζεται σε όλη την ηγεσία, γιατί κάθε ρόλος κρατά ένα κομμάτι της απάντησης. Αυτό είναι και το πραγματικό κριτήριο που χωρίζει την ανταγωνιστικότητα από την αποδυνάμωση. Δεν είναι πόσες σελίδες δημοσιεύει μια εταιρεία. Είναι αν η ηγεσία της ξέρει ποιος απαντά σε τι, με ποια δεδομένα, με ποια τεκμηρίωση και απέναντι σε ποιον, τη στιγμή που τίθεται το ερώτημα. Η επιχείρηση που έχει αυτή την εσωτερική τάξη βγαίνει από το reset ισχυρότερη. Εκείνη που τη θεώρησε περιττή, βγαίνει εκτεθειμένη. Το πλαίσιο δεν αποφασίζει πια μόνο του. Αφήνει τη διοίκηση να δείξει αν η απλούστευση θα γίνει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ή νέα μορφή έκθεσης

Μέσα από τις επενδύσεις της σε καθαρές μορφές ενέργειας, η ΔΕΗ συμβάλλει ενεργά στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

ΔΕΗ: Επιταχύνει την πράσινη μετάβαση με επενδύσεις 24 δισ. ευρώ έως το 2030 Αφορούν έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, αποθήκευσης ενέργειας και νέων ενεργειακών υποδομών

ADVERTORIAL

Μ

ε μείωση των άμεσων εκπομπών CO2 από ηλεκτροπαραγωγή κατά 58% το 2025 σε σχέση με το 2019 και συνολικές επενδύσεις ύψους άνω των €24 δισ. έως το 2030 σε έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, αποθήκευσης ενέργειας και νέων ενεργειακών υποδομών, η ΔΕΗ συνεχίζει να μειώνει το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα και να επιταχύνει τον μετασχηματισμό του ενεργειακού της χαρτοφυλακίου. Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος ήταν αφιερωμένη στη δράση για το κλίμα, αναδεικνύοντας την ανάγκη επιτάχυνσης πρωτοβουλιών που συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα, η στρατηγική απολιγνιτοποίησης της ΔΕΗ αποδίδει ήδη μετρήσιμα αποτελέσματα. Το 2025 οι άμεσες εκπομπές CO2 από λιγνιτικές μονάδες παραγωγής μειώθηκαν κατά 77% σε σύγκριση με το 2019, ενώ η λιγνιτική παραγωγή περιορίστηκε σε 2,7 TWh, που αντιστοιχούν στο 13% της συνολικής παραγωγής της ΔΕΗ. Παράλληλα, η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ ανήλθε σε 7,2 GW από 3,3 GW το 2019. Επιπλέον, η επικύρωση των στόχων μείωσης εκπομπών του Ομίλου ΔΕΗ από το Science Based

Targets initiative (SBTi) επιβεβαιώνει την ευθυγράμμισή τους με τα πλέον αναγνωρισμένα διεθνή επιστημονικά πρότυπα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Στο πλαίσιο αυτό, ο Όμιλος στοχεύει σε μείωση των εκπομπών Scope 1 και Scope 2 ανά παραγόμενη MWh κατά 73,7% έως το 2030, σε σχέση με το 2021, που έχει οριστεί ως το έτος βάσης. Σημαντικό πυλώνα της ενεργειακής μετάβασης του Ομίλου αποτελεί η ανάπτυξη έργων ΑΠΕ μεγάλης κλίμακας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το cluster φωτοβολταϊκών σταθμών σε Πτολεμαΐδα και Αμύνταιο, η μεγαλύτερη ομάδα φωτοβολταϊκών έργων στην Ευρώπη. Οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 2.130 MW αξιοποιούν εκτάσεις των πρώην λιγνιτωρυχείων και εκτιμάται ότι θα αποτρέπουν την εκπομπή άνω του 1,5 εκατ. τόνων CO2 ετησίως. Παράλληλα, ο Όμιλος ΔΕΗ επενδύει σε όλες τις μορφές παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ και ευέλικτης παραγωγής, καθώς και σε σύγχρονες τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες και αντλησιοταμίευση, ενισχύοντας τη σταθερότητα και την ευελιξία του ενεργειακού συστήματος. Επιπλέον, ολοκλήρωσε το πρώτο πρόγραμμα repowering αιολικών πάρκων στην Ελλάδα, αντικαθιστώντας 105 παλιές ανεμογεννήτριες σε 10 νησιά με 24 νέες, υψηλότερης απόδοσης. Η πρόοδος της ΔΕΗ σε θέματα περιβαλλοντικής διαχείρισης αναγνωρίζεται και από διεθνείς οργανισμούς. Το 2025, η ΔΕΗ διατήρησε τη βαθμολογία «Β» στον δείκτη CDP για την Κλιματική

Αλλαγή, έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς δείκτες αξιολόγησης περιβαλλοντικών επιδόσεων. Παράλληλα, η ΔΕΗ αναπτύσσει πρωτοβουλίες για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος στις περιοχές όπου δραστηριοποιείται, υλοποιώντας δράσεις προστασίας της βιοποικιλότητας, αποκατάστασης της φύσης και μείωσης της ρύπανσης, σε συνεργασία με εξειδικευμένους οργανισμούς και φορείς της κοινωνίας των πολιτών. Μέσα από στοχευμένες πρωτοβουλίες τοπικής κλίμακας, όπως καθαρισμούς παράκτιων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων, προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης μαθητών και δράσεων ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων, συμβάλλει ενεργά στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Κοιτώντας μπροστά, το νέο στρατηγικό πλάνο του Ομίλου ΔΕΗ για την περίοδο 2026-2030 προβλέπει συνολικές επενδύσεις ύψους άνω των €24 δισ., ένα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά επενδυτικά προγράμματα στην Ευρώπη. Ο Όμιλος σκοπεύει να διπλασιάσει την εγκατεστημένη ισχύ του στα 24,3 GW έως το 2030, επενδύοντας σε ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας και ευέλικτη παραγωγή στην Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Μέσα από τις επενδύσεις της σε καθαρές μορφές ενέργειας και τις πρωτοβουλίες για την προστασία του περιβάλλοντος, η ΔΕΗ συμβάλλει ενεργά στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και στη δημιουργία ενός πιο βιώσιμου ενεργειακού μέλλοντος.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

47

ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΌΣ ΧΆΡΤΗΣ 2026-2029

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΈΤΟΣ

ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου Το ESG reset δεν σταματά το ευρωπαϊκό πλαίσιο βιωσιμότητας. Αλλάζει τον ρυθμό, το πεδίο και την ένταση των υποχρεώσεων. Για ορισμένες επιχειρήσεις, το βάρος μειώνεται. Για όσες παραμένουν υπόχρεες ή συμμετέχουν σε αλυσίδες αξίας -τράπεζες, διεθνείς προμήθειες και επενδυτικές αξιολογήσεις- η ανάγκη τεκμηρίωσης παραμένει. Ο χάρτης 2026-2029 δείχνει πότε περνάμε από τη θεσμική οριστικοποίηση στην επιχειρησιακή προετοιμασία και, από εκεί, στην πρώτη δοκιμή εφαρμογής.

ΤΙ ΈΡΧΕΤΑΙ

ΤΙ ΣΗΜΑΊΝΕΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΉΣΕΙΣ

2026

Αναθεωρημένα ESRS και εθελοντικό πρότυπο για μικρότερες επιχειρήσεις. Μετά τη δημόσια διαβούλευση, η Επιτροπή προχωρά στην υιοθέτηση των σχετικών κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, πριν από τον έλεγχο από Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο.

Χρονιά ανάγνωσης του νέου πλαισίου. Οι επιχειρήσεις πρέπει να δουν αν παραμένουν υπόχρεες, ποια δεδομένα χρειάζονται και πώς επηρεάζονται από το όριο στη μετακύλιση απαιτήσεων στην αλυσίδα αξίας.

2026

Απλούστευση της Ταξινομίας της Ε.Ε. Τα μέτρα εφαρμόζονται από την 1η Ιανουαρίου 2026 και καλύπτουν τη χρήση 2025, με δυνατότητα εφαρμογής από τη χρήση 2026.

Η Ταξινομία παραμένει κρίσιμη για μεγάλες επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Το ζητούμενο είναι λιγότερη γραφειοκρατία, όχι λιγότερη τεκμηρίωση.

2026–2027

Πρότυπα για ομίλους εκτός Ε.Ε. με σημαντική δραστηριότητα στην ευρωπαϊκή αγορά. Η EFRAG προβλέπει δημόσια διαβούλευση για τα Non-EU ESRS μέσα στο 2026 και τεχνική γνωμοδότηση στις αρχές του 2027.

Οι πολυεθνικοί όμιλοι εκτός Ε.Ε. μπαίνουν πιο καθαρά στο ευρωπαϊκό πεδίο αναφοράς. Θυγατρικές, συνεργάτες και προμηθευτές στην Ευρώπη μπορεί να δεχθούν νέα αιτήματα πληροφόρησης.

2027

Έναρξη εφαρμογής των αναθεωρημένων ESRS για χρήσεις που ξεκινούν από την 1η Ιανουαρίου 2027, εφόσον ολοκληρωθεί η θεσμική διαδικασία.

Χρονιά συστημάτων και δεδομένων. Οι υπόχρεες επιχειρήσεις οργανώνουν τις πληροφορίες τους με βάση τα νέα πρότυπα. Οι μη υπόχρεες χτίζουν βασικό αρχείο τεκμηρίωσης για τις ανάγκες της αγοράς.

2027

Κατευθυντήριες γραμμές για τη δέουσα επιμέλεια. Η Επιτροπή αναμένεται να εκδώσει βασικές οδηγίες για την εφαρμογή της CSDDD.

Η δέουσα επιμέλεια δεν θα αφορά μόνο όσους υπαχθούν άμεσα. Θα επηρεάσει και προμηθευτές, αλυσίδες αξίας και επιχειρήσεις που συνεργάζονται με μεγάλους ομίλους.

2028

Πρώτες εκθέσεις με βάση το νέο πλαίσιο για όσες επιχειρήσεις παραμένουν στο πεδίο εφαρμογής. Οι εκθέσεις που θα δημοσιευθούν το 2028 θα βασίζονται στη χρήση 2027.

Πρώτη δοκιμή εφαρμογής. Θα φανεί ποιος είχε έγκαιρα δεδομένα, ρόλους και διαδικασίες, και ποιος αντιμετώπισε την απλούστευση ως περίοδο αναμονής.

2028

Εθνική ενσωμάτωση των τροποποιημένων κανόνων για τη δέουσα επιμέλεια. Τα κράτη-μέλη πρέπει να υιοθετήσουν και να δημοσιεύσουν τα σχετικά μέτρα για την CSDDD.

Οι εταιρείες κοντά στο πεδίο εφαρμογής πρέπει να παρακολουθούν τις εθνικές επιλογές. Οι προμηθευτές μεγάλων ομίλων πρέπει να προετοιμαστούν για περισσότερα αιτήματα κινδύνων και διαδικασιών.

2029

Έναρξη εφαρμογής της CSDDD για τις εταιρείες που υπάγονται στο πεδίο της.

Η δέουσα επιμέλεια περνά στην επιχειρησιακή εφαρμογή. Το ζητούμενο θα είναι χαρτογράφηση κινδύνων, πρόληψη, μετριασμός και τεκμηρίωση. Οι σχετικές υποχρεώσεις δημοσιοποίησης ακολουθούν για χρήσεις από το 2030.

2029

Πρώτες εκθέσεις για ομίλους εκτός Ε.Ε., με βάση τη χρήση 2028.

Το ευρωπαϊκό reporting αποκτά εξωευρωπαϊκή διάσταση. Όμιλοι εκτός Ε.Ε. με σημαντική παρουσία στην ευρωπαϊκή αγορά θα επηρεάσουν θυγατρικές, συνεργασίες και προμηθευτές στην Ευρώπη.

Το συμπέρασμα είναι απλό: το 2026 και το 2027 είναι χρόνια οργάνωσης. Το 2028 και το 2029 είναι χρόνια πρώτης δοκιμής. Η ρυθμιστική ένταση μπορεί να μειώνεται. Το ημερολόγιο, όμως, δεν αδειάζει.

48

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΝΕΡΑ ΠΗΓΩΝ ΓΡΑΜΜΟΥ

Επιχειρηματική ανάπτυξη με σεβασμό προς το περιβάλλον και την κοινωνία Η εταιρεία χτίζει το μέλλον πάνω σε καινοτομία, υπευθυνότητα και βιωσιμότητα

ADVERTORIAL

Γ

50

ια τη Νερά Πηγών Γράμμου η βιωσιμότητα δεν είναι απλώς μια εταιρική υπόσχεση· είναι μια καθημερινή πρακτική που αποτυπώνεται σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Η έκδοση της πρώτης της Έκθεσης Βιωσιμότητας για το 2024 λειτούργησε ως ένας χάρτης αυτής της διαδρομής, δείχνοντας πώς μια ελληνική εταιρεία εμφιαλωμένου νερού μπορεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην επιχειρηματική ανάπτυξη και τον σεβασμό προς το περιβάλλον και την κοινωνία. Στην καρδιά της δραστηριότητάς της βρίσκεται ο ορεινός όγκος του Γράμμου, μια περιοχή υψηλής περιβαλλοντικής αξίας, καθώς είναι ενταγμένη στο δίκτυο Natura 2000. Η εταιρεία επενδύει συστηματικά στην προστασία των υδατικών πόρων, προστατεύοντας το οικολογικό ισοζύγιο και τον πολύτιμο αυτό πόρο με συνεχείς μετρήσεις κι ελέγχους της πηγής Κεφαλόβρυσο, από την οποία αναβλύζει το Φυσικό Μεταλλικό Νερό ΑρρένΑ. Η λειτουργία της εταιρείας σέβεται απόλυτα και διαφυλάσσει τον ποταμό Σαραντάπορο, ένα πολύτιμο στοιχείο του τοπίου και της βιοποικιλότητας που φιλοξενεί σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας. Οι σχετικές πρωτοβουλίες αναγνωρίστηκαν στα Water Awards 2025, όπου Στον τομέα η Νερά Πηγών Γράμμου της συσκευαδιακρίθηκε στην κατηγορία σίας, η εταιρεία Water Challenge Initiatives πιστοποιήθηκε aligned with SDGs. για τη χρήση Έχει αναπτυχθεί ένα 30% ανακυολοκληρωμένο σχέδιο για τη κλωμένου PET μείωση του περιβαλλοντικού (rPET). αποτυπώματος, εστιάζοντας στον περιορισμό κατανάλωσης ενέργειας με χρήση υδροενέργειας και φωτοβολταϊκών για κάλυψη σημαντικού μέρους της κατανάλωσης, με ανάκτηση ενέργειας από το σύστημα καθαρισμού, με ηλεκτροκίνητα περονοφόρα και με αυτοματισμούς και αισθητήρες για βελτιστοποίηση λειτουργιών και μείωση απωλειών. Αντίστοιχη προσοχή δίνεται και στη διαχείριση των χημικών που χρησιμοποιούνται στην εξυγίανση. Η τεχνική της επαναχρησιμοποίησης επέφερε εξαιρετική μείωση χρήσης και απόρριψης χημικών. Η τεχνική της αραίωσης και της ουδετεροποίησης σε ειδικές δεξαμενές παραμονής τα καθιστά μη ανιχνεύσιμα με μηδενική περιβαλλοντική επίπτωση. Στον τομέα της

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Η εταιρεία επενδύει συστηματικά στην προστασία των υδατικών πόρων, εφαρμόζοντας ελεγχόμενη άντληση και συνεχείς ποιοτικούς ελέγχους, με ορθή και διαφανή διαχείριση της πηγής Κεφαλόβρυσο, από την οποία αναβλύζει το Φυσικό Μεταλλικό Νερό ΑρρένΑ, και προστατεύοντας τον ποταμό Σαραντάπορο.

συσκευασίας, η εταιρεία χρησιμοποιεί αποκλειστικά και σε όλα της τα προϊόντα 30% ανακυκλωμένο PET (rPET). Το ποσοστό του ανακυκλωμένου υλικού πιστοποιείται από ανεξάρτητο φορέα. Η χρήση rpet είναι μία κίνηση που περιορίζει τη χρήση πρώτων υλών, κάνοντας ουσιαστικά βήματα προς την κυκλική οικονομία. Η βιωσιμότητα αποκτά ουσιαστικό νόημα όταν αγγίζει την κοινωνία. Η δραστηριότητά της εταιρείας σε μια ακριτική περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας συνδέεται άμεσα με την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας. Η δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας, η συνεργασία με τοπικούς προμηθευτές και η υποστήριξη κοινωνικών δράσεων αποτελούν βασικά στοιχεία της στρατηγικής της. Επιπλέον, επενδύει στην εκπαίδευση και ασφάλεια των εργαζομένων, εφαρμόζοντας προγράμματα κατάρτισης και πρόληψης εργατικών ατυχημάτων - ένα στοιχείο που είναι κρίσιμο για τη μακροχρόνια βιωσιμότητα. Στη Νερά Πηγών Γράμμου σκοπός είναι να καλύπτει τις ανάγκες του σήμερα χωρίς να διακυβεύονται οι ανάγκες των επόμενων γενεών, χτίζοντας το μέλλον πάνω σε καινοτομία, υπευθυνότητα και βιωσιμότητα.

ΑΡΘΡΟ ●

Όταν το reporting υποχωρεί, το G δεν αποσύρεται Η απλοποίηση των υποχρεώσεων αναφοράς δεν αποδυναμώνει τη χρηστή διακυβέρνηση, τη λογοδοσία και τον εσωτερικό έλεγχο. Η Ευρώπη δεν καταργεί την ανάγκη για ακεραιότητα, εσωτερικό έλεγχο, τεκμηρίωση, διαχείριση κινδύνων και υπεύθυνη λήψη αποφάσεων

Η Ζέφη Νικολάου MA, CFE, CFSE, Ethics & Compliance - ESG Senior Expert | MLRO | Communications Strategist | External Lecturer, NKUA | Πρόεδρος Δ.Σ. του Συνδέσμου Επαγγελματιών Κανονιστικής Συμμόρφωσης (ΣΕΚΑΣΕ/ ASCO Greece)

συζήτηση για τα ESG κριτήρια και τη βιωσιμότητα έχει διατηρηθεί ανοικτή εδώ και χρόνια. Μόνο που μετά την έναρξη ισχύος της Οδηγίας Omnibus I άλλαξε τόνο. Από τη διεύρυνση των υποχρεώσεων πέρασε στην αναλογικότητα, την απλοποίηση και τη μείωση του διοικητικού βάρους. Όχι άδικα. Το reporting βιωσιμότητας είχε εξελιχθεί, για πολλές επιχειρήσεις, σε ένα βαρύ και σύνθετο σύστημα απαιτήσεων, με υψηλό διοικητικό κόστος, τεχνική πολυπλοκότητα και, συχνά, δυσανάλογη επιβάρυνση σε σχέση με το μέγεθος, τους πόρους και την οργανωτική τους ωριμότητα. Η ανάγκη απλοποίησης ήταν πραγματική. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αναγνώρισαν ότι ένα πλαίσιο που σχεδιάστηκε για να ενισχύσει τη διαφάνεια κινδύνευε, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εγκλωβιστεί στην ίδια του τη γραφειοκρατική βαρύτητα. Οι επιχειρήσεις δεν χρειάζονται μόνο κανόνες. Χρειάζονται κανόνες κατανοητούς, εφαρμόσιμους, αναλογικούς και χρήσιμους για τη λήψη των αποφάσεων. Αυτό όμως είναι το ένα σκέλος της συζήτησης. Το άλλο, και ίσως σημαντικότερο, είναι ότι η απλοποίηση του reporting δεν σημαίνει αποδυνάμωση της διακυβέρνησης. Η Ευρώπη μειώνει την περίμετρο των υπόχρεων προς αναφορά εταιρειών. Δεν καταργεί την ανάγκη για ακεραιότητα, εσωτερικό έλεγχο, τεκμηρίωση, διαχείριση κινδύνων και υπεύθυνη λήψη αποφάσεων. Το reporting μπορεί να ελαφραίνει, αλλά το G (governance) δεν αποσύρεται. Λιγότερο reporting, όχι λιγότερη διακυβέρνηση Τα νέα όρια για την υποχρεωτική αναφορά βιωσιμότητας περιορίζουν σημαντικά τον αριθμό των επιχειρήσεων που θα υπάγονται απευθείας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η μεγάλη πλειονότητα των εταιρειών βρίσκεται εκτός του αυστηρού υποχρεωτικού πεδίου της CSRD.

52

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Επίσης η δέουσα επιμέλεια που προβλέπεται από την CSDDD μετατίθεται χρονικά και περιορίζεται ουσιαστικά ως προς την περίμετρό της, καθώς αφορά πλέον έναν ιδιαιτέρως στενό κύκλο πολύ μεγάλων επιχειρήσεων. Αυτή η αλλαγή δεν μπορεί να θεωρηθεί μόνο ως μια τεχνική λεπτομέρεια. Είναι αλλαγή του κέντρου βάρους, καθώς μέχρι τη δημοσίευση της Οδηγίας Omnibus I η υποχρέωση λειτουργούσε ως εξωτερικός μοχλός πειθαρχίας. Η επιχείρηση όφειλε να οργανωθεί, να συλλέξει δεδομένα, να αποτυπώσει κινδύνους, να εξηγήσει πολιτικές, να δημοσιοποιήσει πρακτικές. Η συμμόρφωση, ακόμη και όταν γινόταν αμυντικά, δημιουργούσε μια ελάχιστη κοινή γλώσσα. Τώρα, για πολλούς, το ερώτημα δεν θα τίθεται πλέον με την ίδια νομική αμεσότητα. Θα τίθεται με όρους διοικητικής κρίσης. Πόση χρηστή διακυβέρνηση θέλει μια επιχείρηση, όταν δεν της ζητείται με τον ίδιο τρόπο; Πόση διαφάνεια θεωρεί χρήσιμη, όταν δεν αποτελεί υποχρέωση; Πόση συμμόρφωση διατηρεί όταν το κόστος της δεν συνδέεται άμεσα με την αποφυγή κύρωσης; Το reporting είναι εργαλείο, οργανώνει την πληροφορία. Η διακυβέρνηση, όμως, είναι υποδομή, οργανώνει τη συμπεριφορά. Το reporting μπορεί να απλοποιηθεί όταν γίνεται υπερβολικά βαρύ. Το G όταν υποβαθμίζεται επηρεάζει την ποιότητα των αποφάσεων. Με άλλα λόγια, μια επιχείρηση μπορεί να μη χρειάζεται πλέον να δημοσιεύσει την ίδια έκταση στοιχείων, θα εξακολουθεί όμως να χρειάζεται να γνωρίζει ποιος αποφασίζει, με ποια δεδομένα, με ποιους ελέγχους, με ποια λογοδοσία και με ποια προστασία απέναντι σε κινδύνους ακεραιότητας.

Το reporting είναι εργαλείο, οργανώνει την πληροφορία. Η διακυβέρνηση, όμως, είναι υποδομή, οργανώνει τη συμπεριφορά.

Η αγορά ζητά αποδείξεις, όχι μόνο συμμόρφωση Η πρώτη παρανόηση που πρέπει να αποφευχθεί είναι ότι, επειδή υποχωρεί η κανονιστική πίεση, υποχωρεί και η ανάγκη. Η εμπιστοσύνη δεν κατακτάται με τους νόμους ή τουλάχιστον όχι μόνο με αυτούς. Χτίζεται και εδραιώνεται καθημερινά, μέσα από χιλιάδες μικρές και μεγάλες αποφάσεις που αποδεικνύουν ότι ένας οργανισμός λειτουργεί με συνέπεια, διαφάνεια και ακεραιότητα. Και οι τράπεζες, οι επενδυτές, οι ασφαλιστές, οι μεγάλοι πελάτες και οι διεθνείς αλυσίδες αξίας εξακολουθούν να ζητούν αποδείξεις αξιοπιστίας. Όλοι οι προαναφερόμενοι μπορεί να μην απαιτούν πάντοτε πλήρη έκθεση βιωσιμότητας, ζητούν όμως στοιχεία για τη διαχείριση κινδύνων, πολιτικές κατά της διαφθοράς, μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου, διαδικασίες προστασίας καταγγελλόντων, τεκμηρίωση για κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, αξιοπιστία δεδομένων. Με άλλα λόγια, ζητούν ενδείξεις ποιότητας διακυβέρνησης. Στις σύγχρονες αγορές η εμπιστοσύνη λειτουργεί ως όρος πρόσβασης: σε χρηματοδότηση, συνεργασίες, αλυσίδες αξίας και ανθρώπινο δυναμικό. Γι’ αυτό και η νέα περίοδος της βιωσιμότητας ουδόλως μειώνει τη σημασία του G. Αντιθέτως, την αναβαθμίζει. Όταν όλοι υποχρεούνται να αναφέρουν, η αναφορά από μόνη της δεν διαφοροποιεί. Όταν, όμως, γίνεται προαιρετική για τους πολλούς, η απόφαση να διατηρήσεις πειθαρχία, δομές και τεκμηρίωση αποκτά βαρύτητα σήματος. Ανταγωνιστικότητα χωρίς απώλεια αξιοπιστίας Η λέξη που σφράγισε το Omnibus ήταν η ανταγωνιστικότητα. Η Έκθεση Draghi και ακολούθως οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αναγνώρισαν ότι η κανονιστική φιλοδοξία των Ευρωπαίων νομοθετών είχε αρχίσει, σε ορισμένα σημεία, να παράγει δυσανάλογο διοικητικό

Το όριο της μετακύλισης και η πραγματική απαίτηση Ένα από τα σημαντικά στοιχεία του νέου πλαισίου είναι ο περιορισμός της μετακύλισης απαιτήσεων προς μικρότερες επιχειρήσεις. Το λεγόμενο value-chain cap επιχειρεί να προστατεύσει επιχειρήσεις εκτός πεδίου από υπερβολικά αιτήματα δεδομένων και τεκμηρίωσης που δεν αντιστοιχούν στο μέγεθος και στις δυνατότητές τους. Αυτό είναι θετικό, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που κινδύνευαν να βρεθούν αντιμέτωπες με έμμεση συμμόρφωση χωρίς όρια. Ωστόσο, το όριο στη μετακύλιση δεν είναι ασυλία από την αξιολόγηση. Μια επιχείρηση μπορεί να βρίσκεται εκτός υποχρεωτικής αναφοράς και ταυτόχρονα να πρέπει να αποδείξει σε πελάτη, τράπεζα, επενδυτή ή συνεργάτη ότι λειτουργεί με επάρκεια και υπευθυνότητα. Η απαίτηση δεν εξαφανίζεται, απλώς αλλάζει μορφή. Μετακινείται από τη νομική υποχρέωση στην εμπορική σχέση, από την έκθεση στη σύμβαση, από την κανονιστική δήλωση στην καθημερινή αξιοπιστία. Η συμμόρφωση ως λειτουργία αξίας Η λέξη συμμόρφωση συχνά ακούγεται στεγνή, επιτακτική. Στην επιχειρηματική πραγματικότητα, όταν λειτουργεί σωστά και ουσιαστικά, αποτελεί μια από τις πιο πρακτικές μορφές διοικητικής ωριμότητας. Δεν σημαίνει περισσότερα έντυπα, ούτε φόβο επιβολής. Και πολύ περισσότερο δεν σημαίνει άρνηση του επιχειρηματικού

SHUTTERSTOCK

βάρος. Η απλοποίηση ήταν αναγκαία, αλλά δεν θα είναι ουδέτερη ως προς τον τρόπο που θα εφαρμοστεί από τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Διότι άλλο πράγμα η μείωση περιττής γραφειοκρατίας και άλλο η υποβάθμιση της διακυβέρνησης. Άλλο πράγμα η αναλογικότητα και άλλο η εγκατάλειψη της εσωτερικής πειθαρχίας. Πρέπει να καταστεί σαφές ότι μια επιχείρηση που αντιμετωπίζει το G ως κόστος που μπορεί να περικοπεί μόλις χαλαρώσει ο νόμος, δεν μειώνει μόνο βάρος. Αποδυναμώνει την αξιοπιστία της. Η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα δεν μπορεί να οικοδομηθεί ως ανταγωνισμός προς τα κάτω. Θα κερδίσει μόνον αν συνδυάσει απλούστερους κανόνες με ισχυρότερη εφαρμογή, λιγότερη τυπολατρία με περισσότερη ουσία, λιγότερα έντυπα με καλύτερη διοίκηση. Αυτό αφορά άμεσα και την κάθε ελληνική επιχείρηση, που καλείται να σταθεί σε ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας όχι επειδή απαντά σε ερωτηματολόγια την τελευταία στιγμή, αλλά επειδή διαθέτει εσωτερική οργάνωση και κουλτούρα συμμόρφωσης που προηγείται της απαίτησης.

Η νέα περίοδος της βιωσιμότητας ουδόλως μειώνει τη σημασία του G. Αντιθέτως, την αναβαθμίζει.

ρίσκου. Σημαίνει ικανότητα αναγνώρισης, ιεράρχησης και διαχείρισης κινδύνων πριν αυτοί εξελιχθούν σε κρίση. Μια ουσιαστική συμμόρφωση -όχι tick the box- σημαίνει ότι η επιχείρηση γνωρίζει πού εκτίθεται και λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα. Σημαίνει ότι έχει κανόνες για τη σύγκρουση συμφερόντων, διαδικασίες για τις καταγγελίες, πολιτικές για τα προσωπικά δεδομένα, μηχανισμούς για την πρόληψη διαφθοράς, σαφή κατανομή ευθυνών, επαρκή εσωτερική ενημέρωση κ.λπ. Σημαίνει επίσης ότι ο υπεύθυνος συμμόρφωσης δεν καλείται να επικυρώσει αποφάσεις αφού έχουν ληφθεί, αλλά ακούγεται εγκαίρως, πριν ο κίνδυνος ενσωματωθεί στη στρατηγική. Το θέμα μας δεν είναι αν υπάρχει λειτουργία συμμόρφωσης στο οργανόγραμμα, αλλά αν διαθέτει επαρκή ανεξαρτησία, πρόσβαση στη διοίκηση και δυνατότητα να επηρεάζει την απόφαση πριν αυτή ληφθεί. Εκεί κρίνεται αν η συμμόρφωση είναι πραγματική λειτουργία διακυβέρνησης ή απλώς μηχανισμός εκ των υστέρων επικύρωσης. Τα πρώτα σημάδια υποβάθμισης δεν είναι πάντοτε θεαματικά, είναι οργανωτικά: μια θέση που δεν αναπληρώνεται, ένας προϋπολογισμός που περικόπτεται, μια γραμμή αναφοράς που αποδυναμώνεται, μια πρόσβαση στο διοικητικό συμβούλιο που αραιώνει. Και μια φράση που ακούγεται εύλογη, αλλά είναι αποκαλυπτική: Θα το κάνουμε αν μας το ζητήσει κάποιος πελάτης. Ο σκληρός πυρήνας του G Είναι λυπηρό πάντως που η συζήτηση για τη βιωσιμότητα εγκλωβίζεται αρκετά συχνά στα πρότυπα αναφοράς, στους δείκτες και

στα δεδομένα. Μπορεί όλα αυτά να έχουν τη σημασία τους, αλλά δεν είναι ο πυρήνας της διακυβέρνησης. Ο πυρήνας είναι η ακεραιότητα που «γεννά» την εμπιστοσύνη. Είναι η πρόληψη της διαφθοράς, η διαχείριση συγκρούσεων συμφερόντων, η προστασία όσων καταγγέλλουν παρατυπίες, ο σεβασμός των κανόνων ανταγωνισμού, η προστασία προσωπικών δεδομένων, η υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας, η σαφής λογοδοσία της διοίκησης. Είναι όλα αυτά που δεν εξαρτήθηκαν ποτέ αποκλειστικά από την υποχρέωση αναφοράς βιωσιμότητας. Και δεν παύουν να ισχύουν επειδή οι εκθέσεις λιγοστεύουν. Εδώ βρίσκεται η πραγματική σημασία του G στη μετά το Omnibus εποχή. Η απλοποίηση των εκθέσεων δεν απλοποιεί την ηθική απαίτηση. Απλώς αφαιρεί το περίβλημα του τύπου και αφήνει πιο εκτεθειμένη την ουσία. Όπως προαναφέρθηκε, όταν λιγοστεύουν οι υποχρεωτικές δηλώσεις, αποκτά μεγαλύτερη σημασία το πώς λειτουργεί πράγματι μια επιχείρηση. Ο ρόλος του διοικητικού συμβουλίου Σε αυτή τη μετάβαση, το διοικητικό συμβούλιο έχει κεντρική ευθύνη. Όσο η συμμόρφωση επιβαλλόταν περισσότερο απ’ έξω, η πειθαρχία μπορούσε να βασιστεί στην τήρηση του νόμου. Τώρα, για πολλές επιχειρήσεις, η πειθαρχία πρέπει να στηριχθεί περισσότερο από μέσα. Και αυτό είναι κατεξοχήν ζήτημα διοικητικής ευθύνης. Το γνωστό Tone at the Top (ο τόνος από την κορυφή) δεν είναι επικοινωνιακή διατύπωση, είναι ο τρόπος που η ηγεσία λαμβάνει αποφάσεις. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το διοικητικό συμβούλιο θέτει ερωτήματα, ζητά στοιχεία, αξιολογεί κινδύνους, ακούει τη λειτουργία συμμόρφωσης και συνδέει την ακεραιότητα με τη στρατηγική. Όταν ένα Δ.Σ. συνεχίζει να αντιμετωπίζει τη διακυβέρνηση ως υποδομή εμπιστοσύνης, ακόμη και όταν ο νόμος δεν το πιέζει με την ίδια ένταση, στέλνει ένα σαφές μήνυμα στην αγορά: ότι η αξιοπιστία του δεν είναι προϊόν υποχρέωσης. Και ας σταματήσουμε να θεωρούμε, λανθασμένα, το G ως εμπόδιο για την ανταγωνιστικότητα. Η χρηστή διακυβέρνηση ουδέποτε περιόρισε την επιχειρηματικότητα. Μόνο μακροπρόθεσμη αξία και βιωσιμότητα δύναται να εξασφαλίσει. Ωστόσο, το πραγματικό ερώτημα της μετά το Omnibus εποχής δεν είναι ποιες επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να δημοσιεύουν περισσότερα στοιχεία. Είναι ποιες θα συνεχίσουν να επενδύουν στη διακυβέρνηση ακόμη και όταν δεν υποχρεώνονται να το κάνουν. Εκεί θα κριθεί τελικά η αξιοπιστία τους.

Η χρηστή διακυβέρνηση ουδέποτε περιόρισε την επιχειρηματικότητα. Μόνο μακροπρόθεσμη αξία και βιωσιμότητα δύναται να εξασφαλίσει.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

53

ESG, αγορές και κόστος κεφαλαίου Τα δεδομένα βιωσιμότητας σε αποτίμηση, χρηματοδότηση και επενδυτικές αποφάσεις

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

55

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΓΝΩΣΤΟΠΟΊΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Η υποχρεωτική αναφορά περιορίζεται, όχι όμως και τα φίλτρα της αγοράς - Πώς η ποιότητα των ESG στοιχείων επηρεάζει την αξιολόγηση του κινδύνου, τους όρους χρηματοδότησης και την επενδυσιμότητα των επιχειρήσεων Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Η

μείωση των υποχρεωτικών γνωστοποιήσεων δεν αποσύρει τα ESG στοιχεία από τη χρηματοοικονομική αξιολόγηση. Τράπεζες, επενδυτές και αγοραστές εξακολουθούν να εξετάζουν όσα μπορούν να επηρεάσουν το κόστος, τις ταμειακές ροές και την ανθεκτικότητα μιας επιχείρησης. Το νέο ζητούμενο δεν είναι ο όγκος της πληροφορίας, αλλά αν μπορεί να ελεγχθεί, να συγκριθεί και να περάσει στην αποτίμηση. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι μια ελληνική επιχείρηση μπορεί να μη χρειάζεται πλέον να δημοσιεύει υποχρεωτική έκθεση βιωσιμότητας. Θα χρειαστεί, όμως, να απαντήσει στα ίδια οικονομικά ερωτήματα όταν ζητήσει πίστωση, προσεγγίσει επενδυτή, διεκδικήσει μεγάλο πελάτη ή βρεθεί στο τραπέζι μιας εξαγοράς. Η τράπεζα θα εξετάσει τους κινδύνους που μπορούν να επηρεάσουν την αποπληρωμή. Ο θεσμικός επενδυτής θα αναζητήσει συγκρίσιμα στοιχεία για την ανθεκτικότητα και τις μελλοντικές ταμειακές ροές. Ο μεγάλος πελάτης θα εξετάσει τους κινδύνους και τις επιδόσεις των προμηθευτών που επηρεάζουν τη δική του αλυσίδα αξίας. Και ο υποψήφιος αγοραστής θα αναζητήσει, κατά τη δέουσα επιμέλεια, υποχρεώσεις και επιχειρηματικούς κινδύνους που δεν αποτυπώνονται πλήρως στις οικονομικές καταστάσεις. Η απαλλαγή από μια κανονιστική υποχρέωση δεν ισοδυναμεί, επομένως, με απαλλαγή από την οικονομική αξιολόγηση. Εδώ αλλάζει η οικονομική λειτουργία του ESG: το κρίσιμο δεν είναι πόσες σελίδες δημοσιεύει μια εταιρεία, αλλά αν οι πληροφορίες της μπορούν να περάσουν από τον απολογισμό στην απόφαση και από τη γνωστοποίηση στην αποτίμηση. Το άγνωστο έχει τιμή Η Ευρώπη περιορίζει το πεδίο της υποχρεωτικής αναφοράς. Η Οδηγία (ΕΕ) 2026/470 περιόρισε το πεδίο της CSRD, ενώ το σχέδιο αναθεωρημένων ESRS προβλέπει μείωση των υποχρεωτικών σημείων δεδομένων κατά περισσότερο από 60% και του συνόλου τους κατά περισσότερο από 70%. Η κατεύθυνση είναι σαφής: χαμηλότερο διοικητικό κόστος και μεγαλύτερη συγκέ-

56

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ντρωση στις πληροφορίες που θεωρούνται ουσιώδεις. Η αγορά, όμως, δεν ακολουθεί αυτομάτως την ίδια πορεία. Το κόστος κεφαλαίου ενσωματώνει πάντοτε ένα τίμημα για όσα δεν μπορούν να αποτιμηθούν με βεβαιότητα. Όσο δυσκολότερο είναι να αξιολογηθεί η πραγματική έκθεση μιας εταιρείας, τόσο μεγαλύτερο περιθώριο κινδύνου μπορεί να ενσωματώσει ο χρηματοδότης στο επιτόκιο, ο επενδυτής στην απαιτούμενη απόδοση ή ο αγοραστής στο τίμημα. Εδώ αποκτούν οικονομική αξία οι γνωστοποιήσεις ESG. Όχι επειδή πιστοποιούν ότι μια εταιρεία είναι «καλή», αλλά επειδή μπορούν να φωτίσουν κόστη, εξαρτήσεις και αδυναμίες που δεν αποτυπώνονται πάντοτε στις οικονομικές καταστάσεις. Η έκθεση στις ενεργειακές τιμές, η ασφάλεια στην εργασία, η εξάρτηση από έναν κρίσιμο προμηθευτή ή η ποιότητα της εταιρικής διακυβέρνησης μπορούν να επηρεάσουν τη συνέχεια της παραγωγής, τα περιθώρια κέρδους και την πρόσβαση σε κεφάλαια. Την ίδια χρηματοοικονομική λογική ακολουθούν τα IFRS S1 και S2, εστιάζοντας σε κινδύνους και ευκαιρίες βιωσιμότητας που μπορούν να επηρεάσουν τις ταμειακές ροές, την πρόσβαση σε χρηματοδότηση ή το κόστος κεφαλαίου. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση παραμένει ευρύτερη, αλλά το κοινό μήνυμα είναι σαφές: η βιωσιμότητα αποτελεί πλέον μέρος της οικονομικής εικόνας της επιχείρησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι περισσότερα δεδομένα οδηγούν και σε καλύτερη αποτίμηση. Ένας πολυσέλιδος απολογισμός με μεταβαλλόμενες μεθοδολογίες, ασαφή όρια και στόχους χωρίς οικονομική σύνδεση μπορεί να δημιουργεί περισσότερα ερωτήματα από όσα απαντά. Για την αγορά έχει μεγαλύτερη αξία ένα

“

Η αγορά δεν τιμολογεί τη βιωσιμότητα ως πρόθεση. Τιμολογεί τον κίνδυνο που μπορεί να κατανοήσει.

μικρότερο σύνολο στοιχείων που παραμένει συνεπές στον χρόνο, εξηγείται και μπορεί να ελεγχθεί. Ο βαθμός δεν αρκεί Οι αξιολογήσεις ESG λειτουργούν ως ενδιάμεσο φίλτρο ανάμεσα στα στοιχεία που δημοσιεύει μια εταιρεία και στην απόφαση του επενδυτή. Συγκεντρώνουν ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα και τα αποτυπώνουν σε μια βαθμολογία ή σε ένα προφίλ κινδύνου, το οποίο χρησιμοποιείται σε επενδυτικές επιλογές, πιστωτικές αναλύσεις και συγκρίσεις μεταξύ εταιρειών. Η βαθμολογία αυτή, όμως, δεν αποτελεί απόλυτο ούτε ενιαίο μέτρο. Η ίδια εταιρεία μπορεί να λαμβάνει διαφορετική βαθμολογία από διαφορετικούς παρόχους, επειδή αλλάζουν τα κριτήρια, η στάθμιση των επιμέρους θεμάτων και η έννοια της σημαντικότητας. Μία μεθοδολογία μπορεί να δίνει μεγαλύτερο βάρος στους κινδύνους που επηρεάζουν την οικονομική αξία της επιχείρησης, ενώ μία άλλη στις επιπτώσεις της στους ανθρώπους και στο περιβάλλον. Για τον επενδυτή, επομένως, δεν αρκεί να γνωρίζει τον βαθμό. Χρειάζεται να κατανοεί τι ακριβώς μετρά η αξιολόγηση και με ποια μεθοδολογία έχει προκύψει. Παρά τις διαφορές, η σχέση με τη χρηματοδότηση είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Μελέτη της MSCI σε 4.319 εκδότες, για την περίοδο Αυγούστου 2015-Μαΐου 2024, κατέγραψε σημαντική ιστορική συσχέτιση μεταξύ υψηλότερων αξιολογήσεων ESG και χαμηλότερου κόστους κεφαλαίου στις αγορές μετοχών και ομολόγων. Οι εταιρείες της υψηλότερης κατηγορίας εμφάνισαν, κατά μέσο όρο, χαμηλότερο συνολικό κόστος κεφαλαίου από εκείνες της χαμηλότερης. Οι μεγάλες μεταβολές στις αξιολογήσεις εμφάνισαν επίσης ισχυρότερη σχέση με τη μελλοντική πορεία του κόστους κεφαλαίου απ’ ό,τι οι μικρότερες αλλαγές. Η συσχέτιση δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Μια εταιρεία με υψηλότερη βαθμολογία μπορεί να διαθέτει ταυτόχρονα ισχυρότερη διακυβέρνηση, σταθερότερες ταμειακές ροές, μεγαλύτερο μέγεθος ή καλύτερη πιστοληπτική θέση. Η έρευνα δείχνει, όμως, κάτι οικο-

Οι γνωστοποιήσεις ESG μπορούν να φωτίσουν κόστη, εξαρτήσεις και αδυναμίες που δεν αποτυπώνονται πάντοτε στις οικονομικές καταστάσεις.

νομικά ουσιώδες: ο τρόπος με τον οποίο μια εταιρεία αναγνωρίζει και διαχειρίζεται σημαντικούς κινδύνους βιωσιμότητας αποτελεί μέρος του συνολικού προφίλ που αξιολογεί η αγορά. Από τις 2 Ιουλίου 2026 αρχίζει να εφαρμόζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3005 για τις αξιολογήσεις ESG. Η ESMA αναλαμβάνει την καταχώριση και την εποπτεία των παρόχων, ενώ για όσους δραστηριοποιούνται ήδη στην ευρωπαϊκή αγορά προβλέπεται μεταβατική διαδικασία γνωστοποίησης και υποβολής αίτησης. Το νέο πλαίσιο δεν επιδιώκει να εξαλείψει τις διαφορές μεταξύ των βαθμολογιών ούτε να επιβάλει ενιαία μεθοδολογία. Απαιτεί, όμως, μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς τις μεθόδους, τα μοντέλα και τις βασικές παραδοχές, καθώς και αυστηρότερους κανόνες ακεραιότητας και διαχείρισης συγκρούσεων συμφερόντων. Η αλλαγή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι αξιολογήσεις ESG χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο στην επιλογή επενδύσεων, στη συγκρότηση χαρτοφυλακίων, στον σχεδιασμό χρηματοοικονομικών προϊόντων και στη σύγκριση εταιρειών. Όσο μεγαλύτερο ρόλο αποκτούν στις επενδυτικές και χρηματοδοτικές αποφάσεις, τόσο πιο κρίσιμο είναι ο χρήστης να γνωρίζει όχι μόνο τη βαθμολογία, αλλά και τι ακριβώς μετρά, σε ποια δεδομένα στηρίζεται και ποια στοιχεία μένουν εκτός της αξιολόγησης.

Το νέο φίλτρο των συναλλαγών Για μια ελληνική επιχείρηση, η πρακτική συνέπεια δεν είναι να κυνηγήσει μια καλύτερη βαθμολογία με αποσπασματικές κινήσεις. Είναι να μπορεί να εξηγήσει πώς οι ουσιώδεις κίνδυνοι βιωσιμότητας συνδέονται με τα έσοδα, το κόστος, τις επενδύσεις και τη χρηματοδότησή της. Σε μια νέα πιστωτική γραμμή, αυτό μπορεί να σημαίνει αξιόπιστα στοιχεία για το ενεργειακό κόστος, τις κρίσιμες εξαρτήσεις ή τις μελλοντικές επενδυτικές ανάγκες. Σε μια ομολογιακή έκδοση απαιτείται συνέπεια μεταξύ των στόχων, του οικονομικού σχεδιασμού και της χρήσης των κεφαλαίων. Σε μια εξαγορά χρειάζεται καθαρή εικόνα για τις υποχρεώσεις που μπορεί να μεταφερθούν στον αγοραστή. Και σε μια αλυσίδα αξίας, δυνατότητα απάντησης σε συγκεκριμένα αιτήματα του μεγάλου πελάτη, χωρίς κάθε φορά η συλλογή στοιχείων να ξεκινά από την αρχή. Για μια εισηγμένη εταιρεία, η ποιότητα της πληροφορίας επηρεάζει την επενδυτική της ιστορία και τον διάλο-

“

Η αξιοπιστία δεν εγγυάται φθηνότερο κεφάλαιο. Περιορίζει, όμως, το κόστος της αβεβαιότητας.

γο με τους θεσμικούς επενδυτές. Για μια μη εισηγμένη, μπορεί να επηρεάσει τη δέουσα επιμέλεια μιας τράπεζας, ενός επενδυτικού κεφαλαίου ή ενός στρατηγικού αγοραστή. Για μια μικρότερη επιχείρηση, μπορεί να κρίνει αν θα διατηρήσει τη θέση της στην αλυσίδα προμηθευτών ή αν θα αποκτήσει πρόσβαση σε νέα χρηματοδοτικά εργαλεία. Το ζητούμενο δεν είναι να μετατραπεί κάθε εταιρεία σε παραγωγό περίπλοκων αναφορών ESG. Χρειάζεται να γνωρίζει ποια θέματα είναι οικονομικά σημαντικά για τη δική της δραστηριότητα, ποιος έχει την ευθύνη των δεδομένων και πώς αυτά συνδέονται με τον προϋπολογισμό και τις αποφάσεις της διοίκησης. Η αξιόπιστη πληροφορία δεν εξασφαλίζει ευνοϊκότερους όρους χρηματοδότησης ή υψηλότερο τίμημα σε μια συναλλαγή. Επιτρέπει, όμως, στην επιχείρηση να μην επιβαρύνεται επιπλέον για κινδύνους που αδυνατεί να εξηγήσει. Περιορίζει τις ασάφειες, διευκολύνει τη σύγκριση και δίνει σε χρηματοδότες και επενδυτές καθαρότερη εικόνα για το τι ακριβώς καλούνται να αποτιμήσουν. Η εποχή κατά την οποία η βιωσιμότητα λειτουργούσε ως παράλληλη εταιρική αφήγηση κλείνει. Η αγορά δεν ζητά περισσότερες διακηρύξεις ούτε περισσότερες σελίδες. Ζητά πληροφορία που μπορεί να κατανοήσει, να ελέγξει και να χρησιμοποιήσει. Από τη γνωστοποίηση στην αποτίμηση, η απόσταση μετριέται πλέον σε αξιοπιστία

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

57

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΠΏΣ Η ΑΓΟΡΆ ΑΠΟΤΙΜΑ ΤΟ ESG Πού ακριβώς μπαίνει η βιωσιμότητα στις ταμειακές ροές, στο προεξοφλητικό επιτόκιο και στις αποφάσεις χρηματοδότησης Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Η

αποτίμηση δεν αλλάζει επειδή μια εταιρεία δημοσιεύει περισσότερα ESG στοιχεία. Αλλάζει όταν τα στοιχεία αυτά επηρεάζουν συγκεκριμένες οικονομικές παραδοχές. Το κρίσιμο για τον αναλυτή είναι να ξεχωρίσει ποια επίπτωση ανήκει στις ταμειακές ροές και ποια στο προεξοφλητικό επιτόκιο, χωρίς να υπολογίσει τον ίδιο κίνδυνο δύο φορές. Δύο επιχειρήσεις με παρόμοια κερδοφορία μπορεί να έχουν διαφορετική αξία ή κόστος χρηματοδότησης. Η διαφορά δεν προκύπτει μόνο από τη μόχλευση, τη ρευστότητα και τις εξασφαλίσεις. Μπορεί να επηρεάζεται από το ενεργειακό κόστος, την ασφάλεια στην εργασία, την εξάρτηση από κρίσιμους προμηθευτές ή την ποιότητα της διακυβέρνησης. Οι παράγοντες αυτοί δεν εισέρχονται στο μοντέλο ως αφηρημένη βαθμολογία. Μεταφράζονται σε οικονομικές παραδοχές που επηρεάζουν την αξία της επιχείρησης. Πώς το ESG περνά στην αποτίμηση Η μελέτη των Bancel, Glavas και Karolyi, σε 303 Ευρωπαίους επαγγελματίες του χρηματοοικονομικού τομέα, έδειξε ότι η προσαρμογή του προεξοφλητικού επιτοκίου αποτελεί τον συστηματικότερο τρόπο ενσωμάτωσης των παραγόντων ESG στις αποτιμήσεις, ενώ χρησιμοποιούνται και οι παραδοχές για τον μακροπρόθεσμο ρυθμό ανάπτυξης. Πρακτικά, αυτό σημαίνει δύο διαφορετικές κινήσεις. Αν μια νέα περιβαλλοντική απαίτηση επιβάλει πρόσθετη επένδυση, το σχετικό ποσό πρέπει να περάσει στις επενδυτικές δαπάνες και στις ταμειακές ροές. Αν, αντίθετα, υπάρχει γενικότερη αβεβαιότητα για τη διοίκηση, τη συμμόρφωση ή τη δυνατότητα υλοποίησης του σχεδίου, ο αναλυτής μπορεί να αυξήσει το ασφάλιστρο κινδύνου και, κατά συνέπεια, το προεξοφλητικό επιτόκιο. Ακόμη και μια μικρή αύξηση του προεξοφλητικού επιτοκίου μπορεί να μειώσει αισθητά την παρούσα αξία των ίδιων μελλοντικών ταμειακών ροών, ιδίως όταν αυτές εκτείνονται σε μεγάλο χρονικό ορίζοντα. Όσο μακρύτερος είναι ο χρονικός ορίζοντας τόσο μεγαλύτερη είναι συνήθως η επίδραση. Το βασικό σφάλμα είναι ο διπλός υπολογισμός. Αν το κόστος μιας επένδυσης έχει ήδη αφαιρεθεί από τις

58

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Μια αδύναμη περιβαλλοντική δήλωση δεν μεταβάλλει αυτομάτως την αποτίμηση, την επηρεάζει όταν υπάρξουν συνέπειες και τότε το greenwashing μπορεί από επικοινωνιακό ζήτημα να γίνει οικονομικός κίνδυνος.

ταμειακές ροές, δεν πρέπει ο ίδιος κίνδυνος να επιβαρύνει ξανά υπερβολικά το επιτόκιο.

greenwashing παύει να είναι επικοινωνιακό ζήτημα και γίνεται οικονομικός κίνδυνος.

Πότε η ασυνέπεια επηρεάζει την τιμή Η αγορά δεν αντιδρά με τον ίδιο τρόπο σε κάθε αρνητική πληροφορία. Ευρωπαϊκή μελέτη σε 296 περιστατικά greenwashing εταιρειών του STOXX Europe 600 διαπίστωσε ότι οι αρνητικές χρηματιστηριακές αντιδράσεις ήταν εντονότερες στις μικρότερες εταιρείες και όταν οι καταγγελίες μπορούσαν να προκαλέσουν ουσιώδεις οικονομικές ή κανονιστικές συνέπειες. Η πρακτική μετάφραση είναι σαφής. Μια αδύναμη περιβαλλοντική δήλωση δεν μεταβάλλει αυτομάτως την αποτίμηση. Την επηρεάζει όταν μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμο, δικαστική διαφορά, απώλεια πελατών, ανάκληση προϊόντος ή ακριβότερη συμμόρφωση. Τότε το

Πού αναζητούν απόδοση οι επιχειρήσεις Στην παγκόσμια έρευνα «C Suite Sustainability Report 2025» της Deloitte, το 83% των περισσότερων από 2.100 ανώτατων στελεχών σε 27 χώρες δήλωσε ότι αύξησε τις επενδύσεις βιωσιμότητας. Στις δράσεις υψηλής προτεραιότητας, κατά μέσο όρο το 66% ανέφερε θετική επίδραση στα έσοδα, το 55% στη μείωση του κόστους και το 55% στη διαχείριση κινδύνων και την ανθεκτικότητα. Τα ποσοστά αποτυπώνουν τις εκτιμήσεις των στελεχών, όχι ελεγμένα οικονομικά αποτελέσματα. Δείχνουν, όμως, πού αναζητούν οι επιχειρήσεις την απόδοση: στην ανάπτυξη εσόδων, στον περιορισμό κόστους και στη μείωση λειτουργικών κινδύνων. Για την ελληνική επιχείρηση, το ζητούμενο δεν είναι μια υψηλότερη βαθμολογία ESG. Είναι να μπορεί να απαντήσει σε τρία οικονομικά ερωτήματα: ποιος παράγοντας επηρεάζει τα έσοδα ή το κόστος, σε ποια γραμμή του επιχειρηματικού σχεδίου αποτυπώνεται και με ποια στοιχεία τεκμηριώνεται η σχετική παραδοχή. Η αγορά δεν τιμολογεί τις προθέσεις από μόνες τους. Τιμολογεί τις οικονομικές συνέπειες και την αβεβαιότητα που παραμένει γύρω από αυτές

“

Το ESG δεν περνά στην αποτίμηση ως γενικός βαθμός. Περνά στις προβλέψεις για έσοδα, κόστος και επενδύσεις και, όπου παραμένει αβεβαιότητα, στο τίμημα του κινδύνου.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Europa & ESG: Οι δείκτες που επαναπροσδιορίζουν τη βιομηχανία αλουμινίου Από το 2021 η εταιρεία δημοσιεύει τις Εκθέσεις Βιώσιμης Ανάπτυξης, παραμένοντας παράλληλα πιστή στη δέσμευσή της για μακροπρόθεσμη υπεύθυνη ανάπτυξη

Α

ADVERTORIAL

πό το 1974, η Europa αναπτύσσεται διαρκώς, προσφέροντας ολοκληρωμένες λύσεις στον σχεδιασμό και την παραγωγή αρχιτεκτονικών συστημάτων αλουμινίου, βιομηχανικών προφίλ και βάσεων στήριξης φωτοβολταϊκών συστημάτων. Με περισσότερα από 52 χρόνια εμπειρίας, σύγχρονες εγκαταστάσεις 42.000 τ.μ. στα Οινόφυτα Βοιωτίας και μια δυναμική ομάδα άνω των 450 εργαζομένων, η Εταιρεία επενδύει σταθερά στην καινοτομία και την τεχνολογική εξέλιξη, διατηρώντας ισχυρή παρουσία στον κλάδο της διέλασης αλουμινίου και εξαγωγική δραστηριότητα σε 26 χώρες. Στο πλαίσιο της σύγχρονης αναπτυξιακής της στρατηγικής, η Europa αντιμετωπίζει τη βιώσιμη ανάπτυξη ως αναπόσπαστο στοιχείο της εταιρικής της φιλοσοφίας. Οι προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και οι αυξανόμενες απαιτήσεις της αγοράς επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η Εταιρεία οργανώνει τη λειτουργία και τις προτεραιότητές της, καθιστώντας τη βιωσιμότητα, τη διαφάνεια και την ανθεκτικότητα καθοριστικούς άξονες της επιχειρησιακής της δράσης. Σε αυτό το περιβάλλον, η εφοδιαστική αλυσίδα αποκτά κομβική σημασία, καθώς συνδέεται άμεσα με το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, τις κοινωνικές επιπτώσεις και τις αρχές εταιρικής διακυβέρνησης. Αναγνωρίζοντας τον κρίσιμο αυτό ρόλο, η Europa προχώρησε στη συστηματική αξιολόγηση επιλεγμένων προμηθευτών της ως προς τις επιδόσεις τους σε θέματα Περιβάλλοντος, Κοινωνίας και Διακυβέρνησης (ESG), εφαρμόζοντας μια δομημένη και πολυκριτηριακή μεθοδολογία αποτίμησης, πλήρως ευθυγραμμισμένη με τους στρατηγικούς της στόχους και τις επιχειρησιακές της προτεραιότητες. Η πρωτοβουλία αυτή ενίσχυσε τη συνεργασία και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σε όλο το δίκτυο συνεργατών της Εταιρείας, συμβάλλοντας στη δημιουργία πιο υπεύθυνων, βιώσιμων και αποδοτικών επιχειρηματικών σχέσεων. Ταυτόχρονα, η σύνδεση της αξιολόγησης προμηθευτών με τη συνολική εταιρική στρατηγική επέτρεψε την αποτελεσματικότερη διαχείριση κινδύνων, την ενίσχυση της εταιρικής φήμης και την προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις της διεθνούς αγοράς.

60

Εκθέσεις βιωσιμότητας Η αξιολόγηση της εφοδιαστικής αλυσίδας πραγματοποιήθηκε στον γενικότερο σχεδιασμό επενδύσεων της Europa αναφορικά με τον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης. Από το 2021 η Εταιρεία δημοσιεύει τις Εκθέσεις Βιώσιμης Ανάπτυξης, καταγράφοντας το ανθρακικό της αποτύπωμα (Scopes 1, 2 και μέρος του Scope 3), ενώ παράλληλα παραμένει πιστή στη δέσμευσή της για μακροπρόθεσμη υπεύθυνη ανάπτυξη. Ειδικά το 2024 δόθηκε έμφαση στη δημοσιοποίηση στοιχείων σχετικά με το Περιβάλλον όπου καταγράφηκε εντυπωσιακή αύξηση κατά 137% στην προμήθεια ανακυκλωμένης πρώτης ύλης (δευτερόχυτου αλουμινίου) σε σχέση με το 2023, παράλληλα με τη μείωση εκπομπών CO2 ανά τόνο παραγόμενου προϊόντος κατά 38%, βάσει της Market based προσέγγισης, όπου συνυπολογίζονται οι Εγγυήσεις Προέλευσης (Guarantees of Origin - GOs). Τα παραπάνω αποτυπώνονται αντί-

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Με σταθερό προσανατολισμό στο μέλλον, η Europa επενδύει διαρκώς σε σύγχρονες τεχνολογίες και καινοτόμες λύσεις που ενισχύουν την πράσινη μετάβαση και τη βιομηχανική πρόοδο.

στοιχα και μέσω της επικαιροποίησης τεσσάρων EPD (Environmental Product Declarations - Περιβαλλοντικών Δηλώσεων Προϊόντων) στο προφίλ αλουμινίου της Europa, όπου σημειώθηκε σημαντική βελτίωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των προϊόντων της, με μείωση του δείκτη GWP-total (Global Warming Potential - total) κατά 46% έως 65% στο στάδιο παραγωγής Α1-Α3.

Η Europa προχώρησε στη συστηματική αξιολόγηση επιλεγμένων προμηθευτών της ως προς τις επιδόσεις τους σε θέματα Περιβάλλοντος, Κοινωνίας και Διακυβέρνησης.

Χορηγίες - δωρεές Επιπρόσθετα, όσον αφορά τον πυλώνα της Κοινωνίας, η Εταιρεία προχώρησε σε δωρεές και χορηγίες θερμομονωτικών συστημάτων αλουμινίου, υποστηρίζοντας τις τοπικές κοινωνίες και προάγοντας την κοινωνική συνοχή. Ταυτόχρονα, ενισχύθηκε ο τομέας της Διακυβέρνησης, αφού καταρτίστηκε Πολιτική κατά της Διαφθοράς και Δωροδοκίας, η οποία προστέθηκε σε μια σειρά υφιστάμενων Πολιτικών της Europa. Στο παραπάνω πλαίσιο, εντάθηκαν οι ενέργειες αναφορικά με την Αγορά, αφού το εκπαιδευτικό πρόγραμμα Europa The Lab συνεχίστηκε με μεγάλη ανταπόκριση μέσω εκπαιδεύσεων και τεχνικών σεμιναρίων, με στόχο την κατάρτιση και παροχή δυνατότητας πιστοποίησης των Κατασκευαστών Αλουμινίου από την ΕΕΑ (Ελληνική Ένωση Αλουμινίου). Ταυτόχρονα, επεκτάθηκε η προϊοντική γκάμα βάσεων στήριξης φωτοβολταϊκών, ενώ δημιουργήθηκε επικοινωνιακό υλικό για την αειφορία. Με σταθερό προσανατολισμό στο μέλλον, η Europa επενδύει διαρκώς σε σύγχρονες τεχνολογίες και καινοτόμες λύσεις που ενισχύουν την πράσινη μετάβαση και τη βιομηχανική πρόοδο. Μέσα από τη συνεχή αναβάθμιση της παραγωγικής της δυναμικότητας και τη συστηματική μείωση του περιβαλλοντικού της αποτυπώματος, επιδιώκει να δημιουργεί ουσιαστική και μακροχρόνια αξία για πελάτες, συνεργάτες και κοινωνία, παραμένοντας σταθερά προσηλωμένη στις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Η ΝΈΑ ΕΠΕΝΔΥΣΙΜΌΤΗΤΑ Τι εξετάζουν οι επενδυτές πίσω από τους δείκτες ESG - Η αγορά ζητά πληροφορία που μπορεί να ελέγξει, να συγκρίνει και να χρησιμοποιήσει στις προβλέψεις της Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Η

διασυνδεσιμότητα περνά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης για την ποιότητα της εταιρικής πληροφόρησης. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η δημοσίευση στοιχείων βιωσιμότητας, αλλά αν είναι συνεπή με τις οικονομικές παραδοχές, το επενδυτικό σχέδιο και τις οικονομικές καταστάσεις της επιχείρησης. Η αξιολόγηση ESG λειτουργεί ως πρώτο φίλτρο, όχι ως τελική ετυμηγορία. Πίσω από τη βαθμολογία, ο επενδυτής εξετάζει αν τα δεδομένα είναι επαληθεύσιμα, αν επιτρέπουν την εκτίμηση των μελλοντικών επιπτώσεων και αν μπορούν να συνδεθούν με το επιχειρηματικό σχέδιο και τα οικονομικά μεγέθη. Ο δείκτης προσφέρει μια συνοπτική εικόνα, όχι όμως την οικονομική της ανάλυση. Δεν αποκαλύπτει ποιο τμήμα της δραστηριότητας βρίσκεται σε κίνδυνο, ποια κεφάλαια μπορεί να απαιτηθούν ή σε ποιον χρονικό ορίζοντα θα εμφανιστεί η επίπτωση. Γι’ αυτό η ανάλυση περνά από τη βαθμολογία στα δεδομένα που τη στηρίζουν. Στα στοιχεία για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου δεν αρκεί ένας συνολικός αριθμός. Χρειάζονται σαφές έτος βάσης, σταθερή περίμετρος μέτρησης και εξήγηση των ουσιωδών μεταβολών. Χωρίς αυτά, ο αναλυτής δεν γνωρίζει αν η μεταβολή οφείλεται σε πραγματική βελτίωση, σε αλλαγή της δραστηριότητας ή απλώς σε διαφορετική μέθοδο υπολογισμού. Σε ένα σχέδιο μετάβασης, ο μακροπρόθεσμος στόχος αποκτά επενδυτική χρησιμότητα όταν συνοδεύεται από ενδιάμεσα ορόσημα, χρονοδιάγραμμα και προβλεπόμενες επενδυτικές δαπάνες. Μια αναφορά κινδύνου έχει αξία όταν προσδιορίζει ποιες δραστηριότητες επηρεάζονται, σε ποιον χρονικό ορίζοντα και με ποια πιθανή οικονομική συνέπεια. Η αγορά, επομένως, δεν ζητά απλώς περισσότερη πληροφορία. Ζητά πληροφορία που μπορεί να ελέγξει, να συγκρίνει και να χρησιμοποιήσει στις προβλέψεις της. Η νέα οικονομική δοκιμή Αυτή η απαίτηση αποκτά πλέον συγκεκριμένο ευρωπαϊκό περιεχόμενο. Η Ευρωπαϊκή Συμβουλευτική Ομάδα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, το EFRAG,

62

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

με τους αριθμούς ή να παραμένει μια παράλληλη αφήγηση. Η διασυνδεσιμότητα λειτουργεί έτσι ως οικονομική δοκιμή συνέπειας. Αν μια εταιρεία χαρακτηρίζει έναν κίνδυνο ουσιώδη, εμφανίζεται η επίδρασή του στον επιχειρηματικό σχεδιασμό; Αν ανακοινώνει σχέδιο μετάβασης, συμφωνούν οι δεσμεύσεις με τις επενδύσεις που προβλέπει; Αν αλλάζει η περίμετρος μέτρησης, εξηγείται η επίδραση στα συγκριτικά στοιχεία;

αναδεικνύει τη διασυνδεσιμότητα ως βασική ιδιότητα ποιοτικής εταιρικής πληροφόρησης. Το ερώτημα δεν είναι αν η δήλωση βιωσιμότητας παραπέμπει απλώς στις οικονομικές καταστάσεις. Είναι αν η πληροφόρηση βιωσιμότητας και οι οικονομικές καταστάσεις βασίζονται σε συνεπή δεδομένα, όρους, χρονικούς ορίζοντες και παραδοχές. Στο κείμενο συζήτησης που δημοσίευσε τον Δεκέμβριο του 2025, το EFRAG διευκρινίζει ότι πρόκειται για μη δεσμευτική ερευνητική εργασία και όχι για νέο πρότυπο ή οδηγία εφαρμογής. Το κείμενο συνοδεύεται από χωριστό συμπληρωματικό έγγραφο με 17 παραδείγματα από πραγματικές εταιρικές εκθέσεις. Τα παραδείγματα μεταφέρουν τη συζήτηση από τον ορισμό στην πράξη. Φωτίζουν τρόπους με τους οποίους η πληροφορία βιωσιμότητας μπορεί να συνδέεται

“

Η ποιότητα της πληροφορίας κρίνεται όταν οι κίνδυνοι και οι δεσμεύσεις μιας επιχείρησης μπορούν να συνδεθούν με τον σχεδιασμό και τα οικονομικά της μεγέθη.

Από τα λόγια στα μεγέθη Η KPMG επισημαίνει ότι οι επενδυτές χρειάζονται συνέπεια ανάμεσα στις οικονομικές καταστάσεις, στην έκθεση διοίκησης και στις γνωστοποιήσεις βιωσιμότητας. Οι παραδοχές μπορεί να διαφέρουν λόγω διαφορετικών μεθόδων μέτρησης ή χρονικών οριζόντων, αλλά οι ουσιώδεις αποκλίσεις πρέπει να εξηγούνται. Στην πράξη, το κενό παραμένει. Μελέτη του ισπανικού Ινστιτούτου Λογιστικής και Ελεγκτικής στις εταιρείες του IBEX 35 για το 2023 κατέγραψε μέση κάλυψη 47,3% των στοιχείων του δείκτη διασυνδεσιμότητας που χρησιμοποίησαν οι ερευνητές. Η ποιοτική σύνδεση έφθανε το 59,1%, ενώ η ποσοτική μόλις το 39,4%. Οι εταιρείες εξηγούσαν συχνότερα τη σχέση με λόγια παρά με οικονομικά μεγέθη. Αυτό είναι το κενό που επιχειρεί να φωτίσει η ευρωπαϊκή συζήτηση. Η ελληνική επενδυσιμότητα Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, η επενδυσιμότητα δεν εξαντλείται στη βαθμολογία ή στη συμμόρφωση, αλλά στη συνεπή εικόνα προς επενδυτές, τράπεζες και εταίρους. Η απαίτηση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για μη εισηγμένες και οικογενειακές επιχειρήσεις, όπου η δημόσια πληροφόρηση παραμένει περιορισμένη. Η διοίκηση πρέπει να εξηγεί τους ουσιώδεις κινδύνους, την επίδρασή τους στο επιχειρηματικό σχέδιο και τα απαιτούμενα κεφάλαια. Η διασυνδεσιμότητα δεν εγγυάται κερδοφορία. Κάνει, όμως, την επιχείρηση περισσότερο κατανοητή, συγκρίσιμη και αξιολογήσιμη. Η συνέπεια αυτή αποκτά οικονομικό βάρος όταν μεταφράζεται σε επιτόκιο, ρήτρα ή άλλον όρο χρηματοδότησης

ESG στην ΕΥΔΑΠ: Βιώσιμη στρατηγική με μακροπρόθεσμο αποτύπωμα Επενδύσεις σε σύγχρονες υποδομές, υπεύθυνη περιβαλλοντική διαχείριση, κοινωνική συνεισφορά και ισχυρή εταιρική διακυβέρνηση

Η

βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της επιχειρησιακής στρατηγικής της ΕΥΔΑΠ, επηρεάζοντας το σύνολο των δραστηριοτήτων της, από τον σχεδιασμό των υποδομών και τη διαχείριση των φυσικών πόρων έως την εταιρική διακυβέρνηση και τη σχέση της με την κοινωνία. Ως ο μεγαλύτερος οργανισμός ύδρευσης και αποχέτευσης της χώρας, η ΕΥΔΑΠ διαχειρίζεται κρίσιμες υποδομές, με άμεσο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα. Στο πλαίσιο αυτό, η ενσωμάτωση των αρχών ESG λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός ενίσχυσης της ανθεκτικότητας, της διαφάνειας και της μακροπρόθεσμης βιώσιμης ανάπτυξης της Εταιρείας. Ιδιαίτερης σημασίας για την ΕΥΔΑΠ είναι η δημοσιοποίηση Δήλωσης Βιωσιμότητας σε εναρμόνιση με την ευρωπαϊκή οδηγία CSRD και τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφορών Βιωσιμότητας ESRS, ενσωματώνοντας ακόμη πιο συστηματικά τις απαιτήσεις βιωσιμότητας στη λειτουργία και στη στρατηγική της.

ADVERTORIAL

Περιβαλλοντική διαχείριση και ανθεκτικές υποδομές Η προστασία των υδάτινων πόρων και η περιβαλλοντικά υπεύθυνη λειτουργία αποτελούν βασικούς πυλώνες της στρατηγικής ESG της ΕΥΔΑΠ. Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική κρίση και η λειψυδρία δημιουργούν αυξημένες προκλήσεις για τις αστικές υποδομές, η Εταιρεία συνεχίζει να επενδύει συστηματικά στον εκσυγχρονισμό των δικτύων και στη βιώσιμη διαχείριση του νερού. Το 2025, η παρατεταμένη ανομβρία και η πίεση στους ταμιευτήρες ανέδειξαν ακόμη περισσότερο τη σημασία της πρόληψης, της επιχειρησιακής ετοιμότητας και της διασφάλισης της υδροδότησης της Αττικής. Η ΕΥΔΑΠ διαχειρίζεται σήμερα περίπου 14.600 χιλιόμετρα δικτύου ύδρευσης και περισσότερα από 8.700 χιλιόμετρα δικτύου αποχέτευσης, ενώ λειτουργεί τέσσερις Μονάδες Επεξεργασίας Νερού και πέντε Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων, διασφαλίζοντας υψηλής ποιότητας υπηρεσίες για εκατομμύρια πολίτες. Παράλληλα, η Εταιρεία επενδύει στην ενεργειακή αποδοτικότητα των εγκαταστάσεών της και στην αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στην Ψυττάλεια λειτουργούν Μονάδες Συμπαραγωγής Ηλεκτρικής και Θερμικής Ενέργειας μέσω βιοαερίου, ενώ αξιοποιούνται μικροί υδροηλεκτρικοί σταθμοί και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, συμβάλλοντας στη μείωση του ενεργειακού και περιβαλλοντικού αποτυπώματος της Εταιρείας. Κοινωνική υπευθυνότητα και ποιότητα ζωής Η κοινωνική διάσταση της στρατηγικής ESG της ΕΥΔΑΠ συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής των πολιτών. Η πρόσβαση σε ασφαλές και ποιοτικό νερό αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό και βασική προϋπόθεση δημόσιας υγείας και βιώσιμης ανάπτυξης. Μέσα από τη συνεχή λειτουργία και αναβάθμιση

ΑΡΧΕΙΟ ΕΥΔΑΠ

των υπηρεσιών της, η ΕΥΔΑΠ εξυπηρετεί περίπου 4,4 εκατομμύρια κατοίκους στον τομέα της ύδρευσης και σχεδόν 3,7 εκατομμύρια στον τομέα της αποχέτευσης. Ταυτόχρονα, η Εταιρεία επενδύει στην ενίσχυση της σχέσης εμπιστοσύνης με τους πολίτες, αξιοποιώντας ψηφιακά εργαλεία και σύγχρονες υπηρεσίες που βελτιώνουν την εξυπηρέτηση και ενισχύουν τη διαφάνεια. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ανάπτυξη κουλτούρας βιωσιμότητας, τόσο σε επίπεδο λειτουργίας όσο και σε επίπεδο ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης γύρω από την ορθολογική διαχείριση του νερού και την προστασία του περιβάλλοντος.

Η Μονάδα Επεξεργασίας Νερού (ΜΕΝ) Ασπροπύργου.

Εταιρική διακυβέρνηση και διαφάνεια Η αποτελεσματική εταιρική διακυβέρνηση αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών, των θεσμικών φορέων και της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΥΔΑΠ ενισχύει διαρκώς τις διαδικασίες συμμόρφωσης, λογοδοσίας και διαχείρισης κινδύνων, υιοθετώντας πρακτικές που ευθυγραμμίζονται με τα σύγχρονα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα. Παράλληλα, η Εταιρεία προχωρά στην ανάπτυξη ψηφιακής πλατφόρμας διαχείρισης ESG δεδομένων και δεικτών, με στόχο την αυτοματοποίηση των αναφορών βιωσιμότητας και την ακόμη πιο ολοκληρωμένη ενημέρωση των ενδιαφερόμενων μερών.

ESG με μακροπρόθεσμη προοπτική Για την ΕΥΔΑΠ, τα κριτήρια ESG αποτελούν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο στρατηγικής ανάπτυξης, το οποίο συνδέεται άμεσα με τη βιωσιμότητα των υποδομών, την προστασία των φυσικών πόρων και τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας. Μέσα από επενδύσεις σε σύγχρονες υποδομές, υπεύθυνη περιβαλλοντική διαχείριση, κοινωνική συνεισφορά και ισχυρή εταιρική διακυβέρνηση, η ΕΥΔΑΠ συνεχίζει να διαμορφώνει ένα πιο ανθεκτικό και βιώσιμο μέλλον για την κοινωνία και τις επόμενες γενιές.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

63

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Η ΕΠΊΔΟΣΗ ΓΊΝΕΤΑΙ ΌΡΟΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΌΤΗΣΗΣ Η αξιοπιστία δεν εξαρτάται μόνο από την περιβαλλοντική ετικέτα, αλλά από την επιλογή των έργων, τη διαφάνεια στη χρήση των κεφαλαίων και την ανεξαρτησία του ελέγχου Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Η

βιωσιμότητα αποκτά συμβατικό βάρος όταν η επίτευξη ή η αστοχία ενός στόχου μεταβάλλει το κόστος χρηματοδότησης. Στα δάνεια και στα ομόλογα που συνδέονται με επιδόσεις βιωσιμότητας, προκαθορισμένοι δείκτες μπορούν να επηρεάσουν το περιθώριο επιτοκίου, το τοκομερίδιο ή άλλον οικονομικό όρο. Η ποιότητα των δεδομένων παύει τότε να αφορά μόνο την πληροφόρηση. Γίνεται μέρος της σύμβασης. Δύο διαφορετικές λογικές Στα πράσινα δάνεια και ομόλογα, τα κεφάλαια κατευθύνονται σε συγκεκριμένες δραστηριότητες ή έργα με περιβαλλοντικό όφελος. Η αξιοπιστία κρίνεται από την επιλογή των έργων, τη διαχείριση των κεφαλαίων και την αναφορά των αποτελεσμάτων. Στα εργαλεία που συνδέονται με στόχους βιωσιμότητας, η χρήση των κεφαλαίων μπορεί να παραμένει γενικού εταιρικού σκοπού. Αυτό που αλλάζει είναι το κόστος ή άλλοι όροι της χρηματοδότησης, ανάλογα με την επίδοση της επιχείρησης σε προκαθορισμένους δείκτες και στόχους. Σε ένα δάνειο μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί το περιθώριο επιτοκίου. Σε ένα ομόλογο, η αστοχία οδηγεί συχνά σε προσαύξηση του τοκομεριδίου ή σε πρόσθετη πληρωμή. Για να λειτουργήσει η ρήτρα, ο δείκτης πρέπει να αφορά ουσιώδες μέρος της δραστηριότητας, ο στόχος να υπερβαίνει τη συνήθη πορεία της επιχείρησης και το αποτέλεσμα να επαληθεύεται ανεξάρτητα πριν εφαρμοστεί η προβλεπόμενη οικονομική προσαρμογή. Σημασία έχει και το ύψος της προσαρμογής. Αν είναι αμελητέο σε σχέση με το συνολικό κόστος δανεισμού, η ρήτρα μπορεί να λειτουργεί περισσότερο ως σήμα παρά ως πραγματικό οικονομικό κίνητρο. Πώς άλλαξε το μίγμα της αγοράς Το 2025 ο παγκόσμιος όγκος νέων βιώσιμων δανείων έφθασε τα 749 δισ. δολάρια, μειωμένος κατά 22% σε σχέση με το 2024. Τα δάνεια που συνδέονται

64

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Το πράσινο πλεονέκτημα δεν είναι δεδομένο Η ευνοϊκότερη τιμολόγηση ενός πράσινου ομολόγου έναντι αντίστοιχου συμβατικού τίτλου αποκαλείται πράσινο πλεονέκτημα τιμολόγησης ή greenium. Το 2024, η Διεθνής Εταιρεία Χρηματοδότησης και η Amundi το υπολόγισαν παγκοσμίως σε μόλις 1,2 μονάδα βάσης, από 2,5 έναν χρόνο νωρίτερα. Στις αναδυόμενες αγορές ήταν ουσιαστικά μηδενικό. Το όφελος μπορεί να βρίσκεται στη διεύρυνση της επενδυτικής βάσης, στη μεγαλύτερη διαφάνεια και στην πρόσβαση σε διαφορετικές πηγές χρηματοδότησης, όχι μόνο σε ένα σταθερά χαμηλότερο κόστος δανεισμού.

Ανάλογα με την επίδοση της επιχείρησης σε προκαθορισμένους δείκτες και στόχους, το περιθώριο επιτοκίου σε ένα δάνειο μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί.

με στόχους βιωσιμότητας παρέμειναν η μεγαλύτερη κατηγορία, με το 52% της αξίας της αγοράς. Η ετήσια αξία τους μειώθηκε, όμως, κατά 279 δισ. δολάρια και ο αριθμός των συναλλαγών κατά 42%. Αντίθετα, τα πράσινα δάνεια αυξήθηκαν κατά 63,4 δισ. δολάρια. Η μετατόπιση υποδηλώνει μεγαλύτερη προτίμηση για εργαλεία στα οποία η χρήση των κεφαλαίων και το χρηματοδοτούμενο έργο είναι ευκολότερα αναγνωρίσιμα. Οι ανησυχίες για παραπλανητικούς ισχυρισμούς, ο κίνδυνος φήμης, το κόστος συμμόρφωσης και οι χρηματοοικονομικές συνθήκες επηρέασαν επίσης την αγορά.

“

Η σύνδεση της χρηματοδότησης με τη βιωσιμότητα αποκτά ουσία όταν ο στόχος είναι μετρήσιμος, η επαλήθευση ανεξάρτητη και η αστοχία έχει οικονομική συνέπεια.

Η ευρωπαϊκή δοκιμή αξιοπιστίας Η Ευρώπη επιχειρεί να ενισχύσει την αξιοπιστία της αγοράς μέσω του προαιρετικού Ευρωπαϊκού Προτύπου Πράσινων Ομολόγων. Το πλαίσιο θέτει αυξημένες απαιτήσεις διαφάνειας και ευθυγράμμισης των χρηματοδοτούμενων δραστηριοτήτων με την ταξινομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η έμφαση αυτή στη διαφάνεια συνοδεύεται πλέον και από αυστηρότερο έλεγχο. Από τις 21 Ιουνίου 2026, υπηρεσίες εξωτερικής αξιολόγησης για ομόλογα που εκδίδονται βάσει του Ευρωπαϊκού Προτύπου μπορούν να παρέχουν μόνο φορείς εγγεγραμμένοι στην Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών. Η κατεύθυνση είναι σαφής. Η αξιοπιστία δεν εξαρτάται μόνο από την περιβαλλοντική ετικέτα, αλλά από την επιλογή των έργων, τη διαφάνεια στη χρήση των κεφαλαίων και την ανεξαρτησία του ελέγχου. Η ίδια αρχή ισχύει ακόμη περισσότερο όταν η χρηματοδότηση συνδέεται όχι με τον προορισμό των κεφαλαίων, αλλά με την επίδοση της ίδιας της επιχείρησης. Όταν η επίδοση γίνεται όρος χρηματοδότησης, το κρίσιμο δεν είναι η ετικέτα αλλά η ισχύς της ρήτρας. Ο στόχος πρέπει να είναι ουσιώδης, το αποτέλεσμα επαληθεύσιμο και η οικονομική συνέπεια αρκετά ισχυρή ώστε να επηρεάζει τη συμπεριφορά. Μόνο τότε η βιωσιμότητα παύει να συνοδεύει τη χρηματοδότηση και αρχίζει να τη διαμορφώνει

ΑΡΘΡΟ ●

Η χρηματοδότηση περνά από το φίλτρο του ESG Από τις αναπτυξιακές τράπεζες και το Ταμείο Ανάκαμψης έως τα τραπεζικά δάνεια και τα πράσινα ομόλογα, η πρόσβαση σε κεφάλαια συνδέεται όλο και περισσότερο με την επενδυτική ετοιμότητα, τα αξιόπιστα δεδομένα και το μετρήσιμο περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα

Τ Φώτης Κουρμούσης Διδάσκων και ερευνητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, πρώην εκτελεστικό μέλος του Δ.Σ. του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και πρώην ειδικός γραμματέας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους του υπουργείου Οικονομικών

α τελευταία χρόνια, η χρηματοδότηση προς την πραγματική οικονομία ενισχύεται μέσα από ένα ευρύ πλέγμα κρατικών ενισχύσεων, ευρωπαϊκών πόρων, τραπεζικών δανείων και ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων. Παράλληλα, μεταβάλλονται τα κριτήρια με τα οποία εγκρίνεται ένα δάνειο, επιλέγεται μια επένδυση ή κατανέμονται οι διαθέσιμοι χρηματοδοτικοί πόροι. Η ευρωπαϊκή πολιτική για την αειφόρο χρηματοδότηση επιδιώκει να καταστήσει τα ζητήματα αειφορίας ως ένα αναπόσπαστο μέρος της οικονομικής πολιτικής της Ε.Ε., προκειμένου να στηρίξει την ευρωπαϊκή πράσινη συμφωνία. Στο πλαίσιο αυτό, προωθεί την ενσωμάτωση παραμέτρων που αφορούν το περιβάλλον, την κοινωνία και την εταιρική διακυβέρνηση, των γνωστών κριτηρίων ESG, στις επενδυτικές και δανειοδοτικές αποφάσεις. Η κατεύθυνση αυτή εφαρμόζεται ήδη και στην Ελλάδα, με στόχο να υποστηριχθεί η μετάβαση σε μια οικονομία περισσότερο αποδοτική ως προς τη χρήση ενέργειας και φυσικών πόρων, κοινωνικά υπεύθυνη και διαφανή - δίκαιη. Για τις επιχειρήσεις, επομένως, η αειφορία παύει να αποτελεί μόνο ζήτημα εταιρικής αναφοράς / απολογισμού ή κανονιστικής συμμόρφωσης. Συνδέεται πλέον με την πρόσβαση σε κεφάλαια, τη διαχείριση του κινδύνου, το κόστος χρηματοδότησης και τη δυνατότητα υλοποίησης επενδυτικών σχεδίων. Η ύπαρξη σημαντικών χρηματοδοτικών πόρων δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι κάθε επιχείρηση μπορεί αυτομάτως να τους αξιοποιήσει. Απαιτούνται, αειφόρο επιχειρηματικό σχέδιο, πιστοληπτική ικανότητα, ιδία συμμετοχή, αξιόπιστα στοιχεία και σαφής τεκμηρίωση των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών αποτελεσμάτων της επένδυσης. Από τις εγγυήσεις στα επενδυτικά κεφάλαια Καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και, μέσω

66

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ειδικών προγραμμάτων, των νοικοκυριών διαδραματίζει η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ). Αξιοποιώντας ενωσιακούς και εθνικούς πόρους υποστηρίζει τη χορήγηση δανείων από τις τράπεζες μέσω εγγυήσεων (άρα παρέχεται δάνειο που δεν θα ήταν εφικτό χωρίς τη στήριξη του κράτους), επιδοτήσεων επιτοκίου (άρα παρέχεται φθηνότερο δάνειο, εξαιτίας της στήριξης του κράτους) και συγχρηματοδοτήσεων (άρα ο ιδιώτης πληρώνει μικρότερο ποσό επένδυσης, λόγω στήριξης του κράτους). Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να περιορίσουν μέρος του κινδύνου που αναλαμβάνει η εμπορική τράπεζα, να μειώσουν το χρηματοδοτικό κόστος για τον τελικό δικαιούχο και, ανάλογα με το πρόγραμμα, να περιορίσουν τις απαιτήσεις για εξασφαλίσεις. Καλύπτουν χρηματοδοτήσεις επιχειρηματικότητας, επενδυτικά δάνεια, μικροπιστώσεις, στεγαστικές δράσεις και προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης εγκαταστάσεων, έτσι ώστε να μειωθεί το ενεργειακό κόστος και η επίπτωση στην κλιματική αλλαγή. Από το 2019 έως το πρώτο τετράμηνο του 2026, οι συνολικές χρηματοδοτήσεις της ΕΑΤ, μαζί με τη μόχλευση ιδιωτικών πόρων, ανήλθαν περίπου σε 15 δισ. ευρώ. Το μέγεθος αυτό αναδεικνύει τη σημασία των δημόσιων εγγυήσεων και των επιδοτούμενων δανείων για τη διοχέτευση ρευστότητας στην πραγματική οικονομία και ειδικά στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Παράλληλα η ΕΑΤ έχει επιβάλει τη χρήση του ψηφιακού εργαλείου ESG Tracker, μέσω του οποίου οι επιχειρήσεις μπορούν

Τα ESG δεν υποκαθιστούν την πιστοληπτική αξιολόγηση. Προσθέτουν, όμως, μια νέα διάσταση στην αποτίμηση του κινδύνου και της προοπτικής μιας επιχείρησης.

να καταγράφουν τη θέση τους σε ζητήματα περιβάλλοντος, κοινωνίας και εταιρικής διακυβέρνησης και να εντοπίζουν πεδία βελτίωσης. Το εργαλείο δεν υποκαθιστά την πιστοδοτική αξιολόγηση, ούτε εγγυάται από μόνο του την έγκριση μιας χρηματοδότησης. Συμβάλλει, όμως, στην καλύτερη οργάνωση των δεδομένων και στην προετοιμασία των επιχειρήσεων για απαιτήσεις που αποκτούν μεγαλύτερη σημασία στις σχέσεις τους με τις τράπεζες, τους επενδυτές και τις μεγάλες αλυσίδες αξίας, ειδικά τις μεγάλες επιχειρήσεις που υποχρεούνται εκ της νομοθεσίας να τηρούν κριτήρια ESG. Διαφορετικό, αλλά συμπληρωματικό, ρόλο έχει η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΑΤΕ). Αντί να στηρίζει δάνεια μέσω τραπεζών, συμμετέχει σε επενδυτικά σχήματα επιχειρηματικών κεφαλαίων, τα οποία τοποθετούν κεφάλαια σε ελληνικές επιχειρήσεις. Τον Μάιο του 2026, οι συνολικές δεσμεύσεις της ΕΑΤΕ σε 42 επενδυτικά σχήματα ανέρχονταν σε περίπου 1,3 δισ. ευρώ, ενώ τα συνολικά κεφάλαια υπό διαχείριση των εν λόγω σχημάτων ανήλθαν σε περίπου 2,93 δισ. ευρώ, για ένα συνολικό χαρτοφυλάκιο επενδύσεων σε 261 επιχειρήσεις. Η σημασία του μοντέλου βρίσκεται στο γεγονός ότι η χρηματοδότηση δεν περιορίζεται στον τραπεζικό δανεισμό. Οι επιχειρήσεις μπορούν να αντλήσουν μετοχικά ή οιονεί μετοχικά κεφάλαια, αποκτώντας παράλληλα πρόσβαση σε τεχνογνωσία, δίκτυα και επενδυτική καθοδήγηση. Ιδιαίτερη θέση στην πράσινη χρηματοδότηση έχουν τα επενδυτικά σχήματα του προγράμματος Greek Green Funds. Μέσω αυτών μπορούν να υποστηρίζονται μικρομεσαίες επιχειρήσεις και εταιρείες ειδικού σκοπού που δραστηριοποιούνται στην εξοικονόμηση ενέργειας ή άλλων φυσικών πόρων, στην παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και στην κυκλική οικονομία

Η πρόσβαση στα κεφάλαια δεν εξαρτάται μόνο από το αν μια επένδυση χαρακτηρίζεται πράσινη, αλλά από το αν είναι ώριμη, μετρήσιμη και χρηματοδοτήσιμη.

(ανακύκλωση - διαχείριση αποβλήτων). Στις διαδικασίες επιλογής και παρακολούθησης των επενδυτικών σχημάτων ενσωματώνονται κριτήρια ESG, απαιτήσεις υπεύθυνης επενδυτικής διαχείρισης και, όπου προβλέπεται, η αρχή της μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης στο περιβάλλον, γνωστή ως Do No Significant Harm (DNSH). Το Ταμείο Ανάκαμψης στην τελική ευθεία Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) επιτάχυνε την αλλαγή του ελληνικού οικονομικού μοντέλου, κατευθύνοντας μεγάλης κλίμακας ευρωπαϊκούς πόρους σε ιδιωτικές

επενδύσεις πράσινης μετάβασης, ψηφιακού μετασχηματισμού, καινοτομίας, εξωστρέφειας και επιχειρηματικών συνεργασιών. Μετά τις αναθεωρήσεις του ελληνικού σχεδίου, συνολικοί πόροι περίπου 16,67 δισ. ευρώ διοχετεύονται στην ιδιωτική οικονομία μέσα από τη δανειακή στήριξη επιχειρήσεων, την πλατφόρμα ιδίων κεφαλαίων, τη συμμετοχή στο InvestEU και άλλα συναφή εργαλεία. Τα δάνεια του ΤΑΑ περιέχουν επιδότηση επιτοκίου και συνδυάζονται κατά κανόνα με τραπεζική χρηματοδότηση και ίδια συμμετοχή του επενδυτή. Για το μέρος του δανείου που προέρχεται από το ΤΑΑ προβλέπονται προνομιακά ελάχιστα επιτόκια 0,35% για τις πολύ

μικρές και μικρές επιχειρήσεις και 1% για τις μεσαίες και μεγάλες. Οι χρηματοδοτήσεις δεν αποτελούν μια γενικευμένη παροχή χαμηλότοκων δανείων προς κάθε επιχείρηση ή νοικοκυριό. Αφορούν ιδιωτικά επενδυτικά σχέδια που πρέπει να ανταποκρίνονται στους στόχους του προγράμματος για πράσινη ή ψηφιακή μετάβαση, να είναι οικονομικά βιώσιμα και να περάσουν επιτυχώς από τραπεζική και επενδυτική αξιολόγηση. Στον άξονα της πράσινης μετάβασης μπορούν να ενταχθούν επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης, ανανεώσιμων πηγών και αποθήκευσης ενέργειας, αντιρρυπαντικής τεχνολο►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

67

ΑΡΘΡΟ ● Φ Ώ Τ Η Σ Κ Ο Υ Ρ Μ ΟΎ Σ Η Σ

Ο ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΌΣ ΧΆΡΤΗΣ

► γίας, καθαρών μεταφορών, ηλεκτροκίνησης, κυκλικής οικονομίας και περιορισμού των εκπομπών. Στον ψηφιακό μετασχηματισμό περιλαμβάνονται η ψηφιοποίηση παραγωγικών και διοικητικών διαδικασιών, η αναβάθμιση υποδομών και η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών. Καθώς το ΤΑΑ ολοκληρώνει τον κύκλο του το 2026, το βάρος μεταφέρεται στην έγκαιρη υλοποίηση των επενδύσεων και στην αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων που έχουν ήδη συμβασιοποιηθεί. Η ολοκλήρωσή του δεν σημαίνει ότι σταματά η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, διότι ξεκινά ένα νέο Ταμείο εστιασμένο στην κλιματική αλλαγή που θα καλύψει τη σχετική επενδυτική ανάγκη. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και η δίκαιη μετάβαση Ένα νέο ευρωπαϊκό εργαλείο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία είναι το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, με περίοδο εφαρμογής από το 2026 έως το 2032. Δεν αποτελεί επίσημο «διάδοχο» του ΤΑΑ, καθώς έχει διαφορετική χρηματοδοτική βάση, διαφορετική στόχευση και διαφορετικές κατηγορίες δικαιούχων. Σκοπός του είναι να περιορίσει τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις από την επέκταση του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές. Απευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ευάλωτα νοικοκυριά, ευάλωτους χρήστες μεταφορών και πολύ μικρές επιχειρήσεις που ενδέχεται να επιβαρυνθούν δυσανάλογα από το κόστος της μετάβασης. Η ελληνική πρόταση προβλέπει πακέτο παρεμβάσεων συνολικού ύψους περίπου 5,3 δισ. ευρώ. Περιλαμβάνει δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, αντικατάστασης ενεργοβόρου εξοπλισμού, κοινωνικής και προσιτής στέγασης, βιώσιμων μεταφορών και υποστήριξης ευάλωτων νοικοκυριών και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Στο πεδίο των μεταφορών μπορούν να περιλαμβάνονται παρεμβάσεις που διευκολύνουν την πρόσβαση σε καθαρότερες μορφές κινητικότητας, καθώς και η αγορά ή μίσθωση οχημάτων χαμηλότερων ή μηδενικών εκπομπών, όπου αυτό προβλέπεται από τις τελικές δράσεις. Τα ανωτέρω 2 Ταμεία αποτελούν έκτακτα και προσωρινά εργαλεία χρηματοδότησης. Η οικονομία όμως χρειάζεται και τα μόνιμα χρηματοδοτικά εργαλεία που περιέχουν ένα πιο σύνθετο μίγμα ευρωπαϊκών, εθνικών και ιδιωτικών πόρων. Το ΕΣΠΑ σήμερα και μετά το 2027 Βασικός πυλώνας της δημόσιας χρηματοδότησης παραμένει το ΕΣΠΑ 2021-2027, συνολικού ύψους περίπου 26,2 δισ. ευρώ. Οι δράσεις του καλύπτουν υποδομές, παραγωγι-

68

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

δισ. οι συνολικές χρηματοδοτήσεις της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας από το 2019, μαζί με τη μόχλευση ιδιωτικών πόρων.

δισ. οι συνολικές δεσμεύσεις της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων σε 42 επενδυτικά σχήματα.

δισ. οι συνολικοί πόροι που διοχετεύονται στην ιδιωτική οικονομία μέσω των εργαλείων δανειακής στήριξης του «Ελλάδα 2.0».

δισ. οι συνολικοί πόροι του ΕΣΠΑ 2021-2027, συμπεριλαμβανομένης της εθνικής συμμετοχής.

δισ. το ύψος του ελληνικού σχεδίου παρεμβάσεων στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου 2026-2032.

*Τα ποσά αφορούν διαφορετικές κατηγορίες: χρηματοδοτήσεις, επενδυτικές δεσμεύσεις, κεφάλαια υπό διαχείριση, προγραμματικούς πόρους ή σχέδια παρεμβάσεων.

κές επενδύσεις, ενεργειακή απόδοση, κυκλική οικονομία, ψηφιακό μετασχηματισμό, δεξιότητες, απασχόληση και κοινωνική συνοχή. Για τις επιχειρήσεις, οι πόροι του ΕΣΠΑ μπορούν να χρηματοδοτήσουν τη δημιουργία, την επέκταση ή την αναβάθμιση παραγωγικών εγκαταστάσεων, την υιοθέτηση καθαρότερων τεχνολογιών, την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και εξοπλισμού, τις μονάδες ανακύκλωσης ή επεξεργασίας αποβλήτων και την ψηφιοποίηση επιχειρηματικών διαδικασιών. Παρότι η τρέχουσα προγραμματική περίοδος ολοκληρώνεται τυπικά το 2027, η υλοποίηση και η χρηματοδότηση ήδη ενταγμένων έργων μπορούν να συνεχιστούν και τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες επιλεξιμότητας και ολοκλήρωσης των προγραμμάτων, έως το τέλος του 2029. Για την περίοδο 2028-2034, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταθέσει την πρότασή της για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση εισάγει μια νέα αρχιτεκτονική, στην οποία σημαντικό μέρος των πόρων που διαχειρίζονται τα κράτη - μέλη και οι περιφέρειες θα συγκεντρώνεται σε εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης. Τα σχέδια αυτά θα συνδέουν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις με στόχους συνοχής, ανταγωνιστικότητας, ανθεκτικότητας και πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο βρίσκεται ακόμη σε διαπραγμάτευση και έτσι δεν υπάρχει οριστικοποιημένο ελληνικό «ΕΣΠΑ 2028-2034» ακόμη, αλλά είναι σίγουρο πως θα υπάρξει, με σκοπό να καλύψει το απαιτούμενο επενδυτικό κενό της χώρας μας. Οι επιχορηγήσεις των ανωτέρω επιδοτούμενων προγραμμάτων, ωστόσο, συνήθως καλύπτουν μόνο ένα μέρος του συνολικού κόστους μιας επένδυσης. Η επιχείρηση πρέπει να εξασφαλίσει ίδια κεφάλαια ή/και

Η έκθεση σε ακραία καιρικά φαινόμενα μπορεί να επηρεάσει την αξία μιας επένδυσης και την ικανότητα αποπληρωμής ενός δανείου.

συμπληρωματική τραπεζική χρηματοδότηση. Εδώ ακριβώς συναντώνται οι δημόσιοι πόροι με το τραπεζικό σύστημα και αναδεικνύεται η ανάγκη για συνδυασμένα χρηματοδοτικά σχήματα. Οι τράπεζες και το νέο πεδίο των δεδομένων Οι ελληνικές τράπεζες καλούνται να καλύψουν το μέρος μιας επένδυσης που δεν χρηματοδοτείται από επιχορηγήσεις, δημόσιες εγγυήσεις και ίδια κεφάλαια. Μετά την εξυγίανση των ισολογισμών τους και τη σημαντική μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, έχουν ενισχύσει τη δυνατότητα χρηματοδότησης επιχειρήσεων και επενδυτικών σχεδίων. Παράλληλα, αναπτύσσουν προϊόντα που αφορούν ενεργειακές αναβαθμίσεις, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθαρές τεχνολογίες, ηλεκτροκίνηση, εξοπλισμό χαμηλότερων εκπομπών και έργα κυκλικής οικονομίας. Στο κοινωνικό σκέλος εντάσσονται χρηματοδοτήσεις και προγράμματα που διευκολύνουν την πρόσβαση στην 1η κατοικία ή/και στηρίζουν ευάλωτα νοικοκυριά, συχνά σε συνεργασία με δημόσιους φορείς και την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα και τη ΔΥΠΑ. Η ενσωμάτωση των ESG παραμέτρων στην τραπεζική αξιολόγηση δεν σημαίνει ότι καταργούνται τα παραδοσιακά πιστοληπτικά κριτήρια. Η κερδοφορία, οι ταμειακές ροές, οι εξασφαλίσεις, το ιστορικό πληρωμών και η οικονομική βιωσιμότητα του επιχειρηματικού σχεδίου παραμένουν καθοριστικά κριτήρια για την έγκριση του δανείου. Προστίθενται, όμως, νέες διαστάσεις αξιολόγησης κινδύνου. Η έκθεση σε ακραία καιρικά φαινόμενα, η ενεργειακή ένταση, η εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, η πιθανή αύξηση του κόστους άνθρακα, οι αδυναμίες της εφοδιαστικής αλυσίδας, οι αρνητικές εργασιακές πρακτικές και η ανεπαρκής εται-

ρική διακυβέρνηση μπορούν να επηρεάσουν την αξία μιας επένδυσης και την ικανότητα αποπληρωμής ενός δανείου. Σε αυτή την ανάγκη απαντά και η διατραπεζική πλατφόρμα ESGr, η οποία λειτουργεί υπό την «Τειρεσίας» και αναπτύχθηκε με πρωτοβουλία της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών. Μέσω κοινών διατραπεζικών ερωτηματολογίων, υποστηρίζει τη συστηματική συλλογή πληροφοριών για τις επιδόσεις βιωσιμότητας των επιχειρήσεων. Η πλατφόρμα διευκολύνει την ομοιομορφία των δεδομένων και περιορίζει την ανάγκη μιας επιχείρησης να απαντά σε εντελώς διαφορετικά ερωτηματολόγια για κάθε τράπεζα. Δεν αποτελεί ακόμη ενιαίο, υποχρεωτικό ESG rating για όλες τις επιχειρήσεις. Δημιουργεί, όμως, την υποδομή πάνω στην οποία μπορούν να αναπτυχθούν υπηρεσίες συγκριτικής αξιολόγησης, επιβεβαίωσης στοιχείων και, σε επόμενο στάδιο, βαθμολόγησης. Τα πράσινα ομόλογα και η αγορά κεφαλαίων Για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, τα πράσινα ομόλογα προσφέρουν έναν διαφορετικό δρόμο άντλησης κεφαλαίων από ιδιώτες και θεσμικούς επενδυτές. Τα έσοδα δεσμεύονται για συγκεκριμένες κατηγορίες έργων, όπως ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακή αποδοτικότητα, καθαρές μεταφορές, πράσινα κτίρια, πρόληψη της ρύπανσης, ανακύκλωση και κυκλική οικονομία. Η έκδοση ενός πράσινου ομολόγου απαιτεί σαφές πλαίσιο χρήσης των εσόδων, κριτήρια επιλογής έργων, παρακολούθηση της κατανομής των κεφαλαίων και περιοδική ενημέρωση των επενδυτών. Στην Ε.Ε. συνοδεύεται από ανεξάρτητη εξωτερική πιστοποίηση, κατόπιν αξιολόγησης και ελέγχου της ευθυγράμμισης του ομολόγου με αναγνωρισμένες αρχές και πρότυπα.

Οι επιχειρήσεις δεσμεύονται να υλοποιήσουν συγκεκριμένο πράσινο επενδυτικό σχέδιο, με προσδιορισμένα έργα, στόχους και αναμενόμενα περιβαλλοντικά αποτελέσματα. Οι δεσμεύσεις αυτές ελέγχονται μέσω εταιρικών αναφορών, ειδικών πλαισίων έκδοσης και αξιολογήσεων από ανεξάρτητους φορείς. Στην ελληνική αγορά έχουν ήδη πραγματοποιηθεί αρκετές εκδόσεις πράσινων ομολόγων από μεγάλες επιχειρήσεις. Ο ακριβής αριθμός τους εξαρτάται, ωστόσο, από το αν η καταμέτρηση αφορά εταιρείες ή εκδόσεις και από το αν περιλαμβάνει μόνο αμιγώς πράσινα ομόλογα ή και ομόλογα που συνδέονται με ευρύτερους στόχους βιωσιμότητας. Το πράσινο ομόλογο δεν πιστοποιεί αυτομάτως ότι το σύνολο της δραστηριότητας μιας εταιρείας είναι αειφόρο, αλλά συνεπάγεται ότι η επιχείρηση υλοποιεί βήματα προς την κατεύθυνση της πράσινης μετάβασης και την επίτευξη του στρατηγικού στόχου για μηδενικές εκπομπές ρύπων που επηρεάζουν την κλιματική αλλαγή. Διασφαλίζει ότι τα αντλούμενα κεφάλαια συνδέονται με συγκεκριμένα επιλέξιμα έργα και ότι η επιχείρηση αναλαμβάνει υποχρεώσεις διαφάνειας ως προς τη χρήση και τα αποτελέσματά τους. Η χρηματοδότηση απαιτεί προετοιμασία Η ελληνική οικονομία διαθέτει σήμερα ένα ευρύ φάσμα χρηματοδοτικών εργαλείων: επιχορηγήσεις, εγγυήσεις, συγχρηματοδοτούμενα δάνεια, μικροπιστώσεις, μετοχικά κεφάλαια, τραπεζικά προϊόντα και ομολογιακές εκδόσεις. Η πρόκληση δεν είναι μόνο να υπάρχουν οι πόροι, αλλά να μπορούν οι επιχειρήσεις να τους μετατρέψουν σε ώριμες, βιώσιμες και παραγωγικές επενδύσεις. Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις αυτό προϋποθέτει καλύτερη εταιρική διακυβέρνηση, οικονομική οργάνωση, σαφές επιχειρηματικό σχέδιο, σταδιακή καταγραφή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιδόσεων και αξιόπιστα δεδομένα. Προϋποθέτει επίσης πρόσβαση σε τεχνική υποστήριξη, ώστε οι μικρότερες επιχειρήσεις να μη μείνουν εκτός χρηματοδότησης, λόγω έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού ή διοικητικής ικανότητας. Τα ESG δεν αποτελούν εγγύηση χρηματοδότησης. Μπορούν, όμως, να λειτουργήσουν ως εργαλείο καλύτερης διαχείρισης του κόστους, των κινδύνων και των επενδυτικών προτεραιοτήτων. Οι επιχειρήσεις που θα οργανώσουν εγκαίρως τα δεδομένα και τις ανάγκες τους θα είναι καλύτερα προετοιμασμένες να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα κεφάλαια ευνοϊκής χρηματοδότησης. Όσες καθυστερήσουν ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες όχι μόνο με υψηλότερο λειτουργικό κόστος, αλλά και με δυσκολότερη ή ακριβότερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση.

Οι επιχειρήσεις που θα οργανώσουν εγκαίρως τα δεδομένα και τις ανάγκες τους θα είναι καλύτερα προετοιμασμένες να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα κεφάλαια ευνοϊκής χρηματοδότησης.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

69

Η ACS επανασχεδιάζει το μέλλον των ταχυμεταφορών με επίκεντρο τη βιωσιμότητα

1

Μέσα από επενδύσεις στην τεχνολογία, τους ανθρώπους και το περιβάλλον, διαμορφώνει ένα σύγχρονο μοντέλο, που συνδυάζει ανάπτυξη, υπεύθυνη επιχειρηματικότητα και κοινωνική αξία

ADVERTORIAL

Σ

70

ε μια περίοδο κατά την οποία οι απαιτήσεις του ηλεκτρονικού εμπορίου και των καταναλωτών μεταβάλλονται διαρκώς, η βιώσιμη ανάπτυξη εξελίσσεται σε βασική προτεραιότητα για τον κλάδο των ταχυμεταφορών. Με ηγετική θέση στην ελληνική αγορά ταχυμεταφορών, η ACS Ταχυδρομικές Υπηρεσίες ενσωματώνει τις αρχές ESG στον σχεδιασμό και τη λειτουργία της, επενδύοντας σε υποδομές, τεχνολογία και ανθρώπινο δυναμικό, με στόχο τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τους πελάτες, τους εργαζομένους, τους συνεργάτες και την κοινωνία. Βασικός πυλώνας του μετασχηματισμού της είναι το υπερσύγχρονο βιοκλιματικό Κέντρο Διαλογής στο Αιγάλεω, μια επένδυση άνω των 50 εκατ. ευρώ, που αποτελεί σημείο αναφοράς για τον κλάδο των ταχυμεταφορών στην Ελλάδα. Με προηγμένα συστήματα αυτοματισμού και ενεργειακής διαχείρισης, το hub ενισχύει την ταχύτητα και την ακρίβεια στη διαχείριση αποστολών, ενσωματώνοντας παράλληλα χαρακτηριστικά βιώσιμης λειτουργίας. Διαθέτει ηλιακούς φωτοσωλήνες, φωτισμό LED, φωτοβολταϊκά πάνελ ισχύος 1 MW, υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης Κατηγορίας Α. Παράλληλα, η ACS επανασχεδιάζει το last mile, δίνοντας μεγαλύτερη ευελιξία στους καταναλωτές. Έτσι, η συγκέντρωση πολλών παραδόσεων σε ένα σημείο συμβάλλει στη βελτιστοποίηση των διαδρομών και στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των παραδόσεων. Το δίκτυο ACS Smartpoint Locker, με περισσότερες από 73.000 θυρίδες σε πάνω από 1.550 σημεία σε όλη την Ελλάδα, προσφέρει δυνατότητα παραλαβής 24 ώρες το 24ωρο. Την εμπει-

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ρία συμπληρώνουν το ACS Mobile App, η υπηρεσία My favourite ACS Locker και η ψηφιακή βοηθός ACiStant, που διευκολύνουν την παρακολούθηση και τη διαχείριση αποστολών σε πραγματικό χρόνο. Η αξιοποίηση Data Analytics, αυτοματοποιημένων ενημερώσεων και τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη οργάνωση των δρομολογίων, στη βέλτιστη αξιοποίηση του στόλου και στη μείωση των αστοχιών. Ενδεικτικά, η ACiStant έχει διαχειριστεί περισσότερα από 10 εκατ. ερωτήματα και έχει εξυπηρετήσει πάνω από 2,4 εκατ. πελάτες, με ποσοστό επίλυσης 97,5%, αναδεικνύοντας τη συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στη βελτίωση της εξυπηρέτησης και της αποδοτικότητας. Στο περιβαλλοντικό πεδίο, η μετάβαση σε πιο βιώσιμες πρακτικές αποτυπώνεται στον στόλο και στις εγκαταστάσεις της εταιρείας. Σήμερα, πάνω από το 74% του εταιρικού στόλου της ACS διαθέτει πλέον ηλεκτρική ή υβριδική τεχνολογία, ενώ σε ποσοστό 13,5% τα van είναι αμιγώς ηλεκτρικά (ACS ECO Power). Παράλληλα, η ένταξη ηλεκτρικών δικύκλων στις αστικές διανομές συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών και στην αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση των πόλεων. Η περιβαλλοντική υπευθυνότητα επεκτείνεται και στην κυκλική οικονομία, μέσα από την πολυετή συνεργασία με την Ανακύκλωση Συσκευών Α.Ε., μέσω της οποίας το 2025 συγκεντρώθηκαν στα καταστήματα ACS πανελλαδικά περισσότεροι από 18 τόνοι μικρών ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών προς ανακύκλωση. Διάκριση Η δέσμευση της ACS στη βιώσιμη ανάπτυξη αναγνωρίστηκε με την απονομή Ασημένιου Μεταλλίου από τον διεθνή οργανισμό EcoVadis, για τις επιδόσεις της στους τομείς του περιβάλλοντος, της εργασίας, της δεοντολογίας και των βιώσιμων προμηθειών.

2

3

Η ACS εφαρμόζει διαχρονικά πολιτικές εταιρικής διακυβέρνησης, δεοντολογίας, κανονιστικής συμμόρφωσης και υπεύθυνων προμηθειών, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία σε όλο το εύρος της δραστηριότητάς της. Παράλληλα, η πιστοποίηση Great Place to Work επιβεβαιώνει τη διαρκή επένδυση σε ένα εργασιακό περιβάλλον που προάγει την εμπιστοσύνη, τη συνεργασία και την επαγγελματική εξέλιξη. Η κοινωνική διάσταση παραμένει εξίσου σημαντική. Μέσα από συνεργασίες με φορείς όπως το GIVMED, το Humanity Greece, το Make-A-Wish Ελλάδας, το Χαμόγελο του Παιδιού, οι Γιατροί του Κόσμου και το Όλοι Μαζί Μπορούμε, η ACS αξιοποιεί το πανελλαδικό της δίκτυο και την επιχειρησιακή της τεχνογνωσία για τη μεταφορά αγαθών, φαρμάκων και ειδών πρώτης ανάγκης. Με αυτόν τον τρόπο, η εταιρεία μετατρέπει το εκτεταμένο δίκτυό της σε εργαλείο κοινωνικής προσφοράς με ουσιαστικό και μετρήσιμο αντίκτυπο. Για την ACS, η υπευθυνότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζει το μέλλον της. Μέσα από επενδύσεις στην τεχνολογία, τους ανθρώπους και το περιβάλλον, διαμορφώνει ένα σύγχρονο μοντέλο ταχυμεταφορών που συνδυάζει ανάπτυξη, υπεύθυνη επιχειρηματικότητα και κοινωνική αξία.

1. Βασικός πυλώνας του μετασχηματισμού της ACS είναι το υπερσύγχρονο βιοκλιματικό Κέντρο Διαλογής στο Αιγάλεω.

2. Το δίκτυο ACS Smartpoint Locker προσφέρει δυνατότητα παραλαβής 24 ώρες το 24ωρο.

3. Πάνω από το 74% του εταιρικού στόλου της ACS διαθέτει πλέον ηλεκτρική ή υβριδική τεχνολογία.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Η βαρύτητα ενός δείκτη εξαρτάται από το επιχειρηματικό μοντέλο. Η χρήση νερού δεν έχει την ίδια σημασία για μια εταιρεία λογισμικού και για μια βιομηχανία τροφίμων. Η ασφάλεια στην εργασία «διαβάζεται» διαφορετικά σε μια τράπεζα, μια μεταλλουργία και μια κατασκευαστική.

72

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΤΑ ΔΕΔΟΜΈΝΑ ESG ΜΙΛΟΎΝ ΤΗ ΓΛΏΣΣΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΊΟΥ Τι ζητούν επενδυτές και τράπεζες από την πληροφορία βιωσιμότητας - Η σύνδεση των ESG δεδομένων με το κόστος κεφαλαίου δεν είναι αυτόματη, ακολουθεί τη διαδρομή: δεδομένο, αξιολόγηση κινδύνου, οικονομική επίπτωση, απόφαση Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Ο

ι επιχειρήσεις μετρούν δεδομένα για εκπομπές, ενέργεια, νερό, εργατικά ατυχήματα, προμηθευτές και διοίκηση. Η αγορά δεν αξιολογεί μια εταιρεία από το πλήθος των δεικτών. Εξετάζει αν τα στοιχεία εξηγούν τι αλλάζει στα έσοδα, στο κόστος, στις επενδύσεις, στις ταμειακές ροές και στον κίνδυνο. Ένας δείκτης ESG αποκτά επιχειρηματική σημασία όταν δείχνει ποιο οικονομικό μέγεθος επηρεάζει, σε ποιον χρονικό ορίζοντα και με ποια ένταση. Χωρίς αυτή τη σύνδεση, ακόμη και ένα ακριβές δεδομένο παραμένει περιορισμένης χρησιμότητας για την αγορά. Η ίδια λογική βρίσκεται στον πυρήνα του IFRS S1 του Συμβουλίου Διεθνών Προτύπων Βιωσιμότητας, International Sustainability Standards Board, ISSB. Χρηματοοικονομικά χρήσιμες θεωρούνται οι πληροφορίες για κινδύνους και ευκαιρίες βιωσιμότητας που μπορούν να επηρεάσουν τις ταμειακές ροές, την πρόσβαση σε χρηματοδότηση ή το κόστος κεφαλαίου διαχρονικά. Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο τι μετρά μια εταιρεία. Είναι τι μπορεί να εξηγήσει με αυτό που μετρά. Η βαρύτητα των δεικτών Η κατανάλωση ενέργειας μιας βιομηχανίας δεν είναι απλώς περιβαλλοντικό δεδομένο. Συνδέεται με το κόστος παραγωγής, το περιθώριο κέρδους και την έκθεση στις τιμές. Αν απαιτείται αντικατάσταση εξοπλισμού ή αλλαγή ενεργειακού μίγματος, επηρεάζονται

και οι μελλοντικές επενδυτικές δαπάνες. Η χρήση νερού σε παραγωγική μονάδα περιοχής με αυξανόμενη λειψυδρία μπορεί να αυξήσει το κόστος, να περιορίσει την παραγωγή ή να απαιτήσει νέες υποδομές. Τα εργατικά ατυχήματα συνδέονται με απουσίες, παραγωγικότητα, ασφάλιστρα και διακοπές λειτουργίας. Η εξάρτηση από κρίσιμο προμηθευτή επηρεάζει αποθέματα, κεφάλαιο κίνησης, παραγγελίες και έσοδα. Η βαρύτητα ενός δείκτη εξαρτάται από το επιχειρηματικό μοντέλο. Η χρήση νερού δεν έχει την ίδια σημασία για μια εταιρεία λογισμικού και για μια βιομηχανία τροφίμων. Η ασφάλεια στην εργασία «διαβάζεται» διαφορετικά σε μια τράπεζα, μια μεταλλουργία και μια κατασκευαστική. Η ανάλυση ξεκινά από τα σημεία όπου παράγονται τα έσοδα, συγκεντρώνεται το κόστος, εκτίθενται τα περιουσιακά στοιχεία και δημιουργούνται επενδυτικές ανάγκες. Η εκτίμηση κινδύνου Η σύνδεση των ESG δεδομένων με το κόστος κε-

“

Δύο οίκοι αξιολόγησης μπορεί να δίνουν διαφορετική εικόνα για την ίδια εταιρεία χωρίς να χρησιμοποιούν λανθασμένα στοιχεία.

φαλαίου δεν είναι αυτόματη. Περνά μέσα από την εκτίμηση του κινδύνου. Η ενεργειακή ένταση, η έκθεση σε φυσικούς κινδύνους ή η ασφάλεια στην εργασία μπορούν να μεταβάλουν τις προβλέψεις για τις ταμειακές ροές, τις κεφαλαιουχικές δαπάνες, την αξία περιουσιακών στοιχείων ή την πιθανότητα διακοπής της λειτουργίας. Για μια τράπεζα, οι πληροφορίες αυτές μπορεί να επηρεάσουν την πιστωτική αξιολόγηση, τις εξασφαλίσεις, τις συμβατικές δεσμεύσεις ή το περιθώριο του δανείου, χωρίς να οδηγούν μηχανικά σε ακριβότερη χρηματοδότηση. Για έναν επενδυτή, μπορεί να μεταβάλουν τις παραδοχές αποτίμησης, το ασφάλιστρο κινδύνου ή την εκτίμηση της μελλοντικής κερδοφορίας. Η διαδρομή: δεδομένο, αξιολόγηση κινδύνου, οικονομική επίπτωση, απόφαση. Κρίσιμη είναι η χρονική διάσταση. Μια υψηλή ενεργειακή δαπάνη επηρεάζει άμεσα τα αποτελέσματα. Ο εκσυγχρονισμός του εξοπλισμού μπορεί να δημιουργήσει επενδυτικές απαιτήσεις σε βάθος ετών. Ένας φυσικός κίνδυνος μπορεί να προκαλέσει άμεση ζημία, αλλά και να μειώσει σταδιακά την ασφαλισιμότητα ή την αξία ενός περιουσιακού στοιχείου. Χωρίς χρονικό ορίζοντα, ένας στόχος ή ένας κίνδυνος προσφέρει περιορισμένη πληροφόρηση. Όταν οι αξιολογήσεις διαφωνούν Οι αξιολογήσεις ESG συμπυκνώνουν εκατοντάδες στοιχεία σε έναν βαθμό. Λειτουργούν ως αρχικό φίλ-

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

►

73

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ

► τρο, δεν δείχνουν πάντοτε ποια οικονομική επίπτωση βρίσκεται πίσω από τη βαθμολογία. Η μελέτη των Florian Berg, Julian Kölbel και Roberto Rigobon σε έξι παρόχους κατέγραψε συσχετίσεις από 0,38 έως 0,71 μεταξύ των αξιολογήσεων ESG. Για σύγκριση, αναφέρει συσχέτιση 0,99 μεταξύ των πιστοληπτικών αξιολογήσεων Moody’s και S&P. Οι αποκλίσεις προέρχονταν κυρίως από τον τρόπο μέτρησης και το εύρος των θεμάτων κάθε παρόχου. Δύο οίκοι μπορούν επομένως να δίνουν διαφορετική εικόνα για την ίδια εταιρεία χωρίς να χρησιμοποιούν κατ’ ανάγκην λανθασμένα στοιχεία. Μπορεί να εφαρμόζουν διαφορετικούς ορισμούς, να εξετάζουν άλλα θέματα ή να αποδίδουν διαφορετική βαρύτητα στους ίδιους δείκτες. Για τον επενδυτή, ο βαθμός είναι μόνο η αφετηρία: χρειάζεται να γνωρίζει ποιοι δείκτες τον διαμόρφωσαν, ποια θέματα θεωρήθηκαν ουσιώδη και πώς συνδέονται με τα οικονομικά μεγέθη. Τι κάνει ένα δεδομένο χρησιμοποιήσιμο Πρώτη προϋπόθεση είναι η συγκρισιμότητα. Ο δείκτης χρειάζεται σταθερό ορισμό, συνεπή μεθοδολογία, σαφή περίμετρο και έτος βάσης. Διαφορετικά, μια φαινομενική βελτίωση μπορεί να οφείλεται σε πώληση δραστηριότητας, εξαγορά ή αλλαγή υπολογισμού και όχι σε πραγματική βελτίωση. Δεύτερη είναι η ιχνηλασιμότητα. Πρέπει να είναι σαφές από ποιο σύστημα προέρχεται το στοιχείο, ποιος έχει την ευθύνη του και ποιος ελέγχει τις βασικές παραδοχές. Η ανεξάρτητη διασφάλιση ενισχύει την αξιοπιστία, δεν διορθώνει όμως έναν ασαφή ή κακώς σχεδιασμένο δείκτη. Τρίτη είναι η επικαιρότητα. Ένα στοιχείο που δημοσιεύεται πολύ μετά την περίοδο αναφοράς μπορεί να χρησιμεύει στον απολογισμό, όχι όμως σε έγκαιρη επενδυτική ή πιστωτική απόφαση. Η μηχαναγνώσιμη μορφή διευκολύνει τη σύγκριση σε μεγάλη κλίμακα, αλλά δεν υποκαθιστά την ποιότητα. Καθοριστική παραμένει η οικονομική σύνδεση. Για κάθε ουσιώδη δείκτη πρέπει να είναι σαφές αν επηρεάζει έσοδα, κόστος, επενδύσεις, περιουσιακά στοιχεία, χρηματοδοτικές ανάγκες ή λειτουργικούς κινδύνους. Η ευθύνη περνά στη διοίκηση Η σύνδεση των δεδομένων ESG με την οικονομική λειτουργία δεν είναι αποκλειστική αρμοδιότητα της ομάδας βιωσιμότητας. Απαιτεί συνεργασία με την οικονομική διεύθυνση, τη διαχείριση κινδύνων, τις λειτουργίες, τις προμήθειες, τον εσωτερικό έλεγχο και τη διοίκηση. Ένας στόχος μείωσης εκπομπών πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένες επενδύσεις και προϋπολογισμό. Ένας ουσιώδης κίνδυνος της έκθεσης βιωσιμότητας

74

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Οι τελικές κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών εφαρμόζονται από τις 11 Ιανουαρίου 2026 και για τα μικρά και μη σύνθετα πιστωτικά ιδρύματα από τις 11 Ιανουαρίου 2027.

πρέπει να εμφανίζεται και στο μητρώο κινδύνων. Οι παραδοχές που παρουσιάζονται στην τράπεζα, στον επενδυτή και στο διοικητικό συμβούλιο πρέπει να είναι συνεπείς. Αν οι διαφορετικές λειτουργίες χρησιμοποιούν διαφορετικά στοιχεία και παραδοχές, η επιχείρηση δεν έχει απλώς πρόβλημα γνωστοποίησης. Δεν διαθέτει κοινή οικονομική εικόνα του κινδύνου. Τράπεζες, επενδυτές, ασφαλιστές και στρατηγικοί αγοραστές θέτουν διαφορετικά ερωτήματα, αλλά οι απαντήσεις πρέπει να στηρίζονται στην ίδια αξιόπιστη βάση δεδομένων. Όταν τα στοιχεία απουσιάζουν Το ζήτημα αφορά τις ελληνικές μη εισηγμένες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η ESG Έρευνα 2025 της Ναυτεμπορικής έδειξε ότι το 61% των επιχειρήσεων δεν διέθετε τα απαραίτητα εργαλεία για την εφαρμογή των κριτηρίων ESG, ενώ το 47% είχε ήδη δεχθεί σχετικές απαιτήσεις από πελάτες ή συνεργάτες στην αλυσίδα αξίας. Η ζήτηση για πληροφορία προηγείται, επομένως, της οργανωμένης παραγωγής της. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες ενσωματώνουν συστηματικότερα τους κινδύνους ESG στις πιστοδοτήσεις και στη διαχείριση κινδύνων. Οι τελικές κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών

“

Για κάθε ουσιώδη δείκτη πρέπει να είναι σαφές αν επηρεάζει έσοδα, κόστος, επενδύσεις, περιουσιακά στοιχεία, λειτουργικούς κινδύνους.

εφαρμόζονται από τις 11 Ιανουαρίου 2026 και για τα μικρά και μη σύνθετα πιστωτικά ιδρύματα από τις 11 Ιανουαρίου 2027. Με επαρκή στοιχεία, η τράπεζα μπορεί να εξετάσει την ενεργειακή κατανάλωση, τις εκπομπές, τα επενδυτικά σχέδια και την έκθεση της επιχείρησης. Όταν τα δεδομένα λείπουν, η αξιολόγηση μπορεί να βασιστεί σε υποκατάστατα στοιχεία, εκτιμήσεις ή κλαδικές παραδοχές, ανάλογα με τη μεθοδολογία του χρηματοδότη. Αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως δυσμενέστερο επιτόκιο. Σημαίνει όμως ότι η επιχείρηση έχει μικρότερο έλεγχο στην εικόνα του κινδύνου της. Όταν δεν εξηγεί τη δική της έκθεση, η αγορά καλύπτει το κενό με μέσους όρους και εκτιμήσεις τρίτων. Τα συνεπή και οικονομικά συνδεδεμένα στοιχεία μειώνουν αυτή την πληροφοριακή απόσταση και επιτρέπουν ακριβέστερη αξιολόγηση. Από την πληροφορία στην απόφαση Δεν είναι κάθε στοιχείο ESG εξίσου σημαντικό για κάθε επιχείρηση, ούτε κάθε δείκτης χρειάζεται να εισέλθει σε χρηματοοικονομικό μοντέλο. Χρήσιμη είναι η πληροφορία που εξηγεί τι μετρά, ποια δραστηριότητα αφορά, ποιο οικονομικό μέγεθος επηρεάζει, πότε εμφανίζεται η επίπτωση και ποιος έχει την ευθύνη διαχείρισής της. Το πλεονέκτημα δεν βρίσκεται πλέον στην παραγωγή περισσότερων ESG δεδομένων, αλλά στη μείωση της αβεβαιότητας γύρω από μια οικονομική απόφαση. Η επιχείρηση που εξηγεί με ακρίβεια τον κίνδυνό της δεν αποκτά αυτομάτως φθηνότερο κεφάλαιο. Αποκτά όμως μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο το κεφάλαιο την αξιολογεί

Όμιλος Fourlis: Αναπτύσσοντας ένα βιώσιμο οικοσύστημα λιανικής στη ΝΑ Ευρώπη Με στρατηγικές επενδύσεις σε υποδομές, ψηφιακό μετασχηματισμό και ανθρώπινο δυναμικό, φιλοδοξεί να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση του εμπορίου του αύριο

Η

συμπλήρωση 75 ετών παρουσίας στην αγορά αποτελεί για τον Όμιλο Fourlis την αφετηρία μιας νέας αναπτυξιακής πορείας, με επίκεντρο τον στρατηγικό μετασχηματισμό, την περιφερειακή επέκταση και τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας. Σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από ταχύτατες τεχνολογικές εξελίξεις, μεταβαλλόμενες καταναλωτικές συνήθειες και αυξημένες απαιτήσεις για υπεύθυνη επιχειρηματική λειτουργία, ο Όμιλος Fourlis επαναπροσδιορίζει τον ρόλο του ως ενός σύγχρονου, πολυκαναλικού οργανισμού λιανικής με ισχυρό περιφερειακό αποτύπωμα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Με παρουσία σε Ελλάδα, Κύπρο, Βουλγαρία και Ρουμανία, κύκλο εργασιών 593,7 εκατ. ευρώ και πάνω από 4.500 εργαζομένους, ο Όμιλος εξελίσσει διαρκώς το επιχειρηματικό του μοντέλο, επενδύοντας σε υποδομές, καινοτομία, τεχνολογία, ανθρώπινο δυναμικό και βιώσιμη ανάπτυξη.

ADVERTORIAL

Ένα έτος στρατηγικών εξελίξεων Το 2025 αποτέλεσε χρονιά-ορόσημο για τον μετασχηματισμό του Ομίλου. Η ολοκλήρωση της αποενοποίησης της Trade Estates σηματοδότησε μια σημαντική οργανωτική εξέλιξη, ενισχύοντας τη λειτουργική ευελιξία και επιτρέποντας τον σαφέστερο διαχωρισμό μεταξύ λιανικού εμπορίου και επενδύσεων σε ακίνητη περιουσία, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για αποτελεσματικότερη αξιοποίηση κεφαλαίων. Παράλληλα, η εξαγορά των δραστηριοτήτων της Foot Locker σε Ελλάδα και Ρουμανία ενίσχυσε σημαντικά τη θέση του Ομίλου στον δυναμικά αναπτυσσόμενο κλάδο των αθλητικών ειδών, ενώ η ανάπτυξη των νέων concept stores «INTERSPORT Football Club» σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και «Foot Locker Reimagined Evolution» ανέδειξε τη στρατηγική επιλογή για πιο εξειδικευμένες και εμπειρικές μορφές λιανικής. Την ίδια στιγμή, η εξέλιξη της ΙΚΕΑ και της INTERSPORT εστίασε στη στρατηγική επέκταση, την εξειδίκευση και τη βαθύτερη σύνδεση με τις καταναλωτικές κοινότητες, με την εμπειρία του πελάτη να αποτελεί βασικό άξονα προτεραιότητας.

Mοχλός επιχειρηματικής αξίας Για τον Όμιλο Fourlis, η βιωσιμότητα αποτελεί ανα-

Ο Όμιλος Fourlis συνεχίζει να επενδύει σε ένα μοντέλο λιανικής που συνδυάζει οικονομική απόδοση, περιβαλλοντική υπευθυνότητα και κοινωνική αξία.

Η ενεργή συμμετοχή των εργαζομένων σε 12 εθελοντικές δράσεις στις τέσσερις χώρες δραστηριοποίησης ενίσχυσε περαιτέρω τη σύνδεση του Ομίλου με τις τοπικές κοινωνίες.

πόσπαστο μέρος του τρόπου λειτουργίας και λήψης αποφάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, το 2025 επικαιροποιήθηκε η Ανάλυση Διπλής Ουσιαστικότητας, σε πλήρη εναρμόνιση με την ευρωπαϊκή οδηγία CSRD και τα πρότυπα ESRS, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη συστηματική διαχείριση επιδράσεων, κινδύνων και ευκαιριών σε όλη την αλυσίδα αξίας. Η πρόοδος αποτυπώθηκε και σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Το 2025 καταγράφηκε μείωση κατά 15% των άμεσων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (Scope 1) και κατά 39% των έμμεσων εκπομπών από κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας (Scope 2, market-based) στην Ελλάδα, σε σύγκριση με το έτος βάσης 2023. Παράλληλα, μέσω του συστήματος Waste Watchers στις κουζίνες των καταστημάτων ΙΚΕΑ, εξοικονομήθηκαν 37 τόνοι αποβλήτων τροφίμων σε όλες τις χώρες δραστηριοποίησης, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του Ομίλου.

Η συστηματική αυτή προσέγγιση αναγνωρίστηκε και στο εξωτερικό, με τον Όμιλο να διακρίνεται με το Diamond Βραβείο στο ESG Transparency Index. Στον πυρήνα της στρατηγικής του Ομίλου βρίσκονται οι άνθρωποί του. Οι 4.586 εργαζόμενοι αποτελούν τη σημαντικότερη κινητήρια δύναμη ανάπτυξης, με τον Όμιλο να επενδύει συστηματικά στη δημιουργία ενός σύγχρονου, ασφαλούς και συμπεριληπτικού εργασιακού περιβάλλοντος. Η δέσμευση για ίσες ευκαιρίες και συμπερίληψη αποτυπώνεται έμπρακτα, καθώς οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 57% του ανθρώπινου δυναμικού, το 46% των θέσεων ευθύνης και το 44% των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου. Παράλληλα, ο Όμιλος συνεχίζει να ενισχύει το κοινωνικό του αποτύπωμα. Το 2025 επένδυσε πάνω από μισό εκατομμύριο ευρώ σε δράσεις κοινωνικής προσφοράς, υποστηρίζοντας περισσότερους από 70 φορείς στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας και της κοινωνικής ένταξης. Η ενεργή συμμετοχή των εργαζομένων σε 12 εθελοντικές δράσεις στις τέσσερις χώρες δραστηριοποίησης ενίσχυσε περαιτέρω τη σύνδεση του Ομίλου με τις τοπικές κοινωνίες. Ισχυρή διακυβέρνηση για βιώσιμη ανάπτυξη Για τον Όμιλο Fourlis, η διαφάνεια και η επιχειρηματική ηθική αποτελούν θεμελιώδεις αρχές λειτουργίας. Πιο χαρακτηριστικά, το 56% των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου είναι ανεξάρτητο, ενώ το 2025 καταγράφηκαν μηδενικά περιστατικά διαφθοράς ή παραβίασης δεδομένων. Παράλληλα, η εφαρμογή νέας ψηφιακής πλατφόρμας αξιολόγησης προμηθευτών με κριτήρια ESG ενισχύει τη διάχυση των αρχών βιωσιμότητας σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα, διευρύνοντας το θετικό αποτύπωμα του Ομίλου πέρα από τα όρια της άμεσης δραστηριότητάς του. Με το βλέμμα στο μέλλον Σε μια εποχή όπου η ανθεκτικότητα, η υπευθυνότητα και η καινοτομία αποτελούν κρίσιμους παράγοντες επιτυχίας, ο Όμιλος Fourlis συνεχίζει να επενδύει σε ένα μοντέλο λιανικής που συνδυάζει οικονομική απόδοση, περιβαλλοντική υπευθυνότητα και κοινωνική αξία. Με στρατηγικές επενδύσεις σε υποδομές, ψηφιακό μετασχηματισμό και ανθρώπινο δυναμικό, φιλοδοξεί να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση του λιανεμπορίου της επόμενης ημέρας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

75

Η βιωσιμότητα στην πραγματική οικονομία Πώς αλλάζουν η παραγωγή, τα προϊόντα, οι άνθρωποι και οι επιχειρηματικές αποφάσεις

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

77

ΑΡΘΡΟ ●

Κριτήρια ESG: Εργαλείο βιώσιμης λειτουργίας και ανθεκτικότητας Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής, οικονομικής και κλιματικής αβεβαιότητας, τα κριτήρια ESG παύουν να αποτελούν απλώς πλαίσιο συμμόρφωσης. Μετατρέπονται σε εργαλείο επιχειρηματικής ανθεκτικότητας, πρόσβασης σε χρηματοδότηση και αποδοτικότερης διαχείρισης πόρων, ιδιαίτερα για τις MμE

Η Δρ Παναγιώτης Βούρος Περιβαλλοντολόγος με εξειδίκευση σε θέματα ESG & Βιώσιμης Επιχειρηματικότητας και μέλος της Επιτροπής αξιολόγησης των βραβείων Diamonds ESG Awards, Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ.

78

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

σημερινή συγκυρία χαρακτηρίζεται από έντονη γεωπολιτική, οικονομική και κλιματική αβεβαιότητα. Οι διαδοχικές κρίσεις των τελευταίων ετών έχουν δείξει ότι οι επιχειρήσεις δεν μπορούν πλέον να σχεδιάζουν τη λειτουργία τους θεωρώντας δεδομένη την ενεργειακή επάρκεια, τη σταθερότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών ή την προβλεψιμότητα του κόστους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για τη βιωσιμότητα αποκτά διαφορετική βαρύτητα. Δεν αφορά μόνο τη συμμόρφωση με κανονιστικές απαιτήσεις ούτε περιορίζεται στην εταιρική υπευθυνότητα. Αφορά την ικανότητα μιας επιχείρησης να προετοιμάζεται, να προλαμβάνει, να προσαρμόζεται και τελικά να παραμένει λειτουργική και ανταγωνιστική σε ένα περιβάλλον αυξημένων κινδύνων. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες διαθέτουν συχνά μικρότερα αποθέματα πόρων, περιορισμένη οργανωτική υποστήριξη και μεγαλύτερη έκθεση σε εξωτερικές πιέσεις. Η στρατηγική συζήτηση σήμερα δεν εστιάζει μόνο στη διάρκεια μιας κρίσης, όπως ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ή οι ενεργειακές αναταράξεις. Εστιάζει κυρίως στις επιπτώσεις που αυτές αφήνουν πίσω τους: στο κόστος ενέργειας, στην πρόσβαση σε πρώτες ύλες, στη λειτουργία των μεταφορών, στη διαχείριση των φυσικών πόρων, στην ασφάλεια των αλυσίδων αξίας και στη δυνατότητα των επιχειρήσεων να συνεχίσουν να λειτουργούν με σταθερότητα. Η ανθεκτικότητα δεν είναι πλέον θεωρητική έννοια. Είναι επιχειρηματική ανάγκη. Από αυτή την άποψη, τα κριτήρια ESG -Environmental, Social, Governance- μπορούν να αποτελέσουν ένα πολύτιμο εργαλείο βιώσιμης επιχειρηματικότητας. Στο περιβαλλοντικό σκέλος, βοηθούν την επιχείρηση να κατανοήσει καλύτερα τη χρήση ενέργειας, νερού, πρώτων υλών και φυσικών πόρων, να

περιορίσει σπατάλες, να ενισχύσει την κυκλικότητα και να προσαρμοστεί στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Στο κοινωνικό σκέλος, συνδέονται με την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, την προσέλκυση και διατήρηση ανθρώπινου δυναμικού, καθώς και με τη σχέση της επιχείρησης με την κοινωνία στην οποία δραστηριοποιείται. Στο σκέλος της διακυβέρνησης, ενισχύουν τη διαφάνεια, τη λογοδοσία, τη διαχείριση κινδύνων και τη λήψη πιο τεκμηριωμένων αποφάσεων. Παράλληλα, η Ε.Ε., έχοντας αντλήσει σημαντικά διδάγματα από τις συνεχείς γεωπολιτικές και ενεργειακές κρίσεις, επιδιώκει να ενισχύσει τη στρατηγική της ανθεκτικότητα. Η απεξάρτηση από εξωτερικούς ενεργειακούς παρόχους, η ενίσχυση των ΑΠΕ, η ενεργειακή εξοικονόμηση, η κυκλική οικονομία, η αποδοτικότερη χρήση πόρων και η προσαρμογή στις κλιματικές επιπτώσεις παραμένουν στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να γίνει μια κρίσιμη διάκριση. Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη βιωσιμότητα δεν εγκαταλείπεται. Επαναπροσδιορίζεται ως προς τον τρόπο εφαρμογής του, με στόχο τη μείωση του διοικητικού βάρους και του κόστους συμμόρφωσης, ιδιαίτερα για τις μικρότερες επιχειρήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι απαιτήσεις βιωσιμότητας εξαφανίζονται. Ήδη, επενδυτές, τράπεζες, μεγάλοι οργανισμοί και διεθνείς πελάτες αξιολογούν συστηματικά την ESG ετοιμότητα των επιχειρήσεων. Όσες δεν αναπτύσσουν εγκαίρως τις απαραίτητες ικανότητες αντιμετωπίζουν αυξανόμενους περιορισμούς στην πρόσβα-

Το ESG δεν είναι πρόσθετο βάρος, αλλά διαδικασία στρατηγικής προσαρμογής σε μια οικονομία αυξημένων κινδύνων.

ση σε χρηματοδότηση, πιθανώς υψηλότερο κόστος κεφαλαίου και δυσκολίες συμμετοχής σε στρατηγικές συνεργασίες ή μεγάλα έργα. Αντίθετα, οι επιχειρήσεις που προετοιμάζονται έγκαιρα μπορούν να βελτιώσουν το προφίλ κινδύνου τους, να ενισχύσουν την αξιοπιστία τους και να αποκτήσουν πλεονέκτημα σε αγορές όπου η βιωσιμότητα λειτουργεί πλέον ως βασικό κριτήριο επιλογής. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η μεταφορά του ESG κινδύνου κατά μήκος της αλυσίδας αξίας. Μεγάλοι οργανισμοί ζητούν πλέον από προμηθευτές και συνεργάτες στοιχεία που αποδεικνύουν περιβαλλοντική, κοινωνική και διοικητική ετοιμότητα. Για μια μικρομεσαία επιχείρηση αυτό μπορεί να αποτελέσει πίεση, αλλά και ευκαιρία. Όποια επιχείρηση καταφέρει να οργανώσει εγκαίρως τις διαδικασίες της, να μετρήσει βασικούς δείκτες, να βελτιώσει την αποδοτικότητα των πόρων της και να τεκμηριώσει την πρόοδό της, θα βρίσκεται σε καλύτερη θέση απέναντι στον ανταγωνισμό. Η ενσωμάτωση ESG δεν πρέπει επομένως να αντιμετωπίζεται ως πρόσθετο βάρος, αλλά ως διαδικασία στρατηγικής προσαρμογής. Μπορεί να συμβάλει στη μείωση του λειτουργικού κόστους μέσω εξοικονόμησης ενέργειας και πόρων, στη βελτίωση της περιβαλλοντικής συμμόρφωσης, στην πρόληψη κινδύνων, στην ενίσχυση της εταιρικής φήμης και στην ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων. Μπορεί επίσης να βοηθήσει την επιχείρηση να αναγνωρίσει τις αδυναμίες της. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ο χρόνος. Για τον λόγο αυτό, η σύσταση προς τις επιχειρήσεις είναι απλή, αλλά ουσιαστική: να ξεκινήσουν σήμερα την προετοιμασία τους, όχι επειδή το απαιτεί μόνο η αγορά ή η νομοθεσία, αλλά επειδή η ίδια η πραγματικότητα το επιβάλλει. Η βιωσιμότητα δεν είναι πλέον παράλληλη ατζέντα. Είναι προϋπόθεση λειτουργίας, ανθεκτικότητας και επιχειρηματικής συνέχειας.

Prepare today, protect tomorrow.

Smashed: Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα της DIAGEO για μαθητές σε όλη την Ελλάδα Ενημέρωση για τους κινδύνους της κατανάλωσης αλκοόλ από ανηλίκους

Η

ADVERTORIAL

DIAGEO, κορυφαία εταιρεία premium αλκοολούχων ποτών στον κόσμο και την Ελλάδα, ξεχωρίζει όχι μόνο για το μοναδικό portfolio προϊόντων της, αλλά και για τη συνεπή δέσμευσή της για υπεύθυνη κατανάλωση μέσα από καινοτόμες και φιλόδοξες πρωτοβουλίες. Στόχος της είναι να αλλάξει τον τρόπο που ο κόσμος καταναλώνει αλκοόλ προς το καλύτερο, προτρέποντας τους καταναλωτές να κάνουν ενημερωμένες επιλογές σχετικά με την κατανάλωση αλκοόλ. Με το «Smashed», ένα πρωτοποριακό και διεθνώς αναγνωρισμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που αναπτύχθηκε το 2005 από την Collingwood Learning, κορυφαίο εκπαιδευτικό οργανισμό παγκοσμίως, η εταιρεία επιδιώκει να μειώσει τις βλάβες που συνδέονται με την κατανάλωση αλκοόλ από νέους. Σήμερα, το πρόγραμμα υλοποιείται σε 38 χώρες και υποστηρίζεται από την DIAGEO, στο πλαίσιο της διεθνούς δέσμευσής της να εκπαιδεύσει 10 εκατομμύρια νέους, γονείς και εκπαιδευτικούς, έως το 2030. Το Smashed υιοθετεί μια σύγχρονη προσέγγιση πρόληψης, μέσα από την εκπαίδευση, και ευθυγραμμίζεται με τις προτεραιότητες της δημόσιας υγείας για την προστασία των ανηλίκων. Μέσα από την παρακολούθηση ρεαλιστικών ιστοριών συνομηλίκων τους και μέσα από καθοδηγούμενη συζήτηση, οι μαθητές ηλικίας 13-17 ετών καλούνται να αναστοχαστούν, να αξιολογήσουν επιλογές και να αναπτύξουν δεξιότητες υπεύθυνης λήψης αποφάσεων και αντίστασης στην πίεση των συνομηλίκων. Η μεθοδολογία του δεν υπαγορεύει συμπεριφορές, αλλά ενισχύει την κριτική σκέψη, την αυτογνωσία και την προσωπική υπευθυνότητα. Στήριξη από το υπουργείο Υγείας Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα υλοποιείται από το 2021, με πλήρη οργάνωση και χρηματοδότηση από την DIAGEO και τη στήριξη του υπουργείου Υγείας, συμβάλλοντας ουσιαστικά στον εθνικό στόχο περιορισμού της κατανάλωσης αλκοόλ από ανηλίκους. Προσφέρεται δωρεάν σε σχολεία σε όλη τη χώρα και η επίδρασή του αποτυπώνεται σε σαφή και πιστοποιημένα αποτελέσματα. Μέχρι σήμερα (από τον Νοέμβριο του 2021), περισσότεροι από 16.000 μαθητές σε πάνω από 250 σχολεία πανελλαδικά έχουν ήδη συμμετάσχει σε μια από τις τρεις συμπληρωματικές μορφές του:

Το πρόγραμμα «Smashed» διευρύνεται περαιτέρω, μέσω μιας σύγχρονης, ειδικά σχεδιασμένης θεατρικής παραγωγής, διάρκειας 60 λεπτών, η οποία παρουσιάζεται σε σταθερή βάση στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν.

*Smashed Online (Ψηφιακή Εκδοχή από το 2021): Υλοποιείται εντός της σχολικής τάξης, μέσω κινηματογραφημένης ιστορίας, η οποία προβάλλεται στους μαθητές και πλαισιώνεται από διαδραστικές ενότητες και δομημένη συζήτηση. Η διαδικασία συντονίζεται από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, με την υποστήριξη εξειδικευμένων συντονιστών, διασφαλίζοντας παιδαγωγική συνοχή και ενεργή συμμετοχή των μαθητών. *Smashed Live (Επισκέψεις σε σχολεία από τον Φεβρουάριο 2025): Εξειδικευμένη ομάδα ηθοποιών-εκπαιδευτών επισκέπτεται σχολικές μονάδες και παρουσιάζει ζωντανή θεατρική παράσταση, εντός του σχολικού περιβάλλοντος. Η άμεση επαφή και η δυναμική της θεατρικής αφήγησης ενισχύουν σημαντικά τη συναισθηματική εμπλοκή των μαθητών και δημιουργούν ένα ασφαλές, βιωματικό πλαίσιο διαλόγου γύρω από τους κινδύνους της κατανάλωσης αλκοόλ. *Smashed Theater (Μόνιμη Θεατρική Παράσταση στο Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν, από τον Φεβρουάριο 2026): Το πρόγραμμα διευρύνεται περαιτέρω, μέσω μιας σύγχρονης, ειδικά σχεδιασμένης θεατρικής παραγωγής, διάρκειας 60 λεπτών, η οποία παρουσιάζεται σε σταθερή βάση στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν. Πρόκειται για μια υψηλής ποιότητας παραγωγή, με σύγχρονη σκηνοθετική προσέγγιση, δυναμική δραματουργία και αισθητικά στοιχεία που ανταποκρίνονται στον τρόπο σκέψης και έκφρασης των εφήβων και δημιουργούν ένα έντονα βιωματικό περιβάλλον προβλη-

ματισμού. Η σταθερή θεατρική παρουσία εδραιώνει το πρόγραμμα ως διαρκή εκπαιδευτικό θεσμό πρόληψης, με σύγχρονη ταυτότητα και υψηλό επίπεδο καλλιτεχνικής και παιδαγωγικής αρτιότητας. Το Smashed συνιστά ένα πρότυπο υπεύθυνης και θεσμικά οργανωμένης συνεργασίας μεταξύ ιδιωτικού, δημόσιου, εκπαιδευτικού και πολιτιστικού/καλλιτεχνικού τομέα, με σαφή προσανατολισμό στην προαγωγή της δημόσιας υγείας και στην ουσιαστική ενδυνάμωση των νέων μέσω γνώσης, τεκμηριωμένου διαλόγου και βιωματικής μάθησης. Παράλληλα, η πρωτοβουλία της DIAGEO μέσω του Smashed αποτελεί, έως σήμερα, τη μοναδική ολοκληρωμένη και πολυεπίπεδη εκπαιδευτική παρέμβαση πρόληψης στην Ελλάδα, που υλοποιείται συστηματικά εντός του σχολικού περιβάλλοντος, στηριζόμενη σε δομημένη παιδαγωγική μεθοδολογία και σε συστηματικό, ανεξάρτητο μηχανισμό αξιολόγησης του κοινωνικού της αποτυπώματος.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

79

ΑΡΘΡΟ ●

Η κυκλική οικονομία ως υπόδειγμα ανταγωνιστικότητας Η κυκλική οικονομία δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των αποβλήτων. Αποτελεί νέο υπόδειγμα παραγωγής, περιορισμού του κόστους και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων

Η Κωνσταντίνα Κοτταρίδη Καθηγήτρια, Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης Διευθύντρια ΠΜΣ Βιοοικονομία, Κυκλική Οικονομία και Βιώσιμη Ανάπτυξη Διευθύντρια Εργαστηρίου Βιώσιμης Ανάπτυξης και Κυκλικής Οικονομίας

80

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

συζήτηση για τη βιωσιμότητα ξεκινά συχνά από την ανακύκλωση. Ο λόγος είναι απλός, η ανακύκλωση είναι ορατή, καθημερινή και εύκολα κατανοητή από πολίτες και επιχειρήσεις. Ωστόσο, η ανακύκλωση βρίσκεται, στην πραγματικότητα, στο προτελευταίο στάδιο της κυκλικής οικονομίας. Η κυκλική οικονομία είναι ένα νέο παραγωγικό μοντέλο τόσο για τις οικονομίες ως σύνολο όσο και για τις επιχειρήσεις. Είναι το μόνο παραγωγικό μοντέλο το οποίο μπορεί να διασφαλίσει την ανάπτυξη, την ανθεκτικότητα, την ανταγωνιστικότητα στο σύνθετο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον που ζούμε. Η κυκλική οικονομία αρχίζει πολύ πριν φτάσουμε στο απόβλητο. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε προϊόντα, οργανώνουμε παραγωγικές διαδικασίες, χρησιμοποιούμε πόρους, μειώνουμε απώλειες, επαναξιοποιούμε υλικά και δημιουργούμε αξία με λιγότερη σπατάλη. Επομένως, το σημείο-κλειδί είναι να αντιληφθούμε ότι, ναι, η ανακύκλωση είναι μια περιβαλλοντική πρακτική, η οποία από μόνη της, ωστόσο, δεν λύνει τα τεράστια προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Σε έναν κόσμο όπου το κόστος ενέργειας, οι πρώτες ύλες, οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες και οι πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες μεταβάλλουν ριζικά το επιχειρηματικό και μακροοικονομικό περιβάλλον, η κυκλική οικονομία οδηγεί σε νέα αναπτυξιακά μονοπάτια, με θετικές επιπτώσεις τόσο σε περιβαλλοντικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Το γραμμικό μοντέλο «παίρνω - παράγω καταναλώνω - πετάω» βασίστηκε σε μια υπόθεση που πλέον δεν ισχύει: ότι οι πόροι είναι φθηνοί, διαθέσιμοι και εύκολα αντικαταστάσιμοι. Σήμερα, αυτή η υπόθεση έχει καταρρεύσει. Οι επιχειρήσεις δεν αντιμετωπίζουν μόνο αυξημένο κόστος παραγωγής, αλλά και αυξημένο στρατηγικό ρίσκο: αβεβαιότητα στις τιμές των πρώτων υλών, περιορισμούς

Η ανακύκλωση παραμένει αναγκαία. Αλλά δεν αρκεί. Είναι το τέλος της διαδρομής, όχι η αρχή της στρατηγικής.

πρόσβασης σε κρίσιμα υλικά, αυξανόμενες απαιτήσεις από πελάτες, επενδυτές, τράπεζες και ρυθμιστικές αρχές. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κυκλικότητα μετατρέπεται από περιβαλλοντικό ζητούμενο σε επιχειρηματική αναγκαιότητα.

Η κυκλικότητα ως εξοικονόμηση και νέο έσοδο Για τις επιχειρήσεις, η κυκλική οικονομία σημαίνει πρώτα απ’ όλα καλύτερη διαχείριση κόστους. Κάθε υλικό που πετιέται, κάθε ενέργεια που χάνεται, κάθε προϊόν που δεν επισκευάζεται ή δεν αξιοποιείται ξανά, είναι χαμένη οικονομική αξία. Η μείωση αποβλήτων, η ενεργειακή αποδοτικότητα, η επαναχρησιμοποίηση υλικών, ο οικολογικός σχεδιασμός προϊόντων, η επισκευή, η ανακατασκευή, η κοινή χρήση εξοπλισμού και τα μοντέλα υπηρεσίας αντί πώλησης προϊόντος δεν είναι αφηρημένες πρακτικές. Είναι τρόποι μείωσης κόστους, διαφοροποίησης, δημιουργίας νέων εσόδων και περιορισμού επιχειρηματικού κινδύνου. Ιδίως για τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, το ζήτημα πρέπει να τεθεί χωρίς υπερβολές και χωρίς θεωρητικές γενικότητες. Η βιωσιμότητα δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως νομοθετική ρύθμιση ή διοικητική υποχρέωση ή ακόμα ως επιπλέον κόστος. Πρέπει να παρουσιαστεί ως πρακτική μέθοδος βελτίωσης της λειτουργίας τους. Επί παραδείγματι, μια μικρή επιχείρηση εστίασης που μειώνει τη σπατάλη τροφίμων δεν κάνει καλό μόνο στο περιβάλλον, αλλά μειώνει σημαντικά το κόστος των πρώτων υλών. Ένα εμπορικό κατάστημα που περιορίζει την κατανάλωση ενέργειας δεν ακολουθεί απλώς μια ευρωπαϊκή τάση, αλλά

προστατεύει το περιθώριο κέρδους του. Μια μεταποιητική μονάδα που αξιοποιεί υποπροϊόντα ή συνεργάζεται με άλλες επιχειρήσεις για την ανταλλαγή υλικών δεν γίνεται απλώς πιο «πράσινη», αλλά πιο αποδοτική. Όταν το υποπροϊόν γίνεται πόρος Σε αυτό ακριβώς το σημείο εμφανίζεται η σημασία της βιομηχανικής συμβίωσης. Η βιομηχανική συμβίωση είναι ίσως μία από τις πιο ουσιαστικές εφαρμογές της κυκλικής οικονομίας, γιατί μετατρέπει το απόβλητο ή το υποπροϊόν μιας επιχείρησης σε πόρο για μια άλλη. Η λογική είναι απλή, αλλά εξαιρετικά ουσιαστική: αντί κάθε επιχείρηση να αντιμετωπίζει μόνη της τα απόβλητα, την ενέργεια και τα υλικά της, δημιουργούνται τοπικά ή κλαδικά δίκτυα συνεργασίας. Αυτό που για έναν παραγωγό είναι κόστος απόρριψης, για έναν άλλον μπορεί να είναι εισροή παραγωγής. Έτσι μειώνεται το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, αλλά κυρίως μειώνεται το κόστος, αυξάνεται η αποδοτικότητα και ενισχύεται η τοπική παραγωγική βάση. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η βιομηχανική συμβίωση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό μικρομεσαίων επιχειρήσεων, χωρική διασπορά παραγωγικών δραστηριοτήτων, ισχυρή παρουσία της αγροδιατροφής, του τουρισμού, της εστίασης, της μεταποίησης τροφίμων και των τοπικών αλυσίδων αξίας. Αυτά τα χαρακτηριστικά, που συχνά παρουσιάζονται ως διαρθρωτικές αδυναμίες, μπορούν να λειτουργήσουν και ως βάση κυκλικής μετάβασης. Η εγγύτητα παραγωγών, μεταποιητών, εμπόρων, δήμων και καταναλωτών δημιουργεί ευκαιρίες για τοπικά κυκλικά οικοσυστήματα: αξιοποίηση οργανικών αποβλήτων, κομποστοποίηση, μείωση απωλειών τροφίμων, επαναχρησιμοποίηση υλικών συσκευασίας, ενεργειακές κοινότητες, κοινές υποδομές

Αν η κυκλικότητα περιοριστεί σε δράσεις ανακύκλωσης χωρίς αλλαγές στον σχεδιασμό, στην παραγωγή και στη συνεργασία, τότε θα παραμείνει περιφερειακή πολιτική. Αν όμως ενταχθεί στον πυρήνα του επιχειρηματικού μοντέλου, τότε μπορεί να γίνει μοχλός παραγωγικού μετασχηματισμού.

logistics, συνεργατικές λύσεις διαχείρισης αποβλήτων. Η μετάβαση χρειάζεται οικοσύστημα Η κυκλική οικονομία όμως δεν θα προχωρήσει αν μείνει υπόθεση μεμονωμένων επιχειρήσεων. Χρειάζεται οικοσύστημα. Χρειάζεται συνεργασία επιχειρήσεων, τοπικής αυτοδιοίκησης, χρηματοπιστωτικών φορέων, πανεπιστημίων και καταναλωτών. Οι δήμοι, ειδικά, μπορούν να έχουν κρίσιμο ρόλο. Όχι επειδή θα υποκαταστήσουν την επιχειρηματικότητα, αλλά επειδή μπορούν να μειώσουν την αβεβαιότητα και να οργανώσουν τη συνεργασία. Μπορούν να λειτουργήσουν ως μεγάλοι αγοραστές μέσω βιώσιμων προμηθειών, ως συντονιστές τοπικών δικτύων, ως φορείς πιλοτικών έργων, ως κόμβοι πληροφόρησης και ως θεσμικοί εγγυητές εμπιστοσύνης. Αυτό έχει σημασία και για τις επενδύσεις. Η κυκλική οικονομία δεν είναι μόνο πολιτική διαχείρισης αποβλήτων. Είναι πεδίο επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες, ενεργειακή αποδοτικότητα, εξοπλισμό, ψηφιακή παρακολούθηση ροών υλικών, πράσινες υποδομές, συστήματα επαναχρησιμοποίησης, επισκευής και ανακατασκευής. Είναι επίσης πεδίο χρηματοδότησης. Οι τράπεζες και οι επενδυτές εξετάζουν όλο και περισσότερο τη βιωσιμότητα όχι ως θέμα εικόνας, αλλά ως ένδειξη ποιότητας διοίκησης και μακροχρόνιας βιωσιμότητας μιας επιχείρησης. Μια

επιχείρηση που γνωρίζει τις εισροές και τις εκροές της, που μειώνει απώλειες, που περιορίζει την ενεργειακή της έκθεση και που μπορεί να τεκμηριώσει την περιβαλλοντική της επίδοση, είναι πιο ώριμη επενδυτικά. Από την περιβαλλοντική πολιτική στην ανταγωνιστικότητα Το ίδιο ισχύει και για την ανταγωνιστικότητα. Η διεθνής ανταγωνιστικότητα δεν κρίνεται πλέον μόνο από το χαμηλό κόστος εργασίας ή από την τιμή του τελικού προϊόντος. Κρίνεται από την αξιοπιστία της αλυσίδας αξίας, την ποιότητα, τη συμμόρφωση, τη δυνατότητα πρόσβασης σε απαιτητικές αγορές, την ανθεκτικότητα σε κρίσεις και την ικανότητα μιας επιχείρησης να προσαρμόζεται. Για τις ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις αυτό είναι ήδη πραγματικότητα. Οι μεγάλοι πελάτες, οι διεθνείς αλυσίδες, οι χρηματοδότες και οι θεσμικοί επενδυτές ζητούν ολοένα και περισσότερα στοιχεία για εκπομπές, υλικά, ενέργεια, απόβλητα, εργασιακές πρακτικές και διακυβέρνηση. Η επιχείρηση που προετοιμάζεται νωρίς δεν αποκτά απλώς καλύτερη εικόνα. Αποφεύγει τον αποκλεισμό. Το κρίσιμο, επομένως, είναι να μην αντιμετωπίσουμε την κυκλική οικονομία ως τεχνική υποχρέωση ή ως επικοινωνιακή άσκηση. Αν η κυκλικότητα περιοριστεί σε δράσεις ανακύκλωσης χωρίς αλλαγές στον σχεδιασμό, στην παραγωγή και στη συνεργασία, τότε θα παραμείνει περιφερειακή

Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι μόνο να πετάμε λιγότερα, αλλά να διατηρούμε περισσότερη αξία μέσα στην παραγωγή.

πολιτική. Αν όμως ενταχθεί στον πυρήνα του επιχειρηματικού μοντέλου, τότε μπορεί να γίνει μοχλός παραγωγικού μετασχηματισμού. Για την Ελλάδα, αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα. Η μετάβαση στην κυκλική οικονομία δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως εξωτερική πίεση από την Ευρώπη, αλλά ως ευκαιρία να διορθωθούν χρόνιες αδυναμίες: χαμηλή παραγωγικότητα, κατακερματισμός μικρομεσαίων επιχειρήσεων, υψηλό ενεργειακό κόστος, περιορισμένη συνεργασία, χαμηλή αξιοποίηση υλικών και υποπροϊόντων. Η κυκλική οικονομία μπορεί να γίνει υπόδειγμα πιο έξυπνης, πιο συνεργατικής και πιο ανθεκτικής ανάπτυξης. Η ανακύκλωση παραμένει αναγκαία. Αλλά δεν αρκεί. Είναι το τέλος της διαδρομής, όχι η αρχή της στρατηγικής. Το πραγματικό ερώτημα για τις επιχειρήσεις και την οικονομία δεν είναι πόσα περισσότερα ανακυκλώνουμε, αλλά πόση περισσότερη αξία μπορούμε να διατηρήσουμε μέσα στο παραγωγικό σύστημα. Εκεί βρίσκεται η ουσία της κυκλικής οικονομίας: όχι απλώς να πετάμε λιγότερα, αλλά να σπαταλάμε λιγότερη αξία. Αν το δούμε έτσι, η κυκλική οικονομία δεν είναι περιβαλλοντική ατζέντα. Είναι οικονομική στρατηγική. Είναι πολιτική ανταγωνιστικότητας. Είναι επενδυτικό πεδίο. Και, κυρίως, είναι ένας διαφορετικός τρόπος να σχεδιάζουμε την ανάπτυξη: με λιγότερη εξάρτηση, λιγότερη σπατάλη, περισσότερη συνεργασία και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

81

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Οι επιχειρήσεις καλούνται να ενσωματώσουν τον κλιματικό κίνδυνο σε αποφάσεις για επενδύσεις, εγκαταστάσεις, προμηθευτές και κατανομή κεφαλαίων. Συχνά, όμως, αυτές προηγούνται της επαρκούς και αξιόπιστης πληροφόρησης Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Ο

κλιματικός κίνδυνος επηρεάζει ήδη αποτιμήσεις, προβλέψεις, ασφάλιστρα, όρους χρηματοδότησης και την αξία των εξασφαλίσεων. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν αποσπασματικά, δύσκολα συγκρίσιμα και όχι πάντα κατάλληλα για την αποτίμηση του πραγματικού οικονομικού κόστους. Σύμφωνα με την έκθεση του CDP για την κατάσταση της εταιρικής ανθεκτικότητας, Corporate Health Check 2026, οι οργανισμοί που γνωστοποιούν στοιχεία ανέφεραν φυσικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους, μεταξύ των οποίων και όσους συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, ύψους 1,47 τρισ. δολαρίων. Ωστόσο, μόλις το 9% των εταιρειών δημοσιοποίησε επενδύσεις φυσικής προσαρμογής, συνολικού ύψους 84,5 δισ. δολαρίων. Η απόσταση ανάμεσα στην αναγνώριση του κινδύνου και στην κινητοποίηση κεφαλαίων

82

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΤΥ ΦΛΟ ΣΥΣΤ ΗΜΑ

δείχνει πόσο δύσκολα η πληροφορία μετατρέπεται σε επενδυτική απόφαση. Πολλά δεδομένα, λίγη βεβαιότητα Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό. Είναι πρόβλημα ποιότητας και επιλογής μοντέλου. Η FTI Consulting εξέτασε 148 εισηγμένες εταιρείες, συνολικής κεφαλαιοποίησης 31,4 τρισ. δολαρίων. Σύμφωνα με τη μεθοδολογία της, τα συμβατικά μοντέλα τοποθέτησαν τις απώλειες χαρτοφυλακίου περίπου στο 2%, ενώ η ολοκληρωμένη ανάλυση ανέδειξε μέση έκθεση 7,7%. Η διαφορά αυτή μπορεί να οδηγήσει σε υποεκτίμηση του κινδύνου, υπερτίμηση περιουσιακών στοιχείων ή ανεπαρκή ασφαλιστική προστασία. Η ίδια ανάλυση έδειξε ότι, ακόμη και μέσα στον ίδιο κλάδο, η κλιματική έκθεση μιας επιχείρησης μπορεί να είναι τρεις έως τεσσερισήμισι φορές μεγαλύτερη από μιας άλλης. Οι γενικές κλαδικές εκτιμήσεις, επομένως, δεν αποτυπώνουν πάντοτε τις πραγματικές διαφορές. Σημαντικές αδυναμίες καταγράφονται και στην ανάλυση κλιματικών σεναρίων. Έρευνα της Clarity AI σε περίπου 1.900 εταιρείες του παγκόσμιου δείκτη MSCI ACWI διαπίστωσε ότι μόλις το 30% ανταποκρινόταν και στα έξι κριτήρια ολοκληρωμένης αξιολόγησης των φυσικών κινδύνων που συνδέονται με το κλίμα. Ακόμη και στην Ευρώπη, μόνο επτά στις δέκα εταιρείες ανέφεραν ρητά ότι συνυπολογίζουν την έκθεση των προμηθευτών τους. Μια επιχείρηση, όμως, δεν είναι μόνο το εργοστάσιο ή τα γραφεία της. Είναι το νερό, η ενέργεια, οι πρώτες ύλες, οι μεταφορές και οι κρίσιμοι κόμβοι της εφοδιαστικής αλυσίδας. Ένα σχέδιο ανθεκτικότητας που τα αγνοεί μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκές στην πρώτη διαταραχή. Το ζητούμενο δεν είναι ένα αλάνθαστο μοντέλο. Δεν υπάρχει. Η διοίκηση πρέπει να γνωρίζει ποιο σενάριο χρησιμοποιείται, ποια

δεδομένα λείπουν και πόσο ευαίσθητο είναι το αποτέλεσμα στις παραδοχές. Ένας ακριβής αριθμός που στηρίζεται σε αδιαφανείς υποθέσεις μπορεί να είναι πιο επικίνδυνος από ένα εύρος εκτίμησης που δηλώνει καθαρά τα όριά του. Για να είναι αξιοποιήσιμα, τα κλιματικά δεδομένα πρέπει να είναι συγκεκριμένα ανά εγκατάσταση, προοπτικά, συνδεδεμένα με οικονομικές επιπτώσεις, επαρκή για την αλυσίδα αξίας και ελέγξιμα. Λιγότερες γνωστοποιήσεις Σε αυτή τη συγκυρία, η ευρωπαϊκή απλοποίηση δημιουργεί ένα παράδοξο. Η Οδηγία (ΕΕ) 2026/470, το νομοθετικό σκέλος του Omnibus I που τέθηκε σε ισχύ τον Μάρτιο, περιόρισε το πεδίο της CSRD στις επιχειρήσεις με περισσότερους από 1.000 εργαζομένους και καθαρό ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 450 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, το σχέδιο αναθεωρημένων Ευρωπαϊκών Προτύπων Αναφοράς Βιωσιμότητας, των ESRS, που έθεσε σε διαβούλευση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προβλέπει μείωση των υποχρεωτικών σημείων δεδομένων κατά περισσότερο από 60%. Ο στόχος είναι θεμιτός: χαμηλότερο διοικητικό κόστος. Η ελάφρυνση των υποχρεώσεων, όμως, δεν περιορίζει την πραγματική έκθεση ούτε καταργεί την ανάγκη της αγοράς για συγκρίσιμη πληροφορία. Μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της συλλογής και αξιολόγησης δεδομένων στις διμερείς σχέσεις. Οι εταιρείες που εξέρχονται από την υποχρέωση δεν παύουν να αξιολογούνται. Μπορεί να αντιμετωπίσουν λιγότερα τυποποιημένα αιτήματα, αλλά περισσότερες στοχευμένες απαιτήσεις από τράπεζες, ασφαλιστές, πελάτες και επενδυτές. Η σχέση με τις εξασφαλίσεις γίνεται άμεση. Από τις 15 Ιουνίου 2026 εφαρμόζεται ο «κλιματικός συντελεστής» της ΕΚΤ σε επιλέξιμους εμπορεύσιμους τίτλους ορισμένων μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων, όταν χρησιμοποιούνται ως εξασφαλίσεις στις πιστοδοτικές πράξεις του Ευρωσυστήματος. Ο συντελεστής μπορεί να μειώνει την αξία που αποδίδεται στους τίτλους, ανάλογα με την ευαισθησία τους σε δυσμενείς κλυδωνισμούς της κλιματικής μετάβασης. Με απλά λόγια, το κλίμα εισέρχεται στον μηχανισμό του χρήματος. Όχι ως δήλωση πρόθεσης, αλλά ως παράγοντας αποτίμησης.

Στην Ελλάδα, η ζημιά ταξιδεύει Για την Ελλάδα, η αδυναμία αυτή δεν είναι αφηρημένη. Η τελευταία συνολική αποτύπωση της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος περιλαμβάνει 59 περιστατικά ιδιαίτερα σφοδρών καταστροφών την περίοδο 1993-2025. Για αυτά δηλώθηκαν 56.493 ασφαλισμένες ζημιές, με ποσό απαιτήσεων 1,28 δισ. ευρώ σε σταθερές τιμές 2025. Από τις βροχοπτώσεις και τις πλημμύρες της 21ης και 22ας Ιανουαρίου 2026 δηλώθηκαν 2.212 ασφαλισμένες ζημιές, με την πρώτη εκτίμηση των αποζημιώσεων στα 20,1 εκατ. ευρώ. Στο τέλος του 2025, μόλις το 17,9% των κανονικών κατοικιών διέθετε ασφαλιστήριο με κάλυψη κτιρίου.κίνδυνος Η ζημιά δεν εκεί όπου Ο κλιματικός δενσταματά εξαφανίζεται συνέβη καταστροφή. Μια ανασφάλιστη ή επειδή η δεν έχει μετρηθεί σωστά. υποασφαλισμένη ζημιά μπορεί να μειώσει την Παραμένει απλώς λανθασμένα αξία του ακινήτου, να αποδυναμώσει την εξατιμολογημένος σφάλιση ενός δανείου, να αυξήσει τον κίνδυνο αθέτησης και να μεταφέρει μέρος του κόστους στις τράπεζες και στον κρατικό προϋπολογισμό. Η πιθανή αλυσίδα μετάδοσης είναι σαφής: φυσικός κίνδυνος, ασφαλιστικό κενό, πιστωτική πίεση, δημοσιονομικό κόστος. Γι’ αυτό τα κλιματικά δεδομένα αφορούν την οικονομική διεύθυνση, τη διαχείριση κινδύνων, τις προμήθειες, τις λειτουργίες, την ασφαλιστική στρατηγική και το διοικητικό συμβούλιο.

νει ειδικός στα κλιματικά μοντέλα. Οφείλει, όμως, να γνωρίζει ποιο σενάριο χρησιμοποιείται, ποια δεδομένα απουσιάζουν και πόσο ευαίσθητο είναι το αποτέλεσμα στις παραδοχές. Η αξία της πληροφορίας κρίνεται από το αν αποτρέπει μια λανθασμένη επένδυση, αποκαλύπτει μια υποασφαλισμένη εγκατάσταση ή κατευθύνει κεφάλαια εκεί όπου η προσαρμογή κοστίζει λιγότερο από τη ζημιά. Καθώς περιορίζονται οι υποχρεωτικές γνωστοποιήσεις, η αγορά θα ξεχωρίζει τις εταιρείες που γνωρίζουν την έκθεσή τους από εκείνες που απλώς διαθέτουν περισσότερα αρχεία. Το κενό των κλιματικών δεδομένων γίνεται διαχωριστική γραμμή κεφαλαιακής και διοικητικής ετοιμότητας. Η ποιότητα της πληροφορίας δεν είναι πλέον παράρτημα της αναφοράς βιωσιμότητας. Είναι μέρος της εταιρικής διακυβέρνησης και, ολοένα περισσότερο, της αποτίμησης και της χρηματοδοτικής θέσης μιας επιχείρησης

Η ευθύνη του Δ.Σ. αρχίζει από τα δεδομένα Η διοίκηση δεν χρειάζεται ακόμη έναν πίνακα δεικτών. Χρειάζεται απαντήσεις. Ποια στοιχεία ενεργητικού εκτίθενται; Σε ποιον κίνδυνο και χρονικό ορίζοντα; Ποια είναι η πιθανή οικονομική επίπτωση; Ποιο μέρος της έκθεσης βρίσκεται στους προμηθευτές ή στις κρίσιμες υποδομές; Τι καλύπτει η ασφάλιση και πόσο κεφάλαιο απαιτείται πριν η ευπάθεια μετατραπεί σε ζημιά; Οι απαντήσεις πρέπει να συνδέονται με τον προϋπολογισμό, τις επενδύσεις, τη χρηματοδότηση και την επιχειρησιακή συνέχεια. Χρειάζονται σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, κοινές παραδοχές μεταξύ οικονομικής διεύθυνσης, διαχείρισης κινδύνων, λειτουργιών, προμηθειών και βιωσιμότητας, καθώς και δυνατότητα ελέγχου κάθε κρίσιμου αριθμού. Το διοικητικό συμβούλιο δεν καλείται να γί-

1. Πού βρίσκεται η έκθεση;

“

Ερωτήσεις πριν από επενδυτική απόφαση Ποια εγκατάσταση, υποδομή ή κρίσιμος προμηθευτής εκτίθεται σε φυσικό ή μεταβατικό κίνδυνο; 2. Ποια είναι η οικονομική επίπτωση; Πώς επηρεάζονται η αξία, το λειτουργικό κόστος, η παραγωγική συνέχεια και οι όροι χρηματοδότησης; 3. Ποιο μέρος του κινδύνου μένει ακάλυπτο; Τι καλύπτει το ασφαλιστήριο, ποια όρια και εξαιρέσεις προβλέπει και ποιο μέρος της ζημιάς θα πρέπει να απορροφήσει η ίδια η επιχείρηση; 4. Ποια προσαρμογή απαιτείται; Ποιες επενδύσεις ή λειτουργικές αλλαγές μειώνουν την έκθεση, πόσο κοστίζουν και ποια ζημιά μπορούν να περιορίσουν; 5. Πόσο αξιόπιστα είναι τα δεδομένα; Από πού προέρχονται, σε ποιες παραδοχές βασίζονται, ποιος τα ελέγχει και πόσο συχνά επικαιροποιούνται;

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

83

Η ΑΠΑΝΘΡΑΚΟΠΟΊΗΣΗ

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΚΟΙΝΌΣ ΠΑΡΟΝΟΜΑΣΤΉΣ

84

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

ΕΠΙΛΟΓΏΝ

ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΏΝ

►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

85

Η Ευρώπη επιχειρεί να μετατρέψει την κανονιστική της πρωτοπορία σε ανταγωνιστικότητα, ενώ ΗΠΑ και Ασία συντονίζονται με διαφορετικά εργαλεία και ταχύτητες

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

ΑΠΑΝΘΡΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Η

εταιρική απανθρακοποίηση αποδεικνύεται ανθεκτικότερη από τη ρητορική που τη συνόδευσε. Παρά την πολιτική αναδίπλωση, την επανεξέταση των κανόνων βιωσιμότητας και την αυστηρότερη αξιολόγηση των επενδύσεων, οι περισσότερες επιχειρήσεις που δημοσιοποιούν κλιματικά δεδομένα δεν εγκατέλειψαν τους στόχους τους. Η ανάλυση της PwC αξιοποιεί στοιχεία που δημοσιοποίησαν μέσω του CDP 3.015 επιχειρήσεις για το 2025, σε σύγκριση με δεδομένα 4.163 επιχειρήσεων για το 2024. Το CDP είναι το διεθνές σύστημα μέσω του οποίου οι εταιρείες γνωστοποιούν στοιχεία για τις εκπομπές, τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και τις κλιματικές τους επιδόσεις. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οκτώ στις δέκα επιχειρήσεις διατήρησαν ή επίσπευσαν το χρονοδιάγραμμα των κλιματικών τους φιλοδοξιών. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης των κλιματικών στόχων. Δείχνει, όμως, ότι η απανθρακοποίηση παραμένει πλέον επιχειρηματική επιλογή όταν συνδέεται με το ενεργειακό κόστος, την προστασία της παραγωγής, την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας και την ανάπτυξη εσόδων. Η τρίτη ετήσια ανάλυση State of Decarbonization της PwC, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2026, αξιοποιεί ακόμη χρηματοοικονομικά δεδομένα 3.547 επιχειρήσεων και 746 εκθέσεις CSRD. Είναι παγκόσμια και δεν δημοσιεύει αυτοτελή στοιχεία για την ελληνική αγορά. Πίσω από αυτή την κοινή κατεύθυνση διαμορφώνονται διαφορετικές διαδρομές. Η Ευρώπη προσπαθεί να μετατρέψει την κανονιστική της πρωτοπορία σε ανταγωνιστική παραγωγή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συντονίζονται περισσότερο μέσω της αγοράς, της τεχνολογίας και της ενεργειακής ασφάλειας. Η Ασία προχωρεί με ταχύτερη βιομηχανική κλίμακα. Η Ευρώπη αλλάζει ερώτημα Για την Ευρώπη, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα συνεχίσει την πράσινη μετάβαση. Είναι αν θα μπορέσει να μετατρέψει τους κανόνες και τις απαιτήσεις διαφάνειας σε χαμηλότερο κόστος ενέργειας, παραγωγική ισχύ και ανθεκτικότερες αλυσίδες εφοδιασμού. Σε δείγμα 3.061 επιχειρήσεων από την ευρύτερη ευρωπαϊκή αγορά που δημοσιοποίησαν περιβαλλοντικά στοιχεία μέσω του CDP, περισσότερες από τις μισές είχαν περάσει από την απλή καταγραφή των εκπομπών σε οργανωμένη διαχείριση του κλιματικού κινδύνου. Το 16% συγκαταλεγόταν στις επιχειρήσεις με τις πιο ολοκληρωμένες πρακτικές. Παράλληλα, σχεδόν τρεις στις τέσσερις είχαν μειώσει τις εκπομπές τους σε σχέση με το έτος βάσης, με μέση ετήσια υποχώρηση 3,6%. Το δείγμα αφορά μεγάλες επιχειρήσεις, με ισχυρή παρουσία της μεταποίησης, των υλικών, των υποδομών, της ηλεκτροπαραγωγής και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες που κατατάσσονται στους κλιματικούς ηγέτες δήλωσαν ότι αξιοποίησαν περιβαλλοντικές ευκαιρίες ύψους 76,8 δισ. δολαρίων σε έναν χρόνο. Το ποσό βασίζεται στις γνωστοποιήσεις τους, δείχνει όμως ότι η περιβαλλοντική ωριμότητα συνδέεται με συγκεκριμένες εμπορικές και χρηματοοικονομικές

86

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ρηματική οικονομία από την παγκόσμια μετάβαση. Έχει αλλάξει κυρίως τη γλώσσα και τα κριτήριά της. Η απανθρακοποίηση προχωρεί λιγότερο ως ενιαία κανονιστική εντολή και περισσότερο όταν συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια, την εγχώρια παραγωγή, τη μείωση του λειτουργικού κόστους και την απόδοση του κεφαλαίου. Στην αμερικανική έκδοση της έρευνας C-suite Sustainability Report της Deloitte συμμετείχαν 231 ανώτατα στελέχη. Το 83% δήλωσε ότι η εταιρεία του αύξησε τις επενδύσεις βιωσιμότητας το 2025, ενώ το 66% ανέφερε θετική επίδραση στα έσοδα και στην αξία του εμπορικού σήματος. Η αμερικανική οικονομία δεν εγκαταλείπει τη μετάβαση. Την επανατοποθετεί μέσα στη στρατηγική ανταγωνιστικότητας. Στο τέλος του 2025, οι Ηνωμένες Πολιτείες διέθεταν 943 επιχειρήσεις με επικυρωμένους επιστημονικά τεκμηριωμένους στόχους, το τρίτο υψηλότερο σύνολο. Η Βόρεια Αμερική κατέγραψε αύξηση 33% σε έναν χρόνο. Οι αμερικανικές επιχειρήσεις υστερούν στις υψηλότερες βαθμίδες κλιματικής διαχείρισης του CDP. Όπου, όμως, η απανθρακοποίηση μειώνει το κόστος, ενισχύει την τεχνολογία ή περιορίζει τις διακοπές, παραμένει μέρος της επιχειρηματικής στρατηγικής.

Η αμερικανική οικονομία δεν εγκαταλείπει τη μετάβαση. Την επανατοποθετεί στη στρατηγική ανταγωνιστικότητας.

δυνατότητες. Η εικόνα δεν αφορά μόνο τις μεγάλες εισηγμένες. Το βαρόμετρο της BCG και της Argos Wityu καλύπτει περίπου 700 επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους σε πέντε ευρωπαϊκές αγορές. Το 88% θεωρεί τη μείωση των εκπομπών σημαντική ή κρίσιμη. Μεταξύ αυτών, το 85% αντιμετωπίζει την απανθρακοποίηση ως επιχειρηματική ευκαιρία. Οι μισές επιχειρήσεις επενδύουν ήδη, ενώ το 32% ακολουθεί οργανωμένο σχέδιο, ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο σε σχέση με το 2023. Η μεσαία αγορά δεν γυρίζει πίσω, αλλά κινείται με αυστηρότερους οικονομικούς όρους. Περισσότερες από τις μισές επιχειρήσεις αναφέρουν την απαιτούμενη απόδοση και το ύψος των κεφαλαιουχικών δαπανών μεταξύ των βασικών περιορισμών. Το ευρωπαϊκό στοίχημα είναι να γίνει η μετάβαση επενδύσιμη και για εταιρείες χωρίς την κεφαλαιακή άνεση των μεγάλων ομίλων. Οι ΗΠΑ συντονίζονται με άλλο λεξιλόγιο Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η αλλαγή της ομοσπονδιακής πολιτικής δεν έχει αποσυνδέσει την επιχει-

“

Η απανθρακοποίηση περνά από τη γενική δέσμευση στην πειθαρχία κεφαλαίου - Η πολιτική ρητορική μπορεί να αλλάζει ταχύτερα από τα εργοστάσια, τα δίκτυα και τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Η Ασία περνά στην κλίμακα Η Ασία είναι η περιοχή όπου αυξάνονται ταχύτερα οι επιχειρήσεις με επικυρωμένους, επιστημονικά τεκμηριωμένους κλιματικούς στόχους. Σύμφωνα με τη Science Based Targets initiative, ο αριθμός τους αυξήθηκε κατά 53% το 2025 και έφθασε τις 3.513. Η Ευρώπη εξακολουθεί να προηγείται, με 4.769 επιχειρήσεις, αλλά η απόσταση περιορίζεται. Η Ιαπωνία βρίσκεται στην πρώτη θέση παγκοσμίως με 2.091 επιχειρήσεις, ενώ η Κίνα διπλασίασε τον αριθμό της, από 312 σε 598. Η άνοδος επεκτείνεται και σε άλλες ασιατικές αγορές. Στην περιφερειακή έρευνα της Deloitte συμμετείχαν 546 ανώτατα στελέχη από την Ασία και τον Ειρηνικό. Το 87% δήλωσε ότι η εταιρεία του αύξησε τις επενδύσεις βιωσιμότητας, ενώ το 68% ανέφερε θετική επίδραση στα έσοδα. Η απανθρακοποίηση εμφανίζεται έτσι ως βιομηχανική, τεχνολογική και εξαγωγική στρατηγική. Παρά τις μεγάλες διαφορές μεταξύ χωρών και τη συνεχιζόμενη εξάρτηση πολλών οικονομιών από τον άνθρακα, η μετάβαση ενσωματώνεται στην παραγωγική κλίμακα και στις αλυσίδες εφοδιασμού. Για την Ευρώπη, η ρύθμιση δεν αρκεί όταν οι ανταγωνιστές κλιμακώνουν ταχύτερα την παραγωγή καθαρών τεχνολογιών. Από τις δεσμεύσεις στην πειθαρχία κεφαλαίου Η κοινή κατεύθυνση αποτυπώνεται στο βασικό εύρημα της PwC. Οι επιχειρήσεις γίνονται πιο επιλεκτικές, όχι κατ’ ανάγκην λιγότερο φιλόδοξες. Το 23% αύξησε τις κλιματικές του φιλοδοξίες, έναντι 18% που τις περιόρισε. Παράλληλα, περισσότερες εταιρείες βρέθηκαν σε τροχιά επίτευξης των στόχων τους, παρότι διέθεσαν ελαφρώς μικρότερο μέρος των κεφαλαιουχικών τους δαπανών σε δραστηριότητες μετάβασης.

2.091 1.363

ΑΝΈΒΗΚΑΝ ΣΤΟ ΒΆΘΡΟ

(Χώρες με επιχειρήσεις που έχουν επικυρωμένους και επιστημονικά τεκμηριωμένους στόχους)

943

Στην Ευρώπη, το 88% των επιχειρήσεων θεωρεί τη μείωση των εκπομπών σημαντική ή κρίσιμη. Μεταξύ αυτών, το 85% αντιμετωπίζει την απανθρακοποίηση ως επιχειρηματική ευκαιρία.

ΗΠΑ

Η αγορά δεν αρκεί από μόνη της Η ανθεκτικότητα της εταιρικής δράσης δεν ισοδυναμεί με επιτυχία. Μόνο το 46% των εταιρειών βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης των στόχων Scope 1, δηλαδή των άμεσων εκπομπών από τη λειτουργία τους, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους στόχους Scope 3 φθάνει το 56%. Σχεδόν μία στις πέντε περιόρισε την κλιματική της φιλοδοξία. Οι αγορές μπορούν να διατηρήσουν την κατεύθυνση, δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν τα δίκτυα, τη σταθερή πολιτική, τη χρηματοδότηση της καινοτομίας και την πρόσβαση σε καθαρή ενέργεια. Η Ευρώπη διαθέτει το πυκνότερο θεσμικό πλαίσιο, οι ΗΠΑ ισχυρότερη κουλτούρα απόδοσης κεφαλαίου και η Ασία μεγαλύτερη παραγωγική κλίμακα. Καμία δεν έχει ολοκληρωμένη απάντηση. Συγκλίνουν, ωστόσο, σε ένα σημείο. Η απανθρακοποίηση διατηρείται όταν παύει να αποτελεί παράλληλη ατζέντα και εντάσσεται στον τρόπο με τον οποίο η επιχείρηση παράγει, χρηματοδοτείται και ανταγωνίζεται. Η πολιτική ρητορική μπορεί να αλλάζει ταχύτερα από τα εργοστάσια, τα δίκτυα και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Γι’ αυτό η απανθρακοποίηση παραμένει επιχειρηματική επιλογή. Όχι επειδή κάθε επένδυση αποδίδει αυτομάτως, αλλά επειδή η αδράνεια γίνεται ακριβότερη, ορατή και δυσκολότερο να χρηματοδοτηθεί

Ηνωμένο Βασίλειο

“

Ευρωπαϊκές εταιρείες που κατατάσσονται στους κλιματικούς ηγέτες δήλωσαν ότι αξιοποίησαν περιβαλλοντικές ευκαιρίες ύψους 76,8 δισ. δολαρίων σε έναν χρόνο.

της δυσκολεύεται να εκτιμήσει πού μπορεί να διακοπεί η παραγωγή της.

Ιαπωνία

Η απανθρακοποίηση περνά από τη γενική δέσμευση στην πειθαρχία κεφαλαίου. Η ενεργειακή αποδοτικότητα, η ηλεκτροποίηση στον κατάλληλο χρόνο αντικατάστασης του εξοπλισμού, η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας και η προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων αξιολογούνται πλέον με όρους κόστους, ταμειακών ροών και επιχειρησιακής συνέχειας. Το ίδιο ισχύει για τα προϊόντα και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η PwC διαπιστώνει ότι οι επιχειρήσεις που βρίσκονται εντός τροχιάς στους στόχους Scope 3 εμφανίζουν συχνότερα ώριμες πρακτικές σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του προϊόντος. Σε ξεχωριστή ανάλυση 158 εταιρειών του Fortune 500, μόλις το 18% παρακολουθούσε συστηματικά δραστηριότητες και εκπομπές πέρα από τους άμεσους προμηθευτές του. Η απανθρακοποίηση λειτουργεί εδώ ως εργαλείο χαρτογράφησης του κινδύνου. Οι πηγές υψηλών εκπομπών μπορεί να συμπίπτουν με συγκεντρωμένους προμηθευτές, υλικά εκτεθειμένα σε δασμούς ή περιοχές ενεργειακής αστάθειας. Μια επιχείρηση που δεν γνωρίζει τι υπάρχει πέρα από τον πρώτο προμηθευτή

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

87

ΑΡΘΡΟ ●

Η φύση ως υποδομή, η ανθεκτικότητα ως επένδυση Από το Net Zero στο Net Resilient: Το ζητούμενο είναι να σχεδιάσουμε οικονομίες, επιχειρήσεις και υποδομές με επαρκή «συντελεστή ασφαλείας», ώστε να παραμένουν λειτουργικές, ανταγωνιστικές και ανθεκτικές σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτερα απ' όσο είχαμε προβλέψει

Δ Ηλίας Χάντζος Πολιτικός Μηχανικός MSc - Σύμβουλος Στρατηγικού Σχεδιασμού Αειφόρου Ανάπτυξης & ESG, εκπαιδευτής/ εισηγητής

εν αρκεί να μειώνουμε το αποτύπωμά μας, χρειάζεται να σχεδιάζουμε επιχειρήσεις, επενδύσεις και υποδομές με συντελεστές ασφαλείας - αναγνωρίζοντας ότι η φύση, από την πιο υποτιμημένη σημερινή υποδομή της οικονομίας, μπορεί να αποδειχθεί μια εκ των σημαντικότερων επενδύσεων του αύριο. Για αρκετά χρόνια, η συζήτηση γύρω από τη βιώσιμη ανάπτυξη επικεντρώθηκε -και δικαιολογημένα- στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το Net Zero αποτέλεσε τον βασικό προσανατολισμό κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και επενδυτών, ενώ το ανθρακικό αποτύπωμα μετατράπηκε σε βασικό δείκτη αξιολόγησης της περιβαλλοντικής επίδοσης. Η πραγματικότητα, όμως, εξελίσσεται ταχύτερα εν σχέσει με τους εν λόγω δείκτες. Η ενεργειακή κρίση μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι ολοένα και συχνότεροι καύσωνες, οι μεγάλες πυρκαγιές, οι πλημμύρες στη Θεσσαλία και οι διαρκείς αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες ανέδειξαν μια διαφορετική διάσταση του ζητήματος. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο πόσο «πράσινη» μπορεί να γίνει μια οικονομία, αλλά πόσο μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί όταν οι συνθήκες πάψουν να είναι οι αναμενόμενες. Η μετάβαση, με άλλα λόγια, δεν αφορά πλέον μόνο το Net Zero. Αφορά ολοένα και περισσότερο το Net Resilient: την ικανότητα επιβίωσης, προσαρμογής και ανάκαμψης σε ένα νέο, λιγότερο προβλέψιμο κλιματικό, ενεργειακό και οικονομικό περιβάλλον. Το δίδαγμα του συντελεστή ασφαλείας Στον κόσμο των Μηχανικών, η λογική του συντελεστή ασφαλείας είναι οικεία, καθότι αναγκαία. Κανένα κτίριο δεν διαστασιολογείται ακριβώς για τα φορτία που αναμένεται να δεχθεί. Δεν σχεδιάζεται για το όριο, αλλά

88

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

για φορτίσεις που το υπερβαίνουν. Στον σχεδιασμό εισάγονται συντελεστές ασφαλείας, εξετάζονται δυσμενή σενάρια και προβλέπονται περιθώρια αντοχής πέρα από τις συνήθεις συνθήκες λειτουργίας. Και κάτι ακόμη πιο κρίσιμο: ο συντελεστής ασφαλείας δεν είναι κοινός και μονοσήμαντος. Είναι ανάλογος του διακυβεύματος. Ένα νοσοκομείο σχεδιάζεται με υψηλότερο συντελεστή ασφαλείας από μια κατοικία, επειδή το κόστος της αστοχίας του είναι δυσανάλογα μεγάλο για την κοινωνία. Το πρόσθετο κόστος του πιο ανθεκτικού σχεδιασμού είναι σχεδόν πάντα μικρότερο από το κόστος της πιθανής κατάρρευσης ή της απώλειας λειτουργικότητας. Ίσως αυτή ακριβώς η φιλοσοφία πρέπει να περάσει και στον σχεδιασμό επιχειρήσεων, επενδύσεων και δημόσιων πολιτικών, σε συσχέτιση με το περιβάλλον εντός του οποίου δρουν. Διότι και εδώ το διακύβευμα είναι βαρυσήμαντο, ενώ η πιθανή αστοχία εξαιρετικά κοστοβόρα.

Η ανθεκτικότητα ενός συστήματος δεν κρίνεται μόνο από το πόση καθαρή ενέργεια παράγει, αλλά από την ικανότητά του να απορροφά τους κραδασμούς και να συνεχίζει να δημιουργεί αξία.

Η αποδοτικότητα χωρίς ανθεκτικότητα βγαίνει ακριβή Για δεκαετίες, η οικονομία επιδίωξε τη μέγιστη αποδοτικότητα. Εφοδιαστικές αλυσίδες χωρίς εφεδρείες, παραγωγή just in time, ελάχιστα αποθέματα, ενεργειακά συστήματα στα όρια της δυναμικότητάς τους και επενδυτικά μοντέλα που θεωρούσαν δεδομένη τη σταθερότητα των συνθηκών. Τα τελευταία χρόνια απέδειξαν ότι η αποδοτικότητα χωρίς ανθεκτικότητα μπορεί

να αποβεί εξαιρετικά δαπανηρή. Η ανθεκτικότητα έχει κόστος. Η απουσία της, όμως, κοστίζει πολύ περισσότερο - και, κυρίως, το κόστος αυτό μετατοπίζεται στον χρόνο και στον ισολογισμό: σε διακοπή λειτουργίας, σε απώλεια παραγωγικών ημερών, σε αύξηση ασφαλίστρων, σε υποτίμηση περιουσιακών στοιχείων, σε υψηλότερο κόστος ή αποτυχία χρηματοδότησης και επενδύσεων. Η ίδια λογική διέπει και τα ενεργειακά συστήματα. Δεν αρκεί η εγκατάσταση περισσότερων MW από ανανεώσιμες πηγές.

Xωρίς δίκτυα, αποθήκευση και ευελιξία η ίδια η μετάβαση καθίσταται δυσκολότερη. Η ανθεκτικότητα ενός συστήματος δεν κρίνεται μόνο από το πόση καθαρή ενέργεια παράγει, αλλά από την ικανότητά του να απορροφά τους κραδασμούς και να συνεχίζει να δημιουργεί αξία. Τα παραδείγματα πολυποίκιλα. Για μια ξενοδοχειακή μονάδα σε ένα ελληνικό νησί, η πρόκληση δεν είναι μόνο η μείωση των εκπομπών της, αλλά η διαχείριση της λειψυδρίας, η αυξανόμενη ανάγκη ψύξης και η ενεργειακή επάρκεια στις περιόδους αιχμής. Για μια βιομηχανία, ανθεκτικότητα σημαίνει εναλλακτικούς προμηθευτές, διασπορά ρίσκου και διαφορετικό σχεδιασμό απέναντι σε πλημμυρικά φαινόμενα. Και για τη ναυτιλία, η ξηρασία που περιόρισε πρόσφατα τις διελεύσεις πλοίων από τη Διώρυγα του Παναμά, κατέδειξε πόσο άμεσα μια εξάρτηση από τη φύση -εν προκειμένω η στάθμη του νερού- μεταφράζεται σε καθυστερήσεις και αυξημένο κόστος στο παγκόσμιο εμπόριο. Η ασφαλισιμότητα γίνεται οικονομικός δείκτης Εδώ ακριβώς αρχίζει να αλλάζει και η γλώσσα της αγοράς. Για τον επενδυτή, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο η απόδοση μιας επένδυσης, αλλά το κατά πόσον αυτή θα παραμείνει λειτουργική, ασφαλίσιμη και χρηματοδοτήσιμη σε ορίζοντα 20 ή 30 ετών.

Τα λιβάδια Ποσειδωνίας δεν προστατεύουν μόνο τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, αλλά και τις ακτές από τη διάβρωση, στηρίζοντας παραλλήλως την αλιεία και σημαντικό μέρος του τουριστικού προϊόντος.

Ένα ξενοδοχειακό συγκρότημα σε περιοχή υψηλής έκθεσης σε πυρκαγιά, λειψυδρία ή παράκτια διάβρωση, μια βιομηχανική μονάδα σε περιοχή επαναλαμβανόμενων πλημμυρικών φαινομένων ή ένα εμπορικό ακίνητο σε ζώνη αυξανόμενης θερμικής καταπόνησης, δεν αξιολογούνται πλέον μόνο με όρους τοποθεσίας και τρέχουσας απόδοσης. Αξιολογούνται και με όρους ασφαλισιμότητας, φυσικού ρίσκου, ανθεκτικότητας υποδομών και μακροπρόθεσμης διατήρησης της αξίας τους. Όταν το φυσικό ρίσκο αυξάνεται, αυξάνονται αντιστοίχως τα ασφάλιστρα, περιορίζεται η διαθεσιμότητα ασφαλιστικής κάλυψης, μεταβάλλεται η αποτίμηση του περιουσιακού στοιχείου και, τελικώς, επηρεάζεται το ίδιο το κόστος κεφαλαίου. Έτσι, η ανθεκτικότητα παύει να είναι αφηρημένη περιβαλλοντική έννοια και μετατρέπεται σε απτό οικονομικό μέγεθος. Η πιο υποτιμημένη υποδομή είναι η φύση Το ίδιο ισχύει και για τη φύση - ίσως εκεί μάλιστα, πιο καθαρά. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η βιοποικιλότητα αντιμετωπιζόταν ως περιβαλλοντικό ζήτημα ή ως αντικείμενο εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Σήμερα αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε ότι αποτελεί φυσικό κεφάλαιο και κρίσιμη υποδομή της οικονομίας. Ένας υγρότοπος δεν είναι μόνο προστατευόμενος βιότοπος, λειτουργεί ως φυσικό αντιπλημμυρικό έργο. Ένα δάσος δεν είναι

μόνο δεξαμενή άνθρακα, συμβάλλει στη σταθερότητα των εδαφών και στη ρύθμιση του υδρολογικού κύκλου. Τα λιβάδια Ποσειδωνίας δεν προστατεύουν μόνο τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, αλλά και τις ακτές από τη διάβρωση, στηρίζοντας παραλλήλως την αλιεία και σημαντικό μέρος του τουριστικού προϊόντος. Ακόμη και οι επικονιαστές δεν αφορούν μόνο τη φύση: Μια δραστική μείωση των μελισσών πλήττει αμέσως την αγροτική παραγωγή, τις τιμές και την επισιτιστική ασφάλεια. Όπως κάθε κρίσιμη υποδομή, όταν η φύση υποβαθμίζεται, το κόστος δεν εξαφανίζεται. Απλώς μεταφέρεται αλλού: στις ασφαλιστικές αποζημιώσεις, στις δημόσιες δαπάνες αποκατάστασης, στις ζημιές των επιχειρήσεων και στην απώλεια αξίας περιουσιακών στοιχείων. Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνείς πρωτοβουλίες, όπως το TNFD (Taskforce on Naturerelated Financial Disclosures), επιχειρούν να μετατοπίσουν τη συζήτηση, από τις επιπτώσεις των επιχειρήσεων στη φύση, στις εξαρτήσεις των ιδίων των επιχειρήσεων από αυτήν. Το ερώτημα παύει να είναι μόνο «τι επιβαρύνουμε» και γίνεται «από τι εξαρτώμεθα» και «ποιο είναι το οικονομικό κόστος αν αυτό πάψει να λειτουργεί». Από τη συμμόρφωση στην ανθεκτικότητα Ίσως, τελικώς, η μεγαλύτερη αλλαγή που απαιτείται να είναι η αλλαγή νοοτροπίας. Να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε την

πρόληψη ως κόστος και να αρχίσουμε να την αντιμετωπίζουμε ως επένδυση. Να σχεδιάζουμε όχι μόνο για την επίτευξη των βασικών στόχων, αλλά και για την υπέρβασή τους, όταν οι συνθήκες το απαιτήσουν. Να δημιουργούμε συστήματα με περιθώρια ασφαλείας, δυνατότητα προσαρμογής και ικανότητα ανάκαμψης, ακόμη και όταν οι αρχικές μας παραδοχές αποδειχθούν λανθασμένες. Στη μηχανική, ο συντελεστής ασφαλείας δεν υπάρχει επειδή γνωρίζουμε τι θα συμβεί. Υπάρχει ακριβώς επειδή γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε με βεβαιότητα. Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο δίδαγμα για την επόμενη φάση της βιώσιμης ανάπτυξης. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να επιτύχουμε το Net Zero. Είναι να σχεδιάσουμε οικονομίες, επιχειρήσεις και υποδομές με επαρκή «συντελεστή ασφαλείας», ώστε να παραμένουν λειτουργικές, ανταγωνιστικές και ανθεκτικές σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτερα απ' όσο είχαμε προβλέψει. Διότι, τελικώς, η πραγματική αξία ενός συστήματος δεν αποδεικνύεται όταν όλα λειτουργούν ομαλά και αναμενόμενα, αλλά όταν αυτό συνεχίζει να λειτουργεί, να παράγει και να δημιουργεί ενώ οι περιβάλλουσες συνθήκες αλλάζουν και δοκιμάζονται. Το μεγαλύτερο λάθος της συζήτησης για τη βιωσιμότητα ήταν ότι επί χρόνια αντιμετώπιζε την ανθεκτικότητα ως κόστος. Στην πραγματικότητα, η ανθεκτικότητα είναι επένδυση - και η έλλειψή της, η ακριβότερη υποχρέωση στον ισολογισμό.

H πραγματική αξία ενός συστήματος δεν αποδεικνύεται όταν όλα λειτουργούν ομαλά, αλλά όταν αυτό συνεχίζει να λειτουργεί, ενώ οι περιβάλλουσες συνθήκες αλλάζουν και δοκιμάζονται.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

89

ΑΡΘΡΟ ●

Οι νέοι κίνδυνοι που δοκιμάζουν το «S» του ESG Η πράσινη μετάβαση θα είναι ολοκληρωμένη όταν οι άνθρωποι που την καθιστούν δυνατή εργάζονται με μεγαλύτερη ασφάλεια, καλύτερη υγεία, ουσιαστική συμμετοχή και εμπιστοσύνη

Η Ρένα Μπαρδάνη Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΛΙΝΥΑΕ

90

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

πράσινη μετάβαση έχει τοποθετήσει το κλίμα, την ενέργεια και τις νέες τεχνολογίες στο επίκεντρο της επιχειρηματικής στρατηγικής. Η ποιότητά της, όμως, δεν κρίνεται μόνο από την ταχύτητα με την οποία μειώνονται οι εκπομπές ή κινητοποιούνται οι επενδύσεις. Κρίνεται και από το αν προστατεύει ταυτόχρονα την παραγωγή και τον άνθρωπο. Η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία δεν αποτελεί απλώς τεχνικό κεφάλαιο του κοινωνικού πυλώνα του ESG ούτε περιορίζεται στην κανονιστική συμμόρφωση. Είναι προϋπόθεση επιχειρηματικής συνέχειας, παραγωγικότητας, εμπιστοσύνης και ανθεκτικότητας. Είναι, ταυτόχρονα, βασικός όρος για την εργασιακή ευημερία και την ποιότητα της καθημερινής εργασίας. Η πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, η ασφάλεια του εξοπλισμού και των εγκαταστάσεων και η διαχείριση φυσικών, χημικών και βιολογικών κινδύνων παραμένουν ο πυρήνας της ΥΑΕ. Πάνω σε αυτή τη βάση προστίθεται ένας ταχύτερα μεταβαλλόμενος χάρτης κινδύνων, που συνδέεται με την κλιματική αλλαγή, τις πράσινες τεχνολογίες, την ψηφιοποίηση και τις νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας. Από το 2022, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας αναγνωρίζει το ασφαλές και υγιές περιβάλλον εργασίας ως θεμελιώδη αρχή και δικαίωμα στην εργασία. Η ΥΑΕ συνδέεται άμεσα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 8 και αποτυπώνεται στο ευρωπαϊκό πρότυπο ESRS S1. Στην πράξη, λειτουργεί ως οριζόντια προϋπόθεση της βιώσιμης ανάπτυξης, μεταφέροντας τις διεθνείς δεσμεύσεις στην καθημερινή εργασία και στις επιχειρηματικές αποφάσεις. Η πράσινη μετάβαση διευρύνει τον χάρτη των επαγγελματικών κινδύνων. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι μπαταρίες, το υδρογόνο, η ανακύκλωση και η ενεργειακή

αναβάθμιση δημιουργούν νέες παραγωγικές δυνατότητες, αλλά συνοδεύονται από νέα υλικά, διαδικασίες και μορφές έκθεσης. Το «πράσινο» δεν είναι αυτομάτως ασφαλές. Η πρόληψη είναι αποτελεσματικότερη όταν ενσωματώνεται στον σχεδιασμό της επένδυσης, της τεχνολογίας και της οργάνωσης της εργασίας. Το ίδιο ισχύει για την κλιματική προσαρμογή. Η θερμική καταπόνηση δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και επαγγελματικός κίνδυνος που μπορεί να επηρεάσει την υγεία, τη συγκέντρωση και την ασφαλή εκτέλεση της εργασίας. Η προσαρμογή χρειάζεται να περιλαμβάνει τον χρόνο και την ένταση της εργασίας, τα διαλείμματα, την πρόσβαση σε νερό και σκίαση, την εκπαίδευση και την παρακολούθηση της υγείας. Η σύγχρονη ΥΑΕ αφορά επίσης την ψυχική υγεία, την εργονομία, τη σαφήνεια των ρόλων και την επίδραση της ψηφιοποίησης. Η εργασιακή ευημερία δεν είναι πρόσθετη εταιρική παροχή. Συνδέεται με τον σχεδιασμό της εργασίας, τον εύλογο φόρτο, την υποστήριξη, τον χρόνο αποκατάστασης

Η πρόληψη είναι αποτελεσματικότερη όταν ενσωματώνεται στον σχεδιασμό της επένδυσης, της τεχνολογίας και της οργάνωσης της εργασίας.

και τη δυνατότητα των εργαζομένων να εκφράζουν έγκαιρα τις ανησυχίες τους μέσα από σαφείς διαύλους αναφοράς και κλίμα εμπιστοσύνης. Η εμπειρία των εργαζομένων αποτελεί κρίσιμη πηγή γνώσης για την πρόληψη. Όσοι βρίσκονται καθημερινά κοντά στη διαδικασία και στον πραγματικό κίνδυνο μπορούν να εντοπίζουν πρώτοι τις αδυναμίες ενός συστήματος. Η συμμετοχή τους στην εκτίμηση κινδύνου και στον σχεδιασμό των μέτρων ενισχύει την αποτελεσματικότητα και την εφαρμοσιμότητά τους. Η ΥΑΕ είναι πεδίο στο οποίο ο κοινωνικός διάλογος μπορεί να παράγει απτό αποτέλεσμα. Το σταθερό πλαίσιο, η επιστημονική τεκμηρίωση, η συμμετοχή των εργαζομένων και τα πρακτικά εργαλεία εφαρμογής αποτελούν συμπληρωματικές προϋποθέσεις πρόληψης. Ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, είναι αναγκαιότητα οι αναλογικές απαιτήσεις, η σαφής καθοδήγηση και η πρόσβαση σε τεχνική γνώση. Στο ΕΛΙΝΥΑΕ υπηρετούμε αυτή τη λογική μέσα από κοινωνικό διάλογο και συνεργασίες που συνδέουν την επιστημονική γνώση με την επιχειρηματική εφαρμογή. Η συνεργασία μας με το CSR HELLAS και η σύμπραξή μας με το UN Global Compact Network Greece, στο πλαίσιο της οποίας αναπτύσσεται η πρωτοβουλία «Sustainability & Safety Deep Dives», συμβάλλουν ώστε η γνώση της πρόληψης και οι δεσμεύσεις βιωσιμότητας να μετατρέπονται σε πρακτικές λύσεις για επιχειρήσεις και εργαζομένους. Το ζητούμενο δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στην ανταγωνιστικότητα και στην προστασία της εργασίας. Είναι να οργανώσουμε την ανάπτυξη έτσι ώστε η μία να ενισχύει την άλλη. Η πράσινη μετάβαση θα είναι ολοκληρωμένη όταν οι άνθρωποι που την καθιστούν δυνατή εργάζονται με μεγαλύτερη ασφάλεια, καλύτερη υγεία, ουσιαστική συμμετοχή και εμπιστοσύνη.

Η κουλτούρα υπευθυνότητας της εταιρείας δομείται εκ των έσω, ξεκινώντας από τους ανθρώπους της και το εργασιακό της περιβάλλον, και επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα κοινωνικών και περιβαλλοντικών πρωτοβουλιών με μετρήσιμο αποτύπωμα.

ΚΕΒΕ: Όταν η εταιρική υπευθυνότητα γίνεται θεμέλιο της προόδου Η φιλοσοφία της Κεραμουργίας Βορείου Ελλάδος συνοψίζεται στο όραμα για «έναν κόσμο δομικά καλύτερο»

ADVERTORIAL

Σ

ε μια εποχή όπου η εταιρική υπευθυνότητα δεν αξιολογείται πλέον από μεμονωμένες δράσεις, αλλά από τη συνολική επίδραση μιας επιχείρησης στην οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον, η ΚΕΒΕ, ανταποκρινόμενη στις σύγχρονες απαιτήσεις, έχει ενσωματώσει τη βιωσιμότητα και την κοινωνική ευθύνη στον πυρήνα της επιχειρηματικής της λειτουργίας. Με ιστορία άνω των 90 ετών στον κλάδο των δομικών κεραμικών προϊόντων, η ΚΕΒΕ έχει συνδέσει τη διαχρονική της ανάπτυξη με τη δέσμευση απέναντι στους ανθρώπους, την τοπική και ευρύτερη κοινωνία και το περιβάλλον. Η φιλοσοφία της συνοψίζεται στο όραμα για «έναν κόσμο δομικά καλύτερο», μια προσέγγιση που εκφράζει όχι μόνο τα προϊόντα της, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο της ως υπεύθυνου επιχειρηματικού εταίρου. Για την ΚΕΒΕ, η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί στρατηγική κατεύθυνση που διατρέχει οριζόντια κάθε πτυχή της λειτουργίας της. Η κουλτούρα υπευθυνότητάς της δομείται εκ των έσω, ξεκινώντας από τους ανθρώπους της και το εργασιακό της περιβάλλον και επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα κοινωνικών και περιβαλλοντικών πρωτοβουλιών με μετρήσιμο αποτύπωμα. Η εταιρεία επενδύει συστηματικά στους ανθρώπους της, οι οποίοι αποτελούν σταθερό πυλώνα για την εξέλιξή της, διαμορφώνοντας ένα ασφαλές και σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον που προάγει τη συνεχή εκπαίδευση, την επαγγελματική ανάπτυξη και τη δημιουργία συνθηκών που ενισχύουν την

ευημερία και τη συμμετοχή τους. Η φιλοσοφία αυτή αποτυπώνεται και στη διαρκή προσπάθεια για μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων υψηλής ποιότητας και ενεργειακής απόδοσης, καθώς και την υιοθέτηση πρακτικών κυκλικής οικονομίας και αποδοτικότερης αξιοποίησης των φυσικών πόρων. Με την ίδια συνέπεια και διαχρονικότητα, η ΚΕΒΕ στηρίζει πρωτοβουλίες που ενισχύουν την κοινωνία και το περιβάλλον, αναγνωρίζοντας ότι η επιχειρηματική ανάπτυξη αποκτά αξία όταν συνοδεύεται από θετικό κοινωνικό αντίκτυπο. Η υποστήριξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, η ενίσχυση της εκπαίδευσης και της πανεπιστημιακής κοινότητας, η στήριξη σχολείων και παιδιών, η προώθηση του πολιτισμού και της παράδοσης, η προστασία του περιβάλλοντος, η ενδυνάμωση του αθλητισμού και του παρα-αθλητισμού, καθώς και πρωτοβουλίες που αφορούν την καταπολέμηση κοινωνικών φαινομένων όπως η βία κατά των γυναικών, αποτελούν βασικούς άξονες της κοινωνικής συνεισφοράς της ΚΕΒΕ. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η ενεργή συμμετοχή της στο Open House Thessaloniki 2025 ως Χορηγού Εθελοντών και η διοργάνωση ενός Factory Tour στις εγκαταστάσεις της για το κοινό. Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να δουν από κοντά τις διαδικασίες υψηλής τεχνογνωσίας σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας και να κατανοήσουν πώς τα προϊόντα της ΚΕΒΕ συμβάλλουν στην υλοποίηση σύγχρονων αρχιτεκτονικών εφαρμογών. Αντίστοιχα, με στόχο την ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης, η ΚΕΒΕ στηρίζει δράσεις ανακύκλωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού για

το σοβαρό πρόβλημα της ρύπανσης από μικροπλαστικά στις θάλασσες και τις ακτές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη στήριξη παιδιών και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, μέσα από πρωτοβουλίες για κάλυψη εξόδων νοσηλείας, καθώς και δράσεις ευαισθητοποίησης για άτομα με σύνδρομο Down, υποστηρίζοντας ως χορηγός επικοινωνίας το βραβευμένο ντοκιμαντέρ «+1», το οποίο αναδεικνύει τις ιστορίες τους και προάγει μηνύματα αποδοχής, συμπερίληψης και σεβασμού στη διαφορετικότητα. Παράλληλα, η ΚΕΒΕ επενδύει συστηματικά στην έρευνα και την καινοτομία. Μέσω του Τμήματος Έρευνας και Ανάπτυξης, συνεργάζεται με πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα για την ανάπτυξη βιώσιμων λύσεων δόμησης και τη συμμετοχή σε προγράμματα που συμβάλλουν στη μετάβαση του κατασκευαστικού κλάδου σε ένα πιο ανθεκτικό και περιβαλλοντικά υπεύθυνο μοντέλο ανάπτυξης. Η δέσμευση της εταιρείας για υπεύθυνη ανάπτυξη αποτυπώνεται πλέον και θεσμικά μέσω της εθελοντικής έκδοσης Εκθέσεων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ESG Reports) σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη συστηματική παρακολούθηση των επιδόσεών της στους τομείς του περιβάλλοντος, της κοινωνίας και της εταιρικής διακυβέρνησης. Σε μια περίοδο όπου η κοινωνία αναζητά επιχειρήσεις με ουσιαστική συνεισφορά και μετρήσιμο αποτύπωμα, η ΚΕΒΕ επιβεβαιώνει ότι η εταιρική υπευθυνότητα αποκτά πραγματικό νόημα όταν αποτελεί σταθερή στρατηγική επιλογή και όχι αποσπασματική πρωτοβουλία. Γιατί η βιωσιμότητα δεν είναι ένας απλός στόχος, αλλά μια διαρκής διαδικασία εξέλιξης, που χτίζεται καθημερινά με συνέπεια, υπευθυνότητα και μακροπρόθεσμο όραμα.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

91

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Η ΏΡΑ Η ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΉΣ ΤΟΥ CLEAN INDUSTRIAL DEAL Δεκαέξι μήνες μετά την παρουσίαση του προγράμματος, η Ευρώπη δοκιμάζει αν η πράσινη μετάβαση μπορεί να στηρίξει ανταγωνιστική βιομηχανική παραγωγή Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Ευρώπη επιστρέφει στη βιομηχανική πολιτική σε μια στιγμή κατά την οποία η ενέργεια παραμένει ακριβή, οι επιδοτήσεις αυξάνονται διεθνώς και ο ανταγωνισμός για επενδύσεις καθαρής τεχνολογίας γίνεται σκληρότερος. Το Clean Industrial Deal, που παρουσιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2025, έχει πλέον περάσει από τη φάση των διακηρύξεων σε εκείνη των νομοθετικών προτάσεων, των κρατικών ενισχύσεων και των πρώτων μεγάλων έργων. Εκεί ακριβώς αρχίζουν οι δύσκολες ερωτήσεις. Το σχέδιο συνδέεται άμεσα με τη βιωσιμότητα και το ESG, επειδή μεταφέρει τη συζήτηση από τις εταιρικές γνωστοποιήσεις στις ίδιες τις παραγωγικές αποφάσεις. Οι επιλογές για τις εκπομπές, την ενέργεια και τις πρώτες ύλες επηρεάζουν τις θέσεις εργασίας, τις δεξιότητες και την ανθεκτικότητα ολόκληρων βιομηχανικών περιοχών. Παράλληλα, οι όροι χρηματοδότησης, η διαφάνεια των ενισχύσεων και η μέτρηση των αποτελεσμάτων καθιστούν τη διακυβέρνηση κρίσιμο μέρος της βιομηχανικής μετάβασης. Η επιστροφή της βιομηχανικής προτίμησης Η σημαντικότερη νέα εξέλιξη ήρθε τον Μάρτιο του 2026, με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για

92

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Η απανθρακοποίηση δεν εξαρτάται μόνο από τεχνολογικά άλματα, αλλά και από τη διάδοση εξοπλισμού και πρακτικών που ήδη υπάρχουν.

τον Industrial Accelerator Act. Ο στόχος είναι φιλόδοξος: η μεταποίηση, που αντιστοιχούσε στο 14,3% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ το 2024, να φθάσει το 20% έως το 2035. Η πρόταση σηματοδοτεί σαφή αλλαγή πορείας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θέλει πλέον να είναι μόνο ρυθμιστής μιας ανοικτής αγοράς. Επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη ζήτηση ως εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής και να δημιουργήσει αγορές για προϊόντα χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος που παράγονται στην Ευρώπη. Εφόσον εγκριθεί, το νέο πλαίσιο θα προβλέπει υποχρεωτικά κριτήρια χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος ή και ενωσιακής προέλευσης για επιλεγμένες δημόσιες συμβάσεις και καθεστώτα στήριξης. Τα κριτήρια δεν θα εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις κατηγορίες προϊόντων. Ο χάλυβας θα καλύπτεται κυρίως από απαιτήσεις χαμηλού άνθρακα, ενώ για καθαρές τεχνολογίες, όπως οι μπαταρίες και τα φωτοβολταϊκά, προβλέπονται συγκεκριμένες απαιτήσεις ευρωπαϊκής προέλευσης. Η τιμή θα εξακολουθήσει να έχει σημασία. Θα συνεκτιμάται, όμως, με το ανθρακικό αποτύπωμα, την ασφάλεια εφοδιασμού και, όπου προβλέπεται, την προέλευση συγκεκριμένων προϊόντων ή εξαρτημάτων.

Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει ταχύτερες αδειοδοτήσεις και ειδικούς όρους για ορισμένες μεγάλες επενδύσεις επιχειρήσεων από τρίτες χώρες σε αλυσίδες αξίας όπου η διεθνής παραγωγή είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένη. Η μετατόπιση προκαλεί επιφυλάξεις. Η BusinessEurope, η βασική ευρωπαϊκή συνομοσπονδία εργοδοτικών και επιχειρηματικών οργανώσεων, αναγνωρίζει ότι οι ταχύτερες άδειες και η δημιουργία ζήτησης μπορούν να στηρίξουν τις επενδύσεις. Ζητεί, όμως, προσεκτική αξιολόγηση της ευρωπαϊκής προτίμησης, ώστε να μη διαταραχθούν οι εμπορικές σχέσεις, και προειδοποιεί ότι οι προτεινόμενοι όροι για τις ξένες άμεσες επενδύσεις μπορεί να επηρεάσουν την επενδυτική ελκυστικότητα της Ευρώπης.

“

Η Ευρώπη δεν συζητά πλέον μόνο πώς θα μειώσει τις εκπομπές της βιομηχανίας, αλλά πώς θα διατηρήσει την ίδια τη βιομηχανία στην ήπειρο. Η Ευρώπη διαθέτει τεχνολογία. Αυτό που της λείπει είναι η κλίμακα.

Το Bruegel, οικονομικό think tank με έδρα τις Βρυξέλλες, προειδοποιεί επίσης ότι μια στενή λογική τοπικού περιεχομένου μπορεί να αυξήσει το κόστος και να περιορίσει την πρόσβαση σε τεχνολογία, πρώτες ύλες και στρατηγικούς εταίρους. Προκρίνει μια λογική «Made with Europe»: ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγικής ικανότητας, χωρίς εγκατάλειψη των συνεργασιών με αξιόπιστους διεθνείς εταίρους. Το επίδικο, επομένως, δεν είναι αν η Ευρώπη πρέπει να στηρίξει τη βιομηχανία της, αλλά πώς. Τα νέα κριτήρια μπορούν να δημιουργήσουν την πρώτη αγορά που χρειάζονται ο χάλυβας χαμηλού άνθρακα, οι μπαταρίες ευρωπαϊκής προέλευσης και άλλες καθαρές τεχνολογίες για να περάσουν σε μεγαλύτερη κλίμακα. Εάν όμως εξελιχθούν σε άκαμπτες ποσοστώσεις χωρίς τεχνολογικές απαιτήσεις και έλεγχο αποτελεσμάτων, μπορεί να προστατεύσουν ακριβότερη παραγωγή χωρίς να τη βοηθήσουν να γίνει παραγωγικότερη. Η προστασία αγοράζει χρόνο. Δεν υποκαθιστά την καινοτομία. Το κόστος δεν νομοθετείται Η πολιτική βούληση μπορεί να αλλάξει τους κανόνες της αγοράς. Δεν μπορεί, όμως, να ακυρώσει τον ενεργειακό λογαριασμό. Το 2025 η μέση χονδρεμπορική ►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

93

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

CLEAN INDUSTRIAL DEAL

► τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε περίπου κατά 10%, στα 95 δολάρια ανά μεγαβατώρα. Για τις μεγάλες ενεργοβόρες επιχειρήσεις, οι τελικές τιμές παρέμεναν περίπου διπλάσιες από τις αντίστοιχες στις Ηνωμένες Πολιτείες και περισσότερο από 50% υψηλότερες από την Κίνα και την Ινδία. Η Ευρώπη επεκτείνει τις ανανεώσιμες πηγές, χρειάζεται όμως περισσότερα δίκτυα, αποθήκευση, διασυνδέσεις και ταχύτερη ηλεκτροποίηση των βιομηχανικών διεργασιών. Χωρίς αυτές τις υποδομές, η φθηνότερη καθαρή παραγωγή δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε ανταγωνιστικό κόστος για το εργοστάσιο. Οι ενεργοβόροι κλάδοι ζητούν άμεση ανακούφιση. Υποστηρίζουν ότι δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν νέους κλιβάνους, ηλεκτρολύτες ή συστήματα δέσμευσης άνθρακα όταν οι τρέχοντες λογαριασμοί διαβρώνουν τα περιθώριά τους. Από την άλλη πλευρά, οι οριζόντιες εκπτώσεις και οι μόνιμες εξαιρέσεις μπορεί να δεσμεύσουν δημόσιους πόρους σε παραγωγικές δομές που δεν εκσυγχρονίζονται. Η πραγματική σύγκρουση δεν είναι ανάμεσα στο κλίμα και τη βιομηχανία. Είναι ανάμεσα στον χρόνο που απαιτεί ο μετασχηματισμός και στον χρόνο που αντέχουν οι επιχειρηματικοί ισολογισμοί. Η άνιση δύναμη των κρατών Το Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για τη Συμφωνία Καθαρής Βιομηχανίας, το CISAF, εφαρμόζεται από τον Ιούνιο του 2025 έως το τέλος του 2030. Δίνει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ευχέρεια να στηρίζουν την καθαρή ενέργεια, το ενεργειακό κόστος επιλεγμένων ενεργοβόρων χρηστών, τη βιομηχανική απανθρακοποίηση και την παραγωγή καθαρών τεχνολογιών. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το Clean Industrial Deal μπορεί να κινητοποιήσει περισσότερα από 100 δισ. ευρώ. Το ποσό δεν αποτελεί ένα ενιαίο νέο ευρωπαϊκό ταμείο. Συνδυάζει ευρωπαϊκούς πόρους, εγγυήσεις, διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία και μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων. Δεν διαθέτουν, όμως, όλα τα κράτη τον ίδιο δημοσιονομικό χώρο. Όσο η βιομηχανική πολιτική στηρίζεται κυρίως σε εθνικούς προϋπολογισμούς, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι επενδύσεις να κατευθύνονται στις χώρες που μπορούν να προσφέρουν τις μεγαλύτερες ενισχύσεις και όχι απαραίτητα στις παραγωγικότερες ή στρατηγικά καταλληλότερες τοποθεσίες. Για οικονομίες με περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο και σημαντικούς ενεργοβόρους κλάδους, όπως η ελληνική, το ζήτημα είναι διπλό: πρόσβαση στα ευρωπαϊκά κεφάλαια και ταχύτερη μείωση του πραγματικού κόστους ενέργειας. Η απάντηση δεν βρίσκεται στην απόρριψη των ενισχύσεων, αλλά στην κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και στη σύνδεση της δημόσιας στήριξης με επενδύσεις, παραγωγικότητα και μετρήσιμη απανθρακοποίηση. Από το ταμείο στη γραμμή παραγωγής Τον Μάρτιο του 2026 υπογράφηκαν συμφωνίες για 54 έργα καθαρής βιομηχανίας, συνολικής ενίσχυσης 2,7 δισ. ευρώ, μέσω του Innovation Fund. Συνολικά, το Ταμείο έχει χορηγήσει ή δρομολογήσει περίπου 15

94

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Το Clean Industrial Deal μπορεί να κινητοποιήσει περισσότερα από 100 δισ. ευρώ. Το ποσό δεν αποτελεί ένα ενιαίο νέο ευρωπαϊκό ταμείο. Συνδυάζει ευρωπαϊκούς πόρους, εγγυήσεις, διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία και μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων.

δισ. ευρώ για 250 έργα. Το μέγεθος είναι σημαντικό. Δεν απαντά, όμως, στο βασικό ερώτημα: πόσα έργα θα φθάσουν σε οικονομικό κλείσιμο, θα κατασκευαστούν εγκαίρως και θα λειτουργήσουν χωρίς μόνιμη εξάρτηση από επιδοτήσεις; Η νέα χαρτογράφηση του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει 563 έργα επίδειξης σε περισσότερους από δέκα ενεργοβόρους κλάδους. Το 71% επικεντρώνεται στην απανθρακοποίηση, ενώ το 40% αφορά τεχνολογίες που βρίσκονται ήδη στα δύο υψηλότερα επίπεδα τεχνολογικής ωριμότητας. Χάλυβας, χημικά και τσιμέντο, μαζί με συναφείς κλάδους, συγκεντρώνουν περίπου το 65% των έργων. Η Ευρώπη δεν στερείται ιδεών ούτε πιλοτικών εφαρμογών. Το κενό βρίσκεται ανάμεσα στην επιτυχημένη επίδειξη και στην εμπορική παραγωγή. Ένα πιλοτικό εργοστάσιο αποδεικνύει ότι μια τεχνολογία λειτουργεί. Δεν αποδεικνύει ότι μπορεί να χρηματοδοτηθεί με αποδεκτό κόστος, να συνδεθεί εγκαίρως με το δίκτυο, να εξασφαλίσει καθαρή ενέργεια και πρώτες ύλες ή να βρει αγοραστές πρόθυμους να πληρώσουν για το χαμηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα. Η οικονομία της μεγαβατώρας Σημασία δεν έχει μόνο πόσο κοστίζει η ενέργεια, αλλά και πόση αξία παράγει κάθε επιχείρηση από αυτήν. Νέα μελέτη του ΟΟΣΑ, βασισμένη σε επίσημα μικροδεδομένα μεταποιητικών επιχειρήσεων από εννέα χώρες, δείχνει ότι ακόμη και μέσα στον ίδιο στενά

“

Η πραγματική σύγκρουση δεν είναι ανάμεσα στο κλίμα και τη βιομηχανία. Είναι ανάμεσα στον χρόνο που απαιτεί ο μετασχηματισμός και στον χρόνο που αντέχουν οι επιχειρηματικοί ισολογισμοί.

ορισμένο κλάδο οι επιχειρήσεις της κορυφής παράγουν κατά μέσο όρο περίπου 20 φορές μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία ανά μονάδα ενέργειας από εκείνες της βάσης. Σε άσκηση προσομοίωσης, ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι, εάν οι επιχειρήσεις του χαμηλότερου τεταρτημορίου έφθαναν στο επίπεδο του 25ου εκατοστημορίου, η συνολική χρήση ενέργειας θα μπορούσε να μειωθεί κατά 42% και οι ενεργειακές εκπομπές κατά 45%, χωρίς απώλεια παραγωγής. Το εύρημα μετακινεί τη συζήτηση από την άμυνα στην παραγωγικότητα. Η απανθρακοποίηση δεν εξαρτάται μόνο από τεχνολογικά άλματα, αλλά και από τη διάδοση εξοπλισμού και πρακτικών που ήδη υπάρχουν. Ο ΟΟΣΑ συνδέει τις αποκλίσεις με την ποιότητα της διοίκησης, τις δεξιότητες, την ηλικία του εξοπλισμού, την πρόσβαση σε χρηματοδότηση και τον βαθμό ανταγωνισμού. Υπό αυτή την έννοια, η ενεργειακή παραγωγικότητα προσφέρει μια ουσιαστική μέτρηση της πραγματικής ESG επίδοσης. Ενώνει την περιβαλλοντική απόδοση με το κόστος, την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα. Δείχνει επίσης γιατί η δημόσια στήριξη πρέπει να συνδέεται με μετρήσιμη βελτίωση και όχι μόνο με το μέγεθος της κατανάλωσης. Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση σε χρηματοδότηση, δημόσιες συμβάσεις και αναδυόμενες αγορές καθαρών προϊόντων θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ένταση άνθρακα, την προέλευση της παραγωγής, την ενεργειακή αποδοτικότητα και την αξιοπιστία του σχεδίου μετάβασης. Η επόμενη δοκιμασία Η Ευρώπη δύσκολα θα αποκτήσει σύντομα το ενεργειακό κόστος των Ηνωμένων Πολιτειών ή την κλίμακα της κινεζικής παραγωγής. Μπορεί, όμως, να επιδιώξει ένα διαφορετικό πλεονέκτημα: περισσότερη αξία από κάθε μεγαβατώρα, μεγαλύτερη διάρκεια ζωής για κάθε υλικό και ταχύτερη μετατροπή της καινοτομίας σε παραγωγή. Μπροστά της βρίσκεται τώρα μια σειρά αποφάσεων που θα δείξει αν το σχέδιο μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματική βιομηχανική στρατηγική. Θα κατορθώσει η ευρωπαϊκή προτίμηση να δημιουργήσει ζήτηση χωρίς να εξελιχθεί σε ακριβό προστατευτισμό; Θα καλύψουν τα δίκτυα, οι άδειες και η καθαρή ηλεκτρική ενέργεια τις ανάγκες των νέων μονάδων; Θα περιορίσει η κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση τις ανισότητες μεταξύ των κρατών ή θα επικρατήσει ένας ανταγωνισμός εθνικών επιδοτήσεων; Και, κυρίως, θα αξιολογείται η δημόσια στήριξη με βάση τα ποσά που εγκρίνονται ή με βάση την παραγωγική ικανότητα, την απανθρακοποίηση και την αξία που δημιουργείται; Οι απαντήσεις δεν θα δοθούν μόνο στις Βρυξέλλες. Θα δοθούν στις επενδυτικές αποφάσεις, στις συνδέσεις με τα δίκτυα, στις δημόσιες προμήθειες και στις γραμμές παραγωγής. Το Clean Industrial Deal δεν θα κριθεί από τα κεφάλαια που ανακοινώθηκαν, αλλά από τα εργοστάσια που θα κατασκευαστούν, τις τεχνολογίες που θα περάσουν σε κλίμακα και την παραγωγή που θα παραμείνει στην Ευρώπη

BSH Οικιακές Συσκευές: Η βιωσιμότητα ως στρατηγική επιλογή ανθεκτικότητας και αξίας Από την παραγωγή έως το τελικό προϊόν, η πολιτική της BSH συνδέει την τεχνολογική καινοτομία με την αποδοτική χρήση ενέργειας και νερού, την κυκλική οικονομία και τη μακροχρόνια αξία για τον καταναλωτή

ADVERTORIAL

Σ

ε μια περίοδο όπου η βιωσιμότητα δεν αποτελεί πλέον τάση, αλλά ουσιαστική προϋπόθεση για την ανθεκτικότητα και τη μακροπρόθεσμη αξία των επιχειρήσεων, ο κλάδος των οικιακών συσκευών βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σημαντικής μετάβασης. Η ενεργειακή απόδοση, η υπεύθυνη χρήση πρώτων υλών, η διάρκεια ζωής των προϊόντων και η δυνατότητα επισκευής τους δεν είναι πια τεχνικά χαρακτηριστικά, αλλά κριτήρια με τα οποία αξιολογείται η συμβολή μιας εταιρείας σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο κατανάλωσης. Σε αυτό το περιβάλλον, με όραμα τη δημιουργία ενός συνδεδεμένου και βιώσιμου σπιτιού, ο Όμιλος BSH Home Appliances, ο μεγαλύτερος κατασκευαστής οικιακών συσκευών στην Ευρώπη, με 39 εργοστάσια σε όλο τον κόσμο και μερικά από τα πιο δημοφιλή εμπορικά σήματα, όπως Bosch, NEFF, Gaggenau και Pitsos, τοποθετεί τη βιωσιμότητα στον πυρήνα της επιχειρηματικής του στρατηγικής. Η βιωσιμότητα δεν αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή δράση ή ως μια επιμέρους πρωτοβουλία εταιρικής ευθύνης. Αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο η εταιρεία σχεδιάζει, παράγει και υποστηρίζει τα προϊόντα της, με στόχο να δημιουργεί συσκευές που σέβονται τους πόρους, μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στην καθημερινότητα του χρήστη. Από την παραγωγή έως το τελικό προϊόν, η στρατηγική της BSH συνδέει την τεχνολογική καινοτομία με την αποδοτική χρήση ενέργειας και νερού, τη χρήση υλικών χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος, την κυκλική οικονομία και τη μακροχρόνια αξία για τον καταναλωτή. Η περιβαλλοντική διάσταση της στρατηγικής αυτής αποτυπώνεται και στις επιλογές υλικών και παραγωγής. Η BSH έχει αναπτύξει συνεργασίες για τη χρήση χάλυβα και ανοξείδωτου χάλυβα με μειωμένο αποτύπωμα CO₂, ενώ επενδύει στην αύξηση της αυτοπαραγόμενης πράσινης ενέργειας από φωτοβολταϊκά. Παράλληλα, όλα τα εργοστάσια της εταιρείας είναι πιστοποιημένα σύμφωνα με διεθνή πρότυπα περιβαλλοντικής διαχείρισης, ποιότητας και ενεργειακής διαχείρισης, ενισχύοντας τη θεσμική διάσταση της ESG στρατηγικής της. Σε επίπεδο προϊόντος, οι σύγχρονες οικιακές συσκευές καλούνται να συμβάλουν στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και νερού, σε μια περίοδο εντεινόμενης περιβαλλοντικής πίεσης. Η Bosch Green Collection αποτελεί ενδεικτικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης, καθώς ενσωματώνει τη βιωσιμότητα ήδη από το στάδιο της παραγωγής. Τα πλυντήρια πιάτων της σειράς παράγονται από ατσάλι με μειωμένες εκπομπές CO2, επιτυγχάνοντας έως και 40% μικρότερο αποτύπωμα άνθρακα σε σύγκριση με πλυντήρια πιάτων που παράγονται με συμβατικό ατσάλι. Αντίστοιχα, οι ψυγειοκαταψύκτες Bosch Green Collection αξιοποιούν υλικά χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος, επιτυγχάνοντας έως και 50% χαμηλότερο αποτύπωμα CO2 σε σχέση με αντίστοιχα μοντέλα συμβατικής παραγωγής. Η BSH δίνει έμφαση στην ανθεκτικότητα και στην επισκευασιμότητα των συσκευών της, διασφαλίζοντας τη διαθεσιμότητα λει-

Οι σύγχρονες οικιακές συσκευές καλούνται να συμβάλουν στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και νερού, σε μια περίοδο εντεινόμενης περιβαλλοντικής πίεσης.

Το 2025, η BSH Οικιακές Συσκευές κατέγραψε κύκλο εργασιών περίπου 178 εκατ. ευρώ, συνεχίζοντας την αναπτυξιακή της πορεία σε ένα απαιτητικό περιβάλλον.

τουργικών ανταλλακτικών, καθώς και ανταλλακτικών που δύναται να αποθηκευτούν, για συσκευές με ημερομηνία παραγωγής από τον Ιανουάριο του 2023: έως 15 χρόνια για μεγάλες οικιακές συσκευές και έως 10 χρόνια για μικρές οικιακές συσκευές. Η λογική αυτή περιορίζει τη σπατάλη, ενισχύει τη διατήρηση προϊόντων και υλικών σε χρήση και μεταφέρει τη βιωσιμότητα από το επίπεδο της πρόθεσης στο επίπεδο της πρακτικής εφαρμογής. Την ίδια στιγμή, η ψηφιακή τεχνολογία αναδεικνύεται σε εργαλείο καλύτερης διαχείρισης πόρων. Μέσω λύσεων όπως το Home Connect, οι καταναλωτές αποκτούν μεγαλύτερη ορατότητα στην κατανάλωση ενέργειας και νερού, μπορούν να λαμβάνουν προτάσεις εξοικονόμησης και να αξιοποιούν λειτουργίες απομακρυσμένης διάγνωσης. Έτσι, η συνδεσιμότητα δεν περιορίζεται στη διευκόλυνση της καθημερινότητας, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός αποδοτικότητας και πρόληψης. Η ελληνική αγορά αποτελεί μέρος αυτής της ευρύτερης στρατηγικής. Το 2025, η BSH Οικιακές Συσκευές κατέγραψε κύκλο εργασιών περίπου 178 εκατ. ευρώ, συνεχίζοντας την αναπτυξιακή της πορεία σε ένα απαιτητικό περιβάλλον. Η επίδοση αυτή αντανακλά αφενός τη σταθερότητα της εταιρείας και αφετέρου την αυξανόμενη σημασία προϊόντων που συνδυάζουν τεχνολογία, αξιοπιστία και αποδοτικότητα. Καθώς το ESG ωριμάζει και μετατρέπεται σε κοινή γλώσσα αξιολόγησης για τράπεζες, επενδυτές, εφοδιαστικές αλυσίδες και καταναλωτές, η πρόκληση για τις επιχειρήσεις είναι να αποδείξουν ότι η υπευθυνότητα παράγει μετρήσιμη αξία. Για την BSH, η βιωσιμότητα συνδέεται με τον σχεδιασμό καλύτερων προϊόντων, τη μείωση λειτουργικών και περιβαλλοντικών κινδύνων, την αποδοτικότερη χρήση πόρων και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης. Με αυτή την έννοια, δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική δέσμευση, αλλά παράγοντα επιχειρηματικής συνέχειας και ανταγωνιστικότητας.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

95

ΑΡΘΡΟ ●

Το δημογραφικό ρίσκο έχει πρακτική μορφή Η ηλικία αναδεικνύεται σε ένα νέο πεδίο ESG. Η απώλεια γνώσης, τα κενά διαδοχής και η σύγκρουση γενεών μετατρέπουν το δημογραφικό σε επιχειρηματικό κόστος

Σ Μάρθα Μυλωνά Co-Fouder Pave the Way | Eπίτιμη πρόεδρος ΣΔΑΔΕ

96

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ε πολλές επιχειρήσεις υπάρχει ακόμη μια σιωπηλή βεβαιότητα: ότι η γνώση θα συνεχίσει να υπάρχει, ότι οι κρίσιμοι ρόλοι θα καλυφθούν, ότι οι επόμενοι ηγέτες θα εμφανιστούν όταν έρθει η ώρα. Μέχρι τη στιγμή που ένα έμπειρο στέλεχος αποχωρεί και μαζί του φεύγει κάτι που δεν είχε καταγραφεί ποτέ πλήρως σε ένα σύστημα ή σε μια διαδικασία. Μια σχέση εμπιστοσύνης με έναν πελάτη. Η μνήμη μιας δύσκολης περιόδου. Η κατανόηση του πώς λειτουργεί πραγματικά ο οργανισμός. Ή μέχρι τη στιγμή που ένας νεότερος άνθρωπος, με ενέργεια και δυνατότητες, αποφασίζει να φύγει, γιατί δεν βλέπει χώρο να εξελιχθεί, να ακουστεί ή να επηρεάσει. Εκεί το δημογραφικό παύει να είναι μια γενική κοινωνική συζήτηση. Γίνεται επιχειρηματικό ρίσκο. Για χρόνια, η ηλικία αντιμετωπιζόταν κυρίως ως θέμα HR, κοινωνικής πολιτικής ή συνταξιοδοτικού σχεδιασμού. Σήμερα, όμως, η συζήτηση αλλάζει. Η γήρανση του πληθυσμού, η μείωση του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού, οι ελλείψεις δεξιοτήτων και η συνύπαρξη περισσότερων γενεών στον ίδιο χώρο εργασίας επηρεάζουν άμεσα την επιχειρηματική συνέχεια. Δεν αφορούν μόνο το ποιοι εργάζονται σε μια εταιρεία. Αφορούν το κατά πόσο η εταιρεία μπορεί να κρατήσει τη γνώση της, να ανανεώσει την ηγεσία της, να παραμείνει παραγωγική και να ανταποκριθεί σε μια αγορά που αλλάζει γρηγορότερα από τα οργανωτικά της συστήματα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ηλικία αναδεικνύεται σε ένα νέο πεδίο ESG. Όχι ως ακόμη μία κατηγορία διαφορετικότητας που χρειάζεται να προστεθεί σε έναν απολογισμό, αλλά ως ουσιαστικός δείκτης ωριμότητας. Ο κοινωνικός πυλώνας του ESG δεν αφορά μόνο την ισότητα, την υγεία και την ασφάλεια ή την εμπλοκή των εργαζομένων. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο ένας οργανισμός διαχειρίζεται το ανθρώπινο κεφάλαιό του με

προοπτική, υπευθυνότητα και συνέχεια. Το δημογραφικό ρίσκο έχει πολύ πρακτική μορφή. Μπορεί να εμφανιστεί ως δυσκολία προσέλκυσης ταλέντου, ως απώλεια κρίσιμης τεχνογνωσίας, ως αδύναμο succession planning, ως χαμηλή διακράτηση νεότερων εργαζομένων ή ως έλλειψη δεξιοτήτων που θα χρειαστεί η επιχείρηση τα επόμενα χρόνια. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί ως μια κουλτούρα όπου οι γενιές συνυπάρχουν αλλά δεν συνεργάζονται πραγματικά. Όταν αυτά δεν αντιμετωπίζονται εγκαίρως, δεν παραμένουν «ανθρώπινα θέματα». Μετατρέπονται σε κόστος, καθυστέρηση, απώλεια παραγωγικότητας και μειωμένη ικανότητα υλοποίησης της στρατηγικής.

Η ηλικιακή συμπερίληψη δεν είναι πράξη καλής πρόθεσης. Είναι επιλογή διοίκησης, εργαλείο διαχείρισης κινδύνου και επένδυση στην επιχειρηματική συνέχεια.

Από τη συνύπαρξη γενεών στη στρατηγική ανθρώπινου κεφαλαίου Η απάντηση, βέβαια, δεν είναι να βάλουμε τους ανθρώπους σε ηλικιακά κουτιά. Οι νεότεροι δεν είναι όλοι ίδιοι. Οι πιο έμπειροι δεν είναι όλοι απρόθυμοι απέναντι στην αλλαγή. Οι μεγαλύτεροι εργαζόμενοι δεν είναι απλώς φορείς παρελθόντος, όπως και οι νεότεροι δεν είναι απλώς φορείς τεχνολογίας. Κάθε άνθρωπος φέρνει διαφορετική εμπειρία, ενέργεια, φιλοδοξία, τρόπο σκέψης και ανάγκη εξέλιξης. Γι’ αυτό και η ηλικιακή συμπερίληψη δεν σημαίνει πολιτικές βασισμένες σε στερεότυπα. Σημαίνει οργανισμούς που δίνουν στους ανθρώπους τη δυνατότητα να συνεισφέρουν ουσιαστικά σε κάθε φάση της επαγγελματικής τους ζωής.

Αυτό απαιτεί πιο συνειδητές επιλογές: προσλήψεις χωρίς ηλικιακές προκαταλήψεις, reskilling και upskilling για όλους, mentoring και reverse mentoring, συστηματική μεταφορά γνώσης πριν αυτή χαθεί, εσωτερική κινητικότητα και αξιολόγηση με βάση τη συνεισφορά και όχι την ηλικιακή ταυτότητα. Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη ευκαιρία. Οι επιχειρήσεις που θα μάθουν να αξιοποιούν ουσιαστικά τη συνύπαρξη γενεών θα αποκτήσουν πραγματικό πλεονέκτημα. Γιατί οι πολυγενεακές ομάδες, όταν λειτουργούν καλά, φέρνουν καλύτερη κρίση, ευρύτερη οπτική, μνήμη, καινοτομία και μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα. Η διαγενεακή συνεργασία δεν είναι μια ευγενική πολιτισμική επιθυμία. Είναι επιχειρησιακή ικανότητα. Ο ρόλος της ηγεσίας είναι επίσης καθοριστικός. Η διοίκηση χρειάζεται να μετακινήσει τη συζήτηση από τη διαχείριση ηλικιακών ομάδων στη στρατηγική διαχείριση ανθρώπινου κεφαλαίου. Να αναρωτηθεί: Ποια γνώση είναι κρίσιμη και πού βρίσκεται; Ποιοι ρόλοι είναι ευάλωτοι; Ποιες δεξιότητες θα χρειαστούμε σε πέντε χρόνια; Πώς κρατάμε τους ανθρώπους ενεργούς, συνδεδεμένους και παραγωγικούς σε διαφορετικές φάσεις καριέρας; Αν οι εταιρείες έχουν μάθει να μετρούν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα, είναι ώρα να κατανοήσουν και το ηλικιακό τους αποτύπωμα: τη σύνθεση του ανθρώπινου δυναμικού, τα κενά δεξιοτήτων, τα σημεία όπου η γνώση κινδυνεύει να χαθεί, την ποιότητα της συνεργασίας μεταξύ γενεών και την ετοιμότητα της επόμενης ηγετικής γραμμής. Η ηλικιακή συμπερίληψη δεν είναι πράξη καλής πρόθεσης. Είναι επιλογή διοίκησης. Είναι εργαλείο risk management. Είναι επένδυση στη συνέχεια, στην παραγωγικότητα και στην υπεύθυνη ανάπτυξη. Και ίσως αυτό να είναι το επόμενο ουσιαστικό βήμα ESG ωριμότητας: να δούμε την ηλικία όχι ως όριο, αλλά ως πεδίο αξίας.

ΑΡΘΡΟ ●

Πότε η σιωπή του CEO κοστίζει περισσότερο από τη θέση Το κρίσιμο ερώτημα για έναν CEO σήμερα δεν είναι μόνο αν πρέπει να πάρει θέση. Είναι αν έχει συνειδητοποιήσει τι εκπροσωπεί τη στιγμή που το κάνει

Σ Εριφύλη Γαλλή Corporate Affairs & Strategic Communications Advisor Member, Corporate Affairs Professionals Association (CAPA)

98

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

τη διαδρομή ενός CEO υπάρχει ένα σημείο όπου η ηγεσία του ξεπερνά τα όρια της επιχειρησιακής διοίκησης και αποκτά έναν ευρύτερο θεσμικό ρόλο. Είναι η στιγμή που οι αποφάσεις, οι δημόσιες τοποθετήσεις -αλλά και η σιωπή του- αξιολογούνται όχι μόνο από μετόχους και επενδυτές, αλλά και από εργαζομένους, πελάτες, συνεργάτες και την κοινωνία γενικότερα. Σε μια εποχή όπου οι αρχές του ESG έχουν διευρύνει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η επιχειρηματική επιτυχία, η εμπιστοσύνη αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα άυλα περιουσιακά στοιχεία μιας εταιρείας. Ο CEO είναι ο βασικότερος εκφραστής της εταιρικής κουλτούρας, των αξιών και του τρόπου με τον οποίο ένας οργανισμός αντιλαμβάνεται την ευθύνη του απέναντι στους ανθρώπους του, την κοινωνία, το περιβάλλον και την αγορά στην οποία λειτουργεί. Αυτό είναι και το σημείο που γεννά ένα από τα πιο σύνθετα ερωτήματα της σύγχρονης ηγεσίας: Όταν μιλά ένας CEO, ποιος τελικά μιλά; Ο άνθρωπος, ο επαγγελματίας, ο θεσμικός εκπρόσωπος ή η ίδια η εταιρεία; Ένα σχετικά νέο ερώτημα, καθώς η ίδια η έννοια της εταιρικής φήμης και ο τρόπος με τον οποίο αυτή διαμορφώνεται έχουν αλλάξει ριζικά τις τελευταίες δεκαετίες. Στο ξεκίνημα της επαγγελματικής μου διαδρομής στις εταιρικές υποθέσεις (corporate affairs) στα ένδοξα ’90s, η εταιρική φήμη διαμορφωνόταν αποκλειστικά μέσα από επίσημες ανακοινώσεις, δελτία Τύπου και προσεκτικά σχεδιασμένες εκστρατείες. Ο επικεφαλής εταιρικών υποθέσεων, τουλάχιστον

στις μεγάλες εταιρείες, ήταν ο βασιλιάς της επικοινωνίας, που έλεγχε το αφήγημα προς το εξωτερικό περιβάλλον. Δεν υπήρχε τίποτα που δεν περνούσε από το γραφείο μου πριν κυκλοφορήσει προς τα έξω. Σήμερα, στην εποχή του ESG, της διαφάνειας και της διαρκούς λογοδοσίας απέναντι σε πολλαπλούς stakeholders, η φήμη διαμορφώνεται πολύ πιο σύνθετα: ένα στόρι του CEO στο προσωπικό του προφίλ, μια χαλαρή αντίδραση σε μια κοινωνική συνάθροιση, ακόμα κι ένας αυθόρμητος μορφασμός που γίνεται δημόσια, μπορεί να χτίσει ή να επηρεάσει την εμπιστοσύνη μέσα από πολλές μικρές στιγμές δημόσιας παρουσίας. Και όσο πιο ισχυρή είναι η φωνή ενός CEO, τόσο μεγαλύτερη είναι και η έκθεση, τόσο πιο μεγάλη και η ευθύνη που τη συνοδεύει. Η σύγχρονη ηγεσία καλείται πλέον να διαχειριστεί μια νέα ισορροπία: ανάμεσα στην αυθεντικότητα και τη θεσμικότητα, ανάμεσα στην προσωπική άποψη και την εταιρική ευθύνη, ανάμεσα στην ανάγκη να υπάρχει ανθρώπινη φωνή και στην υποχρέωση να προστατεύεται η εμπιστοσύνη που έχει χτιστεί γύρω από έναν οργανισμό. Γιατί, τελικά, το κρίσιμο ερώτημα για έναν CEO σήμερα δεν είναι μόνο αν πρέπει να πάρει θέση. Είναι αν έχει συνειδητοποιήσει τι εκπροσωπεί τη στιγμή που το κάνει.

Όσο πιο ισχυρή είναι η φωνή ενός CEO, τόσο μεγαλύτερη είναι η έκθεση και η ευθύνη που τη συνοδεύει.

Η προσωπική άποψη του CEO και τα όρια του θεσμικού ρόλου Πολύ συχνά, καθώς ανεβαίνουν στην κλίμακα της ιεραρχίας, τα ηγετικά στελέχη δεν αντιλαμβάνονται ότι βρίσκονται εν πολλοίς να λειτουργούν σε ένα γυάλινο κτίριο, όπου κάθε απόφαση, λέξη ή συμπεριφορά αξιολογείται από εργαζομένους, επενδυτές, πελάτες και την κοινωνία. Η αυξημένη επιρροή που συνοδεύει την ηγεσία φέρνει μαζί της και αυξημένη λογοδοσία. Ένας CEO, όπως κάθε πολίτης, έχει -και θέλουμε να έχει- αξίες, πεποιθήσεις και προσωπικές θέσεις για όσα συμβαίνουν γύρω του. Ταυτόχρονα, όμως, όσο υψηλότερη είναι η αναγνωρισιμότητα και η επιρροή του τόσο περισσότερο η δημόσια φωνή του συνδέεται με τον οργανισμό που εκπροσωπεί. Η προσωπική του παρουσία γίνεται μέρος της εταιρικής φήμης. Ο Elon Musk αποτελεί σίγουρα το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της εποχής, καθώς ανέδειξε ότι ένα ισχυρό personal brand μπορεί να αποτελέσει σημαντικότατο κεφάλαιο για μια εταιρεία, αλλά και ως πηγή reputation risk όταν τα όρια ανάμεσα στον άνθρωπο, τον CEO και τον οργανισμό γίνονται δυσδιάκριτα. Η δημόσια παρουσία ενός CEO, επομένως, απαιτεί συνείδηση του ρόλου που εκπροσωπεί κάθε στιγμή. Η αυθεντικότητα παραμένει πολύτιμο χαρακτηριστικό leadership, σύμφωνα με την Άννυ Χατζηκωνσταντίνου, managing partner της Boyden. Η πραγματική πρόκληση είναι να συνδυάζεται με την επίγνωση ότι η φωνή του CEO, όσο προσωπική και αν μοιάζει, δεν ακούγεται ποτέ ως αποκλειστικά προσωπική, προσθέτω εγώ. Πότε η σιωπή αποκτά και αυτή περιεχόμενο Στην παραδοσιακή αντίληψη της εταιρικής επικοινωνίας, η περιορισμένη δημόσια παρουσία θεωρούνταν συχνά η ασφαλέστερη επιλογή. Σε μια εποχή κι ένα περιβάλλον, πλέον, που οι επιχειρήσεις καλούνται να αποδείξουν καθημερινά την υγιή τους διακυβέρνηση, η σιωπή αποκτά και αυτή περιεχόμενο. Και ο CEO καλείται να αναγνωρίζει πότε ένα θέμα αγγίζει τον πυρήνα του οργανισμού που εκπροσωπεί και να μην παραμένει σιωπηλός. Όταν η συζήτηση αφορά την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια των εργαζομένων, τη συμπερίληψη, την περιβαλλοντική ευθύνη, τη διαφάνεια, την ηθική λειτουργία της αγοράς ή την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, η απουσία θέσης μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερο ερώτημα από μια καθαρή και συνεπή τοποθέτηση. Ιδιαίτερα για εταιρείες που έχουν δημόσια δεσμευτεί στις αρχές του ESG, οι stakeholders αναμένουν να διαπιστώσουν μια συνέχεια μεταξύ όσων πολύ ωραίων αναγρά-

Ο Elon Musk αποτελεί σίγουρα το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της εποχής, καθώς ανέδειξε ότι ένα ισχυρό personal brand μπορεί να αποτελέσει σημαντικότατο κεφάλαιο για μια εταιρεία, αλλά και ως πηγή reputation risk όταν τα όρια ανάμεσα στον άνθρωπο, τον CEO και τον οργανισμό γίνονται δυσδιάκριτα.

φονται στις ετήσιες εκθέσεις και της στάσης και συμπεριφοράς της ηγετικής ομάδας, ιδιαίτερα δε όταν οι αξίες αυτές δοκιμάζονται στην πράξη. Γιατί, τελικά, η αφοσίωση ενός φορέα στις αρχές του ESG φαίνεται όταν το να τις υπερασπιστεί έχει για εκείνον απτό κόστος. Ποιος αποφασίζει λοιπόν πότε και πού μιλά ο CEO; Όσο η δημόσια παρουσία του CEO αποκτά μεγαλύτερη επίδραση στη φήμη και την εμπιστοσύνη προς έναν οργανισμό, τόσο περισσότερο μετατρέπεται από ζήτημα προσωπικής επικοινωνίας σε θέμα εταιρικής διακυβέρνησης. Όπως η εταιρεία διαχειρίζεται μεθοδικά το brand, τις σχέσεις με τους επενδυτές, τη στρατηγική ESG και τους επιχειρηματικούς κινδύνους, με τον ίδιο τρόπο χρειάζεται να προσεγγίζει και τη δημόσια φωνή της ηγετικής της ομάδας. Σημαίνει αυτό ότι εγκαθιδρύονται διαδικασίες που περιορίζουν τον CEO; Θα το έθετα αλλιώς: σημαίνει ότι εγκαθιδρύουμε ένα σαφές και απόλυτα κατανοητό στρατηγικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο CEO γνωρίζει πότε μιλά, με ποιον ρόλο και απέναντι σε ποιους stakeholders. Ίσως αυτό να αποτελεί και μια από τις αιτίες που το Corporate Affairs έχει εξελιχθεί σε στρατηγικό σύμβουλο του leadership κάθε επιχείρησης, αφού συγκεντρώνει, ερμηνεύει και φέρνει στο τραπέζι των αποφάσεων την οπτική εργαζομένων, πελατών, επενδυτών, θεσμών και κοινωνίας. Γιατί, τελικά, η φωνή του CEO παραμένει

δική του. Η επίδρασή της όμως αφορά ολόκληρο τον οργανισμό. Η συνέπεια λόγων και πράξεων ως προϋπόθεση εμπιστοσύνης Τι αξία έχει, όμως, αυτό που θα πει ο CEO, αν η πραγματικότητα που επικρατεί στην εταιρεία του τον διαψεύδει; Ο δημόσιος λόγος έχει δύναμη και ο CEO είναι αξιόπιστος μόνο όταν το μήνυμα που εκφράζεται είναι συνεπές με την ήδη υπαρκτή πραγματικότητα μέσα στην εταιρεία. Όταν δηλαδή εκφράζει επιλογές, πολιτικές και συμπεριφορές που έχουν προηγηθεί. Θυμάστε το γυάλινο κτίριο για το οποίο μιλήσαμε στην αρχή; Στην εποχή της διαφάνειας, η απόσταση ανάμεσα στο τι δηλώνει ένας οργανισμός και στο τι βιώνουν οι εργαζόμενοι, οι πελάτες και οι συνεργάτες του γίνεται πολύ γρήγορα αντιληπτή. Ένας CEO που μιλά για συμπερίληψη αξιολογείται μέσα από την κουλτούρα που έχει δημιουργήσει. Ένας CEO που μιλά για βιωσιμότητα κρίνεται από τον τρόπο που η εταιρεία του λειτουργεί καθημερινά. Ένας CEO που τοποθετεί την εμπιστοσύνη στο επίκεντρο της στρατηγικής του εξετάζεται τελικά μέσα από τις αποφάσεις που λαμβάνει όταν αυτή η εμπιστοσύνη δοκιμάζεται. Κι αυτή η συνέπεια μεταξύ λόγων και έργων είναι η βασική αιτία που η αυθεντικότητα δεν μπορεί να κατασκευαστεί τη στιγμή της επικοινωνίας. Χτίζεται πολύ νωρίτερα, μέσα από επιλογές που συχνά δεν έχουν καμία δημόσια προβολή, αλλά λειτουργούν ως μια δεξαμενή, μέσα από την οποία η εταιρεία θα αντλήσει θετική γνώμη όταν το χρειαστεί.

CEO voice check: 5 ερωτήσεις πριν από κάθε δημόσια τοποθέτηση Πριν από κάθε δημόσια τοποθέτηση, πέντε ερωτήσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως πυξίδα: 1. Είναι αυτό ένα θέμα στο οποίο έχουμε λόγο να εκφράσουμε άποψη ως εταιρεία; Η δημόσια παρέμβαση αποκτά δύναμη όταν υπάρχει ουσιαστική σύνδεση με την αποστολή, τη δραστηριότητα, τις αξίες ή τους ανθρώπους της εταιρείας.

2. Μιλάω ως άτομο ή ως θεσμικός εκπρόσωπος; Όσο υψηλότερη είναι η θέση σας, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για το κοινό να διαχωρίσει την προσωπική άποψη από τη φωνή του οργανισμού.

3. Υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στη θέση που εκφράζουμε και στην πραγματικότητα που έχουμε δημιουργήσει; Αν υπάρχει έστω και μία μερίδα μεταξύ των stakeholders που θα υψώσει ειρωνικά το φρύδι διαβάζοντας τις δηλώσεις σας, καλύτερα να το αφήσετε.

4. Πώς θα ακουστεί αυτό από κάθε διαφορετικό stakeholder; Δεν έχει σημασία τι πρόθεση είχατε εσείς όταν εκφράσατε ένα μήνυμα, αλλά πώς το εξέλαβαν αυτοί που το άκουσαν, προβάλλοντας σε αυτό την εμπειρία, τις ανησυχίες και τις προσδοκίες τους.

5. Αν επιλέξουμε τη σιωπή, ποιο μήνυμα αφήνουμε να περάσει; Η απουσία τοποθέτησης αποτελεί και αυτή μια μορφή επικοινωνίας. Με τη βοήθεια του συμβούλου corporate affairs, ο CEO θα αξιολογήσει αν η δημόσια παρουσία του ωφελεί ή αν στη δεδομένη στιγμή η χαμηλή ορατότητα υπηρετεί καλύτερα την εταιρεία.

Ο CEO είναι αξιόπιστος μόνο όταν το μήνυμα που εκφράζεται είναι συνεπές με την ήδη υπαρκτή πραγματικότητα μέσα στην εταιρεία.

Σχολιασμός στο οικοσύστημα των social media Και οι CEO σκρολάρουν. Πριν σχολιάσετε, ωστόσο, κάτω από μια ανάρτηση που πυροδοτεί μέσα σας την ανάγκη να πάρετε κι εσείς θέση, προσέξτε! Υπάρχουν θέματα που στη δεδομένη συγκυρία συνδέονται με έντονες αντιπαραθέσεις στο οικοσύστημα των social media και απαιτούν αυξημένη προσοχή.  Κομματική πολιτική και εκλογικές αναμετρήσεις  Θρησκευτικά ζητήματα  Γεωπολιτικές κρίσεις και εθνικά θέματα (Ισραήλ, Ουκρανία, Μέση Ανατολή)  Κοινωνικά ζητήματα έντονης πόλωσης (γυναικοκτονίες)  Θέματα φύλου, ταυτότητας και δικαιωμάτων (τεκνοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια, gay pride)  Μετανάστευση και κοινωνική ένταξη  Δικαστικές υποθέσεις σε εξέλιξη  Ζητήματα δημόσιας υγείας που προκαλούν κοινωνική αντιπαράθεση (εμβολιασμοί, πανδημίες).

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

99

ΑΡΘΡΟ ●

Ενεργειακή και κλιματική κρίση: Ανισότητες και προοπτικές Στις μέρες μας, κάθε άλλο παρά εύκολη είναι η εξίσωση της ενεργειακής ασφάλειας, συνδεόμενη με τις γεωπολιτικές αναταράξεις αλλά και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Η Δρ Ζέφη Δημαδάμα Διδάσκουσα στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου, πρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας στην Αθήνα, τ. γενική γραμματέας Ισότητας

ενεργειακή κρίση ανέδειξε την ευαλωτότητα των χωρών, αλλά και συγκεκριμένων περιφερειών, απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις και στις πολεμικές συρράξεις. Οι πόλεμοι, η αστάθεια στις αγορές, οι διακοπές στην εφοδιαστική αλυσίδα και η εξάρτηση πολλών χωρών από συγκεκριμένες πηγές ενέργειας οδήγησαν σε αυξήσεις τιμών, ανασφάλεια εφοδιασμού και μεγαλύτερη πίεση στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις. Η ακρίβεια και η αγωνία για τη διασφάλιση πρόσβασης σε ενέργεια, με δίκαιη συμμετοχή όλων, αποτελούν ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ζητούμενο και αναδεικνύουν ένα σημαντικό κενό στις ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές. Και αυτό γιατί έγινε απολύτως σαφές ότι η ενέργεια, από τεχνικό και οικονομικό ζήτημα, έχει μετατραπεί πλέον σε σημαντικό ζήτημα κοινωνικής αντοχής και πολιτικής σταθερότητας. Η ενέργεια ως ζήτημα κοινωνικής αντοχής Κατά συνέπεια, η ενεργειακή στρατηγική δεν μπορεί να σχεδιάζεται μόνο με βάση αριθμούς, δείκτες, αγορές ή υποδομές, αλλά απαιτείται να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων, ιδιαίτερα όσων πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η ανάγκη για θέρμανση, ψύξη, φωτισμό, μαγείρεμα, μετακίνηση, φροντίδα, αξιοπρέπεια και ασφάλεια δείχνει ότι η ενέργεια είναι βαθιά κοινωνικό ζήτημα. Επομένως, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν να αφορά έναν «ουδέτερο πολίτη», χωρίς φύλο, ηλικία, οικογενειακές ευθύνες ή οικονομικές ανισότητες. Για ένα νοικοκυριό με υψηλό εισόδημα, η αύξηση της τιμής του ρεύματος μπορεί να είναι διαχειρίσιμη, για ένα νοικοκυριό με χαμηλό εισόδημα, όμως, μπορεί να αποτελέσει απειλή.

100

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Η έμφυλη διάσταση Σε αυτό το πλαίσιο, οι γυναίκες και τα κορίτσια, ιδιαίτερα όταν ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, βρίσκονται συχνά πιο εκτεθειμένες στις επιπτώσεις της ακρίβειας, της ενεργειακής φτώχειας, των ακραίων καιρικών φαινομένων και της κοινωνικής ανασφάλειας. Για μια μονογονεϊκή οικογένεια με μητέρα επικεφαλής νοικοκυριού, για μια ηλικιωμένη γυναίκα που ζει μόνη, για μια γυναίκα με αναπηρία ή για μια γυναίκα σε αγροτική περιοχή, μπορεί να μετατραπεί σε απειλή επιβίωσης. Η ενεργειακή φτώχεια έχει σαφή έμφυλη διάσταση. Οι γυναίκες καταγράφονται συχνότερα με χαμηλότερα εισοδήματα από τους άνδρες, έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή στην απλήρωτη εργασία φροντίδας, αναλαμβάνουν δυσανάλογα τη διαχείριση του σπιτιού και των βασικών αναγκών της οικογένειας και σε πολλές περιπτώσεις έχουν μικρότερη πρόσβαση σε ιδιοκτησία, χρηματοδότηση ή προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης. Όταν αυξάνεται το κόστος της ενέργειας, δεν αυξάνεται απλώς ένας λογαριασμός, δυστυχώς αυξάνεται η πίεση στις πλάτες των γυναικών.

Η ενέργεια δεν είναι πλέον μόνο τεχνικό ή οικονομικό ζήτημα. Είναι πεδίο κοινωνικής αντοχής, αξιοπρέπειας και πολιτικής σταθερότητας.

Η κλιματική κρίση πολλαπλασιαστής ανισοτήτων Τα ίδια ευρήματα έχουμε και σχετικά με την κλιματική κρίση και τις συνέπειές της. Παρότι παρουσιάζεται συχνά ως μια «ουδέτερη απειλή», που πλήττει όλους και όλες με τον ίδιο τρόπο, στην πραγματικότητα επιβαρύνει περισσότερο όσες και όσους βρίσκονται ήδη σε ευάλωτη θέση. Οι ανισότητες δεν δημι-

ουργούνται από την κλιματική κρίση, προϋπάρχουν, αλλά η κλιματική κρίση έρχεται να τις βαθύνει και να τις κάνει πιο ορατές. Αυτό αναδείχθηκε και στην πρόσφατη συνάντηση του Ευρωπαϊκού Λόμπι Γυναικών στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο του διετούς έργου «Women in Climate», το οποίο υλοποιήθηκε από το European Women’s Lobby με τη συμμετοχή έξι κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης: της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας, της Τσεχίας, της Ολλανδίας, της Πορτογαλίας και της Φινλανδίας. Οι χώρες αυτές ανέλαβαν να συγκεντρώσουν στοιχεία, να καταγράψουν εμπειρίες και δεδομένα, να πραγματοποιήσουν συγκριτικές αναλύσεις και να οργανώσουν συζητήσεις και συνεντεύξεις με φορείς και ειδικούς. Αντίστοιχη πιλοτική μελέτη είχε πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα από τη Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (2024) με σειρά αποτελεσμάτων και διαπιστώσεων, τα οποία συζητήθηκαν στην παραπάνω συνάντηση και μένει να αξιοποιηθούν στη χώρα μας. Η κοινή παραδοχή που προκύπτει είναι ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια βρίσκονται συχνά στην πρώτη γραμμή των κλιματικών επιπτώσεων, ιδιαίτερα όταν βιώνουν φτώχεια, συγκρούσεις ή κοινωνικό αποκλεισμό. Η μελέτη φωτίζει τη δυσανάλογη επιβάρυνση που υφίστανται οι ηλικιωμένες γυναίκες, οι γυναίκες με αναπηρίες, οι μετανάστριες, οι φτωχότερες γυναίκες, οι γυναίκες σε αγροτικές ή περιθωριοποιημένες κοινότητες, αλλά και οι φροντίστριες που σηκώνουν μεγάλο μέρος της καθημερινής ευθύνης. Ένας καύσωνας, μια πλημμύρα, μια διακοπή ρεύματος ή μια απότομη αύξηση στο κόστος της ενέργειας δεν έχουν τις ίδιες συνέπειες για όλους. Για κάποιες γυναίκες μπορεί να σημαίνουν απώλεια εισοδήματος, επιδείνωση της υγείας, αδυναμία φροντίδας της οικογένειας ή ακόμη μεγαλύτερη εξάρτηση από ανεπαρκείς δομές προστασίας.

Oι γυναίκες και τα κορίτσια βρίσκονται συχνά στην πρώτη γραμμή των κλιματικών επιπτώσεων, ιδιαίτερα όταν βιώνουν φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό.

Διαπιστώνεται, επομένως, ότι η ενεργειακή και κλιματική κρίση, καθεμία ξεχωριστά αλλά και όταν συνδέονται, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μίγμα με μεγαλύτερα θύματα τις ευάλωτες ομάδες και τις γυναίκες. Η μετάβαση δεν είναι δίκαιη για όλους Επομένως, η ενεργειακή και η κλιματική πολιτική δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται χωριστά από την κοινωνική πολιτική και την κοινωνική συνοχή. Η μετάβαση σε ένα πράσινο, καθαρότερο και ασφαλέστερο ενεργειακό μοντέλο πρέπει να είναι και δίκαιη. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να μειωθούν οι εκπομπές και να εκσυγχρονιστούν οι υποδομές, αλλά να μείνουν πίσω ακριβώς εκείνες και εκείνοι που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη προστασίας. Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται η μεγάλη πολιτική πρόκληση. Η πράσινη ενεργειακή μετάβαση πρέπει να εξεταστεί σε πολλά επίπεδα και να μην περιορίζεται μόνο σε μεγάλες επενδύσεις, μεγάλους παίκτες και μεγάλες εταιρείες. Αν η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια γίνει χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη, τότε κινδυνεύει να αναπαράγει τις ίδιες ανισότητες με «πράσινο περιτύλιγμα». Αν τα οφέλη, για παράδειγμα, των ανανε-

ώσιμων πηγών ενέργειας συγκεντρωθούν σε λίγους, ενώ οι ευάλωτοι πολίτες συνεχίσουν να πληρώνουν ακριβά την ενέργεια, τότε δεν μιλάμε για ενεργειακή δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά για μια νέα μορφή κοινωνικού αποκλεισμού. Από την πράσινη ανάπτυξη στην ενεργειακή δημοκρατία Άρα η ενεργειακή ασφάλεια και η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης δεν μπορούν να είναι μόνο υπόθεση υπουργείων, εταιρειών και αγορών και «μεγάλων παικτών». Πρέπει να γίνει και υπόθεση των πολιτών. Όλων των πολιτών, ανδρών και γυναικών, με έμφαση στις γυναίκες για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, αλλά και επειδή έχουν τη δική τους διαφορετική ματιά στη διαχείριση των κρίσεων και γιατί είναι αυτές που οι μελέτες καταγράφουν ως περισσότερο ανήσυχες για το μέλλον των οικοσυστημάτων και των φυσικών πόρων. Αν οι γυναίκες δεν έχουν πρόσβαση στην παραγωγή, στην κατανάλωση, στη χρηματοδότηση και στη λήψη αποφάσεων για το κλίμα, για την ενέργεια, τότε η πολυδιαφημισμένη ενεργειακή μετάβαση θα είναι «ατελής». Θα παράγει καθαρότερη ενέργεια, αλλά όχι απαραίτητα δικαιότερη κοινωνία για να την αξιοποιήσει και να ζει καλύτερα, άρα θα έχει σοβαρές αδυναμίες και ελλείμματα.

Το κρίσιμο ερώτημα της πράσινης μετάβασης δεν είναι μόνο πόσο καθαρή θα είναι η ενέργεια, αλλά ποιος συμμετέχει, ποιος ωφελείται και ποιος κινδυνεύει να μείνει πίσω.

Η συζήτηση, επομένως, για τις γυναίκες, την ενέργεια και την κλιματική ουδετερότητα πρέπει να μπει στο επίκεντρο της δημόσιας πολιτικής. Και αυτό επιτυγχάνεται: α) η ενεργειακή φτώχεια πρέπει να μετριέται με έμφυλους δείκτες, β) στα κέντρα λήψης αποφάσεων χρειάζεται να συμμετέχουν ισότιμα γυναίκες, γ) η Αυτοδιοίκηση να χαρτογραφεί τις ανάγκες των γυναικών και να αξιοποιεί την εμπειρία τους, δ) τα κράτη να χρηματοδοτούν όχι μόνο μεγάλες επενδύσεις, αλλά και μικρές κοινωνικές ενεργειακές λύσεις με συμμετοχή όλων. Συμπερασματικά, η κλιματική κρίση και η ενεργειακή ανασφάλεια δεν είναι ουδέτερες προκλήσεις γενικού ενδιαφέροντος, όπως πολλές φορές παρουσιάζονται. Αντίθετα, είναι αυτές που αποκαλύπτουν αλλά και εντείνουν τις κοινωνικές και έμφυλες ανισότητες που ήδη υπάρχουν. Δεν αρκεί, λοιπόν, να μιλάμε για πράσινη μετάβαση. Το κρίσιμο είναι ποιος συμμετέχει σε αυτήν, ποιος ωφελείται και ποιος κινδυνεύει να μείνει πίσω. Μόνο έτσι η ενεργειακή πολιτική μπορεί να γίνει όχι απλώς πολιτική υποδομών, αλλά πολιτική κοινωνικής δικαιοσύνης, δημοκρατίας και ουσιαστικής προστασίας απέναντι στην κλιματική κρίση και στις ενεργειακές προκλήσεις της εποχής.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

101

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

Από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, όροι όπως «οικολογικό», «βιώσιμο» και «κλιματικά ουδέτερο» θα πρέπει να στηρίζονται σε αποδείξεις - Οι νέοι κανόνες αλλάζουν την επικοινωνία, το κόστος, τις διαδικασίες και τη στρατηγική αξία της περιβαλλοντικής πληροφορίας Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

ΤΟ ΤΈΛΟΣ ΤΩΝ ΕΎΚΟΛΩΝ 102

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

21 αεροπορικές εταιρείες δεσμεύτηκαν απέναντι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις εθνικές αρχές προστασίας καταναλωτή να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αναφέρονται στις αντισταθμίσεις και στα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα.

'ΠΡΆΣΙΝΩΝ' ΛΈΞΕΩΝ

►

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

103

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

►

«ΠΡΑΣΙΝΟΙ» ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΙ & ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ

Α

πό τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, μια λέξη στη συσκευασία, ένα εικονίδιο σε ηλεκτρονικό κατάστημα ή ακόμη και η ονομασία ενός προϊόντος μπορεί να εκθέσει μια επιχείρηση, αν υπονοεί περιβαλλοντικό όφελος που δεν αποδεικνύεται. Η Οδηγία (ΕΕ) 2024/825 για την Ενδυνάμωση των Καταναλωτών στην Πράσινη Μετάβαση θέτει υπό αυστηρότερο έλεγχο τους γενικούς πράσινους χαρακτηρισμούς, τις αυτοαναγορευόμενες σημάνσεις βιωσιμότητας και τους ισχυρισμούς κλιματικής ουδετερότητας που στηρίζονται σε αντισταθμίσεις εκτός της αλυσίδας αξίας. Μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε διαπιστώσει ότι το 53,3% των περιβαλλοντικών ισχυρισμών που εξετάστηκαν ήταν ασαφείς, παραπλανητικοί ή αβάσιμοι, ενώ το 40% δεν συνοδευόταν από αποδεικτικά στοιχεία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση είχαν καταγραφεί περισσότερες από 230 περιβαλλοντικές σημάνσεις και περίπου 100 σημάνσεις πράσινης ενέργειας, με άνισες απαιτήσεις ελέγχου. Η επιχείρηση που έχει επενδύσει σε καθαρότερη παραγωγή, υλικά, τεχνολογία και μείωση εκπομπών ανταγωνίζεται εκείνη που έχει επενδύσει κυρίως στη διατύπωση. Όταν οι δύο εμφανίζονται ως εξίσου «πράσινες», το κόστος της μετάβασης χάνει μέρος της εμπορικής του αξίας. Η πράσινη παραπλάνηση (greenwashing) δεν αφορά μόνο την προστασία του καταναλωτή. Αφορά και τους όρους του ανταγωνισμού. Τι απαγορεύεται από τον Σεπτέμβριο Η Οδηγία απαγορεύει γενικούς όρους όπως «πράσινο», «φιλικό προς το περιβάλλον» ή «βιοδιασπώμενο», όταν η επιχείρηση δεν μπορεί να τεκμηριώσει την επίδοση που υπονοεί ο χαρακτηρισμός. Η εξήγηση πρέπει να είναι σαφής και ευδιάκριτη στο ίδιο μέσο επικοινωνίας. Δεν αρκεί να κρύβεται σε υποσημείωση ή σε ιστοσελίδα που ο καταναλωτής πρέπει να αναζητήσει μόνος του. Περιορίζονται επίσης οι σημάνσεις βιωσιμότητας που δημιουργεί η ίδια η εταιρεία. Για να χρησιμοποιείται ένα τέτοιο σήμα, πρέπει να έχει θεσπιστεί από δημόσια αρχή ή να βασίζεται σε διαφανές σύστημα πιστοποίησης και ανεξάρτητο έλεγχο. Το Οικολογικό Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU Ecolabel) και οι αξιόπιστες σημάνσεις τρίτων φορέων αποκτούν έτσι μεγαλύτερη σημασία. Αυστηρότερος είναι ο κανόνας για προϊόντα που παρουσιάζονται ως «κλιματικά ουδέτερα», «με μειωμένο ανθρακικό αποτύπωμα» ή «θετικά για το κλίμα», όταν το αποτέλεσμα στηρίζεται σε αγορά πιστώσεων άνθρακα και όχι σε πραγματικές μειώσεις κατά τον κύκλο ζωής του προϊόντος. Η επιχείρηση μπορεί να γνωστοποιεί ότι χρηματοδοτεί περιβαλλοντικά έργα, όχι όμως να δημιουργεί την εντύπωση ότι το ίδιο το προϊόν δεν επιβαρύνει το κλίμα. Το greenwashing δεν απαιτεί πάντοτε μια απολύτως ψευδή δήλωση. Μια εταιρεία μπορεί να μειώνει το πλαστικό της συσκευασίας και να παρουσιάζει τη μεταβολή ως συνολική περιβαλλοντική υπεροχή, ενώ

104

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

το κύριο αποτύπωμα βρίσκεται στις πρώτες ύλες ή στη μεταφορά. Μπορεί να αναφέρει χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας ανά μονάδα προϊόντος, ενώ η συνολική κατανάλωση αυξάνεται μαζί με την παραγωγή. Ένας ισχυρισμός μπορεί να είναι ακριβής ως προς ένα στοιχείο και παραπλανητικός ως προς την εικόνα που δημιουργεί. Από τις ετικέτες στις κοινές μεθόδους Η μόδα έχει περάσει από τις γενικές δεσμεύσεις στη διαμόρφωση κοινών εργαλείων. Τον Ιούνιο του 2025 παρουσιάστηκαν στις Βρυξέλλες οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες υπολογισμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος για την ένδυση και την υπόδηση, αποτέλεσμα πενταετούς συνεργασίας επιχειρήσεων, επιστημόνων, δημόσιων φορέων και οργανώσεων με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η μεθοδολογία καλύπτει όλο τον κύκλο ζωής του προϊόντος. Οι κανόνες αυτοί δεν αποτελούν αυτόματη νομική κάλυψη για κάθε ισχυρισμό. Προσφέρουν κοινή βάση υπολογισμού και περιορίζουν την επιλογή ορίων και παραδοχών που ευνοούν ένα προϊόν. Η ευρωπαϊκή μέθοδος Περιβαλλοντικού Αποτυπώματος Προϊόντος (Product Environmental Footprint, PEF) αποκτά έτσι αξία ως εργαλείο μέτρησης και κοινή βάση σύγκρισης. Στη Βρετανία, ο Κώδικας Πράσινων Ισχυρισμών (Green Claims Code) της Αρχής Ανταγωνισμού και Αγορών (Competition and Markets Authority, CMA) καθοδηγεί τις επιχειρήσεις ως προς την ακρίβεια, την πληρότητα και την απόδειξη των περιβαλλοντικών δηλώσεων. Στα χρηματοοικονομικά, οι κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών (European Securities and Markets Authority, ESMA) θέτουν κριτήρια για τη χρήση όρων περιβάλλοντος, κοινωνίας και εταιρικής διακυβέρνησης (ESG), καθώς και βιωσιμότητας, στις ονομασίες επενδυτικών κεφαλαίων. Ο κοινός κανόνας είναι ότι η βιώσιμη ταυτότητα ενός προϊόντος δεν μπορεί να προηγείται των πραγματικών χαρακτηριστικών του. Η νέα διαχωριστική γραμμή στην πράξη Η βρετανική Αρχή Προτύπων Διαφήμισης (Advertising Standards Authority, ASA) χρησιμοποίησε το 2025 εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να εντοπίσει ψηφιακές διαφημίσεις με γενικούς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς. Ανάμεσά τους ήταν διαφήμιση της Nike για μπλουζάκια του τένις με «βιώσιμα υλικά». Η εταιρεία διέθετε στοιχεία: τα προϊόντα περιείχαν τουλάχιστον 75% ανακυκλωμένα υλικά και ο ανακυκλωμένος πολυεστέρας εμφάνιζε χαμηλότερες εκπο-

“

Ένας ισχυρισμός μπορεί να είναι ακριβής ως προς ένα στοιχείο και παραπλανητικός ως προς την εικόνα που δημιουργεί.

μπές στο στάδιο της παραγωγής. Η Αρχή έκρινε, ωστόσο, ότι αυτά δεν αρκούσαν για έναν γενικό ισχυρισμό βιωσιμότητας που μπορούσε να εκληφθεί ως αναφορά στο σύνολο του κύκλου ζωής. Ένα πραγματικό περιβαλλοντικό πλεονέκτημα δεν νομιμοποιεί αυτομάτως μια ευρύτερη πράσινη υπόσχεση. Ανάλογη μετατόπιση συντελείται στην αεροπορία. Μετά την απόφαση για την εκστρατεία «Fly Responsibly» της KLM, 21 αεροπορικές εταιρείες δεσμεύτηκαν απέναντι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις εθνικές αρχές προστασίας καταναλωτή να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αναφέρονται στις αντισταθμίσεις και στα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα. Η επιπλέον πληρωμή του επιβάτη δεν αρκεί για να εμφανιστούν οι εκπομπές μιας πτήσης ως ουδέτερες. Το κόστος πριν και μετά τον ισχυρισμό Το κόστος βρέθηκε στο κέντρο της πολιτικής σύγκρουσης για τη διαφορετική, προτεινόμενη Οδηγία για τους Πράσινους Ισχυρισμούς (Green Claims Directive). Οι διαπραγματεύσεις πάγωσαν τον Ιούνιο του 2025, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστήριξε ότι η επέκταση του προτεινόμενου συστήματος προληπτικής επαλήθευσης σε περίπου 30 εκατομμύρια πολύ μικρές επιχειρήσεις θα δημιουργούσε δυσανάλογο διοικητικό βάρος. Η μη υιοθέτηση ενός ενιαίου μηχανισμού προελέγχου δεν κάνει, όμως, την περιβαλλοντική επικοινωνία ανέξοδη. Η επιχείρηση εξακολουθεί να επωμίζεται το κόστος της απόδειξης: καταγραφή ισχυρισμών, στοιχεία προμηθευτών, επιλογή μεθοδολογίας, νομική εξέταση, εκπαίδευση του μάρκετινγκ και αναθεώρηση συσκευασιών. Οι κανόνες θα εφαρμοστούν και στα προϊόντα που βρίσκονται ήδη στην αγορά. Από τις 27 Σεπτεμβρίου, οι μη συμβατές σημάνσεις και διατυπώσεις θα πρέπει να αφαιρεθούν ή να διορθωθούν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ως λύσεις αυτοκόλλητα ή διευκρινίσεις στο σημείο πώλησης. Για επιχειρήσεις με εκατοντάδες κωδικούς και παρουσία σε πολλές αγορές, ακόμη και αυτή η διόρθωση σημαίνει έλεγχο αποθέματος, νέο υλικό και συντονισμό με λιανεμπόρους. Η ανάκληση μιας καμπάνιας, η επανεκτύπωση συσκευασιών, η καθυστέρηση ενός νέου προϊόντος ή η απώλεια θέσης σε διαγωνισμό μπορεί να κοστίσουν περισσότερο από την αρχική απόδειξη. Σε εκτεταμένες διασυνοριακές παραβάσεις, το ευρωπαϊκό πλαίσιο απαιτεί να υπάρχει δυνατότητα επιβολής προστίμου που φθάνει τουλάχιστον στο 4% του ετήσιου κύκλου εργασιών στα κράτη-μέλη που αφορά η συντονισμένη δράση. Δεν πρόκειται για αυτόματη κύρωση κάθε ασαφούς διατύπωσης, αλλά για ένδειξη της οικονομικής έκθεσης που μπορεί να αποκτήσει μια υπόθεση. Από τη συμμόρφωση στην εμπορική αξία Ένας περιβαλλοντικός ισχυρισμός χρειάζεται πλέον σχεδόν την ίδια εσωτερική πειθαρχία με ένα οικονομικό στοιχείο. Πριν από τη δημοσίευση πρέπει να είναι σαφές ποιος τον εγκρίνει, ποια δεδομένα τον στηρί-

ζουν, ποια περίοδο καλύπτουν, αν αφορά ολόκληρο το προϊόν ή μία ιδιότητά του και πότε θα επανεξεταστεί. Ο φάκελος αποδείξεων δεν μπορεί να δημιουργείται αφού εμφανιστεί η καταγγελία. Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στη λειτουργία ESG. Το μάρκετινγκ γνωρίζει το μήνυμα, οι προμήθειες διαθέτουν τα στοιχεία των προμηθευτών, οι μονάδες παραγωγής γνωρίζουν τι συμβαίνει στην πράξη, η νομική υπηρεσία αξιολογεί τον κίνδυνο και ο εσωτερικός έλεγχος εξετάζει αν η διαδικασία εφαρμόζεται. Σε πολλές επιχειρήσεις, το μεγαλύτερο κόστος είναι η αναζήτηση ασύνδετων στοιχείων σε διαφορετικά τμήματα και συνεργάτες. Η αξία αυτής της εσωτερικής οργάνωσης δεν εξαντλείται στη συμμόρφωση. Όσοι διαθέτουν δεδομένα κύκλου ζωής, κοινές μεθόδους και ελεγμένο αρχείο μπορούν να αξιοποιήσουν τις πραγματικές επιδόσεις τους όταν οι ανταγωνιστές με αόριστους ισχυρισμούς αναγκάζονται να υποχωρήσουν. Η αξιοπιστία μπορεί να στηρίξει την τιμή, την πρόσβαση σε απαιτητικούς πελάτες και τη θέση μιας εταιρείας στις προμήθειες. Η απόδειξη μετατρέπεται από αμυντική δαπάνη σε στοιχείο εμπορικής διαφοροποίησης. Ο φόβος της κύρωσης οδηγεί ήδη ορισμένες επιχειρήσεις σε σιωπηλή απόσυρση από την περιβαλλοντική επικοινωνία (greenhushing). Η αποχή από τη δημόσια αναφορά δεν καταργεί την ανάγκη για στοιχεία όταν τα ζητούν πελάτες, τράπεζες ή επενδυτές. Το ζητούμενο δεν είναι να λέει η επιχείρηση περισσότερα ή λιγότερα. Είναι να λέει όσα μπορεί να αποδείξει.

Από τις 27 Σεπτεμβρίου, οι μη συμβατές σημάνσεις και διατυπώσεις θα πρέπει να αφαιρεθούν ή να διορθωθούν.

Η ευρωπαϊκή αντίφαση και η Ελλάδα Η ευρωπαϊκή πολιτική στέλνει δύο διαφορετικά μηνύματα. Περιορίζει ή επανεξετάζει ορισμένες υποχρεώσεις βιωσιμότητας στο όνομα της ανταγωνιστικότητας, αλλά αυστηροποιεί τα όρια της περιβαλλοντικής επικοινωνίας προς τον καταναλωτή. Η απλοποίηση δεν ισοδυναμεί με ελευθερία χρήσης ατεκμηρίωτων πράσινων χαρακτηρισμών. Στην Ελλάδα, η προθεσμία ενσωμάτωσης έληξε στις 27 Μαρτίου 2026. Τον Μάιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει κατά 20 κρατών-μελών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Η καθυστέρηση του εθνικού νομοθέτη δεν δικαιολογεί αναμονή. Για τις ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις, η ουσιαστική προθεσμία μπορεί να έρθει από τις αγορές προορισμού. Μια συσκευασία που κυκλοφορεί στη Γαλλία, στη Γερμανία ή στην Ολλανδία θα ελεγχθεί εκεί όπου η επιβολή είναι ισχυρότερη. Μικρότεροι προμηθευτές θα κληθούν επίσης να τεκμηριώσουν στοιχεία που χρησιμοποιούν οι μεγάλοι πελάτες στις εμπορικές τους δηλώσεις. Ο πρακτικός κανόνας είναι ένας: κάθε ισχυρισμός πρέπει να μπορεί να υποστηριχθεί με τον ίδιο φάκελο στοιχείων σε όλες τις αγορές όπου εμφανίζεται. Από τις 27 Σεπτεμβρίου, το «πράσινο» παύει να είναι ελεύθερο επίθετο. Γίνεται ισχυρισμός με κόστος, ευθύνη και υποχρέωση απόδειξης

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

105

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ●

ΤΟ ΠΡΟΪΌΝ ΑΠΟΚΤΆ ΜΝΉΜΗ Πώς το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος μεταφέρει τη διαφάνεια από τον εταιρικό απολογισμό στο ίδιο το προϊόν και αλλάζει τους όρους πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά

Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

106

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Γ

ια δεκαετίες, το προϊόν έφτανε στο ράφι χωρίς παρελθόν. Η προέλευση των υλικών, οι συνθήκες παραγωγής, το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα και η τύχη του μετά τη χρήση παρέμεναν αόρατα. Το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος (Digital Product Passport, DPP) αντιστρέφει αυτή τη λογική: συνδέει το προϊόν ή την παρτίδα με ένα δομημένο ψηφιακό αρχείο, το οποίο το συνοδεύει σε όλο τον κύκλο ζωής του. Η αλλαγή δεν είναι απλώς τεχνολογική. Μεταφέρει τη διαφάνεια από τον εταιρικό απολογισμό στο ίδιο το αντικείμενο και μετατρέπει την πληροφορία σε προϋπόθεση πρόσβασης στην αγορά. Το DPP θεσμοθετείται μέσω του Κανονισμού για τον Οικολογικό Σχεδιασμό Βιώσιμων Προϊόντων (ESPR - Κανονισμός ΕΕ 2024/1781), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο του 2024. Το πρώτο Σχέδιο Εργασίας 2025-2030 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δίνει προτεραιότητα στην ένδυση και στα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, στα έπιπλα, στα ελαστικά, στα στρώματα, στον σίδηρο και τον χάλυβα και στο αλουμίνιο. Παράλληλα, προβλέπει οριζόντια μέτρα για την επισκευασιμότητα, την ανακυκλωσιμότητα και το ανακυκλωμένο περιεχόμενο ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού. Οι υποχρεώσεις θα εξειδικεύονται ανά κατηγορία προϊόντος, με διαφορετικά δεδομένα και δικαιώματα πρόσβασης.

Η πληροφορία γίνεται υποδομή Τον Ιούνιο του 2026, η συζήτηση έχει περάσει από τον θεσμικό σχεδιασμό στην ψηφιακή υποδομή. Η Επιτροπή προχωρά στη δημιουργία του κεντρικού μητρώου των διαβατηρίων, ενώ έχουν ήδη δημοσιευθεί τα πρώτα ευρωπαϊκά πρότυπα για τα μοναδικά αναγνωριστικά, τη διαλειτουργικότητα, την ανταλλαγή και την αποθήκευση δεδομένων. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο να υπάρχει ένα διαβατήριο, αλλά να μπορεί να διαβαστεί και να επαληθευτεί από διαφορετικά συστήματα, επιχειρήσεις και αρχές. Το μητρώο δεν θα λειτουργεί ως ενιαία αποθήκη όλων των πληροφοριών. Θα καταχωρίζει αναγνωριστικά και θα επιτρέπει την επαλήθευση, ενώ τα πλήρη δεδομένα θα παραμένουν αποκεντρωμένα. Η επιλογή αυτή περιορίζει τη συγκέντρωση ευαίσθητων πληροφοριών, αλλά αυξάνει τις απαιτήσεις για κυβερνοασφάλεια, σαφή δικαιώματα πρόσβασης και αξιόπιστη διακυβέρνηση δεδομένων. Η πρώτη σαφώς χρονολογημένη υποχρεωτική εφαρμογή αφορά τις μπαταρίες. Από τις 18 Φεβρουαρίου 2027, ψηφιακό διαβατήριο θα απαιτείται για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, τις μπαταρίες ελαφρών μέσων μεταφοράς και τις βιο-

μηχανικές μπαταρίες άνω των 2 kWh. Το μοντέλο δείχνει την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής αγοράς: σύνθεση, προέλευση υλικών, επισκευασιμότητα, ανακυκλωμένο περιεχόμενο και οδηγίες τέλους ζωής αποκτούν κοινή ψηφιακή δομή. Οι πρώτες δοκιμές δείχνουν ότι το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει. Στο εγχείρημα Trace4Value, περισσότερα από 3.000 πιλοτικά προϊόντα των Kappahl και Marimekko συνδέθηκαν με μοναδικές ψηφιακές ταυτότητες και κωδικούς QR. Το πραγματικό στοίχημα, όμως, δεν είναι ο κωδικός. Είναι η ποιότητα των δεδομένων που βρίσκεται πίσω από αυτόν. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, ιδίως όσες συμμετέχουν σε ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας, η πρόκληση είναι βαθύτερη από την αγορά ενός λογισμικού. Αφορά την ικανότητά τους να αντλούν, να επαληθεύουν και να επικαιροποιούν δεδομένα σε όλο το εύρος της εφοδιαστικής αλυσίδας, ακόμη και όταν αυτή στηρίζεται σε πολλούς μικρότερους προμηθευτές. Χωρίς αξιόπιστη τεκμηρίωση για την προέλευση των υλικών, το ανακυκλωμένο περιεχόμενο ή το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, το ψηφιακό διαβατήριο κινδυνεύει να παραμείνει μια υποδομή χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο.

Τα όρια της ψηφιακής διαφάνειας Εδώ αρχίζουν οι ουσιαστικοί προβληματισμοί. Η πληροφορία από μόνη της δεν δημιουργεί κυκλική οικονομία. Δεν επισκευάζει προϊόντα, δεν οργανώνει την αντίστροφη εφοδιαστική και δεν δημιουργεί εγκαταστάσεις ανακύκλωσης. Το διαβατήριο καταγράφει, δεν ανακυκλώνει. Εάν, επιπλέον, οι απαιτήσεις γίνουν υπερβολικά σύνθετες, μπορεί να επιβαρύνουν δυσανάλογα τις μικρότερες επιχειρήσεις και τα επισκευασμένα ή επαναχρησιμοποιούμενα προϊόντα. Υπάρχει και το ερώτημα της εμπιστοσύνης. Ποιος ελέγχει ότι τα δεδομένα είναι ακριβή και συγκρίσιμα; Πώς προστατεύεται το εμπορικό απόρρητο χωρίς να αδειάζει η διαφάνεια από περιεχόμενο; Και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν οι πληροφορίες αποδεικνύονται ελλιπείς ή παραπλανητικές; Το DPP δεν λύνει αυτομάτως αυτά τα ζητήματα. Τα καθιστά, όμως, ορατά και ελέγξιμα. Μπορεί να γίνει ισχυρό εργαλείο διαφάνειας και ανταγωνιστικότητας μόνο εάν συνδεθεί με υποδομές, δεξιότητες και αναλογικούς κανόνες. Το προϊόν αποκτά παρελθόν, αλλά και τη δυνατότητα μιας δεύτερης ζωής. Η μνήμη γίνεται μορφή διακυβέρνησης

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

107

ΑΡΘΡΟ ●

Το ESG πέθανε. Ζήτω η κοινή λογική Ο εταιρικός κόσμος έχει τα κεφάλαια, την τεχνολογία και τη δύναμη να παίξει έναν καθοριστικό, ηγετικό ρόλο στη μετάβαση προς έναν πραγματικά βιώσιμο κόσμο, αρκεί να αφήσει πίσω του τις επικοινωνιακές φιέστες και να επενδύσει στην ουσία

Η Θάνος Μπελαλίδης Επικοινωνιολόγος, COO Sympraxis

πορεία του πλανήτη μας έχει εκτροχιαστεί, αλλά η εικόνα του κρύβεται κάτω από το χαλί. Όλοι το γνωρίζουμε, λίγοι συζητάμε σχετικά. Διανύουμε μια περίοδο όπου η κλιματική κρίση δεν αντιπροσωπεύει απλώς μια μελλοντική απειλή, αλλά αποτελεί ένα πρακτικό κλιματικό χάος. Το 2025 καταγράφηκε επίσημα ως το θερμότερο έτος στην παγκόσμια ιστορία, σπάζοντας κάθε προηγούμενο αρνητικό ρεκόρ, ενώ οι πρώτοι μήνες του 2026 επιβεβαιώνουν ότι η τάση αυτή συνεχίζεται ακάθεκτη, με πρωτοφανείς καύσωνες και ακραία καιρικά φαινόμενα. Όταν η Μεσόγειος αλλάζει ταυτότητα Την ίδια στιγμή, οι ωκεανοί του πλανήτη εκπέμπουν σήμα κινδύνου, με την επιφανειακή τους θερμοκρασία να καταγράφει ρεκόρ. Η Μεσόγειος, η οποία θερμαίνεται με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από τον παγκόσμιο μέσο όρο, μετατρέπεται σταδιακά σε μια τροπική λιμνοθάλασσα. Αυτή η ραγδαία άνοδος της θερμοκρασίας των μεσογειακών υδάτων έχει προκαλέσει μια βίαιη ανατροπή στα θαλάσσια οικοσυστήματα, οδηγώντας στη μαζική εισβολή ξενικών και άκρως επικίνδυνων ειδών. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα στις ελληνικές θάλασσες αποτελεί ο λαγοκέφαλος, ένα άκρως τοξικό και επιθετικό ψάρι, που έχει εξαπλωθεί ραγδαία, απειλώντας άμεσα την εγχώρια αλιεία, καταστρέφοντας τα δίχτυα των ψαράδων και εκτοπίζοντας τα ιθαγενή είδη σε μια επίδειξη οικολογικής ανισορροπίας. Ο αθλητισμός ως θερμόμετρο της κρίσης Οι προκλήσεις φυσικά δεν απειλούν μόνο τα οικοσυστήματα αλλά εξίσου τον άνθρωπο. Στο Roland Garros και στο Australian Open, οι συνθήκες στα γήπεδα έχουν γίνει

108

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

πλέον ακραίες, με τους αγωνιστικούς χώρους να μετατρέπονται σε «φούρνους». Οι αθλητές παίζουν σε θερμοκρασίες που αγγίζουν ή ξεπερνούν τους 40°C, βιώνοντας σωματική εξάντληση, θερμοπληξία, ακόμη και αδυναμία αναπνοής. Αντίστοιχα, στο Μουντιάλ του 2026, οι προκλήσεις με τους καύσωνες σε πόλεις των ΗΠΑ, του Μεξικού και του Καναδά είναι έντονες. Οι παίκτες χρειάζονται πλέον υποχρεωτικά «hydration breaks» (διαλείμματα για νερό και ενυδάτωση) κάθε 15 λεπτά, ο ρυθμός του παιχνιδιού πέφτει, και ο κίνδυνος για την υγεία τους είναι έντονος. Τα χειμερινά σπορ αντίστοιχα πεθαίνουν, με τα χιονοδρομικά κέντρα να βασίζονται σε τεχνητό χιόνι, ενώ οι μαραθώνιοι μεταφέρονται τα ξημερώματα για να αποφευχθούν οι θερμικές καταπονήσεις. Ενώ ο αθλητισμός υποφέρει, οι ίδιες οι μεγάλες διοργανώσεις συνεχίζουν να παράγουν τεράστιο αποτύπωμα άνθρακα μέσω των μετακινήσεων, των κατασκευών, της κατανάλωσης ενέργειας.

Η φύση δεν καταλαβαίνει από γραφειοκρατία, παρατάσεις ή αγορασμένα βραβεία. Η μετάβαση είναι υπόθεση διαχείρισης κινδύνου, ανθεκτικότητας και επιβίωσης.

Η σιωπηλή υποχώρηση του ESG Τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι τυχαίο. Από τις αμερικανικές εκλογές της 6ης Νοεμβρίου του 2024, το ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία, Εταιρική Διακυβέρνηση) έχει καταλήξει ένας απαξιωμένος όρος «που δεν πρέπει να συζητούμε» και αντικαθιστούμε με εναλλακτικούς γενικόλογους όρους όπως business resilience (επιχειρηματική ανθεκτικότητα), transition risks & opportunities (κίνδυνοι και ευκαιρίες μετάβασης) και value creation (δημιουργία αξίας), μια προσέγγι-

ση «εθελοντικής συμμόρφωσης», όπου οι επενδυτικοί οίκοι και οι πολυεθνικές εφευρίσκουν περίπλοκους δείκτες για να δείχνουν «πράσινες», χωρίς να αλλάζουν το παραγωγικό τους μοντέλο ώστε να είναι αληθινά βιώσιμες. Επίσης, θέματα φύλου, ισότητας, συμπερίληψης, δικαιωμάτων πλήττονται σημαντικά και συστηματικά. Η Ευρώπη πατάει «φρένο» «Εντελώς συγκυριακά» ήδη από τις 26 Φεβρουαρίου του 2025, ενώ χρειαζόμαστε άμεση, δεσμευτική νομοθεσία για τις προκλήσεις, βιώνουμε μια πρωτόγνωρη πολιτική και θεσμική αναδίπλωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, υποκύπτοντας στις πιέσεις των βιομηχανικών λόμπι, αποφάσισε να πατήσει «φρένο» στις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις, προχωρώντας σε μια σοβαρή, δομική απορρύθμιση (deregulation) της οδηγίας CSRD για την Εταιρική Αναφορά Βιωσιμότητας. Ενώ η οδηγία CSRD σχεδιάστηκε ως το απόλυτο θεσμικό «όπλο» που θα ανάγκαζε τις επιχειρήσεις να δημοσιεύουν ελεγμένα, αυστηρά και συγκρίσιμα δεδομένα ESG, τα πακέτα απλοποίησης (όπως το Omnibus I) τη μετέτρεψαν σε σκιά του αρχικού της εαυτού. Ως εξίσου σημαντική πρέπει επίσης να αναφερθεί η πλήρης αποδόμηση της Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Η βιομηχανία των πράσινων βραβείων Και ενώ ο πλανήτης καταρρέει, τι κάνει ο εταιρικός κόσμος; Ζει και βασιλεύει, διαπρέποντας -στα χαρτιά- σε θέματα βιωσιμότητας. Ένα πάρτι βραβεύσεων. Με βάση τις εκτιμήσεις, στη χώρα μας μοιράζονται ετησίως από 500 έως και 700 σχετικά βραβεία κάθε είδους: ESG, Sustainability, CSR, Circular Economy, Environmental, Green Awards, μέχρι και διακρίσεις για τις «βιώσιμες επιχειρήσεις». Ένας εξωτερικός παρατηρη-

τής, βλέποντας αυτόν τον καταιγισμό από αγαλματίδια, θα συμπέραινε πως έχουμε λύσει κάθε περιβαλλοντική και κοινωνική πρόκληση. Η αλήθεια δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο. Συγκεκριμένα, μέσω αυτής της απορρύθμισης, τα όρια για το ποιος είναι υποχρεωμένος να συμμορφωθεί αυξήθηκαν τόσο πολύ, ώστε η υποχρέωση αφορά πλέον μόνο πολύ μεγάλες εταιρείες (άνω των 1.000 υπαλλήλων και 450 εκατ. ευρώ τζίρου). Αυτή η κίνηση εξαίρεσε αυτόματα το 80% των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που αναμένονταν αρχικά, αφήνοντας τις μικρομεσαίες εταιρείες στο απυρόβλητο.

Οι διεθνείς πολιτικές έχουν καταφέρει να «λυγίσουν» την καμπύλη των μελλοντικών εκπομπών, απομακρύνοντάς μας τουλάχιστον από τον απόλυτο Αρμαγεδδώνα.

Από την επικοινωνία στην πραγματική αλλαγή Αυτή η θεσμική χαλάρωση των νόμων και η απορρύθμιση του CSRD γίνεται με το πρόσχημα να «ανασάνουν» οικονομικά οι επιχειρήσεις από το διοικητικό βάρος. Όμως η ίδια η φύση δεν καταλαβαίνει ούτε από γραφειοκρατία ούτε από παρατάσεις ούτε από αγορασμένα βραβεία. Τα ψέματα τελείωσαν. Ο εταιρικός κόσμος οφείλει να καταλάβει ότι η εθελοντική και διάτρητη φύση του ESG απέτυχε παταγωδώς να φέρει αποτελέσματα και η υπονόμευση της CSRD στερεί από την αγορά το τελευταίο της σοβαρό εργαλείο ελέγχου. Το ESG, ως ένα επικοινωνιακό πυροτέχνημα γεμάτο αυταπάτες, πέθανε. Είναι πλέον ζήτημα επιβίωσης και κοινής λογικής να σταματήσει το greenwashing, πριν το κλιματικό χάος μας αφανίσει οριστικά.

Στο Roland Garros οι αθλητές έπαιξαν τένις σε θερμοκρασίες που ξεπέρασαν τους 40°C, βιώνοντας σωματική εξάντληση, θερμοπληξία, ακόμη και αδυναμία αναπνοής. Αντίστοιχα, στο Μουντιάλ του 2026, οι παίκτες χρειάζονται πλέον υποχρεωτικά «hydration breaks».

Η καταστροφή δεν είναι νομοτέλεια Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, υπάρχει χώρος για μια ρεαλιστική αισιοδοξία. Η επιστήμη μάς δείχνει ότι η καταστροφή δεν είναι νομοτέλεια. Χάρη, μεταξύ άλλων, στη ραγδαία παγκόσμια διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τη στροφή προς την ηλεκτροκίνηση, το άλλοτε εφιαλτικό

σενάριο του IPCC για μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 8°C (το λεγόμενο ακραίο σενάριο RCP8.5) θεωρείται πλέον παρωχημένο και δεν υφίσταται στην πράξη. Οι διεθνείς πολιτικές έχουν καταφέρει να «λυγίσουν» την καμπύλη των μελλοντικών εκπομπών, απομακρύνοντάς μας τουλάχιστον από τον απόλυτο Αρμαγεδδώνα.

Η ελπίδα είναι ζωντανή. Ο εταιρικός κόσμος έχει τα κεφάλαια, την τεχνολογία και τη δύναμη να παίξει έναν καθοριστικό, ηγετικό ρόλο στη μετάβαση προς έναν πραγματικά βιώσιμο κόσμο, αρκεί να αφήσει πίσω του τις επικοινωνιακές φιέστες και να επενδύσει στην ουσία, καθαρά για λόγους διαχείρισης ρίσκου - από ανάγκη.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

109

110

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ESG Market Terms Το λεξικό της αγοράς για επενδυσιμότητα, χρηματοδότηση, ρίσκο και reporting

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

111

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ 120 ΟΡΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΜΙΛΑΤΕ ΑΠΤΑΙΣΤΑ 112

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Για πολλά χρόνια, το ESG λειτούργησε σαν ένας όρος-ομπρέλα. Χωρούσε μέσα του την εταιρική υπευθυνότητα, τη βιωσιμότητα, τη διαφάνεια, το περιβάλλον, την κοινωνική επίδραση, τη διακυβέρνηση. Ήταν μια γλώσσα προθέσεων. Σήμερα, αυτή η φάση έχει κλείσει Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου

Τ

ο ESG έχει περάσει σε μια δεύτερη, πιο απαιτητική περίοδο. Δεν περιγράφει απλώς αξίες ή πολιτικές. Διαμορφώνει όρους χρηματοδότησης, αξιολογήσεις κινδύνου, εφοδιαστικές σχέσεις, επενδυτικές αποφάσεις, εταιρικές γνωστοποιήσεις και εποπτικές απαιτήσεις. Οι λέξεις του δεν ανήκουν πλέον μόνο στα sustainability reports. Εμφανίζονται σε τραπεζικά ερωτηματολόγια, σε ομολογιακές εκδόσεις, σε due diligence διαδικασίες, σε αξιολογήσεις προμηθευτών, σε fund names, σε κλιματικά σενάρια και σε αποφάσεις διοικητικών συμβουλίων. Αυτή η μετατόπιση δεν είναι μόνο τεχνική. Είναι βαθιά οικονομική. Η βιωσιμότητα έχει αρχίσει να μεταφράζεται σε κόστος κεφαλαίου, σε πρόσβαση σε αγορές, σε ανθεκτικότητα εφοδιαστικών αλυσίδων, σε ασφαλισιμότητα, σε φήμη, σε επενδυσιμότητα. Μια επιχείρηση δεν κρίνεται πλέον μόνο από το αν δηλώνει ότι έχει ESG στρατηγική. Κρίνεται από το αν διαθέτει δεδομένα, σχέδιο, διακυβέρνηση, στόχους, τεκμηρίωση και ικανότητα εφαρμογής. Το λεξικό αυτό επιχειρεί να αποτυπώσει τη νέα γλώσσα της αγοράς. Επιλέγει 120 όρους που έχουν αποκτήσει πραγματική σημασία για τις επιχειρήσεις, τις τράπεζες, τους επενδυτές, τους συμβούλους, τους ελεγκτές, τους προμηθευτές και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Δεν πρόκειται για ένα απλό γλωσσάρι. Κάθε λήμμα εξηγεί τι σημαίνει ο όρος, πώς εφαρμόζεται στην πράξη και με ποιες άλλες έννοιες συνδέεται. Όπου έχει ουσιαστική αξία, προστίθεται πρακτική σημείωση για τις ΜμΕ, επειδή μεγάλο μέρος της ESG πίεσης περνά πλέον στην πραγματική οικονομία μέσα από πελάτες, τράπεζες και εφοδιαστικές αλυσίδες. Η δομή του ακολουθεί τη διαδρομή με την οποία το ESG επηρεάζει μια επιχείρηση. Ξεκινά από την επενδυσιμότητα, δηλαδή από τον τρόπο με τον οποίο οι αγορές

ενσωματώνουν ESG στοιχεία στις αποφάσεις τους. Συνεχίζει με τη χρηματοδότηση, εκεί όπου η βιωσιμότητα μετατρέπεται σε επιτόκια, ομόλογα, τραπεζικές μετρικές και κόστος κεφαλαίου. Περνά στη διαχείριση κινδύνων, καθώς το κλιματικό, νομικό, ασφαλιστικό και εφοδιαστικό ρίσκο γίνεται μέρος της χρηματοοικονομικής ανάλυσης. Ακολουθεί το πεδίο των δεδομένων και της αναφοράς βιωσιμότητας, όπου οι ESG πληροφορίες μετατρέπονται σταδιακά σε ελεγχόμενα και συγκρίσιμα στοιχεία. Στη συνέχεια, η αγορά διαβάζει αυτά τα δεδομένα μέσα από ratings, δείκτες, κανόνες ονομασίας funds, μετοχική πίεση και πλατφόρμες αξιολόγησης προμηθευτών. Τέλος, οι όροι της ανθεκτικότητας και της μετάβασης δείχνουν πώς οι επιχειρήσεις σχεδιάζουν τη θέση τους σε μια οικονομία χαμηλότερων εκπομπών και μεγαλύτερης αβεβαιότητας. Το 2026 βρίσκει το ESG σε ένα σημείο αναθεώρησης. Η Ευρώπη αναζητά ισορροπία ανάμεσα στη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα. Οι αγορές ζητούν περισσότερη σαφήνεια και λιγότερους γενικούς ισχυρισμούς. Οι επιχειρήσεις ζητούν αναλογικότητα, ιδίως οι μικρότερες. Οι επενδυτές, από την πλευρά τους, αναζητούν δεδομένα που μπορούν να αξιολογηθούν, να συγκριθούν και να αντέξουν σε έλεγχο. Το αποτέλεσμα είναι ένα πεδίο πιο ρεαλιστικό, αλλά και πιο απαιτητικό. Η κατανόηση αυτής της γλώσσας δεν είναι δευτερεύουσα γνώση. Είναι μέρος της επιχειρηματικής ετοιμότητας. Όποιος κατανοεί τους όρους κατανοεί καλύτερα τις νέες πιέσεις, αλλά και τις νέες δυνατότητες: πού δημιουργείται ρίσκο, πού αλλάζει το κόστος, πού ανοίγει πρόσβαση σε κεφάλαια, πού μετακινείται η αγορά. Σε μια περίοδο όπου η βιωσιμότητα δοκιμάζεται όχι στις διακηρύξεις αλλά στην εφαρμογή, το ζητούμενο δεν είναι να μιλάμε περισσότερο για ESG. Είναι να καταλαβαίνουμε ακριβέστερα τι σημαίνει.

ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ ESG ΠΟΥ ΕΞΕΛΙΣΣΕΤΑΙ ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

113

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ΕΝΟΤΗΤΑ 1 • Investability

ESG & Επενδυσιμότητα Η λογική του ESG, στη φάση εφαρμογής του 2026, έχει πάψει να λειτουργεί ως γλώσσα φιλοδοξίας. Στις διεθνείς και ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές λειτουργεί πλέον ως φίλτρο επενδυσιμότητας. Οι ιδιοκτήτες κεφαλαίων (asset owners), οι διαχειριστές κεφαλαίων (fund managers), τα ασφαλιστικά σχήματα, οι τράπεζες, τα δίκτυα λιανικών επενδύσεων (retail networks) και οι θεσμικοί επενδυτές χρησιμοποιούν τους όρους αυτής της ενότητας για να αξιολογήσουν τι μπορεί να ενταχθεί σε ένα χαρτοφυλάκιο, τι χρειάζεται πρόσθετη τεκμηρίωση και τι πρέπει να αποκλειστεί. Δύο αλλαγές καθορίζουν τη νέα γλώσσα. Η πρώτη είναι η ενίσχυση της εποπτείας κατά της πράσινης παραπλάνησης (greenwashing), με τις ευρωπαϊκές αρχές να θέτουν αυστηρότερους κανόνες στη χρήση όρων που συνδέονται με το ESG και τη βιωσιμότητα σε επενδυτικά προϊόντα. Η δεύτερη είναι η μετατόπιση από την απλή λογική αποκλεισμών προς πιο σύνθετες στρατηγικές: ενσωμάτωση ESG (ESG integration), θετικό φιλτράρισμα (positive screening), ενεργή επενδυτική εποπτεία (stewardship) και έκθεση στη μετάβαση (transition exposure). Οι επενδυτές δεν αναζητούν μόνο συμμόρφωση. Αναζητούν ανθεκτικότητα, διαχειρίσιμο ρίσκο και πιθανή υπεραπόδοση μέσα από την πράσινη και κοινωνική μετάβαση. Η ενότητα ξεκινά από τα εργαλεία λήψης επενδυτικών αποφάσεων και περνά στους βασικούς ευρωπαϊκούς κανόνες γνωστοποίησης, όπως ο SFDR, τα κεφάλαια Άρθρου 8 και 9 και οι κύριες αρνητικές επιπτώσεις (PAI). Στη συνέχεια καταλήγει στις μορφές επενδυτικής πίεσης που μπορούν να επηρεάσουν την εταιρική συμπεριφορά. Οι όροι για τις ιδιωτικές αγορές (private markets) κλείνουν την ενότητα και αποτυπώνουν την ωρίμανση της ESG οπτικής και εκτός εισηγμένων αγορών.

1. Ενσωμάτωση ESG (ESG Integration) Ορισμός. Η ενσωμάτωση ESG είναι η συστηματική αξιοποίηση περιβαλλοντικών, κοινωνικών και διοικητικών παραμέτρων στην επενδυτική ανάλυση και απόφαση, παράλληλα με τα παραδοσιακά χρηματοοικονομικά κριτήρια. Δεν αποτελεί ξεχωριστή

114

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

κατηγορία επένδυσης, αλλά μεθοδολογική προσέγγιση που εφαρμόζεται σε όλη την επενδυτική διαδικασία: από την έρευνα και ανάλυση μιας εταιρείας έως τη διαμόρφωση και παρακολούθηση ενός χαρτοφυλακίου. Εφαρμογή. Είναι η κυρίαρχη προσέγγιση υπεύθυνης επένδυσης στις διεθνείς αγορές. Σε αντίθεση με τον αποκλεισμό κλάδων ή εταιρειών, η ενσωμάτωση ESG δεν θέτει εκ των προτέρων όρια συμμετοχής. Χρησιμοποιεί τα ESG δεδομένα ως πληροφορία για την αποτίμηση κινδύνου και απόδοσης. Η ποιότητα εφαρμογής διαφέρει σημαντικά: από απλές λίστες ελέγχου (checklists) έως προχωρημένα μοντέλα αποτίμησης με προσαρμογή ESG στις προεξοφλημένες ταμειακές ροές (ESG-adjusted discounted cash flow / ESG-adjusted DCF). Δείτε επίσης: Φιλτράρισμα ESG (ESG Screening), Επενδυτικοί Παράγοντες ESG (ESG Factor Investing), Στάθμιση με βάση την Ουσιαστικότητα (Materiality-Weighted Scoring), Αρχές Υπεύθυνης Επένδυσης (PRI). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Μια ΜμΕ που χρηματοδοτείται από κεφάλαια ή τράπεζες με προσέγγιση ενσωμάτωσης ESG καλείται συχνά να παρέχει βασικά στοιχεία: πολιτικές, αξιολόγηση ουσιαστικών θεμάτων (materiality assessment), δείκτες εκπομπών, εργασιακές πρακτικές και στοιχεία διακυβέρνησης. Το εθελοντικό πρότυπο VSME ESRS μπορεί να λειτουργήσει ως αναλογικός τρόπος οργάνωσης αυτής της πληροφόρησης.

2. Φιλτράρισμα ESG (ESG Screening) Ορισμός. Το φιλτράρισμα ESG είναι η διαδικασία επιλογής ή αποκλεισμού επενδυτικών επιλογών με βάση περιβαλλοντικά, κοινωνικά ή διοικητικά κριτήρια. Μπορεί να είναι αρνητικό, όταν αποκλείει κλάδους ή εταιρείες, ή θετικό, όταν επιλέγει τις καλύτερες επιδόσεις εντός μιας αγοράς ή ενός κλάδου. Λειτουργεί ως πρώτη στρώση επιλογής πριν από την παραδοσιακή χρηματοοικονομική ανάλυση. Εφαρμογή. Χρησιμοποιείται ευρέως από θεσμικούς επενδυτές, ασφαλιστικά ταμεία, θρησκευτικά ή ηθικά επενδυτικά κεφάλαια και θεματικά ESG χαρτοφυλάκια. Το αρνητικό φιλτράρισμα (negative screening) απο-

κλείει δραστηριότητες όπως αμφιλεγόμενα όπλα, καπνό ή θερμικό άνθρακα. Το θετικό φιλτράρισμα (positive screening) αναζητά εταιρείες με υψηλότερη ESG επίδοση. Συχνά συνδυάζεται με φιλτράρισμα βάσει διεθνών κανόνων (norms-based screening), δηλαδή έλεγχο συμμόρφωσης με αρχές όπως το Οικουμενικό Σύμφωνο του ΟΗΕ (UN Global Compact) και οι Κατευθυντήριες Γραμμές του ΟΟΣΑ (OECD Guidelines). Δείτε επίσης: Κριτήρια Αποκλεισμού (Exclusion Criteria), Καλύτερος στην Κατηγορία (Best-in-Class), Ενσωμάτωση ESG (ESG Integration).

ηθικοί, κανονιστικοί ή κλιματικοί. Σε ορισμένα χαρτοφυλάκια είναι υποχρεωτικοί λόγω επενδυτικής εντολής (mandate) ή νομοθεσίας· σε άλλα αποτελούν επιλογή επενδυτικής πολιτικής. Η σαφήνεια των κριτηρίων αποκλεισμού είναι κρίσιμη για την αξιοπιστία ενός ESG προϊόντος και για τη συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες ονομασίας και γνωστοποίησης funds. Δείτε επίσης: Φιλτράρισμα ESG (ESG Screening), Κεφάλαια Άρθρου 8 και 9 (Article 8 & 9 Funds), Κατευθυντήριες ESMA για Ονομασίες Funds (ESMA Fund Naming Guidelines).

3. Καλύτερος στην Κατηγορία (Best-in-Class)

5. SFDR - Κανονισμός Γνωστοποιήσεων Βιώσιμης Χρηματοδότησης (Sustainable Finance Disclosure Regulation)

Ορισμός. Η προσέγγιση «καλύτερος στην κατηγορία» επιλέγει τις εταιρείες με την καλύτερη ESG επίδοση εντός κάθε κλάδου, αντί να αποκλείει ολόκληρους κλάδους. Επιτρέπει την έκθεση ακόμη και σε τομείς υψηλών εκπομπών, εφόσον επιλέγονται οι σχετικώς καλύτερες εταιρείες. Είναι μέθοδος σύγκρισης εντός κλάδου, όχι απόλυτη αξιολόγηση βιωσιμότητας. Εφαρμογή. Προτιμάται από επενδυτές που θέλουν διαφοροποίηση και έκθεση στη μετάβαση χωρίς πλήρη αποχώρηση από βιομηχανικούς ή ενεργειακούς κλάδους. Μειώνει τον κίνδυνο συστηματικής υποστάθμισης συγκεκριμένων τομέων (systematic underweight), διατηρώντας ταυτόχρονα ESG πειθαρχία. Η αξιοπιστία της μεθόδου εξαρτάται από την ποιότητα των ESG δεδομένων και από τη σωστή σύγκριση μεταξύ ομοειδών εταιρειών. Δείτε επίσης: Φιλτράρισμα ESG (ESG Screening), Αξιολόγηση ESG (ESG Rating), Πριμ Μετοχών ESG (ESG Equity Premium).

4. Κριτήρια Αποκλεισμού (Exclusion Criteria) Ορισμός. Τα κριτήρια αποκλεισμού είναι αρνητικά φίλτρα, που αφαιρούν συγκεκριμένους κλάδους, εταιρείες ή δραστηριότητες από επενδυτικά χαρτοφυλάκια. Τυπικοί αποκλεισμοί περιλαμβάνουν αμφιλεγόμενα όπλα, καπνό, τυχερά παιχνίδια, θερμικό άνθρακα, νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα και ορισμένες μορφές μη συμβατικής εξόρυξης πετρελαίου. Εφαρμογή. Οι αποκλεισμοί μπορεί να είναι

Ορισμός. Ο SFDR είναι ο ευρωπαϊκός κανονισμός γνωστοποιήσεων βιωσιμότητας για συμμετέχοντες στις χρηματοπιστωτικές αγορές (financial market participants) και χρηματοοικονομικούς συμβούλους. Επιβάλλει δημοσιοποιήσεις σε επίπεδο εταιρείας και προϊόντος για ESG κινδύνους, κύριες αρνητικές επιπτώσεις και χαρακτηριστικά βιωσιμότητας επενδυτικών προϊόντων. Εφαρμογή. Αποτελεί βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής βιώσιμης χρηματοδότησης. Η αγορά τον χρησιμοποιεί μέσω των κεφαλαίων Άρθρου 6, 8 και 9 (Article 6, 8 and 9 funds), παρότι ο ίδιος είναι πλαίσιο γνωστοποίησης και όχι σύστημα πιστοποίησης. Η κατεύθυνση της αναθεώρησης είναι προς σαφέστερες κατηγορίες προϊόντων και λιγότερο ασαφή χρήση ισχυρισμών ESG (ισχυρισμοί ESG). Δείτε επίσης: Κεφάλαια Άρθρου 8 και 9 (Article 8 & 9 Funds), Κύριες Αρνητικές Επιπτώσεις (Principal Adverse Impacts / PAI), Κατευθυντήριες ESMA για Ονομασίες Funds (ESMA Fund Naming Guidelines), Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Η ΜμΕ δεν είναι άμεσα υπόχρεη για SFDR. Αν όμως λαμβάνει χρηματοδότηση από κεφάλαια Άρθρου 8 ή 9, ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια (private equity) ή τράπεζες με βιώσιμα προϊόντα, μπορεί να της ζητηθούν στοιχεία για εκπομπές, εργαζόμενους, διακυβέρνηση ή ευθυγράμμιση με την Ταξινομία της Ε.Ε. Η έγκαιρη οργάνωση

στόχο την επιρροή της εταιρικής συμπεριφοράς. Περιλαμβάνει διάλογο με τη διοίκηση (engagement), ψήφο σε γενικές συνελεύσεις (proxy voting), συντονισμένες ενέργειες με άλλους επενδυτές και, σε ακραίες περιπτώσεις, αποεπένδυση (divestment). Εφαρμογή. Είναι ένας από τους πιο ώριμους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι επενδυτές επηρεάζουν ESG ζητήματα χωρίς να εγκαταλείπουν τη θέση τους. Τα τελευταία χρόνια έχει συνδεθεί ιδιαίτερα με κλιματική εμπλοκή (climate engagement), ψηφοφορίες για το κλίμα (say-on-climate votes) και λογοδοσία διοικητικών συμβουλίων για την κλιματική μετάβαση. Οι κώδικες ενεργής επενδυτικής εποπτείας (Stewardship Codes) και οι διεθνείς αρχές καθοδηγούν τη σχετική πρακτική. Δείτε επίσης: Εμπλοκή ή Αποεπένδυση (Engagement vs Divestment), Ψήφος Μετόχων για ESG (Proxy Voting on ESG), Climate Action 100+, Εμπλοκή Μετόχων (Shareholder Engagement).

ESG δεδομένων βελτιώνει την πρόσβασή της σε χρηματοδότηση.

6. Κεφάλαια Άρθρου 8 και 9 (Article 8 & 9 Funds) Ορισμός. Τα Article 8 και Article 9 δεν είναι επίσημα σήματα πιστοποίησης (labels), αλλά άρθρα γνωστοποίησης του SFDR που η αγορά χρησιμοποιεί de facto ως κατηγορίες ESG προϊόντων. Τα κεφάλαια Άρθρου 8 προωθούν περιβαλλοντικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά. Τα κεφάλαια Άρθρου 9 έχουν τη βιώσιμη επένδυση (sustainable investment) ως κεντρικό επενδυτικό στόχο. Εφαρμογή. Τα κεφάλαια Άρθρου 8 αποκαλούνται συχνά «light green», ενώ τα κεφάλαια Άρθρου 9 «dark green». Μετά τις αυστηρότερες ερμηνείες των ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών, αρκετοί διαχειριστές κεφαλαίων υποβάθμισαν προϊόντα από Article 9 σε Article 8. Αυτό μείωσε τον αριθμό των πιο φιλόδοξων funds, αλλά ενίσχυσε την αξιοπιστία της κατηγορίας. Το κρίσιμο σημείο είναι η συνέπεια μεταξύ ονόματος, στρατηγικής, γνωστοποιήσεων και πραγματικής επενδυτικής πρακτικής. Δείτε επίσης: SFDR, Κύριες Αρνητικές Επιπτώσεις (Principal Adverse Impacts / PAI), Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy), Πράσινη Παραπλάνηση (Greenwashing).

7. Κύριες Αρνητικές Επιπτώσεις (Principal Adverse Impacts / PAI) Ορισμός. Οι κύριες αρνητικές επιπτώσεις είναι δείκτες που καταγράφουν τις αρνητικές επιπτώσεις μιας επένδυσης σε περιβαλλοντικά και κοινωνικά θέματα. Στο πλαίσιο του SFDR περιλαμβάνονται βασικοί υποχρεωτικοί δείκτες για επενδύσεις σε εταιρείες, καθώς και πρόσθετοι δείκτες για κρατικούς εκδότες (sovereigns) και ακίνητα (real estate), όπου σχετίζονται. Καλύπτουν εκπομπές, ορυκτά καύσιμα, βιοποικιλότητα, ανθρώπινα δικαιώματα και ζητήματα ισότητας. Εφαρμογή. Τα PAI λειτουργούν ως πρακτικό εργαλείο ESG ελέγχου δέουσας επιμέλειας (Due diligence ESG) για επενδυτές. Επηρεάζουν τη δόμηση χαρτοφυλακίων, τις απαιτήσεις δεδομένων προς εταιρείες και την αξιολόγηση κινδύνου σε εξαγορές, συγχωνεύσεις και χρηματοδοτήσεις. Είναι ένα από τα σημεία όπου το ευρωπαϊκό πλαίσιο

9. Εμπλοκή ή Αποεπένδυση (Engagement vs Divestment)

βιώσιμης χρηματοδότησης αγγίζει άμεσα την πραγματική οικονομία. Δείτε επίσης: SFDR, Κεφάλαια Άρθρου 8 και 9 (Article 8 & 9 Funds), Εκπομπές Scope 1, 2 και 3 (Scope 1, 2 and 3 Emissions), Ποιότητα ESG Δεδομένων (ESG Data Quality). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Όταν μια ΜμΕ συμμετέχει σε χαρτοφυλάκιο, προμηθευτική αλυσίδα ή επενδυτικό σχήμα που συνδέεται με SFDR, μπορεί να της ζητηθούν στοιχεία για εκπομπές, κατανάλωση ενέργειας, εργασιακές πολιτικές, ισότητα φύλων ή διακυβέρνηση. Η ύπαρξη βασικού ESG αρχείου μειώνει το κόστος ανταπόκρισης.

8. Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship) Ορισμός. Το stewardship είναι η ενεργή άσκηση επενδυτικών δικαιωμάτων από διαχειριστές και ιδιοκτήτες κεφαλαίων με

Ορισμός. Η επιλογή ανάμεσα σε engagement και divestment είναι η επιλογή ανάμεσα στην επιρροή από μέσα και στην αποχώρηση από μια επένδυση. Η εμπλοκή (engagement) διατηρεί τη μετοχή ή την επενδυτική θέση και τη δυνατότητα πίεσης. Η αποεπένδυση (divestment) χάνει αυτή τη φωνή, αλλά στέλνει ισχυρό σήμα στην αγορά και μπορεί να ικανοποιεί ηθικές ή κανονιστικές υποχρεώσεις. Εφαρμογή. Το επιχείρημα υπέρ της εμπλοκής είναι ότι ο επενδυτής μπορεί να πιέσει για αλλαγή. Η αποτελεσματικότητά της, όμως, εξαρτάται από το μέγεθος του επενδυτή, τον χρονικό ορίζοντα και την αξιοπιστία της απειλής αποεπένδυσης. Η αποεπένδυση χρησιμοποιείται όταν η εμπλοκή έχει αποτύχει ή όταν η έκθεση είναι ασύμβατη με την επενδυτική εντολή, όπως σε περιπτώσεις αμφιλεγόμενων όπλων ή υψηλού κλιματικού ρίσκου. Δείτε επίσης: Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship), Παγιδευμένα Περιουσιακά Στοιχεία (Stranded Assets), Climate Action 100+, Θεωρία Καθολικού Ιδιοκτήτη (Universal Owner Theory).

10. Ψήφος Μετόχων για ESG (Proxy Voting on ESG) Ορισμός. Η ψήφος μετόχων για ESG είναι η άσκηση δικαιωμάτων ψήφου από επενδυτές σε γενικές συνελεύσεις για θέματα που συνδέονται με τη βιωσιμότητα. Μπορεί να αφορά σύνθεση διοικητικού συμβουλίου, αμοιβές διοίκησης συνδεδεμένες με ESG στόχους, ψηφοφορίες για το κλίμα (say-on-climate votes) ή προτάσεις μετόχων για κλιματικά και κοινωνικά ζητήματα. Εφαρμογή. Καθοδηγείται συχνά από εταιρείες συμβουλευτικής ψήφου (proxy advisory firms), όπως ISS και Glass Lewis, που εκδίδουν συστάσεις για χιλιάδες γενικές συνελεύσεις. Οι μεγάλοι διαχειριστές κεφαλαίων δημοσιοποιούν ολοένα και περισσότερο τα αρχεία ψήφου τους (voting records), υπό πίεση από asset owners και ρυθμιστές. Αν και αρκετές ESG ψηφοφορίες δεν είναι δεσμευτικές, μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη στρατηγική και τη λογοδοσία μιας εταιρείας. Δείτε επίσης: Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship), Πρόταση Μετόχων για ESG (ESG Shareholder Resolution), Εμπλοκή Μετόχων (Shareholder Engagement).

11. Παγιδευμένα Περιουσιακά Στοιχεία (Stranded Assets) Ορισμός. Τα παγιδευμένα περιουσιακά στοιχεία είναι στοιχεία ενεργητικού που χάνουν αξία πρόωρα, υποαποδίδουν ή μετατρέπονται σε υποχρεώσεις πριν από το αναμενόμενο τέλος της οικονομικής τους ζωής, λόγω ρυθμιστικών, τεχνολογικών ή κλιματικών αλλαγών. Παραδείγματα είναι αποθέματα ορυκτών καυσίμων που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν, μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που αποσύρονται πρόωρα ή ακίνητα χαμηλής ενεργειακής κλάσης. Εφαρμογή. Η έννοια είναι κεντρική για την αποτίμηση κινδύνου στην κλιματική μετάβαση. Επηρεάζει εταιρείες ενέργειας, βιομηχανίας, μεταφορών, ακινήτων και υποδομών. Η λογική του διαθέσιμου προϋπολογισμού άνθρακα (carbon budget) δείχνει ότι μέρος των υφιστάμενων αποθεμάτων και υποδομών μπορεί να μην είναι οικονομικά ή κανονιστικά βιώσιμο σε μια πορεία χαμηλών εκπομπών. Αυτό επηρεάζει αποτιμήσεις, εξαγορές και συγχωνεύσεις (M&A), χρημα-

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

115

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

τοδότηση και στρατηγική κεφαλαιουχικών δαπανών. Δείτε επίσης: Κίνδυνος Μετάβασης (Transition Risk), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), Επίδραση στο Κόστος Κεφαλαίου (Cost of Capital Effect).

12. Συμμαχία Ιδιοκτητών Περιουσιακών Στοιχείων για το Net Zero (Net-Zero Asset Owner Alliance/ NZAOA) Ορισμός. Η Net-Zero Asset Owner Alliance είναι συμμαχία θεσμικών επενδυτών, κυρίως ασφαλιστικών οργανισμών και συνταξιοδοτικών ταμείων, με στόχο την ευθυγράμμιση των χαρτοφυλακίων τους με καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2050. Λειτουργεί με ενδιάμεσους στόχους και δημόσια αναφορά προόδου, δίνοντας έμφαση στη μείωση εκπομπών σε πραγματικούς τομείς της οικονομίας. Εφαρμογή. Η σημασία της δεν περιορίζεται στα ίδια τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία των μελών της. Ως ιδιοκτήτες κεφαλαίων, οι οργανισμοί αυτοί επηρεάζουν τις επενδυτικές εντολές (mandates) που αναθέτουν σε διαχειριστές κεφαλαίων. Έτσι μεταφέρουν τις δεσμεύσεις τους σε ευρύτερα χαρτοφυλάκια. Η NZAOA αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές μπορούν να διαμορφώνουν επενδυτική συμπεριφορά, ενεργή εποπτεία και κλιματικούς στόχους. Δείτε επίσης: Στόχος Καθαρών Μηδενικών Εκπομπών (Net Zero Target), Πρωτοβουλία Διαχειριστών Κεφαλαίων για το Net Zero (NZAMI), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship).

13. Πρωτοβουλία Διαχειριστών Κεφαλαίων για το Net Zero (Net Zero Asset Managers Initiative / NZAMI) Ορισμός. Η Net Zero Asset Managers Initiative είναι πρωτοβουλία διαχειριστών κεφαλαίων που δεσμεύονται να υποστηρίξουν την ευθυγράμμιση μέρους ή του συνόλου των υπό διαχείριση κεφαλαίων τους με τη μετάβαση προς καθαρές μηδενικές εκπομπές. Συνδέεται με τη διαχείριση κλιματικού κινδύνου, τη διαφάνεια, την ενεργή

116

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

επενδυτική εποπτεία και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα των χαρτοφυλακίων. Εφαρμογή. Μετά από περίοδο αναστολής και επανεξέτασης, η πρωτοβουλία επανεκκίνησε το 2026 με αναθεωρημένο πλαίσιο δεσμεύσεων. Η εξέλιξή της αντανακλά τη νέα πραγματικότητα της αγοράς: η διαχείριση κλιματικού κινδύνου παραμένει σημαντική, αλλά η μορφή των συλλογικών δεσμεύσεων έχει γίνει πιο προσεκτική, ιδίως λόγω αντιδράσεων κατά του ESG σε ορισμένες δικαιοδοσίες. Δείτε επίσης: Συμμαχία Ιδιοκτητών Περιουσιακών Στοιχείων για το Net Zero (NZAOA), Στόχος Καθαρών Μηδενικών Εκπομπών (Net Zero Target), Climate Action 100+, Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship).

14. Αρχές Υπεύθυνης Επένδυσης (Principles for Responsible Investment / PRI) Ορισμός. Οι Αρχές Υπεύθυνης Επένδυσης είναι διεθνής πρωτοβουλία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, ιδρυθείσα το 2006, με έξι αρχές υπεύθυνης επένδυσης. Οι υπογράφοντες οργανισμοί (signatories) δεσμεύονται να ενσωματώνουν ESG θέματα στην επενδυτική ανάλυση, στην ιδιοκτησιακή πρακτική, στις γνωστοποιήσεις και στη συνεργασία με άλλους επενδυτές. Εφαρμογή. Η συμμετοχή στο PRI λειτουργεί ως de facto ένδειξη ότι ένας ιδιοκτήτης ή διαχειριστής κεφαλαίων εφαρμόζει υπεύθυνη επενδυτική προσέγγιση. Σε ώριμες αγορές θεωρείται σχεδόν αναμενόμενη για μεγάλους θεσμικούς επενδυτές. Το πλαίσιο αναφοράς του PRI (PRI Reporting Framework) έχει εξελιχθεί σε σημαντικό εργαλείο αξιολόγησης ESG πρακτικών, παρότι η συμμετοχή από μόνη της δεν εγγυάται την ποιότητα εφαρμογής. Δείτε επίσης: Ενσωμάτωση ESG (ESG Integration), Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship), NZAOA, Προτιμήσεις Βιωσιμότητας (Sustainability Preferences).

15. Πράσινη Παραπλάνηση (Greenwashing) Ορισμός. Η πράσινη παραπλάνηση είναι η παραπλανητική παρουσίαση μιας εταιρείας, επένδυσης, προϊόντος ή χρηματοδοτικού μέσου ως πιο πράσινου ή βιώσιμου από όσο πραγματικά είναι. Περιλαμβάνει υπερβο-

λές, παραλείψεις, ασαφείς ισχυρισμούς, επιλεκτική δημοσιοποίηση στοιχείων ή χρήση όρων όπως «πράσινο», «βιώσιμο», «ESG» ή «climate friendly» χωρίς επαρκή τεκμηρίωση. Εφαρμογή. Έχει εξελιχθεί σε κανονιστικό, νομικό και φήμης ρίσκο. Οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν ενισχύσει τον έλεγχο σε ονομασίες επενδυτικών κεφαλαίων και γνωστοποιήσεις, ενώ το ευρωπαϊκό πλαίσιο κατά της παραπλανητικής περιβαλλοντικής επικοινωνίας ενισχύεται μέσω κανόνων για την προστασία των καταναλωτών και την αποφυγή αθέμιτων πρακτικών. Παράλληλα, εμφανίζεται το φαινόμενο της πράσινης σιωπής (greenhushing): η υποχώρηση ή αποφυγή επικοινωνίας βιωσιμότητας από φόβο νομικού ή επικοινωνιακού κινδύνου. Δείτε επίσης: Κατευθυντήριες ESMA για Ονομασίες Funds (ESMA Fund Naming Guidelines), SFDR, Κεφάλαια Άρθρου 8 και 9 (Article 8 & 9 Funds), Κίνδυνος Κλιματικής Δικαστικής Ευθύνης (Climate Litigation Risk). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Μια ΜμΕ που χρησιμοποιεί όρους όπως «πράσινο», «βιώσιμο», «eco» ή «climate friendly» σε προϊόντα, υπηρεσίες ή marketing πρέπει να μπορεί να τους τεκμηριώσει με δεδομένα. Η καλή πρόθεση δεν αρκεί. Η τεκμηρίωση, τα πιστοποιητικά και η σαφής γλώσσα μειώνουν τον κίνδυνο παραπλάνησης.

16. ESG στις Ιδιωτικές Αγορές (ESG in Private Markets) Ορισμός. Το ESG στις ιδιωτικές αγορές αφορά την εφαρμογή περιβαλλοντικών, κοινωνικών και διοικητικών κριτηρίων σε ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια (private equity), κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου (venture capital), επενδύσεις σε υποδομές (infrastructure investment) και ιδιωτική πίστωση (private credit). Διαφέρει από τις εισηγμένες αγορές, επειδή τα δεδομένα είναι λιγότερο διαθέσιμα, η συμμετοχή των επενδυτών συχνά πιο ενεργή και οι χρονικοί ορίζοντες πιο μακροπρόθεσμοι. Εφαρμογή. Η ESG ωρίμανση στις ιδιωτικές αγορές επιταχύνθηκε λόγω των απαιτήσεων των limited partners και των κανονιστικών υποχρεώσεων των διαχειριστών κεφαλαίων. Οι ρήτρες ESG (ESG clauses), οι παράλληλες συμβατικές επιστολές (side letters) και

ο έλεγχος δέουσας επιμέλειας ESG στις εταιρείες χαρτοφυλακίου επηρεάζουν πλέον την επενδυτική απόφαση, τη δημιουργία αξίας και την αποτίμηση κατά την έξοδο. Το ESG δεν είναι απλώς συμμόρφωση, αλλά μέρος του μοντέλου δημιουργίας αξίας (μοντέλο δημιουργίας αξίας). Δείτε επίσης: Απαιτήσεις ESG των Limited Partners (LP ESG Requirements), SFDR, Κύριες Αρνητικές Επιπτώσεις (PAI), Έλεγχος Δέουσας Επιμέλειας ESG (ESG Due Diligence). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Οι ΜμΕ που αναζητούν χρηματοδότηση από ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια (private equity), κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου (venture capital) ή ιδιωτική πίστωση (private credit) πρέπει να γνωρίζουν ότι η δέουσα επιμέλεια ESG αποτελεί πλέον μέρος της επενδυτικής αξιολόγησης. Δεν απαιτείται αναφορά εισηγμένης εταιρείας, αλλά χρειάζονται βασικές πολιτικές, δείκτες, στοιχεία συμμόρφωσης και σαφής εικόνα κινδύνων.

17. Απαιτήσεις ESG των Limited Partners / Συμβατικές Επιστολές LP ESG Requirements / Side Letters Ορισμός. Οι απαιτήσεις ESG των limited partners είναι συμβατικές απαιτήσεις που θέτουν οι επενδυτές ενός fund προς τους διαχειριστές του για δέουσα επιμέλεια ESG, αναφορά, διακυβέρνηση και αποκλεισμούς. Συμφωνούνται είτε στα βασικά έγγραφα του επενδυτικού κεφαλαίου είτε σε παράλληλες συμβατικές επιστολές (side letters) με συγκεκριμένους επενδυτές. Εφαρμογή. Έχουν γίνει συνήθης πρακτική σε δεσμεύσεις θεσμικών επενδυτών σε ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια. Μπορεί να περιλαμβάνουν ερωτηματολόγια ESG, λίστες αποκλεισμών, κλιματική αναφορά, πληροφορίες για ποικιλομορφία (diversity) ή ακόμη και σύνδεση ESG επίδοσης με μεταβλητές αμοιβές διαχειριστών. Επηρεάζουν τη λειτουργία των επενδυτικών κεφαλαίων, την αξιολόγηση των εταιρειών χαρτοφυλακίου και τη σχέση των διαχειριστών με τους επενδυτές τους. Δείτε επίσης: ESG στις Ιδιωτικές Αγορές (ESG in Private Markets), Αρχές Υπεύθυνης Επένδυσης (PRI), Φιλτράρισμα ESG (ESG Screening), Κριτήρια Αποκλεισμού (Exclusion Criteria).

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

117

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ΕΝΟΤΗΤΑ 2 • Sustainable Finance, Banking Risk & Cost of Capital

Χρηματοδότηση, Τραπεζικός Κίνδυνος & Κόστος Κεφαλαίου Η πιο άμεση συνάντηση του ESG με τις κεφαλαιαγορές γίνεται μέσα από τη χρηματοδότηση. Εκεί όπου μια περιβαλλοντική επίδοση, ένας κλιματικός κίνδυνος ή ένας δείκτης διακυβέρνησης παύει να είναι απλή πληροφορία και αρχίζει να επηρεάζει επιτόκια, πιστωτικά περιθώρια, όρους δανεισμού, πρόσβαση σε κεφάλαια και αποτίμηση. Η ενότητα εξετάζει πώς η βιωσιμότητα μετατρέπεται σε χρηματοοικονομική γλώσσα: σε εργαλεία χρηματοδότησης, τραπεζικές μετρικές, εποπτικές απαιτήσεις και κόστος κεφαλαίου. Περιλαμβάνει πράσινα και κοινωνικά ομόλογα, δάνεια και ομόλογα συνδεδεμένα με στόχους βιωσιμότητας, χρηματοδότηση μετάβασης (transition finance), δέσμευση χρήσης κεφαλαίων (use of proceeds) και εξωτερικές γνώμες δευτέρου μέρους (second party opinions). Παράλληλα, παρουσιάζει μετρικές και εποπτικά εργαλεία όπως οι χρηματοδοτούμενες εκπομπές (financed emissions), το PCAF, ο Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού (Green Asset Ratio / GAR), ο Δείκτης Ευθυγράμμισης Τραπεζικού Βιβλίου με την Ταξινομία (BTAR), οι γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 (Pillar 3 ESG disclosures), τα κλιματικά stress tests και η εποπτεία από την ΕΚΤ και την EBA. Δύο εξελίξεις καθορίζουν το περιβάλλον του 2026. Πρώτον, η εφαρμογή του ευρωπαϊκού προτύπου πράσινων ομολόγων (EU Green Bond Standard) αυξάνει τις απαιτήσεις τεκμηρίωσης, ευθυγράμμισης με την Ταξινομία της Ε.Ε. και εξωτερικής επαλήθευσης. Δεύτερον, η ενσωμάτωση του κλιματικού και περιβαλλοντικού κινδύνου στην τραπεζική εποπτεία μετακινεί το ESG από το πεδίο της εικόνας στο πεδίο του κεφαλαίου. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά όπου η ESG επίδοση δεν λειτουργεί πάντα ως πριμ. Σε όλο και περισσότερες περιπτώσεις λειτουργεί ως προϋπόθεση: για χρηματοδότηση, για καλύτερη σχέση με τις τράπεζες, για χαμηλότερο αντιληπτό ρίσκο και για πρόσβαση σε επενδυτές που αξιολογούν τη μετάβαση ως μέρος της οικονομικής ανθεκτικότητας.

1. Επίδραση στο Κόστος Κεφαλαίου (Cost of Capital Effect) Ορισμός. Η επίδραση στο κόστος κεφαλαίου είναι η μεταβολή του κόστους ιδίων κεφαλαί-

118

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

δεδεμένο με ESG (ESG-Linked Spread), Πριμ Κινδύνου Μετάβασης (Transition Risk Premium), Πριμ Πράσινου Ομολόγου (Greenium), Παγιδευμένα Περιουσιακά Στοιχεία (Stranded Assets).

2. Περιθώριο Επιτοκίου συνδεδεμένο με ESG (ESG-Linked Spread)

ων και δανεισμού μιας επιχείρησης λόγω της ESG επίδοσης και της αντίληψης κινδύνου από επενδυτές, αναλυτές και τράπεζες. Μπορεί να εμφανιστεί στο πριμ κινδύνου μετοχών (equity risk premium), στα πιστωτικά περιθώρια (credit spreads), στο σταθμισμένο μέσο κόστος κεφαλαίου (Weighted Average Cost of Capital / WACC) και στις αποτιμήσεις. Εφαρμογή. Είναι η πιο άμεση χρηματοοικονομική έκφραση της ESG λογικής. Εταιρείες με ισχυρό προφίλ διακυβέρνησης, χαμηλότερο κλιματικό ρίσκο ή αξιόπιστα σχέδια μετάβασης μπορούν να θεωρηθούν λιγότερο επισφαλείς. Αντίθετα, εταιρείες με χαμηλή ESG επίδοση, ιδίως σε κλάδους υψηλών εκπομπών, μπορεί να αντιμετωπίσουν ακριβότερο δανεισμό, χαμηλότερες αποτιμήσεις ή αυστηρότερους όρους χρηματοδότησης. Δείτε επίσης: Περιθώριο Επιτοκίου συν-

Ορισμός. Το ESG-linked spread είναι η επιτοκιακή προσαύξηση ή έκπτωση που εφαρμόζεται σε δάνεια ανάλογα με την ESG επίδοση του δανειζομένου. Συνήθως λειτουργεί μέσω πινάκων περιθωρίου επιτοκίου (margin grids), όπου το επιτόκιο μειώνεται ή αυξάνεται ανάλογα με την επίτευξη συγκεκριμένων ESG δεικτών και στόχων. Εφαρμογή. Είναι ένας από τους πιο άμεσους τρόπους με τους οποίους η ESG επίδοση μετατρέπεται σε χρηματοδοτικό αποτέλεσμα. Τα περιθώρια αύξησης ή μείωσης επιτοκίου (step-up / step-down) είναι συνήθως περιορισμένα, αλλά έχουν σημασία ως σήμα αξιοπιστίας και σχέσης με την τράπεζα. Η ποιότητα του μηχανισμού εξαρτάται από δείκτες που είναι ουσιαστικοί, μετρήσιμοι, φιλόδοξοι και επαληθεύσιμοι. Δείτε επίσης: Δάνειο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (SustainabilityLinked Loan), Μηχανισμός KPI/SPT (KPI / SPT Mechanics), Επίδραση στο Κόστος Κεφαλαίου (Cost of Capital Effect). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Μια εμπορική τράπεζα μπορεί να προσφέρει όρους συνδεδεμένους με ESG και σε ΜμΕ δάνεια, με απλοποιημένους δείκτες: ενεργειακή κατανάλωση, ποσοστό γυναικών σε θέσεις ευθύνης, πιστοποιήσεις προμηθευτών ή βασική μείωση εκπομπών. Συχνά η ΜμΕ χρειάζεται να το ζητήσει και να παρουσιάσει καθαρά στοιχεία.

3. Αρχές Βιώσιμων Ομολόγων ICMA (ICMA Sustainable Bond Principles) Ορισμός. Οι Αρχές Βιώσιμων Ομολόγων της ICMA είναι εθελοντικά διεθνή πρότυπα για την έκδοση βιώσιμων ομολόγων. Περιλαμβάνουν τις Αρχές Πράσινων Ομολόγων (Green Bond Principles), τις Αρχές Κοινωνικών Ομολόγων (Social Bond Principles), τις Κατευθυντήριες για Ομόλογα Βιωσιμότητας (Sustainability Bond Guidelines) και τις Αρχές Ομολόγων συνδεδεμένων με Στόχους

Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Bond Principles). Λειτουργούν ως οδηγός καλής πρακτικής για δομή, διαφάνεια, χρήση κεφαλαίων και αναφορά. Εφαρμογή. Παρά τον εθελοντικό χαρακτήρα τους, αποτελούν de facto πρότυπο αγοράς για τις παγκόσμιες εκδόσεις βιώσιμων ομολόγων. Χρησιμοποιούνται από εκδότες, επενδυτές, τράπεζες και παρόχους εξωτερικής γνώμης. Η ICMA τα επικαιροποιεί συχνά, με αυξανόμενη έμφαση στην ποιότητα της αναφοράς, την εξωτερική αξιολόγηση και τη φιλοδοξία των στόχων. Δείτε επίσης: Πράσινο Ομόλογο (Green Bond), Ομόλογο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Bond), Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων (EU Green Bond Standard), Εξωτερική Γνώμη Δευτέρου Μέρους (Second Party Opinion).

4. Πράσινο Ομόλογο (Green Bond) Ορισμός. Το πράσινο ομόλογο είναι ομολογιακό μέσο στο οποίο τα κεφάλαια δεσμεύονται για χρηματοδότηση ή αναχρηματοδότηση επιλέξιμων περιβαλλοντικών έργων. Τέτοια έργα μπορεί να αφορούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακή αποδοτικότητα, καθαρές μεταφορές, διαχείριση νερού, πρόληψη ρύπανσης ή προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Εφαρμογή. Είναι η πιο ώριμη κατηγορία βιώσιμων ομολόγων. Βασίζεται στην αρχή της δέσμευσης χρήσης κεφαλαίων (use of proceeds), δηλαδή στη δέσμευση ότι τα αντληθέντα κεφάλαια θα κατευθυνθούν σε συγκεκριμένες πράσινες δραστηριότητες. Η αξιοπιστία του εξαρτάται από το πλαίσιο έκδοσης, την αναφορά επιπτώσεων (impact reporting), την εξωτερική αξιολόγηση και τη σαφήνεια ως προς το τι θεωρείται επιλέξιμο έργο. Δείτε επίσης: Δέσμευση Χρήσης Κεφαλαίων (Use of Proceeds), Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων (EU Green Bond Standard), Αρχές Βιώσιμων Ομολόγων ICMA (ICMA Sustainable Bond Principles), Πριμ Πράσινου Ομολόγου (Greenium).

5. Κοινωνικά και Βιώσιμα Ομόλογα (Social & Sustainability Bonds) Ορισμός. Τα κοινωνικά ομόλογα (social bonds) χρηματοδοτούν κοινωνικά έργα, όπως πρόσβαση σε υγεία, εκπαίδευση,

πορεία απανθρακοποίησης. Εφαρμογή. Η αγορά ωριμάζει αργά, κυρίως λόγω ερωτημάτων αξιοπιστίας: πότε ένα έργο είναι πραγματική μετάβαση και πότε απλώς συνέχιση της συνήθους δραστηριότητας. Διεθνείς φορείς και ορισμένες δικαιοδοσίες έχουν αναπτύξει πλαίσια μετάβασης για να αποσαφηνίσουν τα κριτήρια. Το εργαλείο είναι κρίσιμο για την πραγματική οικονομία, επειδή η μετάβαση δεν μπορεί να γίνει μόνο μέσα από ήδη πράσινους κλάδους. Δείτε επίσης: Χρηματοδότηση Μετάβασης (Transition Finance), Πράσινο Ομόλογο (Green Bond), Ομόλογο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (SustainabilityLinked Bond), Επενδυτικές Δαπάνες Μετάβασης από Brown σε Green (Brownto-Green Capex).

στέγαση, απασχόληση ή βασικές υπηρεσίες. Τα ομόλογα βιωσιμότητας (sustainability bonds) συνδυάζουν περιβαλλοντικές και κοινωνικές χρήσεις κεφαλαίων σε μία έκδοση, υπό κοινό πλαίσιο και με διακριτή αναφορά ανά κατηγορία. Εφαρμογή. Η αγορά των social bonds επιταχύνθηκε μετά την πανδημία, κυρίως μέσα από εκδόσεις κυβερνήσεων, υπερεθνικών οργανισμών και αναπτυξιακών τραπεζών. Τα sustainability bonds είναι χρήσιμα για εκδότες με ευρύτερο ESG χαρτοφυλάκιο, όπου οι ανάγκες δεν είναι αποκλειστικά περιβαλλοντικές. Δομικά λειτουργούν όπως τα πράσινα ομόλογα, με έμφαση στη διαφάνεια της χρήσης κεφαλαίων. Δείτε επίσης: Πράσινο Ομόλογο (Green Bond), Αρχές Βιώσιμων Ομολόγων ICMA (ICMA Sustainable Bond Principles), Δέσμευση Χρήσης Κεφαλαίων (Use of Proceeds).

9. Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων (EU Green Bond Standard / EU GBS)

6. Μπλε Ομόλογο (Blue Bond) Ορισμός. Το μπλε ομόλογο είναι εξειδικευμένη υποκατηγορία πράσινου ή βιώσιμου ομολόγου, με χρήση κεφαλαίων σε έργα που σχετίζονται με θάλασσες και υδάτινα οικοσυστήματα. Μπορεί να αφορά βιώσιμη αλιεία, προστασία ωκεανών, μείωση πλαστικής ρύπανσης, βιώσιμη ναυτιλία, θαλάσσια βιοποικιλότητα ή παράκτια ανθεκτικότητα. Εφαρμογή. Η κατηγορία παραμένει μικρότερη από τα πράσινα ομόλογα, αλλά αποκτά στρατηγική σημασία λόγω της αυξανόμενης προσοχής στην οικονομία των ωκεανών (ocean economy) και στον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 14. Είναι ιδιαίτερα σημαντική για νησιωτικές οικονομίες, παράκτιες υποδομές, ναυτιλία και αγορές που συνδέονται με θαλάσσιους πόρους. Η αξιοπιστία της εξαρτάται από σαφή ορισμό επιλέξιμων έργων και μετρήσιμο αντίκτυπο. Δείτε επίσης: Πράσινο Ομόλογο (Green Bond), Αρχές Βιώσιμων Ομολόγων ICMA (ICMA Sustainable Bond Principles), Πιστώσεις Βιοποικιλότητας (Biodiversity Credits), Θετικό Αποτύπωμα στη Φύση (NaturePositive).

7. Ομόλογο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Bond / SLB) Ορισμός. Το ομόλογο συνδεδεμένο με

στόχους βιωσιμότητας είναι ομόλογο του οποίου οι χρηματοδοτικοί όροι μεταβάλλονται ανάλογα με την επίτευξη προκαθορισμένων στόχων βιωσιμότητας από τον εκδότη. Σε αντίθεση με τα πράσινα ομόλογα, δεν περιορίζει τη χρήση των κεφαλαίων. Συνδέει το κόστος χρηματοδότησης με τη συνολική ESG επίδοση. Εφαρμογή. Είναι χρήσιμο για εταιρείες που δεν έχουν αμιγώς πράσινες χρήσεις κεφαλαίων, αλλά διαθέτουν σαφή ESG ή transition στρατηγική. Έχει χρησιμοποιηθεί ιδίως από κλάδους δύσκολης απανθρακοποίησης (hard-to-abate sectors). Η αξιοπιστία του εξαρτάται από δείκτες επίδοσης που είναι ουσιαστικοί, φιλόδοξοι και επαληθεύσιμοι. Όταν οι στόχοι είναι εύκολοι ή αδύναμοι, το εργαλείο εκτίθεται σε κίνδυνο πράσινης παραπλάνησης.

Δείτε επίσης: Μηχανισμός KPI/SPT (KPI / SPT Mechanics), Χρηματοδότηση Μετάβασης (Transition Finance), Δάνειο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Loan), Εξωτερική Γνώμη Δευτέρου Μέρους (Second Party Opinion).

8. Ομόλογο Μετάβασης (Transition Bond) Ορισμός. Το ομόλογο μετάβασης είναι ομόλογο που χρηματοδοτεί τη μετάβαση κλάδων υψηλών εκπομπών προς χαμηλότερες εκπομπές. Αφορά τομείς όπως χάλυβας, τσιμέντο, αερομεταφορές, ναυτιλία, ενέργεια και βαριά βιομηχανία. Οι χρήσεις κεφαλαίων μπορεί να μην πληρούν τα αυστηρά κριτήρια ενός πράσινου ομολόγου, αλλά πρέπει να συνδέονται με αξιόπιστη

Ορισμός. Το Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων είναι ευρωπαϊκό εθελοντικό πρότυπο για πράσινα ομόλογα, θεσπισμένο με τον Κανονισμό (EU) 2023/2631 και σε εφαρμογή από τον Δεκέμβριο 2024. Προβλέπει ότι τουλάχιστον 85% των καθαρών εσόδων πρέπει να κατευθύνεται σε δραστηριότητες ευθυγραμμισμένες με την Ταξινομία της Ε.Ε., με περιορισμένο περιθώριο ευελιξίας 15%. Εφαρμογή. Αποτελεί την αυστηρότερη ευρωπαϊκή προδιαγραφή για πράσινα ομόλογα. Εισάγει απαιτήσεις διαφάνειας, αναφοράς κατανομής κεφαλαίων (allocation reporting), αναφοράς επιπτώσεων (impact reporting) και εξωτερικής αξιολόγησης από εξωτερικούς αξιολογητές που υπάγονται στο πλαίσιο της ESMA. Δημιουργεί διάκριση ανάμεσα στα παραδοσιακά green bonds και στις εκδόσεις που μπορούν να χρησιμοποιούν την ονομασία European Green Bond ή EuGB. Δείτε επίσης: Πράσινο Ομόλογο (Green Bond), Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy), Εξωτερική Γνώμη Δευτέρου Μέρους (Second Party Opinion), Αρχές Βιώσιμων Ομολόγων ICMA (ICMA Sustainable Bond Principles).

10. Πράσινο Δάνειο (Green Loan) Ορισμός. Το πράσινο δάνειο είναι δάνειο

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

119

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

12. Εμπορική Χρηματοδότηση συνδεδεμένη με ESG (ESG-Linked Trade Finance)

του οποίου τα κεφάλαια χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για επιλέξιμα περιβαλλοντικά έργα. Δομικά ακολουθεί τη λογική των πράσινων ομολόγων: σαφής χρήση κεφαλαίων, διαφάνεια στη διαχείριση των ποσών και αναφορά για το περιβαλλοντικό αποτέλεσμα. Εφαρμογή. Είναι το τραπεζικό αντίστοιχο του πράσινου ομολόγου και είναι πιο προσβάσιμο σε ΜμΕ και mid-cap επιχειρήσεις που δεν έχουν πρόσβαση στις αγορές ομολόγων. Οι τράπεζες το χρησιμοποιούν για να στηρίξουν τους πράσινους χρηματοδοτικούς στόχους τους και να βελτιώσουν δείκτες όπως ο Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού. Η ποιότητα του πλαισίου επιλεξιμότητας και των αποδεικτικών στοιχείων είναι κρίσιμη. Δείτε επίσης: Δέσμευση Χρήσης Κεφαλαίων (Use of Proceeds), Δάνειο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (SustainabilityLinked Loan), Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού (Green Asset Ratio), Ταξινομία της Ε.Ε.

(EU Taxonomy). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες προσφέρουν green loan γραμμές για ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, φωτοβολταϊκά, ηλεκτρικά οχήματα ή εξοπλισμό εξοικονόμησης ενέργειας. Η ΜμΕ που μπορεί να τεκμηριώσει το έργο της με τεχνικές προδιαγραφές, τιμολόγια και ενεργειακά στοιχεία έχει σαφές πλεονέκτημα.

11. Δάνειο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Loan / SLL) Ορισμός. Το δάνειο συνδεδεμένο με στόχους βιωσιμότητας είναι δάνειο του οποίου το επιτόκιο συνδέεται με την επίτευξη προκαθορισμένων ESG στόχων από τον δανειζόμενο. Σε αντίθεση με το πράσινο δάνειο, δεν περιορίζει τη χρήση των κεφαλαίων. Συνδέει την τιμολόγηση του δανείου με τη συνολική επίδοση της επιχείρησης σε συγκεκριμένους δείκτες βιωσιμότητας. Εφαρμογή. Έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο διαδεδομένα εργαλεία sustainable finance στις τραπεζικές αγορές. Οι στόχοι μπορεί να αφορούν εκπομπές, ενεργειακή απόδοση, diversity, υγεία και ασφάλεια ή ESG rating. Η αξιοπιστία του εργαλείου

120

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

εξαρτάται από τη φιλοδοξία των στόχων, τη σχετικότητά τους με τον κλάδο και την εξωτερική επαλήθευση της επίδοσης. Δείτε επίσης: Περιθώριο Επιτοκίου συνδεδεμένο με ESG (ESG-Linked Spread), Μηχανισμός KPI/SPT (KPI / SPT Mechanics), Πράσινο Δάνειο (Green Loan), Ομόλογο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Bond). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Στα ΜμΕ δάνεια οι στόχοι είναι συνήθως απλούστεροι: ένας έως τρεις δείκτες αντί για πολλά σύνθετα metrics. Μπορεί να αφορούν μείωση κατανάλωσης ενέργειας, βασικές εκπομπές Scope 1 και 2, πιστοποιήσεις, ποσοστό γυναικών σε θέσεις ευθύνης ή βελτίωση ESG αξιολόγησης. Το επιτοκιακό όφελος μπορεί να είναι μικρό, αλλά η σχέση με την τράπεζα ενισχύεται.

Ορισμός. Η εμπορική χρηματοδότηση συνδεδεμένη με ESG αφορά εργαλεία εμπορικής χρηματοδότησης, όπως ενέγγυες πιστώσεις (letters of credit), factoring, χρηματοδότηση εφοδιαστικής αλυσίδας (supply chain financing) και εμπορικά δάνεια, των οποίων οι όροι συνδέονται με την ESG επίδοση του αντισυμβαλλομένου ή με ESG κριτήρια της συναλλαγής. Επεκτείνει τη λογική των βιώσιμων δανείων στο διεθνές εμπόριο. Εφαρμογή. Αναπτύσσεται γρήγορα λόγω της πίεσης στις εφοδιαστικές αλυσίδες, των απαιτήσεων μεγάλων αγοραστών και της ενίσχυσης κανόνων δέουσας επιμέλειας. Μπορεί να προσφέρει καλύτερους όρους σε προμηθευτές που διαθέτουν στοιχεία για εκπομπές, εργασιακές πολιτικές, πιστοποιήσεις ή υπεύθυνη προμήθεια. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για εξαγωγικές επιχειρήσεις. Δείτε επίσης: Δάνειο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (SustainabilityLinked Loan), CSDDD, Κίνδυνος ESG στην Εφοδιαστική Αλυσίδα (Supply Chain ESG Risk), Βιώσιμες Προμήθειες (Sustainable Procurement). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Οι ΜμΕ που λειτουργούν ως προμηθευτές μεγάλων εταιρειών ή εξάγουν σε ευρωπαϊκές αγορές μπορεί να συναντήσουν απαιτήσεις συνδεδεμένες με ESG σε factoring, χρηματοδότηση εφοδιαστικής αλυσίδας ή εμπορική χρηματοδότηση. Βασικά στοιχεία για εκπομπές, εργασιακές πολιτικές, πιστοποιήσεις και προμηθευτές μπορούν να βελτιώσουν τους όρους συνεργασίας.

13. Πράσινη Στεγαστική και Κτιριακή Χρηματοδότηση (Green Mortgage / Building Finance) Ορισμός. Η πράσινη στεγαστική ή κτιριακή χρηματοδότηση αφορά δάνεια με ευνοϊκούς όρους για κτίρια υψηλής ενεργειακής επίδοσης ή για ενεργειακή αναβάθμιση υφιστάμενων ακινήτων. Συνδέεται με ενεργειακά πιστοποιητικά, τεχνικές προδιαγραφές, πρότυπα όπως BREEAM ή LEED και, όπου είναι εφικτό, με κριτήρια της Ταξινομίας της Ε.Ε.

Εφαρμογή. Είναι σημαντική για τις τράπεζες, επειδή τα ακίνητα έχουν μεγάλο βάρος στους ισολογισμούς τους. Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων ενισχύει την πίεση για ανακαινίσεις, ιδίως στα ενεργειακά χειρότερα κτίρια. Η ενεργειακή ποιότητα των ακινήτων γίνεται σταδιακά στοιχείο αξίας, πιστωτικού κινδύνου και δυνατότητας χρηματοδότησης. Δείτε επίσης: Πράσινο Δάνειο (Green Loan), Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy), Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού (Green Asset Ratio), Παγιδευμένα Περιουσιακά Στοιχεία (Stranded Assets). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Μια ΜμΕ με ιδιόκτητο κτίριο, αποθήκη ή παραγωγική εγκατάσταση μπορεί να αξιοποιήσει πράσινη χρηματοδότηση για ενεργειακή αναβάθμιση, φωτοβολταϊκά, αντλίες θερμότητας ή εξοικονόμηση ενέργειας. Η ενεργειακή πιστοποίηση του ακινήτου γίνεται σταδιακά στοιχείο αξίας, κόστους και τραπεζικής αξιολόγησης.

14. Πράσινη Τιτλοποίηση (Green Securitisation) Ορισμός. Η πράσινη τιτλοποίηση είναι η τιτλοποίηση χαρτοφυλακίων πράσινων στοιχείων ενεργητικού, όπως πράσινα στεγαστικά δάνεια, δάνεια ηλεκτρικών οχημάτων, συμβάσεις φωτοβολταϊκών ή άλλα περιβαλλοντικά επιλέξιμα χρηματοδοτικά ανοίγματα. Επιτρέπει τη μετατροπή δανειακών χαρτοφυλακίων σε επενδυτικά προϊόντα με πράσινο χαρακτήρα. Εφαρμογή. Η αγορά παραμένει μικρή αλλά αναπτύσσεται, καθώς οι τράπεζες αναζητούν τρόπους αναχρηματοδότησης και απελευθέρωσης κεφαλαίων για νέα πράσινη χρηματοδότηση. Το EU Green Bond Regulation περιλαμβάνει ειδικές προβλέψεις για τιτλοποιήσεις, αλλά αποκλείει τις συνθετικές τιτλοποιήσεις (synthetic securitisations) από τη χρήση της ονομασίας European Green Bond. Η διαφάνεια των υποκείμενων στοιχείων ενεργητικού (underlying assets) είναι κρίσιμη για την αξιοπιστία. Δείτε επίσης: Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων (EU Green Bond Standard), Πράσινη Στεγαστική και Κτιριακή Χρηματοδότηση (Green Mortgage / Building

Finance), Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού (Green Asset Ratio).

15. Δέσμευση Χρήσης Κεφαλαίων (Use of Proceeds / UoP) Ορισμός. Η δέσμευση χρήσης κεφαλαίων είναι η αρχή σύμφωνα με την οποία τα κεφάλαια από ένα ομόλογο ή δάνειο δεσμεύονται αποκλειστικά για συγκεκριμένες επιλέξιμες χρήσεις. Αποτελεί θεμελιώδη διάκριση ανάμεσα στα πράσινα, κοινωνικά και βιώσιμα ομόλογα από τη μία πλευρά και στα μέσα συνδεδεμένα με στόχους βιωσιμότητας από την άλλη, όπου η χρήση των κεφαλαίων δεν περιορίζεται. Εφαρμογή. Απαιτεί σαφή ορισμό επιλέξιμων έργων, παρακολούθηση των κεφαλαίων και τακτική αναφορά. Σε σοβαρές εκδόσεις υπάρχει εξωτερική αξιολόγηση πριν από την έκδοση και αναφορά μετά τη διάθεση των κεφαλαίων. Η αρχή είναι απλή στη σύλληψη, αλλά απαιτητική στην τεκμηρίωση. Δείτε επίσης: Πράσινο Ομόλογο (Green Bond), Ομόλογο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Bond), Αρχές Βιώσιμων Ομολόγων ICMA (ICMA Sustainable Bond Principles), Εξωτερική Γνώμη Δευτέρου Μέρους (Second Party Opinion). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Στα πράσινα δάνεια προς ΜμΕ η τεκμηρίωση της χρήσης κεφαλαίων είναι συνήθως απλούστερη: τιμολόγια, συμβάσεις, τεχνικές προδιαγραφές και στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το έργο πληροί τα σχετικά κριτήρια. Η ΜμΕ που σχεδιάζει πράσινη χρηματοδότηση πρέπει να οργανώνει τα αποδεικτικά από την αρχή.

16. Μηχανισμός KPI/SPT (KPI / SPT Mechanics) Ορισμός. Ο μηχανισμός KPI/SPT είναι η δομή που καθορίζει πώς λειτουργούν τα χρηματοδοτικά μέσα συνδεδεμένα με στόχους βιωσιμότητας. Οι βασικοί δείκτες επίδοσης (Key Performance Indicators / KPIs) είναι μετρήσιμοι ESG δείκτες, όπως εκπομπές, ενεργειακή ένταση ή ποικιλομορφία. Οι στόχοι επίδοσης βιωσιμότητας (Sustainability Performance Targets / SPTs) είναι οι συγκεκριμένοι στόχοι που πρέπει να επιτευχθούν σε ορισμένες ημερομηνίες αξιολόγησης.

Εφαρμογή. Η ποιότητα ενός δανείου ή ομολόγου συνδεδεμένου με στόχους βιωσιμότητας εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα των KPIs και των SPTs. Οι δείκτες πρέπει να είναι ουσιαστικοί για τον κλάδο, μετρήσιμοι και επαληθεύσιμοι. Οι στόχοι πρέπει να είναι φιλόδοξοι, όχι αυτονόητοι. Η αγορά έχει γίνει αυστηρότερη μετά από περιπτώσεις όπου εύκολοι στόχοι χρησιμοποιήθηκαν ως ESG επίφαση. Δείτε επίσης: Ομόλογο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (SustainabilityLinked Bond), Δάνειο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Loan), Περιθώριο Επιτοκίου συνδεδεμένο με ESG (ESG-Linked Spread).

17. Εξωτερική Γνώμη Δευτέρου Μέρους (Second Party Opinion / SPO) Ορισμός. Η εξωτερική γνώμη δευτέρου μέρους είναι εξωτερική αξιολόγηση από ανεξάρτητο φορέα για την ESG ποιότητα ενός βιώσιμου χρηματοδοτικού μέσου πριν από την έκδοση. Αξιολογεί την ευθυγράμμιση με τις σχετικές αρχές, την αξιοπιστία του πλαισίου, την ουσιαστικότητα των στόχων και τη διαφάνεια της αναφοράς. Εφαρμογή. Έχει γίνει συνήθης πρακτική για σοβαρές εκδόσεις βιώσιμων ομολόγων και συχνά για βιώσιμα δάνεια. Μειώνει το κόστος δέουσας επιμέλειας των επενδυτών και ενισχύει την εμπιστοσύνη στην έκδοση. Στο EU Green Bond Standard, οι εξωτερικοί αξιολογητές υπάγονται σε ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο εποπτείας, με μεταβατικές προβλέψεις κατά την αρχική εφαρμογή. Δείτε επίσης: Πράσινο Ομόλογο (Green Bond), Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων (EU Green Bond Standard), Ομόλογο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Bond), Αρχές Βιώσιμων Ομολόγων ICMA (ICMA Sustainable Bond Principles).

18. Παράγωγα συνδεδεμένα με Βιωσιμότητα (Sustainability-Linked Derivatives) Ορισμός. Τα παράγωγα συνδεδεμένα με βιωσιμότητα είναι παράγωγα χρηματοοικονομικά μέσα, όπως συμβάσεις ανταλλαγής επιτοκίων (interest rate swaps), αντισταθμίσεις συναλλαγματικού κινδύνου (FX hedges) ή cross-currency swaps, των οποί-

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

121

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ων οι όροι συνδέονται με την ESG επίδοση του αντισυμβαλλομένου. Λειτουργούν με λογική παρόμοια με τα δάνεια συνδεδεμένα με στόχους βιωσιμότητας: η επίτευξη στόχων μπορεί να επηρεάσει την τιμολόγηση. Εφαρμογή. Παραμένουν εξειδικευμένη κατηγορία, αλλά έχουν χρησιμοποιηθεί από μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες και μεγάλες επιχειρήσεις που θέλουν να ενσωματώσουν ESG στοιχεία στη συνολική χρηματοδοτική τους δομή. Η ISDA έχει αναπτύξει κατευθύνσεις για KPIs, ώστε να περιοριστεί η ασάφεια. Το εργαλείο έχει ενδιαφέρον, αλλά απαιτεί υψηλή τεχνική ικανότητα και αξιόπιστα δεδομένα. Δείτε επίσης: Δάνειο συνδεδεμένο με Στόχους Βιωσιμότητας (Sustainability-Linked Loan), Μηχανισμός KPI/SPT (KPI / SPT Mechanics), Περιθώριο Επιτοκίου συνδεδεμένο με ESG (ESG-Linked Spread).

19. Χρηματοδότηση Μετάβασης (Transition Finance) Ορισμός. Η χρηματοδότηση μετάβασης στηρίζει επιχειρήσεις και κλάδους υψηλών εκπομπών σε αξιόπιστη πορεία απανθρακοποίησης. Δεν ταυτίζεται με την αμιγώς πράσινη χρηματοδότηση. Καλύπτει το ενδιάμεσο πεδίο όπου χρειάζονται μεγάλα κεφάλαια για να αλλάξουν παραγωγικές διαδικασίες, τεχνολογίες, υποδομές και μοντέλα λειτουργίας. Εφαρμογή. Είναι κρίσιμη για κλάδους δύσκολης απανθρακοποίησης, όπως τσιμέντο, χάλυβας, ναυτιλία, αερομεταφορές και χημική βιομηχανία. Μπορεί να λάβει τη μορφή ομολόγων μετάβασης, δανείων μετάβασης ή κεφαλαίων με σχετική στρατηγική. Το βασικό ζήτημα είναι η αξιοπιστία: η χρηματοδότηση πρέπει να συνδέεται με πραγματικό σχέδιο μετάβασης (transition plan), όχι με γενικές δεσμεύσεις χωρίς ποσοτικούς στόχους. Δείτε επίσης: Ομόλογο Μετάβασης (Transition Bond), Επενδυτικές Δαπάνες Μετάβασης από Brown σε Green (Brownto-Green Capex), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan).

20. Επενδυτικές Δαπάνες Μετάβασης από Brown σε Green (Brown-to-Green Capex) Ορισμός. Brown-to-Green Capex είναι οι

122

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

κεφαλαιουχικές δαπάνες που στοχεύουν στη μετατροπή ρυπογόνων δραστηριοτήτων ή υποδομών σε χαμηλότερων εκπομπών εναλλακτικές. Παραδείγματα είναι η αναβάθμιση βιομηχανικών μονάδων, η μετάβαση σε ηλεκτρικούς στόλους, η χρήση πράσινου υδρογόνου ή η αντικατάσταση ενεργοβόρου εξοπλισμού. Εφαρμογή. Είναι κεντρικός δείκτης σοβαρότητας της μετάβασης. Στις αναφορές ESG και στα σχέδια μετάβασης, το ποσοστό των κεφαλαιουχικών δαπανών που κατευθύνεται σε έργα απανθρακοποίησης δείχνει αν μια εταιρεία μετακινεί πράγματι το επιχειρηματικό της μοντέλο. Οι επενδυτές αναζητούν όχι μόνο στόχους, αλλά και κεφάλαια δεσμευμένα σε έργα που μπορούν να τους υλοποιήσουν. Δείτε επίσης: Χρηματοδότηση Μετάβασης (Transition Finance), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway).

21. Μικτή Χρηματοδότηση (Blended Finance) Ορισμός. Η μικτή χρηματοδότηση συνδυάζει δημόσια, αναπτυξιακά, φιλανθρωπικά ή concessional κεφάλαια με ιδιωτικά κεφάλαια, με στόχο τη μείωση του ρίσκου επενδύσεων σε κλίμα, ανάπτυξη ή υποδομές. Η δημόσια ή αναπτυξιακή συνεισφορά μπορεί να λειτουργήσει ως εγγύηση, μηχανισμός απορρόφησης πρώτων ζημιών ή εργαλείο de-risking. Εφαρμογή. Είναι ιδιαίτερα σημαντική για αναδυόμενες αγορές, όπου πολιτικοί, νομισματικοί ή εκτελεστικοί κίνδυνοι αποτρέπουν ιδιωτικά κεφάλαια. Χρησιμοποιείται από πολυμερείς αναπτυξιακές τράπεζες, αναπτυξιακά ταμεία και κλιματικά ταμεία για να κινητοποιήσει μεγαλύτερες ιδιωτικές ροές. Η πρόκληση είναι να διασφαλίζεται ότι το δημόσιο κεφάλαιο δεν υποκαθιστά, αλλά πραγματικά ενεργοποιεί, ιδιωτική χρηματοδότηση. Δείτε επίσης: Χρηματοδότηση Μετάβασης (Transition Finance), Χρηματοδότηση Προσαρμογής (Adaptation Finance), Κλιματική Χρηματοδότηση (Climate Finance), Πολυμερείς Αναπτυξιακές Τράπεζες (Multilateral Development Banks).

22. Χρηματοδότηση Προσαρμογής (Adaptation Finance)

της παραμένουν διαθέσιμα. Εφαρμογή. Η εξέλιξη της NZBA δείχνει την πολιτική και κανονιστική ένταση γύρω από τις συλλογικές net-zero δεσμεύσεις, ιδίως μετά τις αποχωρήσεις μεγάλων τραπεζών. Παρ’ όλα αυτά, οι τράπεζες εξακολουθούν να χρειάζονται μεθοδολογίες για χρηματοδοτούμενες εκπομπές, transition planning και climate risk management. Η συζήτηση μετακινείται από τις συμμαχίες στις ίδιες τις εσωτερικές διαδικασίες, τα εποπτικά πλαίσια και τη δημοσιοποίηση προόδου. Δείτε επίσης: Χρηματοδοτούμενες Εκπομπές (Financed Emissions), PCAF, Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), Γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 (Pillar 3 ESG Disclosure).

Ορισμός. Η χρηματοδότηση προσαρμογής χρηματοδοτεί μέτρα προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Διαφέρει από τη χρηματοδότηση μείωσης εκπομπών (mitigation finance), που στοχεύει στη μείωση των εκπομπών. Καλύπτει έργα όπως αντιπλημμυρικές υποδομές, ανθεκτική γεωργία, διαχείριση νερού, προστασία παράκτιων ζωνών, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και κλιματική ανθεκτικότητα υποδομών. Εφαρμογή. Το κενό χρηματοδότησης προσαρμογής παραμένει μεγάλο, ιδίως στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Στην Ευρώπη, η ανάγκη αυξάνεται λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων, λειψυδρίας, πυρκαγιών και θερμικού στρες. Η χρηματοδότηση προσαρμογής είναι λιγότερο ώριμη από τη χρηματοδότηση μείωσης εκπομπών, επειδή τα έσοδα και τα οφέλη της είναι συχνά πιο δύσκολο να αποτιμηθούν. Δείτε επίσης: Κλιματική Προσαρμογή (Climate Adaptation), Ομόλογα Καταστροφών (Catastrophe Bonds), Μικτή Χρηματοδότηση (Blended Finance), Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk).

25. Χρηματοδοτούμενες Εκπομπές (Financed Emissions)

23. Ομόλογα Καταστροφών και Ανθεκτικότητας (Catastrophe / Resilience Bonds) Ορισμός. Τα ομόλογα καταστροφών είναι δομημένα χρηματοοικονομικά μέσα που μεταφέρουν κίνδυνο φυσικών καταστροφών από κυβερνήσεις ή ασφαλιστικές σε επενδυτές. Αν συμβεί προκαθορισμένο γεγονός, όπως τυφώνας, σεισμός ή πλημμύρα, οι επενδυτές μπορεί να χάσουν μέρος του κεφαλαίου τους. Τα ομόλογα ανθεκτικότητας συνδέουν τη χρηματοδότηση με προληπτικά μέτρα ανθεκτικότητας. Εφαρμογή. Τα catastrophe bonds χρησιμοποιούνται από κυβερνήσεις, ασφαλιστικούς φορείς και διεθνείς οργανισμούς για κάλυψη μεγάλων καταστροφικών κινδύνων. Με την αύξηση του κενού ασφαλισιμότητας, δηλαδή της απόστασης ανάμεσα στις ζημιές και στην ασφαλιστική κάλυψη, το ενδιαφέρον για τέτοια εργαλεία αυξάνεται. Τα resilience bonds παραμένουν πιο νέα και μικρότερη αγορά, αλλά συνδέονται με τη λογική της πρόληψης.

Δείτε επίσης: Χρηματοδότηση Προσαρμογής (Adaptation Finance), Κενό Ασφαλισιμότητας (Insurability Gap), Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk), Κλιματική Προσαρμογή (Climate Adaptation).

24. Τραπεζικά Πλαίσια Net Zero (Net-Zero Banking Frameworks / πρώην NZBA) Ορισμός. Τα τραπεζικά πλαίσια net zero είναι τα πλαίσια που βοηθούν τις τράπεζες να θέτουν στόχους μείωσης χρηματοδοτούμενων εκπομπών, να οργανώνουν σχέδια μετάβασης και να ευθυγραμμίζουν χαρτοφυλάκια με μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους. Η Net-Zero Banking Alliance, που λειτούργησε ως συμμαχία μελών, έπαψε το 2025 να λειτουργεί ως τέτοια, αλλά η καθοδήγηση και τα εργαλεία

Ορισμός. Οι χρηματοδοτούμενες εκπομπές είναι οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου που συνδέονται με τα δάνεια, τις επενδύσεις ή τα χρηματοδοτικά ανοίγματα μιας τράπεζας, ενός asset manager ή ενός θεσμικού επενδυτή. Για τον χρηματοπιστωτικό τομέα αποτελούν ουσιαστικά τις εκπομπές Scope 3, Κατηγορία 15. Εφαρμογή. Είναι η κεντρική μετρική για το κλιματικό αποτύπωμα τραπεζών και επενδυτών. Μετρώνται συνήθως με τη μεθοδολογία PCAF και συνδέονται με στόχους μείωσης εκπομπών σε επίπεδο χαρτοφυλακίου. Συχνά είναι πολλαπλάσιες των άμεσων εκπομπών μιας τράπεζας, γι’ αυτό και αποτελούν το πραγματικό πεδίο κλιματικής ευθύνης του χρηματοπιστωτικού τομέα. Δείτε επίσης: PCAF, Εκπομπές Scope 1, 2 και 3 (Scope 1, 2 and 3 Emissions), Τραπεζικά Πλαίσια Net Zero (Net-Zero Banking Frameworks), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Μια ΜμΕ που χρηματοδοτείται από τράπεζα μπορεί να περιλαμβάνεται, αναλογικά, στον υπολογισμό των χρηματοδοτούμενων εκπομπών του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, εφόσον το σχετικό δάνειο ή χρηματοδοτικό άνοιγμα εμπίπτει στη μεθοδολογία υπολογισμού. Όταν η επιχείρηση δεν διαθέτει αξιόπιστα στοιχεία για τις δικές της εκπομπές, η τράπεζα μπορεί να χρησιμοποιήσει εκτιμή-

σεις βάσει κλάδου, μεγέθους, οικονομικής δραστηριότητας ή άλλων proxy δεδομένων, τα οποία όμως έχουν χαμηλότερη ποιότητα και μεγαλύτερο περιθώριο αβεβαιότητας. Η βασική μέτρηση εκπομπών από τη ΜμΕ δεν αποτελεί απλώς ζήτημα συμμόρφωσης. Μειώνει την εξάρτηση από γενικές παραδοχές, ενισχύει τη διαφάνεια του χρηματοδοτικού φακέλου και βοηθά την επιχείρηση να συνομιλεί με μεγαλύτερη αξιοπιστία με τράπεζες, επενδυτές και πελάτες.

26. PCAF - Σύμπραξη για τη Λογιστική Άνθρακα στον Χρηματοπιστωτικό Τομέα (Partnership for Carbon Accounting Financials) Ορισμός. Το PCAF είναι διεθνής πρωτοβουλία που ανέπτυξε το Global GHG Accounting and Reporting Standard for the Financial Industry. Παρέχει μεθοδολογία για τον υπολογισμό χρηματοδοτούμενων εκπομπών ανά κατηγορία περιουσιακού στοιχείου, όπως εταιρικά δάνεια, στεγαστικά δάνεια, δάνεια οχημάτων, project finance, εισηγμένες μετοχές και κρατικό χρέος. Εφαρμογή. Έχει υιοθετηθεί ευρέως από τράπεζες και θεσμικούς επενδυτές. Επιτρέπει πιο συνεπή σύγκριση του κλιματικού αποτυπώματος διαφορετικών χαρτοφυλακίων και χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Η μεθοδολογία του συνδέεται με κανονιστικές γνωστοποιήσεις, transition planning και εσωτερικές διαδικασίες διαχείρισης κλιματικού κινδύνου. Δείτε επίσης: Χρηματοδοτούμενες Εκπομπές (Financed Emissions), Τραπεζικά Πλαίσια Net Zero (Net-Zero Banking Frameworks), Εκπομπές Scope 1, 2 και 3 (Scope 1, 2 and 3 Emissions), Γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 (Pillar 3 ESG Disclosure).

27. Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού (Green Asset Ratio / GAR) Ορισμός. Ο Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού είναι δείκτης που μετρά το ποσοστό των τραπεζικών στοιχείων ενεργητικού που χρηματοδοτούν δραστηριότητες ευθυγραμμισμένες με την Ταξινομία της Ε.Ε. Υπολογίζεται ως λόγος των Taxonomy-aligned εκθέσεων προς τις σχετικές επιλέξιμες εκθέσεις και αποτελεί σημαντική τραπεζική

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

123

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ESG γνωστοποίηση. Εφαρμογή. Είναι από τις πιο σημαντικές κανονιστικές ESG μετρικές για τράπεζες στην Ε.Ε. Οι πρώτες δημοσιεύσεις έδειξαν χαμηλά ποσοστά, κυρίως λόγω περιορισμένης διαθεσιμότητας δεδομένων και του στενού πεδίου υπολογισμού. Με την ωρίμανση της CSRD και της Ταξινομίας, ο δείκτης αναμένεται να αποκτήσει μεγαλύτερη συγκρισιμότητα και εποπτική σημασία. Δείτε επίσης: Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy), Δείκτης Ευθυγράμμισης Τραπεζικού Βιβλίου με την Ταξινομία (BTAR), Γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 (Pillar 3 ESG Disclosure).

28. Δείκτης Ευθυγράμμισης Τραπεζικού Βιβλίου με την Ταξινομία (Banking Book Taxonomy Alignment Ratio /BTAR) Ορισμός. Ο BTAR είναι συμπληρωματικός δείκτης του Πράσινου Δείκτη Ενεργητικού που αποτυπώνει την ευθυγράμμιση του τραπεζικού βιβλίου με την Ταξινομία, συμπεριλαμβάνοντας εκθέσεις που δεν καλύπτονται πλήρως από τον βασικό GAR. Αυτό αφορά κυρίως ΜμΕ και μη ευρωπαϊκές εταιρείες που δεν υπόκεινται στις ίδιες απαιτήσεις γνωστοποίησης. Εφαρμογή. Δημιουργήθηκε για να δώσει πιο πλήρη εικόνα της πράσινης τραπεζικής έκθεσης. Επειδή πολλά χαρτοφυλάκια τραπεζών περιλαμβάνουν ΜμΕ ή πελάτες χωρίς πλήρη αναφορά βάσει Ταξινομίας, ο GAR από μόνος του μπορεί να υποτιμά την πραγματική πράσινη χρηματοδότηση. Ο BTAR βασίζεται περισσότερο σε συλλογή πρόσθετων δεδομένων ή εκτιμήσεις. Δείτε επίσης: Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού (Green Asset Ratio), Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy), Γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 (Pillar 3 ESG Disclosure).

29. Εποπτεία Κλιματικού Κινδύνου από την ΕΚΤ (ECB Climate Risk Supervision) Ορισμός. Η εποπτεία κλιματικού κινδύνου από την ΕΚΤ αφορά την ενσωμάτωση κλιματικών και περιβαλλοντικών κινδύνων στις τραπεζικές εποπτικές διαδικασίες. Βασίζεται στον οδηγό της ΕΚΤ για κλιματικούς και περιβαλλοντικούς κινδύνους και έχει ενσωματωθεί σταδιακά στη συνολική

124

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

εποπτική αξιολόγηση των τραπεζών, γνωστή ως SREP. Εφαρμογή. Η ΕΚΤ έχει πραγματοποιήσει κλιματικά stress tests, θεματικές αξιολογήσεις και στοχευμένες εξετάσεις τραπεζικών πρακτικών. Οι τράπεζες καλούνται να ενσωματώνουν κλιματικό και περιβαλλοντικό κίνδυνο στη διακυβέρνηση, στη διαχείριση πιστωτικού κινδύνου, στα σενάρια και στον σχεδιασμό κεφαλαίου. Η κατεύθυνση είναι σαφής: το climate risk δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως CSR θέμα, αλλά ως prudential risk. Δείτε επίσης: Κλιματικό Stress Test (Climate Stress Testing), Κατευθυντήριες EBA για Διαχείριση ESG Κινδύνων (EBA ESG Risk Management Guidelines), Γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 (Pillar 3 ESG Disclosure).

30. Κατευθυντήριες EBA για Διαχείριση ESG Κινδύνων (EBA ESG Risk Management Guidelines) Ορισμός. Οι κατευθυντήριες γραμμές της European Banking Authority για ESG risk management ορίζουν απαιτήσεις για τον εντοπισμό, τη μέτρηση, τη διαχείριση και την παρακολούθηση ESG κινδύνων από τις τράπεζες. Εφαρμόζονται από τον Ιανουάριο 2026, με μεταβατική πρόβλεψη για μικρά και μη σύνθετα ιδρύματα. Εφαρμογή. Συμπληρώνουν το εποπτικό πλαίσιο της ΕΚΤ με πιο τεχνικές απαιτήσεις για διάθεση ανάληψης κινδύνου (risk appetite), διακυβέρνηση, προσαρμοσμένη στον ESG κίνδυνο πιστωτική αξιολόγηση, transition planning και stress testing. Η εφαρμογή τους απαιτεί δεδομένα, μοντέλα, διαδικασίες και σαφή ευθύνη σε επίπεδο διοίκησης. Για τις τράπεζες, το ESG γίνεται μέρος του κανονικού κύκλου διαχείρισης κινδύνων. Δείτε επίσης: Εποπτεία Κλιματικού Κινδύνου από την ΕΚΤ (ECB Climate Risk Supervision), Γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 (Pillar 3 ESG Disclosure), Κλιματικό Stress Test (Climate Stress Testing).

31. Γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 (Pillar 3 ESG Disclosure) Ορισμός. Οι γνωστοποιήσεις ESG Πυλώνα 3 είναι υποχρεωτικές τραπεζικές γνωστοποιήσεις για ESG κινδύνους στο πλαίσιο

της κεφαλαιακής εποπτείας. Καλύπτουν κίνδυνο μετάβασης, φυσικό κλιματικό κίνδυνο, Πράσινο Δείκτη Ενεργητικού, BTAR, χρηματοδοτούμενες εκπομπές και άλλες μετρικές που επιτρέπουν στους επενδυτές και στις εποπτικές αρχές να συγκρίνουν τράπεζες. Εφαρμογή. Αποτελούν από τις πιο αναλυτικές μορφές ESG γνωστοποίησης στην παγκόσμια τραπεζική αγορά. Δημιουργούν πίεση στις τράπεζες να βελτιώσουν την ποιότητα των δεδομένων τους και το ESG προφίλ των χαρτοφυλακίων τους. Η δημοσιοποίηση χαμηλών δεικτών μπορεί να έχει επίπτωση σε επενδυτική αντίληψη, κόστος χρηματοδότησης και εποπτική αξιολόγηση. Δείτε επίσης: Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού (Green Asset Ratio), Χρηματοδοτούμενες Εκπομπές (Financed Emissions), Εποπτεία Κλιματικού Κινδύνου από την ΕΚΤ (ECB Climate Risk Supervision), Κατευθυντήριες EBA για Διαχείριση ESG Κινδύνων (EBA ESG Risk Management Guidelines).

32. Κλιματικό Stress Test (Climate Stress Testing) Ορισμός. Το κλιματικό stress test είναι η συστηματική αξιολόγηση της ανθεκτικότητας τραπεζικών χαρτοφυλακίων υπό διαφορετικά κλιματικά σενάρια. Τα σενάρια μπορεί να εξετάζουν ομαλή μετάβαση (orderly transition), άτακτη μετάβαση (disorderly transition) ή σενάριο υψηλής θέρμανσης (hothouse world), δηλαδή διαφορετικές πορείες μετάβασης και φυσικού κινδύνου. Εφαρμογή. Χρησιμοποιείται από κεντρικές τράπεζες και εποπτικές αρχές για να εντοπιστούν συγκεντρώσεις κινδύνου σε κλάδους, γεωγραφίες και πελάτες. Αν και η άμεση σύνδεση με κεφαλαιακές απαιτήσεις παραμένει υπό εξέλιξη, τα αποτελέσματα επηρεάζουν την εσωτερική αξιολόγηση κεφαλαιακής επάρκειας, την πιστωτική πολιτική, την τιμολόγηση και τις απαιτήσεις δεδομένων από επιχειρήσεις. Δείτε επίσης: Ανάλυση Κλιματικών Σεναρίων (Climate Scenario Analysis), Εποπτεία Κλιματικού Κινδύνου από την ΕΚΤ (ECB Climate Risk Supervision), Κατευθυντήριες EBA για Διαχείριση ESG Κινδύνων (EBA ESG Risk Management Guidelines), Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk).

33. Greenium - Πριμ Πράσινου Ομολόγου Ορισμός. Greenium είναι η χαμηλότερη απόδοση που αποδέχονται οι επενδυτές για ένα πράσινο ομόλογο σε σύγκριση με ένα αντίστοιχο συμβατικό ομόλογο του ίδιου εκδότη. Για τον εκδότη σημαίνει πιθανό όφελος στο κόστος δανεισμού. Για τον επενδυτή σημαίνει ότι πληρώνει premium για την πράσινη ποιότητα ή τη ζήτηση του τίτλου. Εφαρμογή. Το greenium είναι εμπειρικά υπαρκτό αλλά συνήθως μικρό και μεταβλητό. Επηρεάζεται από την ποιότητα του ομολόγου, τη ζήτηση της αγοράς, τη σπανιότητα αντίστοιχων τίτλων και την αξιοπιστία του πλαισίου. Σε ορισμένες περιόδους μπορεί να εξαφανιστεί ή να αντιστραφεί. Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως εγγυημένο όφελος, αλλά ως πιθανό αποτέλεσμα ισχυρής ζήτησης και αξιοπιστίας. Δείτε επίσης: Πράσινο Ομόλογο (Green Bond), Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων (EU Green Bond Standard), Επίδραση στο Κόστος Κεφαλαίου (Cost of Capital Effect).

34. EBITDA προσαρμοσμένο στη Βιωσιμότητα (SustainabilityAdjusted EBITDA) Ορισμός. Το EBITDA προσαρμοσμένο στη βιωσιμότητα είναι χρηματοοικονομική μετρική που επιχειρεί να ενσωματώσει ESG-related προσαρμογές στα λειτουργικά κέρδη. Μπορεί να λαμβάνει υπόψη κόστη μετάβασης, προβλέψεις κλιματικού κινδύνου, κόστη άνθρακα, κεφαλαιουχικές δαπάνες ESG ή άλλα στοιχεία που επηρεάζουν τη μελλοντική οικονομική επίδοση. Εφαρμογή. Δεν είναι τυποποιημένη μετρική και χρησιμοποιείται κυρίως από εξειδικευμένους αναλυτές, fund managers ή εταιρείες που θέλουν να δείξουν την επίδραση της μετάβασης στα οικονομικά τους. Η αξία της βρίσκεται στην προσπάθεια σύνδεσης ESG κινδύνων με χρηματοοικονομικά μεγέθη. Ο κίνδυνος είναι η ασυγκρισιμότητα ή η επιλεκτική προσαρμογή, γι’ αυτό απαιτείται ιδιαίτερη διαφάνεια. Δείτε επίσης: Επίδραση στο Κόστος Κεφαλαίου (Cost of Capital Effect), Πριμ Κινδύνου Μετάβασης (Transition Risk Premium), Κλιματική Αξία σε Κίνδυνο (Climate Value at Risk).

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

125

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 • (Risk Management)

Διαχείριση Κινδύνων Το κλιματικό και ESG ρίσκο έχει γίνει αναπόσπαστο τμήμα της χρηματοοικονομικής διαχείρισης κινδύνων. Δεν λειτουργεί πια ως παράλληλο θέμα βιωσιμότητας, αλλά ως επέκταση των παραδοσιακών κατηγοριών κινδύνου: κινδύνου αγοράς (market risk), πιστωτικού κινδύνου (credit risk), λειτουργικού κινδύνου (operational risk), νομικού κινδύνου και κινδύνου φήμης. Η μετάβαση σε οικονομία χαμηλών εκπομπών, η αύξηση των φυσικών κλιματικών καταστροφών, οι απαιτήσεις των εποπτικών αρχών και η πίεση των επενδυτών έχουν μετατρέψει το ESG risk management σε βασική επιχειρηματική λειτουργία. Η αρχιτεκτονική της διαχείρισης ESG κινδύνων ωρίμασε μετά το 2020. Το πλαίσιο TCFD, που δημοσιεύθηκε το 2017, έδωσε την κοινή δομή για τις κλιματικές γνωστοποιήσεις: διακυβέρνηση, στρατηγική, διαχείριση κινδύνων, δείκτες και στόχοι. Μετά την ολοκλήρωση του έργου της TCFD το 2023, η λογική της ενσωματώθηκε στα διεθνή πρότυπα βιωσιμότητας του ISSB, ιδίως στο IFRS S2 για τις κλιματικές γνωστοποιήσεις. Παράλληλα, οι εποπτικές αρχές έχουν εντάξει τα climate stress tests στην εργαλειοθήκη τους, κυρίως στον τραπεζικό τομέα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις επιχειρήσεις ή δικαιοδοσίες. Η ενότητα ξεκινά με τις βασικές κατηγορίες κινδύνου -κίνδυνο μετάβασης, φυσικό κλιματικό κίνδυνο, κίνδυνο φήμης και κλιματική δικαστική ευθύνη- και περνά στα αναλυτικά εργαλεία, όπως η ανάλυση κλιματικών σεναρίων, η κλιματική αξία σε κίνδυνο και η εσωτερική τιμολόγηση άνθρακα. Στη συνέχεια εξετάζει κινδύνους που διατρέχουν την εφοδιαστική αλυσίδα, τις χρηματοοικονομικές σχέσεις και τους αντισυμβαλλομένους. Κλείνει με έννοιες που διαμορφώνουν τη συζήτηση του 2026: κίνδυνο βιοποικιλότητας, δίκαιη μετάβαση, κλιματικά σημεία καμπής, ακραίο κλιματικό κίνδυνο και μοντελοποίηση φυσικών καταστροφών.

1. Κίνδυνος Μετάβασης (Transition Risk) Ορισμός. Ο κίνδυνος μετάβασης είναι ο χρηματοοικονομικός κίνδυνος που προκύπτει από την κίνηση της οικονομίας

126

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

προς χαμηλότερες εκπομπές άνθρακα. Περιλαμβάνει ρυθμιστικό κίνδυνο, όπως νέους περιορισμούς εκπομπών ή τιμολόγηση άνθρακα· τεχνολογικό κίνδυνο, όταν παλαιές τεχνολογίες αντικαθίστανται· κίνδυνο αγοράς, όταν αλλάζουν οι προτιμήσεις καταναλωτών και πελατών· και κίνδυνο φήμης για επιχειρήσεις με υψηλό κλιματικό αποτύπωμα. Εφαρμογή. Είναι κρίσιμη κατηγορία κινδύνου για κλάδους έντασης άνθρακα, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, τα υλικά, το τσιμέντο, ο χάλυβας και η βαριά βιομηχανία. Η ταχύτητα και ο τρόπος της μετάβασης καθορίζουν την επίπτωση. Μια ομαλή μετάβαση (orderly transition) επιτρέπει προσαρμογή. Μια άτακτη μετάβαση (disorderly transition) δημιουργεί απότομες ανατιμήσεις, ρυθμιστικές πιέσεις και ανατιμολόγηση περιουσιακών στοιχείων. Ο κίνδυνος μετάβασης αξιολογείται μέσω ανάλυσης σεναρίων και stress testing, επηρεάζοντας κατανομή κεφαλαίων, αποτιμήσεις, εξαγορές και πιθανότητα δημιουργίας παγιδευμένων περιουσιακών στοιχείων. Δείτε επίσης: Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk), Πριμ Κινδύνου Μετάβασης (Transition Risk Premium), Παγιδευμένα Περιουσιακά Στοιχεία (Stranded Assets), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway).

2. Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk) Ορισμός. Ο φυσικός κλιματικός κίνδυνος αφορά τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε περιουσιακά στοιχεία, λειτουργίες, υποδομές, πρώτες ύλες και ανθρώπινη εργασία. Διακρίνεται σε οξύ κίνδυνο (acute risk), δηλαδή ακραία γεγονότα όπως πλημμύρες, πυρκαγιές, καύσωνες και καταιγίδες, και χρόνιο κίνδυνο (chronic risk), δηλαδή σταδιακές μεταβολές όπως άνοδος στάθμης θάλασσας, ξηρασία, λειψυδρία ή μετατόπιση βιοκλιματικών ζωνών. Εφαρμογή. Επηρεάζει ιδιαίτερα ακίνητα, υποδομές, τουρισμό, γεωργία, μεταφορές, logistics και εφοδιαστικές αλυσίδες. Σε περιοχές με αυξημένο κίνδυνο πλημμύρας, πυρκαγιάς ή λειψυδρίας, ο φυσικός κλιματικός κίνδυνος συνδέεται με ασφαλισιμότητα, κόστος λειτουργίας, διακοπές παραγωγής

και αποτίμηση ακινήτων. Η μέτρησή του απαιτεί γεωχωρικά δεδομένα, τοπική χαρτογράφηση και κλιματικά μοντέλα υψηλότερης ανάλυσης από τα παραδοσιακά χρηματοοικονομικά εργαλεία. Δείτε επίσης: Κίνδυνος Μετάβασης (Transition Risk), Κενό Ασφαλισιμότητας (Insurability Gap), Κλιματική Προσαρμογή (Climate Adaptation), Μοντελοποίηση Φυσικών Καταστροφών (Natural Catastrophe Modelling). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Μια ΜμΕ πρέπει να εξετάζει αν οι εγκαταστάσεις, οι αποθήκες, οι πρώτες ύλες ή οι βασικοί προμηθευτές της βρίσκονται σε περιοχές με αυξημένο κίνδυνο πλημμύρας, πυρκαγιάς, καύσωνα ή λειψυδρίας. Ακόμη και μια απλή χαρτογράφηση έκθεσης μπορεί να βοηθήσει σε ασφαλιστικές, τραπεζικές και επιχειρησιακές αποφάσεις.

3. Κίνδυνος Φήμης (Reputational Risk) Ορισμός. Ο κίνδυνος φήμης είναι ο κίνδυνος ζημίας στην εμπιστοσύνη που έχουν προς μια εταιρεία οι πελάτες, οι εργαζόμενοι, οι επενδυτές, οι πιστωτές, οι ρυθμιστικές αρχές και η κοινωνία. Στο ESG πλαίσιο, μπορεί να προκύψει από περιβαλλοντική αστοχία, εργασιακό περιστατικό, κρίση διακυβέρνησης, πράσινη παραπλάνηση ή αρνητική δημοσιότητα για πρακτικές της εφοδιαστικής αλυσίδας. Εφαρμογή. Η ψηφιακή και κοινωνική δημόσια σφαίρα κάνει τα ESG περιστατικά ταχύτερα και πιο επιζήμια. Ένα εργατικό ατύχημα σε υπεργολάβο, μια υπόθεση ρύπανσης, μια αστοχία προϊόντος ή μια governance crisis μπορεί να επηρεάσει πωλήσεις, πρόσβαση σε ταλέντο, πελατειακή πίστη, χρηματοδότηση και επενδυτικό ενδιαφέρον. Ο κίνδυνος φήμης δεν αφορά μόνο την εικόνα. Σε πολλές περιπτώσεις μετατρέπεται σε οικονομική αξία που χάνεται. Δείτε επίσης: Πράσινη Παραπλάνηση (Greenwashing), Κίνδυνος Κλιματικής Δικαστικής Ευθύνης (Climate Litigation Risk), Απόκλιση ESG Αξιολογήσεων (ESG Score Divergence).

4. Κίνδυνος Κλιματικής Δικαστικής Ευθύνης (Climate Litigation Risk) Ορισμός. Ο κίνδυνος κλιματικής δικαστικής

ευθύνης αφορά την πιθανότητα αγωγών, διοικητικών προσφυγών ή νομικών διεκδικήσεων εναντίον κρατών, επιχειρήσεων, διοικητικών συμβουλίων ή χρηματοπιστωτικών οργανισμών για κλιματικές πράξεις ή παραλείψεις. Περιλαμβάνει υποθέσεις αδυναμίας μείωσης εκπομπών, παραπλανητικών κλιματικών δηλώσεων, ανεπαρκούς προσαρμογής και παραβίασης καθηκόντων διοίκησης σε σχέση με κλιματικούς κινδύνους. Εφαρμογή. Η κλιματική δικαστική διαμάχη έχει επεκταθεί διεθνώς και περιλαμβάνει πλέον χιλιάδες υποθέσεις. Η νομολογία δεν περιορίζεται στα κράτη, αλλά αγγίζει εταιρείες, ενεργειακούς ομίλους, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, διαφημιστικούς ισχυρισμούς και διοικητικές ευθύνες. Για τις επιχειρήσεις, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο η καταδίκη. Είναι το κόστος υπεράσπισης, η φήμη, η ασφαλιστική κάλυψη, η πίεση στους επενδυτές και η ανάγκη πιο τεκμηριωμένων σχεδίων μετάβασης. Δείτε επίσης: Πράσινη Παραπλάνηση (Greenwashing), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), Κίνδυνος Φήμης (Reputational Risk), Κίνδυνος Δίκαιης Μετάβασης (Just Transition Risk).

5. Ανάλυση Κλιματικών Σεναρίων (Climate Scenario Analysis) Ορισμός. Η ανάλυση κλιματικών σεναρίων είναι ποιοτική και ποσοτική άσκηση, που εξετάζει πώς διαφορετικές κλιματικές πορείες μπορούν να επηρεάσουν τη στρατηγική, τα έσοδα, τα κόστη, τις ταμειακές ροές και την αξία περιουσιακών στοιχείων μιας εταιρείας ή ενός χαρτοφυλακίου. Χρησιμοποιεί σενάρια αναφοράς από οργανισμούς όπως το Δίκτυο για το Πρασίνισμα του Χρηματοπιστωτικού Συστήματος (Network for Greening the Financial System / NGFS), ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (International Energy Agency / IEA) και η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC). Εφαρμογή. Αποτελεί θεμελιώδες εργαλείο της λογικής TCFD και έχει ενσωματωθεί στα διεθνή πρότυπα ISSB και στα ευρωπαϊκά ESRS ως τρόπος αξιολόγησης κλιματικής ανθεκτικότητας, όπου το κλιματικό θέμα είναι ουσιώδες. Τυπικά εξετάζονται σενάρια ομαλής μετάβασης, άτακτης μετάβασης και υψηλής θέρμανσης. Η ποσοτικοποίηση είναι

δύσκολη, επειδή απαιτεί παραδοχές για τιμές άνθρακα, ενεργειακό μίγμα, τεχνολογικές αλλαγές και φυσικές επιπτώσεις. Παρά τις αβεβαιότητες, βοηθά τη διοίκηση να δει όχι μόνο έναν πιθανό κίνδυνο, αλλά διαφορετικές εκδοχές του μέλλοντος. Δείτε επίσης: TCFD, Κλιματικό Stress Test (Climate Stress Testing), Κίνδυνος Μετάβασης (Transition Risk), Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Για ΜμΕ, η πλήρης ποσοτική ανάλυση σεναρίων είναι συνήθως υπερβολικά δαπανηρή. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί απλοποιημένη ποιοτική αξιολόγηση με εργαλεία όπως το SME Climate Hub, το CDP SME questionnaire ή εθνικά templates προσαρμογής. Η ίδια η άσκηση, ακόμη και σε απλή μορφή, βοηθά σε δέουσα επιμέλεια από τράπεζες, πελάτες και επενδυτές.

6. TCFD - Ομάδα Εργασίας για τις Κλιματικές Χρηματοοικονομικές Γνωστοποιήσεις (Task Force on Climate-related Financial Disclosures) Ορισμός. Η TCFD ήταν διεθνής ομάδα εργασίας που ιδρύθηκε από το Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (Financial Stability Board) το 2015, με στόχο τη δημιουργία κοινού πλαισίου γνωστοποίησης κλιματικών χρηματοοικονομικών κινδύνων. Οι συστάσεις της οργανώθηκαν σε τέσσερις πυλώνες: διακυβέρνηση, στρατηγική, διαχείριση κινδύνων, δείκτες και στόχοι. Εφαρμογή. Η TCFD ολοκλήρωσε το έργο της και διαλύθηκε το 2023, ενώ από το 2024 η παρακολούθηση της προόδου στις κλιματικές γνωστοποιήσεις πέρασε στο ISSB. Παρότι δεν λειτουργεί πλέον ως ενεργή ομάδα, παραμένει η αρχιτεκτονική βάση πολλών σύγχρονων πλαισίων, όπως το IFRS S2, τα ESRS και εθνικά κανονιστικά σχήματα. Η σημασία της είναι ότι μετέφερε το κλίμα από την περιβαλλοντική έκθεση στη χρηματοοικονομική ανάλυση. Δείτε επίσης: Πρότυπα ISSB / IFRS S1 & S2, CSRD, ESRS, Ανάλυση Κλιματικών Σεναρίων (Climate Scenario Analysis).

7. Κλιματική Αξία σε Κίνδυνο (Climate Value at Risk / Climate VaR) Ορισμός. Η κλιματική αξία σε κίνδυνο είναι

ποσοτικός δείκτης που εκτιμά την πιθανή χρηματοοικονομική ζημία από κλιματικούς κινδύνους σε συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα. Προσαρμόζει τη λογική της αξίας σε κίνδυνο (Value at Risk / VaR), που χρησιμοποιείται στη διαχείριση κινδύνου αγοράς, σε κλιματικά σενάρια και εκθέσεις. Εφαρμογή. Χρησιμοποιείται από διαχειριστές κεφαλαίων, τράπεζες και ασφαλιστικούς οργανισμούς για να ποσοτικοποιηθεί η έκθεση χαρτοφυλακίων σε κινδύνους μετάβασης και φυσικούς κινδύνους. Η αξία του είναι ότι μετατρέπει πολύπλοκες κλιματικές αβεβαιότητες σε συγκρίσιμη χρηματοοικονομική μετρική. Η αδυναμία του είναι η υψηλή εξάρτηση από μοντέλα, παραδοχές και παρόχους δεδομένων. Διαφορετικές μεθοδολογίες μπορεί να δώσουν σημαντικά διαφορετικά αποτελέσματα. Δείτε επίσης: Κλιματικό Stress Test (Climate Stress Testing), Ανάλυση Κλιματικών Σεναρίων (Climate Scenario Analysis), Ακραίος Κλιματικός Κίνδυνος (Climate Tail Risk).

8. Εσωτερική Τιμολόγηση Άνθρακα (Internal Carbon Pricing) Ορισμός. Η εσωτερική τιμολόγηση άνθρακα είναι μηχανισμός με τον οποίο μια εταιρεία αποδίδει εσωτερική τιμή στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα για να επηρεάσει στρατηγικές και επενδυτικές αποφάσεις. Συνήθως λαμβάνει δύο μορφές: σκιώδη τιμή άνθρακα (shadow price), που χρησιμοποιείται σε αναλύσεις επενδύσεων, και εσωτερικό τέλος άνθρακα (internal fee), που επιβάλλεται σε επιχειρησιακές μονάδες. Εφαρμογή. Λειτουργεί ως εργαλείο προετοιμασίας για μελλοντικές τιμές άνθρακα, κανονιστικές αλλαγές και αγορές δικαιωμάτων εκπομπών. Μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές αποφάσεις για επενδύσεις, ενεργειακές επιλογές, logistics ή προϊόντα. Η αξιοπιστία του εξαρτάται από το ύψος της εσωτερικής τιμής. Αν η τιμή είναι πολύ χαμηλή, λειτουργεί περισσότερο ως συμβολικό εργαλείο παρά ως πραγματικός μηχανισμός αλλαγής συμπεριφοράς. Δείτε επίσης: Πιστώσεις και Αντισταθμίσεις Άνθρακα (Carbon Credits & Offsets), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), CBAM.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

127

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

128

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

9. Κενό Ασφαλισιμότητας (Insurability Gap) Ορισμός. Το κενό ασφαλισιμότητας είναι η απόσταση ανάμεσα στις συνολικές ζημίες από φυσικές ή κλιματικά συνδεόμενες καταστροφές και στις ζημίες που καλύπτονται ασφαλιστικά. Διευρύνεται όταν οι ζημιές αυξάνονται, τα ασφάλιστρα γίνονται ακριβότερα ή οι ασφαλιστικές εταιρείες περιορίζουν την κάλυψη σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Εφαρμογή. Έχει σημαντικές συνέπειες σε ακίνητα, υποδομές, τουρισμό, γεωργία και τοπικές οικονομίες. Σε περιοχές με υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς, πλημμύρας, τυφώνων ή ανόδου στάθμης θάλασσας, η ασφαλιστική κάλυψη μπορεί να γίνει πολύ ακριβή ή μη διαθέσιμη. Αυτό επηρεάζει αποτιμήσεις ακινήτων, δυνατότητα δανεισμού, επενδυτική ελκυστικότητα και δημόσια πολιτική. Δημιουργεί επίσης ζήτηση για παραμετρική ασφάλιση (parametric insurance), ομόλογα καταστροφών και κρατικούς μηχανισμούς προστασίας. Δείτε επίσης: Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk), Ομόλογα Καταστροφών (Catastrophe Bonds), Κλιματική Προσαρμογή (Climate Adaptation), Μοντελοποίηση Φυσικών Καταστροφών (Natural Catastrophe Modelling). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Για μια ΜμΕ, η αύξηση ασφαλίστρων ή η άρνηση κάλυψης σε περιοχές υψηλού κινδύνου μπορεί να επηρεάσει άμεσα το κόστος λειτουργίας και τη δυνατότητα χρηματοδότησης. Η πρόληψη, η τεκμηρίωση μέτρων ανθεκτικότητας και η κλιματική αναβάθμιση εγκαταστάσεων αποκτούν πλέον οικονομική σημασία.

10. Κίνδυνος ESG στην Εφοδιαστική Αλυσίδα (Supply Chain ESG Risk) Ορισμός. Ο κίνδυνος ESG στην εφοδιαστική αλυσίδα είναι ο κίνδυνος που προκύπτει από περιβαλλοντικές, κοινωνικές ή διοικητικές αδυναμίες προμηθευτών, υπεργολάβων και συνεργατών. Μπορεί να αφορά ανθρώπινα δικαιώματα, παιδική ή καταναγκαστική εργασία, υγεία και ασφάλεια, εκπομπές, ρύπανση, παράνομη υλοτομία, αδιαφανή ιδιοκτησιακή δομή ή διαφθορά. Εφαρμογή. Η Οδηγία για τη Δέουσα Επιμέλεια των Επιχειρήσεων ως προς τη

Εφαρμογή. Είναι σημαντικός για τράπεζες, ασφαλιστικές, θεσμικούς επενδυτές και μεγάλες επιχειρήσεις με πολύπλοκα δίκτυα συνεργατών. Ένας αντισυμβαλλόμενος με υψηλό κίνδυνο μετάβασης, ανεπαρκή διακυβέρνηση ή σοβαρή έκθεση σε φυσικούς κινδύνους μπορεί να επηρεάσει pricing, όρια έκθεσης, απαιτήσεις εξασφαλίσεων και διάρκεια συνεργασίας. Η δέουσα επιμέλεια περιλαμβάνει πλέον αξιολόγηση transition plan, κλιματικής έκθεσης και διακυβέρνηση ESG. Δείτε επίσης: Κίνδυνος ESG στην Εφοδιαστική Αλυσίδα (Supply Chain ESG Risk), Εποπτεία Κλιματικού Κινδύνου από την ΕΚΤ (ECB Climate Risk Supervision), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), Αξιολόγηση ESG (ESG Rating).

12. Πριμ Κινδύνου Μετάβασης (Transition Risk Premium)

Βιωσιμότητα (Corporate Sustainability Due Diligence Directive / CSDDD), καθώς και εθνικά πλαίσια όπως ο γερμανικός νόμος για τις εφοδιαστικές αλυσίδες και ο γαλλικός νόμος devoir de vigilance, μετατρέπουν τον κίνδυνο αυτό από εθελοντική πρακτική σε υποχρέωση οργανωμένης δέουσας επιμέλειας για μεγάλες επιχειρήσεις. Οι εταιρείες ζητούν πλέον από προμηθευτές ESG questionnaires, πιστοποιήσεις, δεδομένα εκπομπών και αξιολογήσεις μέσω πλατφορμών όπως EcoVadis ή IntegrityNext. Δείτε επίσης: CSDDD, Κίνδυνος ESG Αντισυμβαλλομένου (Counterparty ESG Risk), Ερωτηματολόγιο ESG Προμηθευτή (Supplier ESG Questionnaire), Πλατφόρμες ESG Αξιολόγησης Εφοδιαστικής Αλυσίδας (Supply Chain ESG Rating Platforms). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Για τη ΜμΕ που λειτουργεί ως προμηθευτής μεγαλύτερων εταιρειών, η ESG ετοιμότητα μπορεί να

είναι κρίσιμη για τη διατήρηση συμβάσεων. Βασικά απαιτούμενα είναι μια τεκμηριωμένη πολιτική ESG, βασικά στοιχεία εκπομπών, δυνατότητα συμπλήρωσης ESG questionnaire και, όπου χρειάζεται, σχετικές πιστοποιήσεις ή αξιολογήσεις.

11. Κίνδυνος ESG Αντισυμβαλλομένου (Counterparty ESG Risk) Ορισμός. Ο κίνδυνος ESG αντισυμβαλλομένου είναι ο κίνδυνος που προκύπτει από ESG αδυναμίες ενός μέρους με το οποίο μια επιχείρηση ή ένας χρηματοπιστωτικός οργανισμός έχει οικονομική σχέση. Μπορεί να αφορά δάνεια, παράγωγα, εμπορικές συμβάσεις, ασφαλιστικές καλύψεις ή μακροχρόνιες συνεργασίες. Επεκτείνει τον παραδοσιακό πιστωτικό κίνδυνο αντισυμβαλλομένου με κλιματικές και ESG παραμέτρους.

Ορισμός. Το πριμ κινδύνου μετάβασης είναι η χρηματοοικονομική προσαύξηση που εφαρμόζει η αγορά σε εταιρείες, κλάδους ή περιουσιακά στοιχεία με υψηλή έκθεση στη μετάβαση. Μπορεί να εμφανιστεί με υψηλότερο πριμ κινδύνου μετοχών (equity risk premium), ευρύτερα πιστωτικά περιθώρια (credit spreads), χαμηλότερους πολλαπλασιαστές αποτίμησης και υψηλότερο κόστος κεφαλαίου. Εφαρμογή. Είναι ιδιαίτερα εμφανές σε κλάδους έντασης άνθρακα, όπως ορυκτά καύσιμα, χαλυβουργία, τσιμέντο και μεταφορές υψηλών εκπομπών. Το μέγεθός του διαφέρει ανά αγορά, ρυθμιστικό περιβάλλον και αξιοπιστία του σχεδίου μετάβασης της κάθε εταιρείας. Όσο περισσότερο οι επενδυτές ενσωματώνουν ESG και κλιματικούς κινδύνους στην αποτίμηση, τόσο περισσότερο ο κίνδυνος μετάβασης μετατρέπεται από ποιοτικό σχόλιο σε ποσοτικοποιήσιμο στοιχείο κόστους κεφαλαίου. Δείτε επίσης: Επίδραση στο Κόστος Κεφαλαίου (Cost of Capital Effect), Κίνδυνος Μετάβασης (Transition Risk), Παγιδευμένα Περιουσιακά Στοιχεία (Stranded Assets), Πριμ Μετοχών ESG (ESG Equity Premium).

13. Κίνδυνος Βιοποικιλότητας και Φύσης (Biodiversity & Nature Risk) Ορισμός. Ο κίνδυνος βιοποικιλότητας και φύσης είναι ο κίνδυνος που προκύπτει

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

129

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

όπου υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα. Επηρεάζει στρατηγικό σχεδιασμό, επενδύσεις, M&A και διαχείριση κινδύνων. Δείτε επίσης: Διπλή Ουσιαστικότητα και Αξιολόγηση (Double Materiality & Assessment), Ανάλυση Κλιματικών Σεναρίων (Climate Scenario Analysis), TCFD, IFRS S1 & S2.

είτε από την εξάρτηση μιας επιχείρησης από φυσικά οικοσυστήματα είτε από τις επιπτώσεις της δραστηριότητάς της σε αυτά. Καλύπτει βιοποικιλότητα, χρήση γης, νερό, εδάφη, επικονίαση, φυσικούς πόρους και οικοσυστημικές υπηρεσίες (ecosystem services). Εφαρμογή. Αναγνωρίζεται πλέον ως συστημικός κίνδυνος, ιδίως για αγροδιατροφή, ποτά, φαρμακοβιομηχανία, εξόρυξη, κατασκευές, τουρισμό και χρηματοπιστωτικό τομέα. Η απώλεια βιοποικιλότητας μπορεί να επηρεάσει ασφάλεια τροφίμων, διαθεσιμότητα νερού, εφοδιαστικές αλυσίδες και κοινωνική άδεια λειτουργίας. Το πλαίσιο TNFD μεταφέρει τη λογική των κλιματικών γνωστοποιήσεων στη φύση, ενώ το Παγκόσμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας Kunming-Montreal ενισχύει την πολιτική πίεση για στόχους φύσης. Δείτε επίσης: TNFD, Φυσικό Κεφάλαιο (Natural Capital), Nature-Positive, Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk).

16. Κλιματικά Σημεία Καμπής (Tipping Points)

14. Κίνδυνος Δίκαιης Μετάβασης (Just Transition Risk) Ορισμός. Ο κίνδυνος δίκαιης μετάβασης είναι ο κίνδυνος κοινωνικής αντίδρασης, νομικής αμφισβήτησης, πολιτικής παρέμβασης ή απώλειας κοινωνικής νομιμοποίησης όταν η μετάβαση σε χαμηλές εκπομπές δεν λαμβάνει υπόψη εργαζομένους, τοπικές κοινότητες και ευάλωτες ομάδες. Αφορά κλάδους, περιοχές και επαγγέλματα που επηρεάζονται άμεσα από την απανθρακοποίηση. Εφαρμογή. Η μετάβαση μπορεί να δημιουργήσει απώλειες θέσεων εργασίας, ανάγκη επανεκπαίδευσης, μεταβολές κόστους ενέργειας και πίεση σε τοπικές οικονομίες. Αν δεν σχεδιαστεί δίκαια, μπορεί να προκαλέσει κοινωνικές αντιδράσεις, καθυστερήσεις έργων, πολιτική αστάθεια και απώλεια εμπιστοσύνης. Ο κίνδυνος αυτός ενσωματώνεται σταδιακά σε social disclosures, ESG αξιολογήσεις και σχέδια μετάβασης, ιδίως για εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε περιοχές εξαρτημένες από ορυκτά καύσιμα ή βαριά βιομηχανία. Δείτε επίσης: Δίκαιη Μετάβαση (Just Transition), Κίνδυνος Μετάβασης (Transition Risk), Κίνδυνος Φήμης (Reputational Risk), Κίνδυνος Κλιματικής Δικαστικής Ευθύνης (Climate Litigation Risk).

130

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

15. Ουσιαστικότητα Κλιματικού Κινδύνου (Climate Risk Materiality) Ορισμός. Η ουσιαστικότητα κλιματικού κινδύνου είναι η εκτίμηση ότι ένας κλιματικός κίνδυνος μπορεί να επηρεάσει ουσιωδώς τη χρηματοοικονομική θέση, τη στρατηγική, τις ταμειακές ροές ή την αξία μιας εταιρείας. Συνδέεται με τη χρηματοοικονομική ουσιαστικότητα (financial materiality), αλλά στο ευρωπαϊκό πλαίσιο συνυπάρχει με την ουσιαστικότητα επιπτώσεων (impact materiality), δηλαδή το πώς η εταιρεία επηρεάζει το περιβάλλον και την κοινωνία. Εφαρμογή. Είναι κεντρική έννοια στις γνωστοποιήσεις IFRS S2 και ESRS E1. Οι εταιρείες καλούνται να εξετάσουν διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες -βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο-, καθώς και διαφορετικά κλιματικά σενάρια. Η διαδικασία συχνά ξεκινά με ποιοτική αξιολόγηση και προχωρά σε ποσοτική ανάλυση

Ορισμός. Τα κλιματικά σημεία καμπής είναι κρίσιμα κατώφλια στα φυσικά συστήματα, πέρα από τα οποία μικρές μεταβολές μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες, μη γραμμικές και συχνά μη αναστρέψιμες αλλαγές. Παραδείγματα είναι η αποδυνάμωση της Ατλαντικής Μεσημβρινής Κυκλοφορίας Ανατροπής (Atlantic Meridional Overturning Circulation / AMOC), η κατάρρευση των πάγων της Δυτικής Ανταρκτικής, η αποσταθεροποίηση του Αμαζονίου και η απόψυξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους (permafrost). Εφαρμογή. Σε χρηματοοικονομικούς όρους, τα tipping points δημιουργούν συστημικό κίνδυνο που είναι δύσκολο να μοντελοποιηθεί με συμβατικές μεθόδους. Δεν ακολουθούν ομαλές, γραμμικές μεταβολές, άρα μπορούν να υποτιμηθούν από παραδοσιακά risk models. Η αναγνώρισή τους ενισχύει τη σημασία της προληπτικής πολιτικής, της ταχύτερης απανθρακοποίησης και της ενσωμάτωσης ακραίων σεναρίων στη διαχείριση κινδύνων. Δείτε επίσης: Ακραίος Κλιματικός Κίνδυνος (Climate Tail Risk), Ανάλυση Κλιματικών Σεναρίων (Climate Scenario Analysis), Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk), Κίνδυνος Βιοποικιλότητας και Φύσης (Biodiversity & Nature Risk).

17. Ακραίος Κλιματικός Κίνδυνος / Κίνδυνος Ουράς (Climate Tail Risk) Ορισμός. Ο ακραίος κλιματικός κίνδυνος, ή κίνδυνος ουράς, αφορά τη ζώνη χαμηλής πιθανότητας αλλά πολύ υψηλής επίπτωσης κλιματικών αποτελεσμάτων. Πρόκειται για γεγονότα ή συνδυασμούς γεγονότων που τα τυπικά χρηματοοικονομικά μοντέλα συχνά υποεκτιμούν. Συνδέεται με σημεία καμπής, αλυσιδωτές αποτυχίες και σύνθετα φαινόμενα όπου πολλαπλοί κλιματικοί

κίνδυνοι αλληλεπιδρούν. Εφαρμογή. Είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη χρηματοοικονομική κατανόηση του κλιματικού ρίσκου. Οι παραδοσιακές κατανομές κινδύνου συχνά υποθέτουν ότι τα ακραία γεγονότα είναι σπάνια και στατιστικά διαχειρίσιμα. Η κλιματική αλλαγή, όμως, μπορεί να αυξήσει τόσο τη συχνότητα όσο και τη σοβαρότητα ακραίων συμβάντων. Για ασφαλιστικές, τράπεζες, επενδυτές και εποπτικές αρχές, αυτό ενισχύει την ανάγκη πιο συντηρητικών παραδοχών, κεφαλαιακών αποθεμάτων και προληπτικών πολιτικών. Δείτε επίσης: Κλιματικά Σημεία Καμπής (Tipping Points), Κλιματική Αξία σε Κίνδυνο (Climate Value at Risk), Μοντελοποίηση Φυσικών Καταστροφών (Natural Catastrophe Modelling), Κλιματικό Stress Test (Climate Stress Testing).

18. Μοντελοποίηση Φυσικών Καταστροφών (Natural Catastrophe Modelling) Ορισμός. Η μοντελοποίηση φυσικών καταστροφών είναι η χρήση στοχαστικών μαθηματικών μοντέλων για την εκτίμηση κινδύνου από γεγονότα όπως τυφώνες, πλημμύρες, σεισμοί, πυρκαγιές και καταιγίδες. Χρησιμοποιείται από ασφαλιστικές, αντασφαλιστικές, επενδυτές, τράπεζες και συμμετέχοντες στις κεφαλαιαγορές για τιμολόγηση κινδύνου, κεφαλαιακή κατανομή και μεταφορά κινδύνου. Εφαρμογή. Αποτελεί βασικό εργαλείο της ασφαλιστικής και αντασφαλιστικής βιομηχανίας για underwriting, pricing και capital management. Με την κλιματική αλλαγή, τα μοντέλα προσαρμόζονται ώστε να λαμβάνουν υπόψη μεταβολές στη συχνότητα και ένταση γεγονότων. Χρησιμοποιούνται επίσης για ομόλογα καταστροφών (catastrophe bonds), παραμετρική ασφάλιση και δημόσια σχήματα χρηματοδότησης κινδύνου καταστροφών. Η ακρίβεια και η διαφάνειά τους είναι κρίσιμες για την ασφαλισιμότητα και την αποτελεσματική μεταφορά κινδύνου. Δείτε επίσης: Ομόλογα Καταστροφών (Catastrophe Bonds), Κενό Ασφαλισιμότητας (Insurability Gap), Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk), Ακραίος Κλιματικός Κίνδυνος (Climate Tail Risk).

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

131

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ΕΝΟΤΗΤΑ 4 • (Data and Reporting)

Δεδομένα και Αναφορά Βιωσιμότητας Τα δεδομένα και η αναφορά βιωσιμότητας αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής κανονιστικής αρχιτεκτονικής που διαμορφώθηκε μετά το 2020. Σε άλλες περιοχές του ESG, η αγορά, οι επενδυτές ή τα εθελοντικά πρότυπα οδηγούν συχνά τις εξελίξεις. Εδώ, όμως, η ευρωπαϊκή νομοθεσία και τα τεχνικά πρότυπα καθορίζουν τι πρέπει να γνωστοποιείται, με ποια μεθοδολογία, σε ποια μορφή και με ποια δυνατότητα ελέγχου. Η ενότητα εξετάζει το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς, όπως η Οδηγία Εταιρικής Αναφοράς Βιωσιμότητας, τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας, η Ταξινομία της Ε.Ε., το πακέτο απλοποίησης Omnibus και η Οδηγία Δέουσας Επιμέλειας για τη Βιωσιμότητα. Στη συνέχεια περνά στα διεθνή και εθελοντικά πρότυπα, όπως τα IFRS S1 και S2 του ISSB, το GRI, τα SASB Standards, το CDP και το TNFD. Ακολουθούν τα τεχνικά εργαλεία γνωστοποίησης, όπως οι εκπομπές Scope 1, 2 και 3 και το εθελοντικό πρότυπο VSME για ΜμΕ. Η ενότητα κλείνει με το πλαίσιο διασφάλισης, δηλαδή το ISSA 5000, τη διάκριση ανάμεσα σε περιορισμένη και εύλογη διασφάλιση και την ετοιμότητα ελέγχου. Η κεντρική μετατόπιση είναι σαφής: τα ESG δεδομένα παύουν να είναι περιγραφική πληροφορία επικοινωνίας και μετατρέπονται σε ελεγχόμενη, συγκρίσιμη και επιχειρησιακά κρίσιμη πληροφορία. Η ποιότητα των δεδομένων, η ιχνηλασιμότητα, η τεκμηρίωση και οι εσωτερικοί έλεγχοι γίνονται πλέον μέρος της ίδιας της αξιοπιστίας μιας εταιρείας.

1. CSRD - Οδηγία Εταιρικής Αναφοράς Βιωσιμότητας (Corporate Sustainability Reporting Directive) Ορισμός. Η CSRD είναι η ευρωπαϊκή οδηγία υποχρεωτικής εταιρικής αναφοράς βιωσιμότητας, η οποία αντικατέστησε την προηγούμενη Οδηγία Μη Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (Non-Financial Reporting Directive / NFRD). Απαιτεί από τις επιχειρήσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της να δημοσιοποιούν αναλυτικές πληροφορίες βιωσιμότητας με βάση τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας (European Sustainability Reporting Standards / ESRS).

132

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

υποχρεώσεις. Το VSME ESRS προσφέρει αναλογικό τρόπο οργάνωσης αυτών των πληροφοριών, χωρίς την πολυπλοκότητα πλήρους αναφορά CSRD.

2. ESRS - Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας (European Sustainability Reporting Standards)

Εφαρμογή. Η CSRD αποτελεί το πιο φιλόδοξο εταιρικό πλαίσιο αναφοράς βιωσιμότητας που έχει θεσπιστεί διεθνώς. Καλύπτει περιβαλλοντικά, κοινωνικά και διοικητικά θέματα: κλίμα, ρύπανση, νερό, βιοποικιλότητα, κυκλική οικονομία, εργαζομένους, εργαζομένους στην αλυσίδα αξίας, κοινότητες, καταναλωτές και επιχειρηματική συμπεριφορά. Μετά το πακέτο απλοποίησης Omnibus, το πεδίο εφαρμογής περιορίστηκε σημαντικά, ιδίως για μεσαίες επιχειρήσεις και εισηγμένες ΜμΕ. Παρ’ όλα αυτά, η CSRD εξακολουθεί να επηρεάζει ευρύτερα την αγορά μέσω των εφοδιαστικών αλυσίδων, των τραπεζών και των επενδυτών. Δείτε επίσης: Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας (ESRS), Πακέτο Απλοποίησης CSRD / Omnibus, Διπλή Ουσιαστικότητα (Double Materiality), VSME ESRS. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Ακόμη και όταν μια ΜμΕ δεν έχει άμεση υποχρέωση αναφοράς βάσει CSRD, μπορεί να κληθεί να παρέχει δεδομένα σε μεγάλους πελάτες, τράπεζες ή επενδυτές που έχουν σχετικές

Ορισμός. Τα ESRS είναι τα τεχνικά πρότυπα που λειτουργοποιούν τη CSRD. Καθορίζουν ποιες πληροφορίες βιωσιμότητας πρέπει να γνωστοποιούνται, πώς αξιολογείται η ουσιαστικότητα και με ποια δομή παρουσιάζονται πολιτικές, δράσεις, στόχοι και δείκτες. Περιλαμβάνουν οριζόντια πρότυπα και θεματικά πρότυπα για περιβάλλον, κοινωνία και διακυβέρνηση. Εφαρμογή. Τα ESRS καθορίζουν τη μορφή, το βάθος και την ποιότητα των εταιρικών γνωστοποιήσεων βιωσιμότητας. Κάθε πρότυπο περιλαμβάνει απαιτήσεις γνωστοποίησης για στρατηγική, πολιτικές, δράσεις, στόχους και μετρικές. Μετά το Omnibus, βρίσκεται σε εξέλιξη η απλοποίηση των ESRS, με στόχο λιγότερα υποχρεωτικά σημεία δεδομένων, μεγαλύτερη σαφήνεια και μείωση του διοικητικού κόστους. Η αρχιτεκτονική των προτύπων, όμως, παραμένει κεντρική για την ευρωπαϊκή αγορά. Δείτε επίσης: CSRD, Πακέτο Απλοποίησης CSRD / Omnibus, Διπλή Ουσιαστικότητα (Double Materiality), Πρότυπα ISSB / IFRS S1 και S2.

3. Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy) Ορισμός. Η Ταξινομία της Ε.Ε. είναι σύστημα ταξινόμησης οικονομικών δραστηριοτήτων που θεωρούνται περιβαλλοντικά βιώσιμες. Καλύπτει έξι περιβαλλοντικούς στόχους: μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, νερό και θαλάσσιους πόρους, κυκλική οικονομία, πρόληψη και έλεγχο ρύπανσης, και βιοποικιλότητα. Μια δραστηριότητα θεωρείται ευθυγραμμισμένη όταν συμβάλλει ουσιωδώς σε έναν στόχο, δεν προκαλεί σημαντική ζημία στους άλλους και πληροί ελάχιστες κοινωνικές εγγυήσεις. Εφαρμογή. Η Ταξινομία λειτουργεί ως κοινή γλώσσα για βιώσιμες επενδύσεις και χρηματοδοτήσεις. Επηρεάζει το Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων, τον SFDR, τις τραπεζικές γνωστοποιήσεις Πυλώνα

3 και τον Πράσινο Δείκτη Ενεργητικού. Η εφαρμογή της είναι τεχνικά απαιτητική, καθώς οι delegated acts περιλαμβάνουν λεπτομερή κριτήρια ανά δραστηριότητα. Στην πράξη, πολλές εταιρείες εμφανίζουν ακόμη χαμηλά ποσοστά ευθυγράμμισης, γεγονός που δείχνει τη δυσκολία μετάβασης από τη φιλοδοξία στη μετρήσιμη βιωσιμότητα. Δείτε επίσης: CSRD, ESRS, Ευρωπαϊκό Πρότυπο Πράσινων Ομολόγων (EU Green Bond Standard), Πράσινος Δείκτης Ενεργητικού (Green Asset Ratio). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Οι ΜμΕ δεν είναι συνήθως υποχρεωμένες να αναφέρουν ευθυγράμμιση με την Ταξινομία. Μπορούν όμως να τη χρησιμοποιήσουν εθελοντικά για να τεκμηριώσουν επιλεξιμότητα σε πράσινη χρηματοδότηση, να ανταποκριθούν σε απαιτήσεις μεγάλων πελατών ή να ενισχύσουν τη θέση τους σε δημόσιες και ιδιωτικές προμήθειες.

4. Πακέτο Απλοποίησης CSRD / Omnibus (CSRD Omnibus Package) Ορισμός. Το πακέτο απλοποίησης Omnibus είναι η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής βιωσιμότητας που προτάθηκε το 2025 και οριστικοποιήθηκε θεσμικά το 2026, με στόχο τη μείωση διοικητικού κόστους και την απλοποίηση των απαιτήσεων για επιχειρήσεις. Επηρεάζει κυρίως τη CSRD, την CSDDD και τα ESRS. Εφαρμογή. Το Omnibus περιορίζει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής της CSRD, ιδίως για μεσαίες επιχειρήσεις και εισηγμένες ΜμΕ, και οδηγεί σε αναθεώρηση των ESRS με λιγότερα σημεία δεδομένων και απλούστερη εφαρμογή. Αντανακλά την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ισορροπήσει ανάμεσα στη βιωσιμότητα, τη συγκρισιμότητα ESG δεδομένων και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Έχει δεχθεί κριτική από φορείς βιωσιμότητας και επενδυτές, αλλά διατηρεί τον βασικό πυρήνα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής: κοινά πρότυπα, διπλή ουσιαστικότητα και ανάγκη αξιόπιστων δεδομένων. Δείτε επίσης: CSRD, ESRS, VSME ESRS, CSDDD.

5. Διπλή Ουσιαστικότητα και Αξιολόγηση (Double Materiality & Assessment) Ορισμός. Η διπλή ουσιαστικότητα είναι η

βασική αναλυτική αρχή της CSRD. Υποχρεώνει την εταιρεία να αξιολογεί δύο διαστάσεις: τη χρηματοοικονομική ουσιαστικότητα, δηλαδή πώς τα ESG ζητήματα επηρεάζουν την αξία, τις ταμειακές ροές και την πρόσβαση σε κεφάλαια, και την ουσιαστικότητα επιπτώσεων, δηλαδή πώς η ίδια η εταιρεία επηρεάζει ανθρώπους, κοινωνία και περιβάλλον. Η αξιολόγηση ουσιαστικότητας είναι η διαδικασία με την οποία προσδιορίζονται τα θέματα που πρέπει να αναφερθούν. Εφαρμογή. Η διπλή ουσιαστικότητα καθορίζει το περιεχόμενο της αναφοράς βιωσιμότητας. Δεν σημαίνει ότι όλες οι εταιρείες αναφέρουν τα πάντα. Σημαίνει ότι πρέπει να τεκμηριώσουν ποια θέματα είναι ουσιώδη και γιατί. Η χρηματοοικονομική ουσιαστικότητα αξιολογεί κινδύνους και ευκαιρίες για την επιχείρηση. Η ουσιαστικότητα επιπτώσεων εξετάζει τη σοβαρότητα, την έκταση και τη δυνατότητα αποκατάστασης των επιπτώσεων. Η ποιότητα αυτής της διαδικασίας επηρεάζει όλη την αναφορά. Δείτε επίσης: CSRD, ESRS, Ουσιαστικότητα Κλιματικού Κινδύνου (Climate Risk Materiality). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Μια ΜμΕ δεν χρειάζεται πλήρη διαδικασία διπλής ουσιαστικότητας όπως μια μεγάλη εταιρεία υπό CSRD. Μπορεί όμως να χρησιμοποιήσει την ίδια λογική σε απλοποιημένη μορφή, εντοπίζοντας τα πέντε έως δέκα πιο κρίσιμα θέματα βιωσιμότητας για τη δραστηριότητά της, τους πελάτες της και τους χρηματοδότες της.

6. CSDDD - Οδηγία Δέουσας Επιμέλειας για τη Βιωσιμότητα (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) Ορισμός. Η CSDDD είναι η ευρωπαϊκή οδηγία που θεσπίζει υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας για μεγάλες επιχειρήσεις σε ζητήματα ανθρώπινων δικαιωμάτων και περιβάλλοντος. Στόχος της είναι οι εταιρείες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής να εντοπίζουν, να προλαμβάνουν, να περιορίζουν και να αντιμετωπίζουν αρνητικές επιπτώσεις στις δραστηριότητές τους και στις αλυσίδες δραστηριοτήτων τους. Εφαρμογή. Μετά το Omnibus, το πεδίο εφαρμογής της CSDDD περιορίστηκε

σημαντικά, με υψηλότερα κατώφλια εφαρμογής και πιο στοχευμένη προσέγγιση στην αλυσίδα δραστηριοτήτων. Η οδηγία εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι μεγάλες εταιρείες επιλέγουν, αξιολογούν και παρακολουθούν προμηθευτές, αλλά η ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι να μειωθεί το υπερβολικό trickle-down effect προς μικρότερες επιχειρήσεις. Στην πράξη, όμως, οι ΜμΕ-προμηθευτές θα συνεχίσουν να λαμβάνουν ερωτηματολόγια, συμβατικές ρήτρες και αιτήματα τεκμηρίωσης από μεγάλους πελάτες. Δείτε επίσης: CSRD, Κίνδυνος ESG στην Εφοδιαστική Αλυσίδα (Supply Chain ESG Risk), Ερωτηματολόγιο ESG Προμηθευτή (Supplier ESG Questionnaire), Βιώσιμες Προμήθειες (Sustainable Procurement). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Οι ΜμΕ που είναι προμηθευτές μεγάλων εταιρειών πρέπει να προετοιμαστούν για βασικές απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας: πολιτικές για εργασιακά και ανθρώπινα δικαιώματα, βασική αξιολόγηση κινδύνων, τεκμηρίωση προμηθευτών, εκπαίδευση εργαζομένων και διαδικασία υποβολής παραπόνων. Η προετοιμασία αυτή βοηθά στη διατήρηση συμβάσεων.

7. TNFD - Ομάδα Εργασίας για τις Χρηματοοικονομικές Γνωστοποιήσεις σχετικά με τη Φύση (Taskforce on Nature-related Financial Disclosures) Ορισμός. Το TNFD είναι διεθνές πλαίσιο γνωστοποίησης κινδύνων, εξαρτήσεων, επιπτώσεων και ευκαιριών που σχετίζονται με τη φύση και τα οικοσυστήματα. Ολοκλήρωσε τις συστάσεις του τον Σεπτέμβριο 2023 και ακολουθεί δομή παρόμοια με την TCFD: διακυβέρνηση, στρατηγική, διαχείριση κινδύνων και επιπτώσεων, δείκτες και στόχοι. Εφαρμογή. Το TNFD λειτουργεί ως «TCFD για τη φύση». Είναι εθελοντικό, αλλά η υιοθέτησή του αυξάνεται και επηρεάζει σταδιακά την κανονιστική και επενδυτική συζήτηση. Χρησιμοποιεί τη μεθοδολογία LEAP, δηλαδή Locate, Evaluate, Assess, Prepare, για να βοηθήσει οργανισμούς να εντοπίζουν πού εξαρτώνται από τη φύση, ποιες επιπτώσεις έχουν, πώς αξιολογούν τους κινδύνους και πώς προετοιμάζουν γνωστοποιήσεις. Συνδέεται άμεσα με τον κίνδυνο βιοποικιλότητας και το Παγκό-

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

133

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

θεμελιώδης για όλα τα κλιματικά πλαίσια αναφοράς. Σε πολλούς κλάδους, οι Scope 3 εκπομπές αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του συνολικού αποτυπώματος, επειδή περιλαμβάνουν πρώτες ύλες, μεταφορές, χρήση πωληθέντων προϊόντων, επιχειρηματικά ταξίδια, μετακίνηση εργαζομένων και χρηματοδοτούμενες εκπομπές. Η μέτρηση Scope 3 είναι δύσκολη λόγω έλλειψης δεδομένων, διαφορετικών μεθοδολογιών και ανάγκης συνεργασίας με προμηθευτές και πελάτες. Δείτε επίσης: PCAF, Χρηματοδοτούμενες Εκπομπές (Financed Emissions), CSRD, Πρότυπα ISSB / IFRS S1 και S2. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Για μια ΜμΕ, οι Scope 1 και 2 εκπομπές είναι σχετικά απλές στη μέτρηση, με βάση λογαριασμούς ενέργειας και καυσίμων. Το Scope 3 είναι πιο δύσκολο και συνήθως δεν χρειάζεται να ξεκινήσει πλήρως από την πρώτη χρονιά. Όμως οι ΜμΕ-προμηθευτές καλούνται όλο και συχνότερα να παρέχουν Scope 1 και 2 δεδομένα σε μεγάλους πελάτες, που τα εντάσσουν στις δικές τους αναφορές Scope 3.

σμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας KunmingMontreal. Δείτε επίσης: CSRD, Πρότυπα ISSB / IFRS S1 και S2, Κίνδυνος Βιοποικιλότητας και Φύσης (Biodiversity & Nature Risk), Φυσικό Κεφάλαιο (Natural Capital).

8. Πρότυπα ISSB / IFRS S1 και S2 (ISSB Standards / IFRS S1 & S2) Ορισμός. Τα IFRS S1 και S2 είναι τα πρώτα διεθνή πρότυπα βιωσιμότητας του International Sustainability Standards Board. Το IFRS S1 ορίζει γενικές απαιτήσεις γνωστοποίησης για κινδύνους και ευκαιρίες βιωσιμότητας που είναι χρήσιμες στους επενδυτές. Το IFRS S2 εξειδικεύεται στις κλιματικές γνωστοποιήσεις και ενσωματώνει τη λογική των συστάσεων TCFD. Εφαρμογή. Τα πρότυπα ISSB επιδιώκουν παγκόσμια συγκρισιμότητα στη βιωσιμότητα, ιδίως από την πλευρά της χρηματοοικονομικής ουσιαστικότητας. Έχουν υιοθετηθεί ή ενσωματώνονται σταδιακά σε εθνικά πλαίσια αρκετών δικαιοδοσιών. Σε σχέση με τα ESRS, η βασική διαφορά είναι ότι τα ISSB εστιάζουν κυρίως στο πώς οι κίνδυνοι και οι ευκαιρίες βιωσιμότητας επηρεάζουν την αξία της επιχείρησης, ενώ το ευρωπαϊκό πλαίσιο χρησιμοποιεί διπλή ουσιαστικότητα. Δείτε επίσης: CSRD, ESRS, TCFD, Εθελοντικά Πρότυπα Αναφοράς (Voluntary Reporting Standards).

9. Εθελοντικά Πρότυπα Αναφοράς (Voluntary Reporting Standards / GRI, SASB, IIRC) Ορισμός. Τα εθελοντικά πρότυπα αναφοράς είναι πλαίσια εταιρικής αναφοράς βιωσιμότητας που προηγήθηκαν των υποχρεωτικών κανονιστικών συστημάτων. Το GRI επικεντρώνεται κυρίως στην ουσιαστικότητα επιπτώσεων. Τα SASB Standards, πλέον ενταγμένα στο IFRS Foundation, εστιάζουν σε χρηματοοικονομικά ουσιώδη θέματα ανά κλάδο. Το IIRC ανέπτυξε το πλαίσιο ολοκληρωμένης αναφοράς (Integrated Reporting Framework). Εφαρμογή. Παρά την άνοδο των υποχρεωτικών πλαισίων, τα εθελοντικά πρότυπα παραμένουν σημαντικά. Οι GRI Standards χρησιμοποιούνται ακόμη ευρέως και έχουν σχέση διαλειτουργικότητας με τα ESRS. Τα SASB Standards τροφοδοτούν τη λογική

134

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

των κλαδικών γνωστοποιήσεων του ISSB. Το Integrated Reporting παραμένει χρήσιμο ως προσέγγιση που συνδέει οικονομική, περιβαλλοντική, κοινωνική και διοικητική πληροφορία σε ενιαία αφήγηση αξίας. Δείτε επίσης: CSRD, ESRS, Πρότυπα ISSB / IFRS S1 και S2, CDP.

10. CDP - Πλατφόρμα Περιβαλλοντικής Γνωστοποίησης (Carbon Disclosure Project) Ορισμός. Το CDP είναι διεθνής μη κερδοσκοπικός οργανισμός και πλατφόρμα περιβαλλοντικής γνωστοποίησης. Συλλέγει δεδομένα από εταιρείες, πόλεις, πολιτείες και περιφέρειες για κλίμα, νερό, δάση, βιοποικιλότητα και πλαστικά. Η πλατφόρμα λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα σε εταιρείες, επενδυτές και αγοραστές που ζητούν συγκρίσιμα περιβαλλοντικά δεδομένα. Εφαρμογή. Το CDP αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα συστήματα συλλογής περιβαλλοντικών δεδομένων διεθνώς. Το CDP score, από A έως D-, χρησιμοποιείται ως

benchmark από επενδυτές και εταιρικούς αγοραστές. Η πλατφόρμα έχει ευθυγραμμιστεί σταδιακά με τη λογική TCFD και ISSB, ενώ για ΜμΕ υπάρχουν απλοποιημένα ερωτηματολόγια και παράλληλα εργαλεία κλιματικής αποτύπωσης, όπως το SME Climate Hub. Δείτε επίσης: TCFD, Πρότυπα ISSB / IFRS S1 και S2, Εκπομπές Scope 1, 2 και 3.

11. Εκπομπές Scope 1, 2 και 3 (Scope 1, 2 and 3 Emissions) Ορισμός. Οι εκπομπές Scope 1, 2 και 3 είναι η βασική κατηγοριοποίηση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου του GHG Protocol. Το Scope 1 αφορά άμεσες εκπομπές από πηγές που ελέγχει η εταιρεία, όπως καύσιμα, καύση ή διαρροές. Το Scope 2 αφορά έμμεσες εκπομπές από αγορασμένη ηλεκτρική ενέργεια, ατμό, θέρμανση ή ψύξη. Το Scope 3 αφορά όλες τις άλλες έμμεσες εκπομπές στην αλυσίδα αξίας, upstream και downstream. Εφαρμογή. Η κατηγοριοποίηση αυτή είναι

12. VSME ESRS - Εθελοντικό Πρότυπο Αναφοράς για ΜμΕ (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs) Ορισμός. Το VSME ESRS είναι εθελοντικό πρότυπο γνωστοποίησης βιωσιμότητας για μη εισηγμένες μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αναπτύχθηκε από την EFRAG. Σχεδιάστηκε ως αναλογικό εργαλείο για επιχειρήσεις που δεν υπάγονται άμεσα στη CSRD, αλλά δέχονται αιτήματα ESG δεδομένων από μεγάλους πελάτες, τράπεζες, επενδυτές ή εμπορικούς εταίρους. Εφαρμογή. Το VSME οργανώνεται σε δύο επίπεδα: το Basic Module, που καλύπτει βασικές πληροφορίες με πιο απλή εφαρμογή, και το Comprehensive Module, που προσθέτει περισσότερα στοιχεία για επιχειρήσεις με μεγαλύτερες ανάγκες ή πιο απαιτητικά ενδιαφερόμενα μέρη. Η πρακτική του αξία είναι ότι βοηθά τη ΜμΕ να απαντά σε πολλαπλά ESG questionnaires με ένα πιο τυποποιημένο πλαίσιο, αντί να χάνει χρόνο σε διαφορετικές μορφές αιτημάτων. Δείτε επίσης: CSRD, ESRS, SFDR, Ερωτηματολόγιο ESG Προμηθευτή (Supplier ESG

Questionnaire). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Το VSME είναι ίσως το πιο χρήσιμο πρακτικό εργαλείο για ΜμΕ που θέλουν να οργανώσουν την ESG πληροφόρησή τους χωρίς υπερβολικό κόστος. Η πρώτη εφαρμογή απαιτεί συγκέντρωση βασικών δεδομένων, πολιτικών και στοιχείων κατανάλωσης. Μετά την πρώτη χρονιά, η ετήσια ενημέρωση γίνεται πιο γρήγορη και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε τράπεζες, πελάτες και επενδυτές.

13. ISSA 5000 - Διεθνές Πρότυπο Διασφάλισης Βιωσιμότητας (International Standard on Sustainability Assurance 5000) Ορισμός. Το ISSA 5000 είναι το πρώτο διεθνές πρότυπο για τη διασφάλιση πληροφοριών βιωσιμότητας, που εκδόθηκε από το International Auditing and Assurance Standards Board. Καλύπτει αναθέσεις περιορισμένης και εύλογης διασφάλισης σε αναφορά βιωσιμότητας και στοχεύει στη δημιουργία κοινής μεθοδολογικής βάσης για ελέγχους ESG δεδομένων. Εφαρμογή. Το ISSA 5000 ισχύει για περιόδους που αρχίζουν στις ή μετά τις 15 Δεκεμβρίου 2026, με δυνατότητα νωρίτερης εφαρμογής όπου επιτρέπεται. Αναμένεται να αποτελέσει βασική διεθνή αναφορά για τη διασφάλιση πληροφοριών βιωσιμότητας, συμπληρώνοντας τις εθνικές και ευρωπαϊκές εξελίξεις. Η σημασία του είναι ότι μετακινεί τα ESG δεδομένα από τη λογική της αυτοδήλωσης στη λογική του ελέγχου, της τεκμηρίωσης και της επαγγελματικής διασφάλισης. Δείτε επίσης: Περιορισμένη και Εύλογη Διασφάλιση (Limited vs Reasonable Assurance), Ετοιμότητα Ελέγχου (Audit Readiness), CSRD, ESRS.

14. Περιορισμένη και Εύλογη Διασφάλιση (Limited vs Reasonable Assurance) Ορισμός. Η περιορισμένη και η εύλογη διασφάλιση είναι δύο επίπεδα εξωτερικού ελέγχου πληροφοριών βιωσιμότητας. Στην περιορισμένη διασφάλιση, ο ελεγκτής διατυπώνει συμπέρασμα χαμηλότερης βεβαιότητας, συνήθως ότι δεν εντοπίστηκε κάτι που να δείχνει ουσιώδη ανακρίβεια.

Στην εύλογη διασφάλιση, ο ελεγκτής παρέχει υψηλότερο επίπεδο βεβαιότητας, πιο κοντά στη λογική του χρηματοοικονομικού ελέγχου. Εφαρμογή. Η CSRD προβλέπει αρχικά περιορισμένη διασφάλιση, με προοπτική μετάβασης σε υψηλότερο επίπεδο όταν το πλαίσιο και η αγορά ωριμάσουν. Η διαφορά μεταξύ των δύο επιπέδων είναι σημαντική σε κόστος, χρόνο και τεκμηρίωση. Η εύλογη διασφάλιση απαιτεί πιο ισχυρά εσωτερικά συστήματα, σαφείς μεθοδολογίες, ελεγκτικά ίχνη και έλεγχο των ισχυρισμών της διοίκησης. Δείτε επίσης: ISSA 5000, Ετοιμότητα Ελέγχου (Audit Readiness), CSRD.

15. Ετοιμότητα Ελέγχου (ESG Audit Readiness) Ορισμός. Η ετοιμότητα ελέγχου είναι η ικανότητα μιας εταιρείας να υποστηρίξει τα ESG δεδομένα, τις μεθοδολογίες και τις γνωστοποιήσεις της σε ανεξάρτητο έλεγχο. Περιλαμβάνει ιχνηλασιμότητα δεδομένων, τεκμηριωμένες μεθοδολογίες, εσωτερικούς ελέγχους στην αναφορά βιωσιμότητας, ελεγκτικά ίχνη και σαφή εποπτεία από τη διοίκηση. Εφαρμογή. Η ετοιμότητα ελέγχου γίνεται κεντρική προτεραιότητα για εταιρείες υπό CSRD και για επιχειρήσεις που παρέχουν κρίσιμα ESG δεδομένα σε πελάτες ή τράπεζες. Δεν αρκεί πλέον να υπάρχει ένας αριθμός σε ένα report. Πρέπει να είναι σαφές από πού προέρχεται, ποιος τον υπολόγισε, ποια μεθοδολογία χρησιμοποιήθηκε και ποια τεκμήρια τον στηρίζουν. Η ετοιμότητα αυτή χτίζεται σταδιακά: πρώτα για περιορισμένη διασφάλιση και στη συνέχεια, όπου απαιτηθεί, για εύλογη διασφάλιση. Δείτε επίσης: ISSA 5000, Περιορισμένη και Εύλογη Διασφάλιση (Limited vs Reasonable Assurance), CSRD. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Για μια ΜμΕ που γνωστοποιεί ESG δεδομένα εθελοντικά μέσω VSME, EcoVadis ή άμεσων αιτημάτων πελατών, οι βασικές αρχές ετοιμότητας ελέγχου αυξάνουν την αξιοπιστία και μειώνουν τον χρόνο ανταπόκρισης. Απλά εργαλεία, όπως αρχεία με πηγές δεδομένων, τεκμηριωμένες διαδικασίες και ετήσιος εσωτερικός έλεγχος, μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

135

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 • (Market Reading)

Ανάγνωση της Αγοράς Η Ενότητα 5 εξετάζει πώς η αγορά διαβάζει την ESG πληροφορία: μέσα από αξιολογήσεις, δείκτες, επενδυτικά πλαίσια, κανόνες ονομασίας επενδυτικών κεφαλαίων, μηχανισμούς μετοχικής πίεσης και πλατφόρμες αξιολόγησης προμηθευτών. Είναι η ενότητα όπου τα ESG δεδομένα μετατρέπονται σε σήματα αγοράς, επηρεάζοντας αποτιμήσεις, επενδυτικές αποφάσεις, πρόσβαση σε κεφάλαια και εμπορικές σχέσεις. Δύο εξελίξεις διαμορφώνουν το πεδίο το 2026. Η πρώτη είναι η αναγνώριση της απόκλισης μεταξύ ESG αξιολογήσεων. Οι διαφορετικές μεθοδολογίες των κύριων παρόχων ESG ratings, όπως MSCI, Morningstar Sustainalytics, S&P Global, ISS ESG και Moody’s, μπορούν να δώσουν διαφορετική εικόνα για την ίδια εταιρεία. Αυτό έχει οδηγήσει στην ευρωπαϊκή ρύθμιση των παρόχων ESG αξιολογήσεων, με στόχο μεγαλύτερη διαφάνεια μεθοδολογίας, διαχείριση συγκρούσεων συμφερόντων και εποπτεία από την ESMA. Η δεύτερη εξέλιξη είναι η μετατόπιση από απλή περιγραφή ESG επίδοσης σε πιο κατευθυντικά πλαίσια αγοράς. Το Πλαίσιο Επενδύσεων Net Zero, οι κατευθυντήριες της ESMA για ονομασίες επενδυτικών κεφαλαίων, οι προτιμήσεις βιωσιμότητας στο MiFID II και οι πλατφόρμες αξιολόγησης προμηθευτών δεν καταγράφουν απλώς πληροφορίες. Διαμορφώνουν συμπεριφορές: ποια προϊόντα μπορούν να πωληθούν ως ESG, ποιες εταιρείες εντάσσονται σε δείκτες, πώς ψηφίζουν οι επενδυτές και ποιοι προμηθευτές παραμένουν ανταγωνιστικοί. Η ενότητα ξεκινά με τις αξιολογήσεις ESG και τους δείκτες, περνά στις επενδυτικές στρατηγικές και στις κανονιστικές υποχρεώσεις, εξετάζει τις θεωρητικές βάσεις της υπεύθυνης επένδυσης και κλείνει με το πεδίο της ESG αξιολόγησης στην εφοδιαστική αλυσίδα. Εκεί, οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις και αγορές μεταφέρουν τη γλώσσα του ESG στους προμηθευτές τους, συχνά με άμεσες συνέπειες για τις ΜμΕ.

1. Αξιολόγηση ESG (ESG Rating) Ορισμός. Η αξιολόγηση ESG είναι συνοπτική αποτίμηση της περιβαλλοντικής, κοινωνικής και διοικητικής επίδοσης μιας εταιρείας, ενός τίτλου ή ενός εκδότη από

136

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

εξειδικευμένο πάροχο αξιολογήσεων. Μπορεί να δίνεται σε αριθμητική βαθμολογία, σε κατηγορική κλίμακα ή σε συνδυασμό επιμέρους δεικτών. Συνθέτει πολλαπλά στοιχεία για το περιβάλλον, την κοινωνία και τη διακυβέρνηση, με μεθοδολογία που διαφέρει σημαντικά ανά πάροχο. Εφαρμογή. Η αξιολόγηση ESG λειτουργεί ως βασική γλώσσα σύγκρισης για επενδυτές, αναλυτές, δείκτες και επενδυτικά κεφάλαια. Χρησιμοποιείται στη διαμόρφωση χαρτοφυλακίων, στην ένταξη σε ESG δείκτες, σε λίστες αποκλεισμού και σε ανάλυση κινδύνου. Έχει επικριθεί για περιορισμένη διαφάνεια, μεθοδολογική ασυνέπεια και πιθανή μεροληψία υπέρ μεγάλων εταιρειών με ισχυρή ικανότητα αναφοράς δεδομένων. Παρά τις αδυναμίες της, παραμένει βασική υποδομή της αγοράς ESG πληροφορίας. Δείτε επίσης: Πάροχοι Αξιολογήσεων ESG (ESG Rating Agencies), Απόκλιση ESG Αξιολογήσεων (ESG Score Divergence), Πριμ Μετοχών ESG (ESG Equity Premium), Στάθμιση βάσει Ουσιαστικότητας (MaterialityWeighted Scoring).

2. Πάροχοι Αξιολογήσεων ESG (ESG Rating Agencies) Ορισμός. Οι πάροχοι αξιολογήσεων ESG είναι εταιρείες που συλλέγουν, αναλύουν και βαθμολογούν ESG δεδομένα επιχειρήσεων ή τίτλων. Στους κύριους διεθνείς παρόχους περιλαμβάνονται οι MSCI, Morningstar Sustainalytics, S&P Global, ISS ESG, Moody’s και FTSE Russell. Συμπληρώνονται από πιο εξειδικευμένους παρόχους, όπως το CDP για περιβαλλοντικά δεδομένα και το GRESB για ακίνητα και υποδομές. Εφαρμογή. Οι πάροχοι αξιολογήσεων ESG έχουν αποκτήσει μεγάλη επιρροή στην αγορά, επειδή τα δεδομένα τους χρησιμοποιούνται σε επενδυτικά κεφάλαια, δείκτες, χαρτοφυλάκια, ενεργή επενδυτική εποπτεία και ανάλυση κινδύνου. Η αγορά έχει γνωρίσει συγκέντρωση μέσω εξαγορών, γεγονός που δημιουργεί ζητήματα ισχύος δεδομένων, κόστους πρόσβασης και μεθοδολογικής εξάρτησης. Με τον ευρωπαϊκό Κανονισμό για τις δραστηριότητες παρόχων ESG αξιολογήσεων, οι πάροχοι που δραστηριοποιούνται στην Ε.Ε. υπόκεινται σε απαιτήσεις διαφάνειας, οργάνωσης και

εποπτείας από την ESMA. Δείτε επίσης: Αξιολόγηση ESG (ESG Rating), Απόκλιση ESG Αξιολογήσεων (ESG Score Divergence), Ένταξη σε ESG Δείκτη (ESG Index Inclusion).

3. Απόκλιση ESG Αξιολογήσεων (ESG Score Divergence) Ορισμός. Η απόκλιση ESG αξιολογήσεων είναι η συστηματική διαφορά μεταξύ των βαθμολογιών που δίνουν διαφορετικοί πάροχοι ESG ratings στην ίδια εταιρεία. Η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία έχει τεκμηριώσει ότι οι ESG αξιολογήσεις εμφανίζουν πολύ χαμηλότερη σύγκλιση σε σχέση με τις πιστοληπτικές αξιολογήσεις. Οι αποκλίσεις προκύπτουν κυρίως από διαφορές στο πεδίο αξιολόγησης, στη μέτρηση και στη στάθμιση των κριτηρίων. Εφαρμογή. Η απόκλιση δημιουργεί πρακτικές δυσκολίες για επενδυτές, εταιρείες και ρυθμιστές. Μια εταιρεία μπορεί να θεωρείται ηγέτιδα εταιρεία ESG από έναν πάροχο και μέτρια ή αδύναμη από άλλον. Αυτό δυσκολεύει τη συγκριτική αξιολόγηση, την επιλογή επενδυτικών κεφαλαίων, τη διαμόρφωση δεικτών και τη σύνδεση ESG επίδοσης με κόστος κεφαλαίου. Η ευρωπαϊκή ρύθμιση των παρόχων αξιολογήσεων ESG στοχεύει ακριβώς στη μεγαλύτερη διαφάνεια μεθοδολογίας, όχι στην επιβολή ενιαίας βαθμολογίας. Δείτε επίσης: Αξιολόγηση ESG (ESG Rating), Πάροχοι Αξιολογήσεων ESG (ESG Rating Agencies), Στάθμιση βάσει Ουσιαστικότητας (Materiality-Weighted Scoring).

4. Στάθμιση βάσει Ουσιαστικότητας (Materiality-Weighted Scoring) Ορισμός. Η στάθμιση βάσει ουσιαστικότητας είναι μεθοδολογική προσέγγιση που δίνει μεγαλύτερο βάρος στα ESG θέματα που είναι οικονομικά ουσιώδη για κάθε κλάδο. Σε αντίθεση με γενικά ESG scores που μπορεί να εφαρμόζουν παρόμοια βάρη σε διαφορετικούς κλάδους, η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει ότι άλλα ESG ζητήματα είναι κρίσιμα για μια τράπεζα, άλλα για μια βιομηχανία τσιμέντου και άλλα για μια εταιρεία τεχνολογίας. Εφαρμογή. Η λογική αυτή συνδέει την ESG ανάλυση με τη θεμελιώδη επενδυτική ανάλυση. Τα SASB Standards έχουν επη-

ρεάσει σημαντικά την κλαδική κατανόηση της χρηματοοικονομικής ουσιαστικότητας. Πολλοί asset managers χρησιμοποιούν πλέον proprietary μοντέλα, στα οποία τα ESG δεδομένα σταθμίζονται ανάλογα με τη σημασία τους για τον κλάδο και για το επιχειρηματικό μοντέλο. Έτσι, το ESG παύει να είναι γενική ηθική κατάταξη και γίνεται εργαλείο οικονομικής ανάλυσης. Δείτε επίσης: Αξιολόγηση ESG (ESG Rating), Εθελοντικά Πρότυπα Αναφοράς (Voluntary Reporting Standards), Επενδύσεις ESG ως Παράγοντας Απόδοσης (ESG Factor Investing).

5. Δυναμική Βελτίωσης ESG (ESG Momentum) Ορισμός. Το ESG momentum είναι επενδυτική προσέγγιση που εξετάζει τη μεταβολή της ESG επίδοσης μιας εταιρείας, όχι μόνο το απόλυτο επίπεδο της βαθμολογίας της. Η βασική ιδέα είναι ότι η αγορά μπορεί να μην έχει αποτιμήσει πλήρως την τροχιά βελτίωσης ή επιδείνωσης μιας εταιρείας, δημιουργώντας ευκαιρίες ή κινδύνους. Εφαρμογή. Η προσέγγιση αυτή χρησιμοποιείται κυρίως από ποσοτικούς διαχειριστές κεφαλαίων και επενδυτές που αναζητούν σήματα βελτίωσης. Διακρίνει ανάμεσα σε ηγέτιδες εταιρείες ESGs και ESG improvers. Οι πρώτοι έχουν ήδη υψηλή επίδοση, ενώ οι δεύτεροι βελτιώνονται γρήγορα και μπορεί να προσφέρουν ενδιαφέρουσα επενδυτική δυναμική. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε αγορές ή κλάδους όπου οι εταιρείες βρίσκονται ακόμη σε φάση μετάβασης. Δείτε επίσης: Επενδύσεις ESG ως Παράγοντας Απόδοσης (ESG Factor Investing), Αξιολόγηση ESG (ESG Rating), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan).

6. Δείκτης ATHEX ESG (ATHEX ESG Index) Ορισμός. Ο Δείκτης ATHEX ESG είναι ο ESG δείκτης του Χρηματιστηρίου Αθηνών, ο οποίος ξεκίνησε το 2021. Παρακολουθεί εισηγμένες εταιρείες που ξεχωρίζουν ως προς την ESG διαφάνεια και τη δημοσιοποίηση στοιχείων με βάση τη μεθοδολογία και τα σχετικά εργαλεία του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Εφαρμογή. Ο δείκτης λειτουργεί ως ορατό

αντιμετωπίζει ESG παραμέτρους ως παράγοντες κινδύνου και απόδοσης, συμπληρωματικά προς παραδοσιακούς επενδυτικούς παράγοντες όπως value, momentum, quality, size και low volatility. Χρησιμοποιεί ESG δεδομένα ως εισροές στη διαμόρφωση χαρτοφυλακίου. Εφαρμογή. Η προσέγγιση έχει αναπτυχθεί κυρίως από ποσοτικούς διαχειριστές κεφαλαίων και μεγάλα asset management houses. Επιτρέπει την ενσωμάτωση ESG πληροφορίας σε μοντέλα κινδύνου, αναμενόμενης απόδοσης και κατανομής τίτλων. Η αξία της είναι ότι μεταφέρει το ESG από τη γενική αξιολόγηση συμμόρφωσης σε χρηματοοικονομικό εργαλείο. Η αδυναμία της είναι ότι εξαρτάται έντονα από την ποιότητα των δεδομένων και από την υπόθεση ότι ESG σήματα μπορούν να μεταφραστούν σταθερά σε επενδυτικό αποτέλεσμα. Δείτε επίσης: Δυναμική Βελτίωσης ESG (ESG Momentum), Στάθμιση βάσει Ουσιαστικότητας (Materiality-Weighted Scoring), Πριμ Μετοχών ESG (ESG Equity Premium).

σημείο αναφοράς για την ελληνική εισηγμένη αγορά. Η ένταξη σε αυτόν μπορεί να ενισχύσει την προβολή μιας εταιρείας σε επενδυτές που παρακολουθούν ESG κριτήρια. Δεν πρέπει όμως να διαβάζεται ως πλήρης αξιολόγηση βιωσιμότητας με την έννοια ενός διεθνούς ESG rating. Είναι κυρίως δείκτης αγοράς που συνδέεται με τη διαφάνεια, τη δημοσιοποίηση και την υιοθέτηση ESG πρακτικών από εισηγμένες εταιρείες. Δείτε επίσης: Ένταξη σε ESG Δείκτη (ESG Index Inclusion), Αξιολόγηση ESG (ESG Rating), Πριμ Μετοχών ESG (ESG Equity Premium).

7. Ένταξη σε ESG Δείκτη (ESG Index Inclusion) Ορισμός. Η ένταξη σε ESG δείκτη είναι η συμπερίληψη μιας εταιρείας σε δείκτες όπως MSCI ESG Leaders, FTSE4Good, S&P ESG Indices ή Dow Jones Sustainability Indices. Η ένταξη βασίζεται σε συγκεκριμένα κριτήρια ESG αξιολόγησης, διαφάνειας, κλαδικής σύγκρισης και, συχνά, ελάχιστης χρηματιστηριακής ρευστότητας. Εφαρμογή. Η ένταξη σε ESG δείκτη έχει αυξανόμενη σημασία καθώς μεγαλώνει η αγορά passive και index-tracking προϊόντων. Μπορεί να επηρεάσει την ορατότητα μιας εταιρείας σε διεθνείς επενδυτές, την ένταξή της σε χαρτοφυλάκια και τη φήμη της. Αντίστοιχα, ο αποκλεισμός από δείκτη μπορεί να έχει αρνητικό συμβολικό ή επενδυτικό αποτέλεσμα. Για πολλές εισηγμένες, τα κριτήρια ένταξης λειτουργούν πλέον ως χάρτης βελτίωσης ESG disclosure και governance. Δείτε επίσης: Δείκτης ATHEX ESG (ATHEX ESG Index), Πάροχοι Αξιολογήσεων ESG (ESG Rating Agencies), Επενδύσεις ESG ως Παράγοντας Απόδοσης (ESG Factor Investing).

8. Πριμ Μετοχών ESG (ESG Equity Premium) Ορισμός. Το πριμ μετοχών ESG είναι η διαφοροποίηση αποτιμήσεων μεταξύ εταιρειών με διαφορετική ESG επίδοση. Μπορεί να εμφανιστεί σε δείκτες όπως ο λόγος τιμής προς κέρδη, ο δείκτης αξίας επιχείρησης προς EBITDA, ο δείκτης τιμής προς λογιστική αξία ή το κόστος ιδίων κε-

φαλαίων. Δεν είναι σταθερό ή δεδομένο σε όλες τις αγορές, αλλά αποτελεί αντικείμενο εμπειρικής ανάλυσης. Εφαρμογή. Σε ορισμένους κλάδους, ιδίως σε όσους έχουν υψηλό κλιματικό ή ρυθμιστικό ρίσκο, οι εταιρείες με καλύτερη ESG επίδοση μπορεί να απολαμβάνουν χαμηλότερο αντιληπτό κίνδυνο και υψηλότερη αποτίμηση. Σε άλλες περιπτώσεις, η σχέση είναι ασθενέστερη ή μεταβάλλεται ανάλογα με το οικονομικό περιβάλλον. Σε περιόδους έντονης αβεβαιότητας, οι επενδυτές μπορεί να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση σε ρευστότητα, κερδοφορία ή αμυντικά χαρακτηριστικά, μειώνοντας την ορατότητα του ESG premium. Δείτε επίσης: Επίδραση στο Κόστος Κεφαλαίου (Cost of Capital Effect), Πριμ Κινδύνου Μετάβασης (Transition Risk Premium), Επενδύσεις ESG ως Παράγοντας Απόδοσης (ESG Factor Investing).

9. Επενδύσεις ESG ως Παράγοντας Απόδοσης (ESG Factor Investing) Ορισμός. Το ESG factor investing είναι συστηματική επενδυτική προσέγγιση που

10. Τεκμαιρόμενη Άνοδος Θερμοκρασίας (Implied Temperature Rise / ITR) Ορισμός. Η τεκμαιρόμενη άνοδος θερμοκρασίας είναι δείκτης που μετατρέπει την κλιματική πορεία μιας εταιρείας ή ενός χαρτοφυλακίου σε ισοδύναμη αύξηση της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας. Εκφράζεται σε βαθμούς Κελσίου, για παράδειγμα «χαρτοφυλάκιο 2,7°C», και βασίζεται σε σύγκριση εκπομπών, στόχων και σχεδίων μετάβασης με κλιματικές τροχιές διαφορετικής θέρμανσης. Εφαρμογή. Χρησιμοποιείται από data providers, asset managers και θεσμικούς επενδυτές ως πιο κατανοητή μετρική για portfolio alignment. Η επικοινωνιακή του δύναμη είναι μεγάλη, επειδή μεταφράζει σύνθετα δεδομένα σε έναν αριθμό. Η μεθοδολογική του αδυναμία είναι επίσης σημαντική: διαφορετικές παραδοχές για εκπομπές, στόχους, κλαδικές τροχιές και αντισταθμίσεις μπορεί να δώσουν διαφορετικά αποτελέσματα. Γι’ αυτό πρέπει να διαβάζεται ως ένδειξη ευθυγράμμισης, όχι ως ακριβής πρόβλεψη θερμοκρασίας. Δείτε επίσης: Πλαίσιο Επενδύσεων Net Zero (Net Zero Investment

Framework), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Ανάλυση Κλιματικών Σεναρίων (Climate Scenario Analysis).

11. Πλαίσιο Επενδύσεων Net Zero (Net Zero Investment Framework / PAII) Ορισμός. Το Πλαίσιο Επενδύσεων Net Zero είναι μεθοδολογικό πλαίσιο της Paris Aligned Investment Initiative για την ευθυγράμμιση επενδυτικών χαρτοφυλακίων με τροχιές περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5°C. Παρέχει οδηγίες για στοχοθεσία, κατανομή κεφαλαίου, παρακολούθηση προόδου και αξιολόγηση ευθυγράμμισης σε διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων. Εφαρμογή. Χρησιμοποιείται από θεσμικούς επενδυτές και asset owners που επιδιώκουν να μετατρέψουν τις net zero δεσμεύσεις τους σε πρακτική διαχείριση χαρτοφυλακίου. Καλύπτει τόσο τη μείωση εκπομπών όσο και την αύξηση επενδύσεων σε κλιματικές λύσεις. Περιλαμβάνει μετρικές όπως ένταση άνθρακα χαρτοφυλακίου, πορεία ευθυγράμμισης, κλιματική στόχευση και πρόοδο εταιρειών σε σχέδια μετάβασης. Δείτε επίσης: NZAOA, NZAMI, Τεκμαιρόμενη Άνοδος Θερμοκρασίας (Implied Temperature Rise), Climate Action 100+.

12. Κατανομή Κεφαλαίου προσαρμοσμένη σε ESG (ESG-Adjusted Capital Allocation) Ορισμός. Η κατανομή κεφαλαίου προσαρμοσμένη σε ESG είναι η ενσωμάτωση ESG παραμέτρων στις τελικές αποφάσεις για επενδύσεις, έργα, εξαγορές, κλαδικές σταθμίσεις ή επιλογή τίτλων. Διαφέρει από το απλό ESG screening, γιατί δεν περιορίζεται σε επιλογή ή αποκλεισμό, αλλά επηρεάζει την απόδοση που απαιτείται, το ρίσκο που υπολογίζεται και το κεφάλαιο που δεσμεύεται. Εφαρμογή. Σε εταιρικό επίπεδο, μπορεί να εκφραστεί μέσω εσωτερικής τιμολόγησης άνθρακα, υψηλότερου απαιτούμενου συντελεστή απόδοσης για έργα υψηλών εκπομπών ή προτεραιοποίησης κεφαλαιουχικών δαπανών μετάβασης. Σε επενδυτικό επίπεδο, μπορεί να εκφραστεί μέσω προσαρμοσμένων προσδοκιών απόδοσης,

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

137

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ESG risk premia ή αλλαγής στα βάρη κλάδων και τίτλων. Είναι το σημείο όπου η ESG ανάλυση επηρεάζει πραγματικά τη χρήση κεφαλαίου. Δείτε επίσης: Εσωτερική Τιμολόγηση Άνθρακα (Internal Carbon Pricing), Στάθμιση βάσει Ουσιαστικότητας (MaterialityWeighted Scoring), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan).

είναι διεθνής πρωτοβουλία επενδυτικής εμπλοκής που στοχεύει μεγάλες εταιρείες με συστημική σημασία για τις παγκόσμιες εκπομπές. Συντονίζει επενδυτές ώστε να πιέσουν εταιρείες υψηλών εκπομπών για ισχυρότερη κλιματική στρατηγική, καλύτερη διακυβέρνηση, αξιόπιστα σχέδια μετάβασης και πιο διαφανείς γνωστοποιήσεις. Εφαρμογή. Παραμένει η μεγαλύτερη διεθνής πρωτοβουλία collaborative engagement για το κλίμα, με περισσότερους από 600 επενδυτές και 169 εταιρείες-στόχους. Έχει επηρεάσει τη συζήτηση για net zero commitments, διοικητική ευθύνη και κλιματική λογοδοσία μεγάλων εκπομπών. Τα αποτελέσματά της διαφέρουν ανά εταιρεία και αγορά, ενώ η πρωτοβουλία έχει δεχθεί πολιτικές πιέσεις και αποχωρήσεις, ιδίως από ορισμένους αμερικανικούς asset managers. Δείτε επίσης: Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship), Εμπλοκή Μετόχων (Shareholder Engagement), NZAOA, Εμπλοκή ή Αποεπένδυση (Engagement vs Divestment).

13. Προτιμήσεις Βιωσιμότητας MiFID II (Sustainability Preferences) Ορισμός. Οι προτιμήσεις βιωσιμότητας είναι οι προτιμήσεις πελάτη που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην αξιολόγηση καταλληλότητας επενδυτικών προϊόντων υπό το MiFID II και το IDD. Από το 2022, οι επενδυτικές εταιρείες και οι ασφαλιστικοί διαμεσολαβητές οφείλουν να ρωτούν τους πελάτες εάν και πώς θέλουν να ενσωματωθούν χαρακτηριστικά βιωσιμότητας στα προϊόντα που τους προτείνονται. Εφαρμογή. Οι προτιμήσεις μπορεί να αφορούν ελάχιστο ποσοστό επενδύσεων ευθυγραμμισμένων με την Ταξινομία της Ε.Ε., ελάχιστο ποσοστό βιώσιμων επενδύσεων κατά SFDR ή συνεκτίμηση κύριων αρνητικών επιπτώσεων. Η εφαρμογή τους άλλαξε τον τρόπο πώλησης επενδυτικών προϊόντων σε retail και affluent πελάτες. Στην πράξη, η επίδραση εξαρτάται από το αν ο πελάτης κατανοεί τις έννοιες, από τη διαθεσιμότητα κατάλληλων προϊόντων και από την ποιότητα της συμβουλευτικής διαδικασίας. Δείτε επίσης: SFDR, Κεφάλαια Άρθρου 8 και 9 (Article 8 & 9 Funds), Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy), Κατευθυντήριες ESMA για Ονομασίες Funds (ESMA Fund Naming Guidelines).

14. Κατευθυντήριες ESMA για Ονομασίες Funds (ESMA Fund Naming Guidelines) Ορισμός. Οι κατευθυντήριες της ESMA για ονομασίες επενδυτικών κεφαλαίων είναι κανόνες κατά της πράσινης παραπλάνησης, που ορίζουν πότε ένα επενδυτικό κεφάλαιο μπορεί να χρησιμοποιεί όρους ESG, βιωσιμότητας, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς, διακυβέρνησης, επίδρασης ή μετάβασης στο όνομά του. Εφαρμόζονται σε νέα επενδυτικά κεφάλαια από τον Νοέμβριο 2024

138

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

και σε υφιστάμενα επενδυτικά κεφάλαια μετά από μεταβατική περίοδο έως τον Μάιο 2025. Εφαρμογή. Οι κατευθυντήριες προβλέπουν ότι επενδυτικά κεφάλαια που χρησιμοποιούν όρους ESG ή όρους που συνδέονται με τη βιωσιμότητα στο όνομά τους πρέπει να διαθέτουν τουλάχιστον 80% των επενδύσεών τους σε στοιχεία που υπηρετούν τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά ή στόχους. Περιλαμβάνουν επίσης ειδικά κριτήρια αποκλεισμών ανά κατηγορία όρων και πρόσθετες απαιτήσεις για όρους όπως «βιώσιμο», «impact» ή «transition». Έχουν οδηγήσει πολλούς διαχειριστές κεφαλαίων σε αναθεώρηση ονομασιών, στρατηγικών και γνωστοποιήσεων. Δείτε επίσης: SFDR, Κεφάλαια Άρθρου 8 και 9 (Article 8 & 9 Funds), Πράσινη Παραπλάνηση (Greenwashing), Προτιμήσεις Βιωσιμότητας MiFID II (Sustainability Preferences).

15. Δράση για το Κλίμα 100+ (Climate Action 100+) Ορισμός. Το Climate Action 100+

16. Θεωρία Καθολικού Ιδιοκτήτη (Universal Owner Theory) Ορισμός. Η θεωρία καθολικού ιδιοκτήτη υποστηρίζει ότι μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές, όπως συνταξιοδοτικά ταμεία, κρατικά επενδυτικά ταμεία (sovereign wealth funds) και μεγάλοι διαχειριστές κεφαλαίων (asset managers), έχουν τόσο διαφοροποιημένα χαρτοφυλάκια ώστε εκτίθενται συνολικά στους συστημικούς κινδύνους της οικονομίας. Δεν μπορούν να αποφύγουν πλήρως τον κλιματικό, κοινωνικό ή περιβαλλοντικό κίνδυνο απλώς επιλέγοντας άλλες μετοχές. Εφαρμογή. Η θεωρία αυτή προσφέρει υπόβαθρο για ενεργή επενδυτική εποπτεία και συλλογικό engagement. Αν ένας μεγάλος επενδυτής κατέχει έκθεση σε όλη την οικονομία, έχει συμφέρον να μειωθούν συστημικοί κίνδυνοι όπως η κλιματική αλλαγή, η απώλεια βιοποικιλότητας ή η αστάθεια εφοδιαστικών αλυσίδων. Εξηγεί γιατί ορισμένοι θεσμικοί επενδυτές επενδύουν σε stewardship, πολιτικό διάλογο και εταιρική πίεση, αντί να περιορίζονται σε βραχυπρόθεσμη επιλογή τίτλων. Δείτε επίσης: Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship), NZAOA, Climate

Action 100+, Εμπλοκή ή Αποεπένδυση (Engagement vs Divestment).

17. Εμπλοκή Μετόχων (Shareholder Engagement) Ορισμός. Η εμπλοκή μετόχων είναι η ενεργή παρέμβαση επενδυτών σε εταιρικές αποφάσεις μέσω διαλόγου με τη διοίκηση, υποβολής ερωτήσεων, συμμετοχής σε γενικές συνελεύσεις και πίεσης για συγκεκριμένες αλλαγές. Διακρίνεται από την ψήφο μέσω πληρεξουσίου, που είναι επίσημη πράξη ψηφοφορίας, και από το stewardship, που είναι ευρύτερη επενδυτική φιλοσοφία. Εφαρμογή. Η εμπλοκή μπορεί να είναι ιδιωτική και διακριτική ή δημόσια και συγκρουσιακή. Οι μεγάλοι asset managers διαθέτουν πλέον ειδικές ομάδες stewardship που διαχειρίζονται engagement σε θέματα κλίματος, διακυβέρνησης, αμοιβών, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και diversity. Η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από το μέγεθος του επενδυτή, την αξιοπιστία της πίεσης και τον συντονισμό με άλλους μετόχους. Δείτε επίσης: Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship), Ψήφος Μετόχων για ESG (Proxy Voting on ESG), Climate Action 100+, Εμπλοκή ή Αποεπένδυση (Engagement vs Divestment).

18. Πρόταση Μετόχων για ESG (ESG Shareholder Resolution) Ορισμός. Η πρόταση μετόχων για ESG είναι πρόταση που κατατίθεται προς ψηφοφορία σε γενική συνέλευση και αφορά περιβαλλοντικό, κοινωνικό ή διοικητικό ζήτημα. Μπορεί να αφορά κλιματική στρατηγική, διαφάνεια lobbying, ποικιλομορφία διοικητικού συμβουλίου, σύνδεση αμοιβών διοίκησης με ESG στόχους ή εργασιακά και ανθρώπινα δικαιώματα. Εφαρμογή. Οι ESG shareholder resolutions έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, αν και η πορεία τους διαφέρει ανά δικαιοδοσία. Στις ΗΠΑ, οι κανόνες για shareholder proposals έχουν γνωρίσει εναλλαγές ανά διοίκηση, γεγονός που επηρεάζει την ευκολία υποβολής ESG resolutions. Ακόμη και όταν δεν εγκρίνονται, οι προτάσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως σήμα πίεσης, να οδηγήσουν σε διάλογο με τη διοίκηση και να προκαλέσουν μερική υιοθέτηση αιτημάτων.

Δείτε επίσης: Εμπλοκή Μετόχων (Shareholder Engagement), Ψήφος Μετόχων για ESG (Proxy Voting on ESG), Climate Action 100+, Ενεργή Επενδυτική Εποπτεία (Stewardship).

τα κριτήρια βιωσιμότητας ισχυρό εργαλείο αγοράς. Για τις επιχειρήσεις, οι βιώσιμες προμήθειες επηρεάζουν κόστος, επιλογή συνεργατών, ανθεκτικότητα και συμμόρφωση με δέουσα επιμέλεια. Δείτε επίσης: ISO 20400, CSDDD, Ερωτηματολόγιο ESG Προμηθευτή (Supplier ESG Questionnaire), Πλατφόρμες ESG Αξιολόγησης Προμηθευτών (Supply Chain ESG Rating Platforms). Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Οι ΜμΕ που λειτουργούν ως προμηθευτές μεγάλων εταιρειών πρέπει να ευθυγραμμίζονται με τα κριτήρια βιώσιμων προμηθειών των πελατών τους. Πρακτικά, αυτό σημαίνει βασικές πιστοποιήσεις όπου χρειάζονται, τεκμηριωμένες πολιτικές για περιβάλλον και ανθρώπινα δικαιώματα, στοιχεία εκπομπών και ικανότητα απάντησης σε ESG questionnaires. Το προφίλ ESG μπορεί να γίνει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε διαγωνισμούς και διαπραγματεύσεις.

19. Ερωτηματολόγιο ESG Προμηθευτή (Supplier ESG Questionnaire) Ορισμός. Το ερωτηματολόγιο ESG προμηθευτή είναι δομημένο εργαλείο με το οποίο ένας πελάτης αξιολογεί ESG στοιχεία ενός προμηθευτή. Συνήθως καλύπτει πολιτικές και διακυβέρνηση, εκπομπές και ενεργειακή κατανάλωση, ανθρώπινα δικαιώματα, εργασιακά πρότυπα, υγεία και ασφάλεια, διαφάνεια εφοδιαστικής αλυσίδας και πιστοποιήσεις. Εφαρμογή. Έχει γίνει συνήθης πρακτική σε ένταξη προμηθευτών και διαχείριση προμηθευτών, ιδίως από μεγάλες επιχειρήσεις που έχουν υποχρεώσεις CSRD, CSDDD ή εσωτερικούς στόχους Scope 3. Τα δεδομένα τροφοδοτούν αξιολογήσεις προμηθευτών, αποφάσεις ανάθεσης και συμβατικούς όρους. Η τυποποίηση μέσω εργαλείων όπως το VSME ESRS, το EcoVadis ή άλλα πλαίσια μειώνει την επανάληψη και βοηθά τους προμηθευτές να απαντούν πιο συστηματικά. Δείτε επίσης: Πλατφόρμες ESG Αξιολόγησης Προμηθευτών (Supply Chain ESG Rating Platforms), Βιώσιμες Προμήθειες (Sustainable Procurement), CSDDD, VSME ESRS. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Το ερωτηματολόγιο ESG είναι συχνά το πρώτο σημείο επαφής μιας ΜμΕ με τις απαιτήσεις βιωσιμότητας μεγάλων πελατών. Καλή πρακτική είναι η δημιουργία ενός βασικού ESG αρχείου, με πολιτικές, στοιχεία εκπομπών, πιστοποιήσεις, διαδικασίες ανθρώπινων δικαιωμάτων και στοιχεία υγείας και ασφάλειας. Αυτή η προετοιμασία μειώνει σημαντικά τον χρόνο απάντησης σε διαφορετικά ερωτηματολόγια.

20. Πλατφόρμες ESG Αξιολόγησης Προμηθευτών (Supply Chain ESG Rating Platforms) Ορισμός. Οι πλατφόρμες ESG αξιολόγησης προμηθευτών είναι εργαλεία τρίτων που συλλέγουν, αξιολογούν και διανέμουν ESG

22. ISO 20400: Πρότυπο Καθοδήγησης για Βιώσιμες Προμήθειες (ISO 20400 Sustainable Procurement Guidance) δεδομένα προμηθευτών σε εταιρικούς αγοραστές. Στους γνωστούς παρόχους περιλαμβάνονται EcoVadis, IntegrityNext, Sedex και Avetta. Λειτουργούν ως υποδομή διαχείρισης ESG πληροφορίας στην εφοδιαστική αλυσίδα. Εφαρμογή. Οι πλατφόρμες αυτές έχουν γίνει de facto μηχανισμός αξιολόγησης προμηθευτών σε πολλούς κλάδους, όπως αυτοκινητοβιομηχανία, τρόφιμα, χημικά, λιανεμπόριο και βιομηχανία. Επιτρέπουν σε μεγάλους εταιρικούς αγοραστές να συγκρίνουν προμηθευτές και να μειώνουν την επανάληψη ερωτηματολογίων. Παράλληλα, δημιουργούν κόστος και οργανωτική πίεση για ΜμΕ, οι οποίες πρέπει να συγκεντρώνουν τεκμήρια, πολιτικές, δεδομένα και αποδείξεις εφαρμογής. Δείτε επίσης: Ερωτηματολόγιο ESG Προμηθευτή (Supplier ESG Questionnaire), Βιώσιμες Προμήθειες (Sustainable Procurement), CSDDD. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Το κόστος και η προετοιμασία εξαρτώνται από μέγεθος, κλάδο, χώρα και πλατφόρμα. Για μια ΜμΕ, η σημαντικότερη επένδυση δεν

είναι μόνο η συνδρομή, αλλά η συγκέντρωση τεκμηρίων: πολιτικές, πιστοποιήσεις, στοιχεία εκπομπών, διαδικασίες προμηθειών και αποδεικτικά εφαρμογής. Όταν αυτά οργανωθούν μία φορά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πολλά ESG questionnaires.

21. Βιώσιμες Προμήθειες (Sustainable Procurement) Ορισμός. Οι βιώσιμες προμήθειες είναι η ενσωμάτωση ESG κριτηρίων στις πολιτικές, τις διαδικασίες και τις αποφάσεις προμηθειών ενός οργανισμού. Καλύπτουν επιλογή προμηθευτών, συμβατικές ρήτρες, παρακολούθηση επίδοσης, αξιολόγηση κινδύνου και ανάπτυξη προμηθευτών. Καθοδηγούνται συχνά από διεθνή πρότυπα όπως το ISO 20400. Εφαρμογή. Οι βιώσιμες προμήθειες έχουν γίνει στρατηγική προτεραιότητα για εταιρείες με ώριμη ESG πολιτική, επειδή μεγάλο μέρος των Scope 3 εκπομπών και πολλών κοινωνικών κινδύνων βρίσκεται στην εφοδιαστική αλυσίδα. Οι δημόσιες προμήθειες συνολικά αντιστοιχούν σε σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ της Ε.Ε., γεγονός που καθιστά

Ορισμός. Το ISO 20400 είναι διεθνές πρότυπο καθοδήγησης για βιώσιμες προμήθειες, που εκδόθηκε το 2017. Παρέχει αρχές, πολιτικές και διαδικασίες για την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών, κοινωνικών και διοικητικών κριτηρίων στην προμηθευτική πρακτική. Σε αντίθεση με άλλα ISO standards, δεν είναι πρότυπο πιστοποίησης, αλλά πλαίσιο καθοδήγησης. Εφαρμογή. Χρησιμοποιείται από τμήματα προμηθειών σε μεγάλες επιχειρήσεις, δημόσιους οργανισμούς και θεσμικούς αγοραστές που θέλουν να οργανώσουν τη βιωσιμότητα στην εφοδιαστική τους αλυσίδα. Συμπληρώνει πρότυπα όπως το ISO 14001 για περιβαλλοντική διαχείριση και το ISO 45001 για υγεία και ασφάλεια, αλλά εστιάζει ειδικά στη διαδικασία προμηθειών. Μπορεί να λειτουργήσει ως χάρτης ωρίμανσης για οργανισμούς που θέλουν να μετατρέψουν ESG κριτήρια σε καθημερινές αποφάσεις αγοράς. Δείτε επίσης: Βιώσιμες Προμήθειες (Sustainable Procurement), Ερωτηματολόγιο ESG Προμηθευτή (Supplier ESG Questionnaire), CSDDD.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

139

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 • (Resilience and Transition)

Ανθεκτικότητα και Μετάβαση Η τελευταία ενότητα του λεξικού συγκεντρώνει τους όρους που περιγράφουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και τη μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλότερων εκπομπών. Είναι η γλώσσα μέσα από την οποία οι επιχειρήσεις, οι τράπεζες και οι θεσμικοί επενδυτές αποτυπώνουν πώς μετακινούνται από γενικές δεσμεύσεις σε σχέδια, στόχους, κεφάλαια, τεχνολογίες και λογοδοσία. Δύο εξελίξεις καθορίζουν το περιβάλλον του 2026. Η πρώτη είναι η ωρίμανση του σχεδίου μετάβασης. Από εθελοντική δήλωση πρόθεσης, το σχέδιο μετάβασης (transition plan) εξελίσσεται σε βασικό εργαλείο στρατηγικής, χρηματοδότησης και γνωστοποίησης, ιδίως για εταιρείες που εμπίπτουν σε υποχρεωτικά πλαίσια αναφοράς (frames of relerence). Η αξιοπιστία του δεν κρίνεται πλέον μόνο από τον στόχο, αλλά από τη διαδρομή: τις ενδιάμεσες δεσμεύσεις, τις επενδύσεις, τη διακυβέρνηση και την ευθυγράμμιση με το επιχειρηματικό μοντέλο. Η δεύτερη εξέλιξη είναι η αναζήτηση μεγαλύτερης ακεραιότητας στις αγορές άνθρακα και στα νέα εργαλεία χρηματοδότησης της φύσης. Οι πιστώσεις άνθρακα (carbon credits), οι ισχυρισμοί βιωσιμότητας (sustainablity claims), οι στρατηγικές θετικού αποτυπώματος στη φύση (naturepositive strategies) και οι πιστώσεις βιοποικιλότητας (biodiversity credits) βρίσκονται υπό αυστηρότερη παρακολούθηση. Η αγορά δεν απορρίπτει αυτά τα εργαλεία, αλλά ζητά πλέον σαφή τεκμηρίωση, μετρήσιμη επίδραση και αποφυγή διπλής μέτρησης ή υπερβολικών ισχυρισμών. Η ενότητα ξεκινά με τα κεντρικά εργαλεία κλιματικής στρατηγικής, όπως το σχέδιο μετάβασης, ο στόχος net zero, οι επιστημονικά τεκμηριωμένοι στόχοι και η διαδρομή απανθρακοποίησης. Στη συνέχεια περνά στα αγοραία εργαλεία διαχείρισης άνθρακα, όπως οι εθελοντικές αγορές άνθρακα, οι αποφευχθείσες εκπομπές και ο CBAM. Ακολουθούν οι κοινωνικές και φυσικές διαστάσεις της μετάβασης, όπως η δίκαιη μετάβαση, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η κυκλική οικονομία. Η ενότητα κλείνει με τη νέα ορολογία της φύσης και της βιοποικιλότητας, που αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα πεδία ESG της επόμενης δεκαετίας.

140

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ται από τη φιλοδοξία του, την ευθυγράμμιση με τον στόχο του 1,5°C, τη σύνδεση με επενδύσεις, τη διακυβέρνηση, τη διαφάνεια και την πρόοδο σε ενδιάμεσα ορόσημα. Δείτε επίσης: Στόχος Net Zero (Net Zero Target), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), SBTi, Climate Action 100+. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Μια ΜμΕ μπορεί να υιοθετήσει απλοποιημένο σχέδιο μετάβασης χωρίς την πολυπλοκότητα μιας μεγάλης εταιρείας. Χρειάζεται βασική αποτύπωση εκπομπών, δύο ή τρεις μεσοπρόθεσμους στόχους, συγκεκριμένες δράσεις όπως ενεργειακή αναβάθμιση, φωτοβολταϊκά ή αλλαγή στόλου, και έναν προϋπολογισμό. Εργαλεία όπως το SME Climate Hub μπορούν να βοηθήσουν στην αρχική οργάνωση.

2. Στόχος Net Zero (Net Zero Target)

1. Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan) Ορισμός. Το σχέδιο μετάβασης είναι το στρατηγικό σχέδιο μιας εταιρείας για την απανθρακοποίησή της και την προσαρμογή του επιχειρηματικού της μοντέλου σε μια οικονομία χαμηλότερων εκπομπών. Περιλαμβάνει στόχους, ενέργειες, χρονοδιαγράμματα, κεφαλαιουχικές δαπάνες, διοικητική ευθύνη και μηχανισμούς παρακολούθησης. Καλύπτει τόσο τις άμεσες και έμμεσες εκπομπές από τη λειτουργία της εταιρείας όσο και, όπου είναι ουσιώδες, τις εκπομπές της αλυσίδας αξίας. Εφαρμογή. Το σχέδιο μετάβασης έχει γίνει βασικό εργαλείο αξιολόγησης αξιοπιστίας. Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, τα ESRS προβλέπουν γνωστοποιήσεις για το εάν και πώς μια εταιρεία διαθέτει σχέδιο μετάβασης για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Transition Plan Taskforce ανέπτυξε πλαίσιο γνωστοποίησης που πλέον αξιοποιείται διεθνώς ως σημείο αναφοράς. Η ποιότητα ενός σχεδίου κρίνε-

Ορισμός. Ο στόχος net zero είναι δέσμευση μιας εταιρείας, τράπεζας, επενδυτή ή οργανισμού να μειώσει τις καθαρές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου σε μηδενικό ισοζύγιο έως συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα, συνήθως το 2050, με ενδιάμεσους στόχους για το 2030. Η έννοια επιτρέπει περιορισμένες υπολειμματικές εκπομπές, οι οποίες πρέπει να εξισορροπούνται με αξιόπιστες αφαιρέσεις άνθρακα. Εφαρμογή. Ο στόχος net zero λειτουργεί ως ομπρέλα για τις περισσότερες εταιρικές κλιματικές δεσμεύσεις. Η αξιοπιστία του εξαρτάται από την κάλυψη των Scope 1, 2 και 3 εκπομπών, την ύπαρξη ενδιάμεσων στόχων, τη μείωση εκπομπών στην πραγματική οικονομία και τον περιορισμένο ρόλο των offsets. Οι στόχοι net zero έχουν δεχθεί κριτική όταν παραμένουν γενικοί, μεταθέτουν τη δράση στο μέλλον ή βασίζονται υπερβολικά σε αγορές άνθρακα αντί σε πραγματική μείωση εκπομπών. Δείτε επίσης: SBTi, Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Εθελοντική Αγορά Άνθρακα και Πιστώσεις (Voluntary Carbon Market & Credits).

3. Πρωτοβουλία Επιστημονικά Τεκμηριωμένων Στόχων (Science Based Targets initiative /SBTi) Ορισμός. Η Science Based Targets initiative

είναι διεθνής πρωτοβουλία που επικυρώνει εταιρικούς στόχους μείωσης εκπομπών με βάση την επιστήμη του κλίματος. Ιδρύθηκε από το CDP, το UN Global Compact, το World Resources Institute και το WWF. Παρέχει μεθοδολογίες ανά κλάδο και γενικές κατευθύνσεις για στόχους ευθυγραμμισμένους με το 1,5°C ή με well-below 2°C σενάρια. Εφαρμογή. Το SBTi είναι ένα από τα πιο αναγνωρισμένα σήματα αξιοπιστίας για εταιρικούς κλιματικούς στόχους. Πάνω από 10.000 εταιρείες έχουν πλέον επικυρωμένους στόχους ή έχουν περάσει από σχετική διαδικασία, ενώ η πρωτοβουλία εξελίσσει τα standards της για να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην εφαρμογή και στην πρόοδο, όχι μόνο στη διατύπωση στόχων. Το Corporate Net-Zero Standard απαιτεί βαθιές μειώσεις εκπομπών σε όλη την αλυσίδα αξίας, με τις υπολειμματικές εκπομπές να εξουδετερώνονται με μόνιμες αφαιρέσεις άνθρακα. Δείτε επίσης: Στόχος Net Zero (Net Zero Target), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Εκπομπές Scope 1, 2 και 3. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Η SBTi διαθέτει απλοποιημένη διαδικασία για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με λιγότερη πολυπλοκότητα από τη διαδικασία μεγάλων εταιρειών. Για μια ΜμΕ, η υιοθέτηση επιστημονικά τεκμηριωμένου στόχου μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό σήμα προς μεγάλους πελάτες, εξαγωγικές αγορές, τράπεζες και επενδυτές. Προϋπόθεση είναι η βασική αποτύπωση εκπομπών και η ρεαλιστική δέσμευση μείωσης.

4. Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway) Ορισμός. Η διαδρομή απανθρακοποίησης είναι η συγκεκριμένη πορεία μείωσης εκπομπών μιας εταιρείας, ενός κλάδου ή ενός χαρτοφυλακίου μέσα στον χρόνο. Σε αντίθεση με έναν στόχο net zero, που περιγράφει το τελικό σημείο, η διαδρομή απανθρακοποίησης περιγράφει πώς θα φτάσει η επιχείρηση εκεί: με ποια βήματα, ποιες τεχνολογίες, ποια κεφάλαια και ποια ορόσημα. Εφαρμογή. Είναι κεντρικό στοιχείο των σχεδίων μετάβασης. Οι διαδρομές διαφέ-

Η σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων στο EU ETS αυξάνει τη σημασία του. Δείτε επίσης: Εσωτερική Τιμολόγηση Άνθρακα (Internal Carbon Pricing), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Brown-to-Green Capex. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Οι εξαγωγικές ΜμΕ εκτός Ε.Ε. που πωλούν προϊόντα σε καλυπτόμενους κλάδους πρέπει να παρέχουν στοιχεία embedded emissions στους Ευρωπαίους εισαγωγείς. Οι ευρωπαϊκές ΜμΕ που χρησιμοποιούν εισαγόμενο χάλυβα, αλουμίνιο ή άλλα CBAM-covered υλικά πρέπει να υπολογίσουν πιθανές αυξήσεις κόστους και να τις ενσωματώσουν στην τιμολόγηση, στις προμήθειες και στις συμβάσεις τους.

ρουν σημαντικά ανά κλάδο. Στην ηλεκτροπαραγωγή συνδέονται με ανανεώσιμες πηγές και εξηλεκτρισμό. Στη χαλυβουργία με πράσινο υδρογόνο, ηλεκτρικούς κλιβάνους τόξου και ανακύκλωση μετάλλων. Στις μεταφορές με ηλεκτροκίνηση, καύσιμα χαμηλών εκπομπών και αλλαγές στόλου. Η ποιότητα μιας διαδρομής κρίνεται από το αν συνδυάζει φιλοδοξία, τεχνική εφικτότητα και χρηματοδοτικούς πόρους. Δείτε επίσης: Στόχος Net Zero (Net Zero Target), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), SBTi, Επενδυτικές Δαπάνες Μετάβασης από Brown σε Green (Brown-to-Green Capex).

5. Εθελοντική Αγορά Άνθρακα και Πιστώσεις (Voluntary Carbon Market & Credits) Ορισμός. Η εθελοντική αγορά άνθρακα είναι η αγορά στην οποία εταιρείες ή οργανισμοί αγοράζουν πιστώσεις άνθρακα εκτός υποχρεωτικών συστημάτων εμπορίας εκπομπών. Κάθε πίστωση αντιστοιχεί συνήθως σε έναν τόνο ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα που έχει αποφευχθεί, μειωθεί ή αφαιρεθεί από την ατμόσφαιρα. Εφαρμογή. Η αγορά έχει αντιμετωπίσει σοβαρές αμφισβητήσεις για την ποιότητα, την πρόσθετη επίδραση, τη μονιμότητα και την αποφυγή διπλής μέτρησης. Τα τελευταία χρόνια, νέα πρότυπα όπως οι Core Carbon Principles του ICVCM και ο Claims Code του VCMI επιχειρούν να αυξήσουν την ακεραιότητα των credits και των εταιρικών ισχυρισμών. Η εθελοντική αγορά μπορεί να έχει ρόλο για υπολειμματικές εκπομπές και beyond value chain mitigation, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την άμεση μείωση εκπομπών. Δείτε επίσης: Αποφευχθείσες Εκπομπές (Avoided Emissions), Στόχος Net Zero (Net Zero Target), Φυσικό Κεφάλαιο (Natural Capital).

6. Αποφευχθείσες Εκπομπές (Avoided Emissions) Ορισμός. Οι αποφευχθείσες εκπομπές είναι εκπομπές που δεν πραγματοποιούνται χάρη σε ένα προϊόν, μια υπηρεσία ή μια λύση που αντικαθιστά πιο ρυπογόνα εναλλακτική. Παραδείγματα είναι η ανανεώσιμη ενέργεια αντί για ηλεκτροπαραγωγή από

8. Δίκαιη Μετάβαση (Just Transition)

ορυκτά καύσιμα, η ενεργειακή αποδοτικότητα ή η ηλεκτροκίνηση έναντι συμβατικών οχημάτων. Μερικές φορές αναφέρονται ανεπίσημα ως «Scope 4», αλλά ο όρος δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένη κατηγορία του GHG Protocol. Εφαρμογή. Οι avoided emissions είναι χρήσιμες για εταιρείες που προσφέρουν λύσεις με θετικό κλιματικό αποτέλεσμα, όπως cleantech, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, εξηλεκτρισμό, αποδοτικό εξοπλισμό ή κυκλικά προϊόντα. Η μεθοδολογία όμως είναι απαιτητική. Πρέπει να οριστεί το baseline, να αποφευχθεί η διπλή μέτρηση και να τεκμηριωθεί ότι οι εκπομπές πράγματι θα είχαν συμβεί χωρίς τη συγκεκριμένη λύση. Δεν πρέπει να συγχέονται με τις μειώσεις των Scope 1, 2 και 3 εκπομπών μιας εταιρείας. Δείτε επίσης: Εκπομπές Scope 1, 2 και 3, Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Εθελοντική Αγορά Άνθρακα και Πιστώσεις (Voluntary Carbon Market & Credits).

7. CBAM - Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (Carbon Border Adjustment Mechanism) Ορισμός. Ο CBAM είναι ο ευρωπαϊκός μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, που θεσπίστηκε με τον Κανονισμό (EU) 2023/956. Στόχος του είναι να επιβάλει στις εισαγωγές ορισμένων προϊόντων ένα κόστος άνθρακα αντίστοιχο με εκείνο που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκοί παραγωγοί υπό το EU ETS. Καλύπτει αρχικά κλάδους όπως του σιδήρου και του χάλυβα, του αλουμινίου, του τσιμέντου, των λιπασμάτων, του ηλεκτρισμού και του υδρογόνου. Εφαρμογή. Η μεταβατική φάση του CBAM ξεκίνησε το 2023 με υποχρεώσεις αναφοράς. Η οριστική φάση ξεκινά από το 2026, αλλά η αγορά πιστοποιητικών CBAM για τις εκπομπές των εισαγωγών του 2026 μετατέθηκε για το 2027 στο πλαίσιο απλοποιήσεων. Ο μηχανισμός επιδιώκει να περιορίσει τον κίνδυνο διαρροής άνθρακα, δηλαδή τη μεταφορά παραγωγής σε χώρες με χαμηλότερο ή ανύπαρκτο carbon price.

Ορισμός. Η δίκαιη μετάβαση είναι η αρχή ότι η κλιματική μετάβαση πρέπει να λαμβάνει υπόψη εργαζομένους, τοπικές κοινωνίες και περιοχές που εξαρτώνται από κλάδους υψηλών εκπομπών. Δεν αφορά μόνο την τεχνολογική αλλαγή, αλλά και την κοινωνική δικαιοσύνη: επανεκπαίδευση εργαζομένων, νέες θέσεις εργασίας, περιφερειακή ανάπτυξη, κοινωνική προστασία και διαβούλευση με ενδιαφερόμενα μέρη. Εφαρμογή. Η δίκαιη μετάβαση έχει περάσει από την πολιτική ρητορική στη χρηματοδότηση και στην εταιρική αναφορά. Ο ευρωπαϊκός Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης κινητοποιεί πόρους για περιοχές που πλήττονται περισσότερο από την απανθρακοποίηση. Σε εταιρικό επίπεδο, η έννοια ενσωματώνεται στα σχέδια μετάβασης, στα social disclosures και στις ESG αξιολογήσεις. Η μετάβαση χωρίς κοινωνική μέριμνα μπορεί να δημιουργήσει αντιδράσεις, καθυστερήσεις έργων και απώλεια εμπιστοσύνης. Δείτε επίσης: Κίνδυνος Δίκαιης Μετάβασης (Just Transition Risk), Σχέδιο Μετάβασης (Transition Plan), Κίνδυνος Φήμης (Reputational Risk), CBAM. Πρακτική σημείωση για ΜμΕ. Σε περιοχές με εξάρτηση από carbon-intensive industries, όπως η Δυτική Μακεδονία ή βιομηχανικές ζώνες, οι ΜμΕ μπορούν να αναζητήσουν πόρους και προγράμματα για ενεργειακή αναβάθμιση, επανεκπαίδευση εργαζομένων και μετασχηματισμό δραστηριοτήτων. Η μετάβαση μπορεί να είναι ρίσκο, αλλά και ευκαιρία αλλαγής παραγωγικού μοντέλου.

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

141

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

9. Κλιματική Προσαρμογή (Climate Adaptation) Ορισμός. Η κλιματική προσαρμογή είναι το σύνολο στρατηγικών, επενδύσεων και αλλαγών που μειώνουν την ευπάθεια μιας επιχείρησης, μιας πόλης ή μιας οικονομίας στις φυσικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Διαφέρει από τον μετριασμό, που στοχεύει στη μείωση εκπομπών. Η προσαρμογή αφορά την ανθεκτικότητα απέναντι σε καύσωνες, πλημμύρες, λειψυδρία, άνοδο στάθμης θάλασσας, πυρκαγιές και διακοπές λειτουργίας. Εφαρμογή. Η προσαρμογή αποκτά ίση στρατηγική σημασία με τον μετριασμό, επειδή οι κλιματικές επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Περιλαμβάνει ανθεκτικές υποδομές, διαχείριση νερού, ανθεκτική γεωργία, πολεοδομικό σχεδιασμό, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και λύσεις βασισμένες στη φύση. Σε επιχειρηματικό επίπεδο, συνδέεται με business continuity planning, ασφάλιση, φυσικό κλιματικό κίνδυνο και χρηματοδότηση προσαρμογής. Δείτε επίσης: Φυσικός Κλιματικός Κίνδυνος (Physical Risk), Χρηματοδότηση Προσαρμογής (Adaptation Finance), Κενό Ασφαλισιμότητας (Insurability Gap), Ομόλογα Καταστροφών και Ανθεκτικότητας (Catastrophe / Resilience Bonds).

10. Κυκλική Οικονομία (Circular Economy) Ορισμός. Η κυκλική οικονομία είναι οικονομικό μοντέλο που επιδιώκει να μειώσει τα απόβλητα και την κατανάλωση πρώτων υλών μέσω επαναχρησιμοποίησης, επισκευής, ανακύκλωσης, ανακατασκευής και αναγεννητικών διαδικασιών. Σε αντίθεση με το γραμμικό μοντέλο «παίρνω, παράγω, απορρίπτω», η κυκλική οικονομία κρατά προϊόντα και υλικά σε χρήση για όσο το δυνατόν περισσότερο. Εφαρμογή. Στην Ευρώπη, η κυκλική οικονομία συνδέεται με το Circular Economy Action Plan, τις πολιτικές για συσκευασίες, κλωστοϋφαντουργία, ηλεκτρονικά, κατασκευές και δικαίωμα επισκευής. Στην αναφορά, το ESRS E5 καλύπτει χρήση πόρων και κυκλική οικονομία. Για τις επιχειρήσεις, η κυκλική οικονομία μπορεί να μειώσει κόστος πρώτων υλών, έκθεση σε supply chain shocks και Scope 3 εκπομπές,

142

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Nature δίνουν μεθοδολογίες για εταιρικούς στόχους σε ζητήματα γλυκού νερού, γης και οικοσυστημάτων. Το Nature Action 100 λειτουργεί ως επενδυτική πρωτοβουλία engagement για μεγαλύτερη εταιρική φιλοδοξία στη φύση και τη βιοποικιλότητα. Η πρόκληση είναι η μέτρηση, επειδή η φύση είναι τοπική, σύνθετη και όχι πλήρως ανταλλάξιμη. Δείτε επίσης: Κίνδυνος Βιοποικιλότητας και Φύσης (Biodiversity & Nature Risk), TNFD, Πίστωση Βιοποικιλότητας (Biodiversity Credit), Φυσικό Κεφάλαιο (Natural Capital).

12. Πίστωση Βιοποικιλότητας (Biodiversity Credit)

ενώ δημιουργεί νέα επιχειρηματικά μοντέλα γύρω από υπηρεσίες, επαναχρησιμοποίηση και σχεδιασμό προϊόντων. Δείτε επίσης: ESRS, Ταξινομία της Ε.Ε. (EU Taxonomy), Διαδρομή Απανθρακοποίησης (Decarbonization Pathway), Βιώσιμες Προμήθειες (Sustainable Procurement).

11. Θετικό Αποτύπωμα στη Φύση (Nature-Positive) Ορισμός. Το nature-positive είναι προσέγγιση που στοχεύει όχι μόνο στη μείωση ζημιών στη φύση, αλλά και στην καθαρή βελτίωση της κατάστασης των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας. Σε αντίθεση με το «no net loss», που επιδιώκει να μην υπάρχει καθαρή απώλεια, το nature-positive συνδέεται με αποκατάσταση, αναγέννηση και ενίσχυση οικοσυστημικών υπηρεσιών σε σχέση με ένα baseline. Εφαρμογή. Η έννοια βρίσκεται σε φάση διαμόρφωσης, αντίστοιχη με την πρώιμη φάση του net zero πριν από μερικά χρόνια. Οι Science-Based Targets for

Ορισμός. Η πίστωση βιοποικιλότητας είναι αναδυόμενο αγοραίο μέσο που αντιπροσωπεύει μετρήσιμο όφελος για τη βιοποικιλότητα, όπως προστασία, αποκατάσταση ή αναγέννηση οικοσυστημάτων. Παρότι θυμίζει τη λογική των carbon credits, είναι πολύ πιο σύνθετη, επειδή η βιοποικιλότητα δεν είναι ομοιογενής ούτε πλήρως ανταλλάξιμη από περιοχή σε περιοχή. Εφαρμογή. Η αγορά βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα. Αναπτύσσονται πιλοτικά πλαίσια από διεθνείς οργανισμούς, κυβερνήσεις και ιδιωτικές πρωτοβουλίες, αλλά η αξιοπιστία εξαρτάται από αυστηρή μεθοδολογία, τοπικότητα, κοινωνικές εγγυήσεις και αποφυγή greenwashing. Οι πιστώσεις βιοποικιλότητας μπορεί να χρηματοδοτήσουν προστασία και αποκατάσταση οικοσυστημάτων, αλλά δεν πρέπει να λειτουργούν ως άδεια για συνεχιζόμενη καταστροφή της φύσης. Δείτε επίσης: Θετικό Αποτύπωμα στη Φύση (Nature-Positive), Εθελοντική Αγορά Άνθρακα και Πιστώσεις (Voluntary Carbon Market & Credits), TNFD, Φυσικό Κεφάλαιο (Natural Capital).

13. Φυσικό Κεφάλαιο (Natural Capital) Ορισμός. Το φυσικό κεφάλαιο είναι η λογιστική και αναλυτική έννοια που αντιμετωπίζει τα φυσικά αποθέματα ως οικονομική βάση ζωής και παραγωγής. Περιλαμβάνει εδάφη, νερό, αέρα, δάση, βιοποικιλότητα, ορυκτούς πόρους και οικοσυστήματα. Αυτά τα αποθέματα παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες στις επιχειρήσεις και στις κοινωνίες,

όπως τροφή, νερό, πρώτες ύλες, ρύθμιση κλίματος και προστασία από φυσικούς κινδύνους. Εφαρμογή. Το φυσικό κεφάλαιο χρησιμοποιείται σε εταιρικές αποφάσεις, επενδυτική ανάλυση, εθνικούς λογαριασμούς και αξιολογήσεις εξάρτησης από τη φύση. Το Natural Capital Protocol προσφέρει μεθοδολογικό πλαίσιο για επιχειρήσεις, ενώ το TNFD αξιοποιεί τη λογική των εξαρτήσεων και επιπτώσεων στη φύση. Για επενδυτές και τράπεζες, το φυσικό κεφάλαιο γίνεται τρόπος κατανόησης κινδύνων σε κλάδους όπως αγροδιατροφή, εξόρυξη, κατασκευές, τουρισμός και νερό. Δείτε επίσης: TNFD, Κίνδυνος Βιοποικιλότητας και Φύσης (Biodiversity & Nature Risk), Αποτίμηση Οικοσυστημικών Υπηρεσιών (Ecosystem Services Valuation), Θετικό Αποτύπωμα στη Φύση (Nature-Positive).

14. Αποτίμηση Οικοσυστημικών Υπηρεσιών (Ecosystem Services Valuation) Ορισμός. Η αποτίμηση οικοσυστημικών υπηρεσιών είναι η μεθοδολογία με την οποία επιχειρείται να υπολογιστεί η αξία των υπηρεσιών που παρέχουν τα οικοσυστήματα. Αυτές περιλαμβάνουν υπηρεσίες παροχής, όπως τροφή και νερό, ρυθμιστικές υπηρεσίες, όπως απορρόφηση άνθρακα και αντιπλημμυρική προστασία, πολιτισμικές υπηρεσίες, όπως αναψυχή και τοπική ταυτότητα, και υποστηρικτικές λειτουργίες, όπως γονιμότητα εδαφών και κύκλοι θρεπτικών στοιχείων. Εφαρμογή. Χρησιμοποιείται σε αναλύσεις εξάρτησης από τη φύση, σε εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων, σε project finance και σε δημόσιες πολιτικές κόστους-οφέλους. Μπορεί να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να κατανοήσουν τι χάνεται όταν υποβαθμίζεται ένα οικοσύστημα και τι αξία δημιουργείται όταν προστατεύεται ή αποκαθίσταται. Παραμένει μεθοδολογικά δύσκολη και εξαρτάται από τοπικά δεδομένα, αλλά αποκτά σημασία καθώς οι γνωστοποιήσεις για τη φύση ωριμάζουν. Δείτε επίσης: Φυσικό Κεφάλαιο (Natural Capital), TNFD, Κίνδυνος Βιοποικιλότητας και Φύσης (Biodiversity & Nature Risk), Θετικό Αποτύπωμα στη Φύση (NaturePositive).

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

143

ΤΟ ΛΕΞΙΚΌ ΤΟΥ ESG

Βασικές πηγές και βιβλιογραφία Η παρούσα έκδοση βασίστηκε σε ευρωπαϊκά κανονιστικά κείμενα, διεθνή πρότυπα αναφοράς και διασφάλισης, θεσμικά πλαίσια βιώσιμης χρηματοδότησης, κατευθυντήριες οδηγίες εποπτικών αρχών και αναγνωρισμένες μεθοδολογίες της αγοράς. Η βιβλιογραφία που ακολουθεί δεν λειτουργεί ως πλήρης ακαδημαϊκή καταγραφή, αλλά ως ενδεικτικός χάρτης των βασικών πηγών πάνω στις οποίες στηρίζεται η ορολογία του λεξικού. Ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο European Commission. Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) - Directive (EU) 2022/2464.

European Commission / EFRAG. European Sustainability Reporting Standards (ESRS).

European Union. Regulation (EU) 2020/852 on the establishment of a framework to facilitate sustainable investment, EU Taxonomy Regulation.

European Commission. EU Taxonomy Navigator and delegated acts on technical screening criteria.

European Union. Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR) - Regulation (EU) 2019/2088.

European Union. Regulation (EU) 2023/2631 on European Green Bonds and optional disclosures for environmentally sustainable bonds and sustainability-linked bonds.

European Commission. European Green Bond Standard Regulation and implementing / delegated acts.

European Union. Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) - Directive (EU) 2024/1760.

Council of the European Union. Omnibus simplification package on sustainability reporting and due diligence requirements.

European Commission. Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) - Regulation (EU) 2023/956.

European Union. Directive (EU) 2024/825 on empowering consumers for the green transition. Εποπτικές αρχές και αγορές κεφαλαίου European Securities and Markets Authority (ESMA). Guidelines on funds’ names using ESG or sustainability-related terms.

European Securities and Markets Authority (ESMA). Regulation (EU) 2024/3005 on the transparency and integrity of ESG rating activities.

European Banking Authority (EBA). Guidelines on the management of ESG risks.

European Central Bank (ECB). Guide on climate-related and environmental risks.

European Central Bank (ECB). Climate risk stress test and thematic review materials.

European Banking Authority (EBA). Pillar 3 ESG disclosure templates and implementing technical standards.

European Commission. MiFID II sustainability preferences and related delegated acts. Διεθνή πρότυπα αναφοράς και διασφάλισης International Sustainability Standards Board (ISSB). IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information.

International Sustainability Standards Board (ISSB). IFRS S2 Climate-related Disclosures.

Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD).

Recommendations of the Task Force on Climate-related Financial Disclosures.

International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB).

International Standard on Sustainability Assurance 5000 (ISSA 5000).

EFRAG. Voluntary Sustainability Reporting Standard for non-

144

ESG • ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

listed SMEs (VSME ESRS).

Global Reporting Initiative (GRI). GRI Sustainability Reporting Standards.

Sustainability Accounting Standards Board (SASB). SASB Standards, now part of the IFRS Foundation.

International Integrated Reporting Council (IIRC). Integrated Reporting Framework.

CDP. Corporate disclosure questionnaires and scoring methodology. Εκπομπές, κλιματικοί στόχοι και χρηματοδοτούμενες εκπομπές Greenhouse Gas Protocol. Corporate Accounting and Reporting Standard.

Greenhouse Gas Protocol. Corporate Value Chain (Scope 3) Accounting and Reporting Standard.

Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF). Global GHG Accounting and Reporting Standard for the Financial Industry.

Science Based Targets initiative (SBTi). Corporate Net-Zero Standard and sectoral guidance.

Network for Greening the Financial System (NGFS). Climate scenarios for central banks and supervisors.

International Energy Agency (IEA). Net Zero Roadmap and sectoral decarbonisation pathways.

Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Assessment Reports and climate science basis for mitigation and adaptation. Βιώσιμη χρηματοδότηση και αγορές ομολόγων International Capital Market Association (ICMA). Green Bond Principles.

International Capital Market Association (ICMA). Social Bond Principles.

International Capital Market Association (ICMA). Sustainability Bond Guidelines.

International Capital Market Association (ICMA). SustainabilityLinked Bond Principles.

International Capital Market Association (ICMA). Climate Transition Finance Handbook.

Loan Market Association (LMA). Green Loan Principles.

Loan Market Association (LMA). Sustainability-Linked Loan Principles.

International Swaps and Derivatives Association (ISDA).

Guidance on sustainability-linked derivatives.

Paris Aligned Investment Initiative (PAII). Net Zero Investment Framework.

Principles for Responsible Investment (PRI). Reporting Framework and responsible investment guidance.

ESG αξιολογήσεις, δείκτες και επενδυτική εποπτεία MSCI ESG Research. ESG ratings methodology and climate metrics.

Morningstar Sustainalytics. ESG Risk Ratings methodology.

S&P Global Sustainable1. ESG Scores and sustainability data methodology.

ISS ESG. ESG ratings and governance research methodology.

Moody’s ESG Solutions. ESG assessments and climate risk data.

FTSE Russell. FTSE4Good Index Series and ESG ratings methodology.

Athens Exchange Group. ATHEX ESG Index and ESG Reporting Guide.

Climate Action 100+. Net Zero Company Benchmark and investor engagement framework.

Institutional Investors Group on Climate Change (IIGCC). Investor guidance on climate alignment and stewardship.

Εφοδιαστική αλυσίδα, δέουσα επιμέλεια και προμήθειες OECD. Guidelines for Multinational Enterprises on Responsible Business Conduct.

OECD. Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct.

United Nations. Guiding Principles on Business and Human Rights.

United Nations Global Compact. Ten Principles and corporate sustainability guidance.

International Organization for Standardization (ISO). ISO 20400 - Sustainable Procurement Guidance.

International Organization for Standardization (ISO). ISO 14001 - Environmental Management Systems.

International Organization for Standardization (ISO). ISO 45001 - Occupational Health and Safety Management Systems.

EcoVadis. Sustainability assessment methodology.

Sedex. Supplier ethical data exchange and responsible sourcing tools.

IntegrityNext. Supply chain sustainability assessment methodology. Φύση, βιοποικιλότητα και φυσικό κεφάλαιο Taskforce on Nature-related Financial Disclosures (TNFD).

Recommendations and LEAP approach.

Science Based Targets Network (SBTN). Science-based targets for nature.

Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework.

Natural Capital Coalition. Natural Capital Protocol.

The Economics of Ecosystems and Biodiversity (TEEB).

Ecosystem services valuation framework.

Nature Action 100. Investor engagement initiative on nature and biodiversity.

International Advisory Panel on Biodiversity Credits. Framework for high-integrity biodiversity credit markets. Αγορές άνθρακα και ισχυρισμοί βιωσιμότητας Integrity Council for the Voluntary Carbon Market (ICVCM). Core Carbon Principles.

Voluntary Carbon Markets Integrity Initiative (VCMI). Claims Code of Practice.

Verra. Verified Carbon Standard.

Gold Standard. Climate and sustainable development standards.

Climate Action Reserve. Carbon offset project protocols.

American Carbon Registry. Carbon crediting methodologies. Ενδεικτική ακαδημαϊκή και αναλυτική βιβλιογραφία Berg, F., Kölbel, J. F. and Rigobon, R. “Aggregate Confusion: The Divergence of ESG Ratings.”

Khan, M., Serafeim, G. and Yoon, A. “Corporate Sustainability: First Evidence on Materiality.”

Bolton, P. and Kacperczyk, M. “Do Investors Care about Carbon Risk?”

Krueger, P., Sautner, Z. and Starks, L. T. “The Importance of Climate Risks for Institutional Investors.”

Ilhan, E., Sautner, Z. and Vilkov, G. “Carbon Tail Risk.”

Eccles, R. G. and Klimenko, S. “The Investor Revolution.”

Serafeim, G. Purpose and Profit: How Business Can Lift Up the World.

Stern, N. The Economics of Climate Change: The Stern Review.

Raworth, K. Doughnut Economics.

Mazzucato, M. Mission Economy.

Polman, P. and Winston, A. Net Positive.