≥÷]»+ q÷´dt RNI No. : APTEL / 2007 / 22572
www.tourismnews.net.in
dü+|ü⁄{Ï : 11
dü+∫ø£ : 5
yÓTÆHêkÕ«$T |ü_¢πøwüHé‡
‹s¡T|ü‹
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
dü+bÕ<ä≈£î&ÉT : yÓTÆHêkÕ«$T
ù|J\T: 12
yÓ\ : s¡÷. 10
n+‘·sê®rj·T Á<ë$&É uÛ≤wü\
|ü]XÀ<ÛäHê πø+Á<ëìï HÓ\ø=˝≤Œ* lÁøÏwüí<˚esêj·T eTTìeTqTeT&ÉT sêC≤ ÁøÏwüí<˚esêj·T
ñ<äj·T–] <äTs¡Z+ <äøÏåD≤|ü<∏ä+˝À ã\yÓTÆq kÕeT+‘· sê»´πø+Á<ä+. bH√ï sê»≈£î≥T+u≤\T ñ<äj·T–] ø√≥˝À ø=\TyÓ’ ‘·eT ‘·eT bÕ\q\T ø=qkÕ –+#êsTT. ˇø£|ü⁄Œ&ÉT sê»Øƒ$ì ˇø£\uÀdæq uÛÑe+‘·T\T H˚&ÉT ø£fi≤$V”≤q+>±, Bq+>± ø£ì|ædüTÔHêïsTT. <äTs¡Z+ #·T≥÷º e⁄qï ø√≥\T H˚{Ïø° b+‘√ |ü{Ϻwüº+>± e⁄HêïsTT. n≥Te+{Ï ø√≥˝À $Vü≤]+#·&É+, Á|üø£è‹ n+<ë\qT ÄkÕ«~+#·&É+, |ü+&ÉT yÓH√ï˝À¢... ì+&ÉT |ü⁄qï$T s√E˝À¢ nø£ÿ&˚ f…+{Ÿ y˚düTø=ì ùd<ä r]‘˚ kÕVü≤dü+ #˚dæqfÒº. ne˙ïe÷{≤¢&ÉTø√e&ÜìøÏ u≤>∑T+{≤sTT. b+<äTø£+fÒ ñ<äj·T–] <äTs¡Z+˝À $Vü≤]+#·&É+ n+‘· düT\TyÓ’q $wüj·T+ ø±<äT. Áf…øÏÿ+>¥ düT\uÛÑ+>± »s¡>±\+fÒ, eTT+<äT dü¬s’q <ës¡T\T @s¡Œs¡#ê*. |ü{ÏwüºyÓTÆq s¡ø£åD #·s¡´\T+&Ü*. ñ<äj·T–] <äTsêZìï ˇø£ n<äT“¤‘· |üsê´≥ø£ Á|ü<˚X¯+>± r]Ã~~› |üsê´≥≈£î\ ø£\\T kÕø±s¡eTe⁄‘êsTT. ñ<äj·T–] ø√≥ ô|’uÛ≤>∑+˝À •~∏\ uÛÑeHê\T ` |üø£ÿq >∑\ Á|ü<˚XÊìï X¯óÁuÛÑ+ #˚dæ, n+<ä+>± s¡÷bı+~+#ê*. ø√≥ ~>∑Teq ˇø£ ø±+ô|¢ø˘‡qT ì]à+#ê*. n+<äT˝À 20 ì$TcÕ\bÕ≥T kÕπ> }ñ<äj·T–]μ &Ü≈£î´yÓT+≥Ø |òæ˝ŸàqT Á|ü<ä]Ù+#ê*. Á|ü‹ X¯ìyês¡+, Ä~yêsê ˝À¢ ªªÁf…øÏÿ+>¥ eT]j·TT ø±´+|tqT ≥÷]»+ XÊK ìs¡«Væ≤+#ê*. ªªÁf…øÏÿ+>¥ ø±´+|tμμ >∑T]+∫ Á|ü#ês¡+ u≤>± #˚j·÷*. yês¡+yês¡+ e+<äeT+~‘√ ø±´+|t\T ìs¡« Væ≤+#·>∑*–‘˚ ≥÷]»+ XÊK <Ûäq´eTsTTqfÒº. HÓ\÷¢s¡T, ñ<äj·T–] |ü]düsê˝À¢ ø=+<ä]øÏ ñbÕ~Û ` Ä<ëj·T+ n<äq+>± \_ÛkÕÔsTT. ñ<äj·T–] e<ä› >∑\ u≤\ÁøÏwüßíì >∑T&ç, s¡+>∑Hêj·T≈£î\ <˚yê\j·T+qT n_Ûeè~∆ |üs¡#·&ÜìøÏ e÷düºsY bÕ¢Hé s¡÷bı+~+#ê*. ªyÓT>± ≥÷]»+ düs¡÷ÿ´{Ÿμ>± n_Ûeè~∆ #˚ùdÔ $$<Ûä dü+düú\ qT+∫ Ä+.Á|ü. |üsê´≥ø£ XÊK≈£î uÛ≤Ø>± ì<ÛäT\T e#˚à neø±X¯eTT+~. Ä\dü´+ b+<äT≈£î? Ä˝À∫+#·+&ç. ñ<äj·T–] ø√≥˝À f…+{Ÿ y˚<ë›+. eT<ÛäTsêqTuÛÑ÷‹ì bı+<äT<ë+. ($T>∑‘ê 2e ù|J˝À)
‹s¡T|ü‹ l y˚+ø£fÒX¯«s¡ $X¯«$<ë´\j·T+ ÄsYº‡ u≤¢ø˘ Ä&ç{À]j·T+˝À $»j·T q>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À ‘Ó\T>∑T yÓ’uÛÑe+ nH˚ n+X¯+ô|’ C≤rj·T dü<ädüT‡ Ç{°e\ 2 s√E\ bÕ≥T »]–+~. dü<ädüT‡qT Ä+Á<Ûä|üÁ<˚XŸ düè»Hê‘·àø£ eT]j·TT dü+düÿè‹ dü$T‹, ≥÷]»+ q÷´dt dü+j·TTø£Ô Ä<Ûä«s¡´+˝À ìs¡«Væ≤+#ês¡T. dü<ädüT‡ ÁbÕs¡+uÛÀ‘·‡ e+˝À l ÁøÏwüí<˚esêj·T\ eTTì eTqTeT&ÉT (19e ‘·s¡+) sêC≤ l ÁøÏwüí<˚esêj·T e÷{≤¢&ÉT‘·÷ l ÁøÏwüí<˚esêj·T\T ˝≤π> ‘êeTT Ç|üŒ{Ïø° Væ≤+<ä÷<Ûäs¡à+, dü+düÿè‹øÏ ø£≥Tºã&ç ‘·eT e+‘·T ùde #˚düTÔHêïeTHêïs¡T. ‹s¡T|ü‹˝À n+‘·sê®rj·T Á<ë$&É uÛ≤wü\ |ü]XÀ<ÛäHê πø+Á<ëìï HÓ\ø=˝≤Œ\ì πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ Äj·Tq $»„|æÔ #˚XÊs¡T. {Ï{Ï&ç yês¡T l ÁøÏwüí <˚esêj·T\ |”sƒêìï kÕú|æ+#ê\ì ø√sês¡T. Bìì ‘·|üŒìdü]>± ‹s¡TeT\ ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúq+ Ä#·s¡D˝À ô|{≤º\Hêïs¡T. ($T>∑‘ê 3e ù|J˝À)
2
(yÓTT<ä{Ïù|õ ‘·s¡TyêsTT) #·]Á‘· : ø√≥ X¯Á‘·T<äTπs“¤<ä´yÓTÆq~. lÁøÏwüí<˚esê j·T\T düü+e‘·‡s¡ø±\+ bÕ≥T ø√≥qT ~>∑“¤+~Û+ ∫q+<äTq Á|ü‘ê|üs¡TÁ<ä >∑»|ü‹ ñ<äj·T–] ø√≥qT ø√˝ÀŒj·÷&ÉT. >∑»|ü‘·T\ bÕ\q˝Àq÷ Ä ‘·sê«‘· $»j·Tq>∑s¡ bÕ\q ˝Àq÷ ø√≥qT $düÔ]+#ês¡T. |ü≥ºD≤ìï ÄqTø=ì ñqï yÓsTT´ n&ÉT>∑T\ m‘·TÔqï ø=+&É #·T≥÷º |ü{ÏwüºyÓTÆq >√&Éø£{Ϻ+#ês¡T. ø√≥˝À |ü\T ìsêàD≤\T HêïsTT. n+<äT˝À 8 ø=+&Éô|’q, 5 ~>∑Teq ñHêïsTT. ø√≥˝À Ä\j·÷\T, ‘√≥\T ≈£L&Ü ñ+&˚$. á sê»´yÓTTø£|ü⁄Œ&ÉT uÛÀ>∑uÛ≤>∑´eTT˝‘√ ‘·T\‘·÷>∑T‘·÷ ñ+&˚~. |ü+&ç‘·T\T, ø£e⁄\T, >±j·T≈£î\T |ü\Te⁄s¡T sêC≤´ìøÏ eHÓï ‘Ó#êÃs¡T. |üPs¡«yÓ’uÛÑeeT+‘ê b˛sTT+~. |üPs¡«yÓ’uÛÑyêìï >∑Ts¡TÔ#˚ùd ñ<äj·T–] ø=+&É, ñ<äj·T–] <äTs¡Z e÷Á‘·y˚T e⁄HêïsTT. $»j·T q>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À ñ<äj·T–] sê»Á|ü‹ì~Û ñ+&˚ düú\+>± Áø°.X¯.
≥÷]»+ q÷´dt 1370e <äX¯ø£+˝À @sêŒf…Æq~. yÓTT<ä{Ï Vü≤]Vü≤s¡ ãTø£ÿsêj·T\ ‘·eTTà&ÉT yÓTT<ä{Ï ø£+|üsêj·T\T sê»´+ #˚XÊ&ÉT. ñ<äj·T–] sê»´+˝À H˚{Ï HÓ\÷¢s¡T, ø£&É|ü õ˝≤¢\T e⁄+&˚$. ñ<äj·T–] sê»´eTTqπø eTT*øÏHê&ÉT nì ù|s¡T. ñ<äj·T–] ø=+&ÉMT<ä ˇø£ Ä\j·TeTT+~. <ëìøÏ e\¢uÛÑsêj·T <˚yê\j·TeTì ù|s¡T. e\¢uÛÑ sêj·T&ÉqT eT+Á‹ <ëìì ì]à+#Óq≥. <˚yê\ j·TeTT |üø£ÿq ø√H˚s¡T ø£\<äT. |ü\¢e⁄\T, #√fi¯ó \T, ¬s&ç¶ sêE\T, $»j·Tq>∑s¡ sêE\T, &Ûç©¢ düT˝≤ÔqT\T, Ä+π>¢j·TT\T <äTsêZìï bÕ*+∫q≥T¢ #ê]Á‘·ø±<Ûësê\THêïsTT. #√fi¯ó\ ‘·sê«‘· |ü\¢e sêE\T bÕ*+#ês¡ì »j·T<˚e⁄ì XÊdüHêìïã{Ϻ ‘Ó\TdüTÔqï~. 1235e dü+e‘·‡s¡+˝À á ÁbÕ+‘·+ ø±ø£rj·TT\ eX¯yÓTÆ+~. ø£Ø+q>∑sY õ˝≤¢ ñ|üŒs¡|ü*¢ XÊdüq+ Á|üø±s¡+ á <äTsêZìï ø±ø£rj·T sêC…’q >∑D|ü‹ <˚e⁄&ÉT bÕ*+#ê&Éì ‘Ó\TdüTÔqï~. b˛s¡Te÷$Tfi¯fl XÊdüHêìï ã{Ϻ ø£&É|ü eT+&É\eT+‘ê ñ<äj·T–] bÕ\qøÏ+<ä e⁄+~. 1336 qT+&ç 1488 es¡≈£î á <äTs¡Z+ $»j·T q>∑s¡ sêE\ ÄBÛq+˝À ñ+&˚<äì ‘Ó\TdüTÔqï~. ‘·sê«‘· ¬s&ç¶ sêE\T, >∑»|ü‘·T\ ÄBÛq+˝ÀøÏ yÓ[fl+~. lÁøÏwüí<˚esêj·T\T 1514e dü+e‘·‡ s¡+ pHé 9q <äTsêZìï eX¯|üs¡#·Tø=Hêï&ÉT. 1540˝À ÁøÏwüísêj·T\ n\T¢&ÉT n[j·T sêeTsê j·T\T ñ<äj·T–] bÕ\≈£î&Éj·÷´&ÉT. 1579˝À
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
>√˝§ÿ+&É ùdHêì eTT\Tÿ ñ<äj·T–]ì eTT≥º&ç+ #ê&ÉT. Ä $<Ûä+>± ñ<äj·T–] >√˝§ÿ+&É qyêãT \ eX¯yÓTÆ+~. Ä ‘·sê«‘· &Ûç©¢ #·Áø£es¡TÔ\ ùdHêì MTsY Ee÷¢ Bìï 1626˝À eX¯|üs¡#·T ø=ì nø£ÿ&É eTd”<äT\qT ì]à+∫ kÕúìø£+>± e⁄+&˚ ˇø£]øÏ Ä~Û|ü‘ê´ìï∫à &Ûç©¢ yÓ[fl b˛j·÷&É≥. eTTdæ¢+ bÕ\≈£î\˝À ∫es¡>± düj·T´<é nãT∆˝Ÿ U≤<äsY U≤Hé <äTsêZìï bÕ*+#ê&ÉT. ‘·sê«‘· <äTs¡Z+ Ä+π>¢j·TT\ eX¯eTsTT+~. Ä+π>¢j·TT\ bÕ\q ˝À sê»eTVü≤˝Ÿ düMT|ü+˝À n<ë›\ y˚T&ÉqT, uÛÑeHê\qT ì]à+#ês¡T. kÕVæ≤r ùde : nHê{Ï ø£e⁄\T, yês¡T sêdæq ø±yê´\T bH√ï ø£\e⁄. düMTs¡≈£îe÷s¡ $»j·T eTT s¡∫+∫q |ü⁄wüŒ–] ‹eTàqï Ä‘·à≈£Ls¡T ‘ê\÷ø± yês¡T. $Áø£e÷s¡ÿ #·]Á‘·eTT sêdæq yÓHÓï\ø£+{Ï dæ<ä∆qï≈£î »ø£ÿq ø£$ø£è‹ Ç#ÓÃqT. á dæ<ä∆q eT+Á‹ ñ<äj·T–] sê»´eTTq eT+Á‹>± ñ+&ÓqT. ñ<äj·T–] <äTs¡Z+˝Àì ãdüesêE eT+Á‹jÓÆTq >∑+>∑qï≈£î <äT>∑Zqø£$ ‘êqT s¡∫+∫q q∫πø‘√bÕU≤´qeTT ø£è‹ n+øÏ‘·+ Ç#êÃ&ÉT. Á|üuÀ<Ûä#·+Á<√<ä j·TeTTqT s¡∫+∫q eT\¢q dæ+>∑q\T >∑+>∑qïπø ‘·q ø±e´eTTqT n+øÏ‘·$T#êÃ&ÉT. <ä÷ã>∑T+≥ Hêsêj·TD ø£$ ‘êqT s¡∫+∫q |ü+#·‘·+Á‘·eTT qT ãdüesêE≈£î n+øÏ‘·$T#êÃ&ÉT. ñ<äj·T–] sê»´+ dü+^‘· $<ä´˝À ≈£L&Ü ù|s¡T ‘Ó#·TÃ
ø=qï~. n#·T´‘· sêj·T\T, sêeTsêj·T\ ø±\+ ˝À ñ<äj·T–] sê»´eTTq≈£î sê»Á|ü‹ì~Û >± e⁄+&çq sêe÷e÷‘·T´&ÉT ªªdü«s¡y˚Tfi¯ø£fi≤ì~Ûμμ nH˚ Á|üdæ<ä∆ dü+^‘· Á>∑+<ÛäeTTqT sêXÊ&ÉT. <ëìì sêeTsêj·T\≈£î n+øÏ‘·$T#êÃ&ÉT. Ç‘·ìøÏ yêπ>Zj·Tø±s¡ ‘√&És¡TeT\T¢ nH˚ _s¡T<äT ø£\<äT. m+<äs√ sêE\T bÕ*+∫q á ñ<äj·T–] <äTs¡Z+˝À Äj·÷ sêE\ ø±\+˝À ì]à+∫q nH˚ø£ ø£≥º&Ü\T, Ä\j·÷\T, eTd”<äT\T •~Û˝≤e düú˝À ñHêïsTT. Ä+Á<ÛäT\ #·]Á‘·˝À ñ<äj·T–]øÏ Á|ü‘˚´ø£ kÕúq+ e⁄+~. ñ<äj·T–]ø√≥ ` ø=+&É ~>∑Teq >∑\ Á|ü<˚XÊ\qT kÕ+düÿè‹ø£ ` yês¡dü‘·« |üsê´≥ø£ πø+Á<ä+>± n_Ûeè~∆ #˚j·÷*. õ˝≤¢ πø+Á<ä+ ` HÓ\÷¢s¡T qT+∫ ñ<äj·T–] 96 øÏ.MT. <ä÷s¡+˝À e⁄+~.
ø±s¡Tø=+&É >∑TVü‰\j·÷\T n
&Üø£ºsY >∑÷&Ó*¢ #·+Á<ë¬s&ç¶
KeTà+ õ˝≤¢˝Àì ø=‘·Ô>∑÷&˚+q≈£î 6 ø°.MT. <ä÷s¡+˝À >∑\ ùV≤eT#·+Á<ë|ü⁄s¡+ nH˚ }]øÏ |ü•ÃeT+>± qTqï ø±s¡Tø=+&É |üs¡«‘·+ ô|’ ¬s+&ÉT uÖ<ä∆ <ä>√u≤\T (dü÷∆bÕ\T), 2 >∑TVü≤\T ($Vü‰sê\T) n<äT∆‘·+>± sê‹˝À ‘=*#ês¡T. Ç$ 1e X¯‘ê_∆ ‘·s¡Tyê‘· ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆq eTVü‰j·÷q XÊK≈£î #Ó+~q$. •˝≤Œ\qT ã{Ϻ Ç$ ø°.X¯. 2 ˝Òø£ 3 X¯‘êu≤∆ìøÏ #Ó+~qeì uÛ≤$+#·e#·TÃ. <ä>√u≤\T: ñ‘·Ôs¡+ yÓ’|ü⁄ 8 X 8 n&ÉT>∑T\ ã+&ÉqT ‘=\∫ ˇø£ <ä>√u≤qT @sêŒsêÃs¡T. Hê\T>∑T yÓ’|ü⁄\ >∑\ ø√cÕº˝À¢ |ü<ëàdüq+˝À, <Ûë´qeTTÁ<ä˝À ≈£Ls√Ãì ñqï ãT<ä∆ $Á>∑Vü‰\qT n‹ s¡eT´eTT>± eT*#ês¡T. ãT<äT∆ì MT<ä s¡+>∑T\T |üP∫q Ä<Ûësê\THêïsTT. eT<Ûä´˝À #Ó≥Tº <ä>√u≤qT ¬s+&ÉT>± N*Ã+~. #Ó≥¢qT ìs¡÷à*+#ê*. á <ä>√u≤≈£î 40 n&ÉT>∑T\ <ä÷s¡+˝À eT s√ ã+&ÉqT <ä>√u≤>∑ #Óø±ÿs¡T. ‘·÷s¡TŒ ø√wüº+˝À ãT<äT∆ì u§eTà, <äøÏåD+ yÓ’|ü⁄ e÷j·÷<˚$, dæ<ë∆s¡T∆\ u§eTà\THêïsTT. e÷j·÷<˚$ uÀeTà dæ<ë∆s¡T∆ì ø£+fÒ eT÷&ÉT πs≥T¢ ô|<ä›~>± ñ+~. #·ø£ÿì n+>∑ kÂwüºeeTT˝À #ê˝≤ düT+<äs¡+>± #ÓøÏÿq e÷j·÷<˚$ e+{Ïô|’ ã≥º\ eT&É‘·\T •\TŒ\ |üì‘·HêìøÏ n<ä›+ |ü&ÉT‘·THêïsTT. >∑TVü≤\T: ô|’ <ä>√u≤\≈£î 100 n&ÉT>∑T\ <ä÷s¡+˝À
nπ>ïj·T+>± eT*∫q ¬s+&ÉT >∑TVü‰\j·÷\THêïsTT. ñ‘·Ôs¡+ yÓ’|ü⁄ >∑TVü≤ Bs¡È #·‘·Ts¡Ádü+>± ñ+&ç, ñ‘·Ôs¡ <äøÏåD≤˝À¢ 9X9 n&ÉT>∑T\T, ‘·÷s¡TŒ |ü&ÉeTs¡˝À¢ 6x61/2 n&ÉT>∑T\ yÓ&É\TŒ, m‘·TÔ˝À ñ+~. >∑TVü≤ >√&É\ô|’ •˝≤Œ\T uÛ≤>± n]–b˛sTTq+<äTq yê{Ï $esê\T ‘Ó*j·T≥+ ˝Ò<äT. ‘·÷s¡TŒ yÓ’|ü⁄ >√&É MT<ä $+C≤eTs¡\T MdüTÔqï ñbÕdü≈£î\ q&ÉTeT ãT<äT∆ì u§eTà, ñ‘·Ôs¡ <äøÏåD >√&É\ô|’q ì\TyÓ‘·TÔ <ë«s¡ bÕ\≈£î\ $Á>∑Vü‰\THêïsTT. u≤>± n]–b˛j·÷sTT, C≤‘·ø£ ø£<∏ë $X‚XÊ\qT n|ü⁄s¡÷|ü+>± #Óø±ÿs¡T. yÓTT<ä{Ï >∑TVü≤≈£î <äøÏåD+>± ø=~› <ä÷s¡+˝ÀH˚ ¬s+&Ée >∑TVü‰ ñ+~. ñ‘·Ôs¡ <äøÏåD≤\T 6 n&ÉT>∑T\, ‘·÷s¡TŒ |ü&ÉeTs¡\T 5 n&ÉT>∑T\ m‘·TÔ 5 1/2 n&ÉT>∑\ ø=\‘·\‘√ #Óø£ÿã&ç+~. yÓTT<ä{Ï >∑TVü≤ e÷~]>±H˚ •˝≤Œ\THêï sTT. >∑TVü≤\ >√&É\ô|’ <ä>√u≤\ ø√cÕº˝À¢ Ä≈£î|ü#·Ã, Hê]+»,
|üdüT|ü⁄|ü#·Ã, q\T|ü⁄, ‘Ó\T|ü⁄ s¡+>∑T\~›q Ä<Ûësê\THêïsTT. ø±s¡Tø=+&É >∑TVü‰˝À¢qT yÓTT<ä{Ï <ä>√u≤ MT<ä #ÓøÏÿq ãT<äT∆&ç u§eTà \T, ¬s+&Ée <ä>√u≤˝Àì e÷j·T<˚$ •\ŒeTT ô|<ä›>±, >∑TVü≤˝À¢ì $+C≤eTs¡\T, $dæπs •˝≤Œ\T, <ë«s¡bÕ\≈£î\T #·÷|üs¡T\qT $X‚ wü+>± Äø£≥Tºø=+≥THêïsTT. ø±s¡Tø=+&É e<ä› ªªekÕ‡yêdüμμ (yêq ø±\|ü⁄) uÖ<ä∆ >∑TVü≤\T ($Vü‰sê\T), <ä>√u≤\T (dü÷ÔbÕ\T) ‘Ó\+ >±D˝À $wüßí≈£î+&çqT\ ø±\|ü⁄ uÖ<ä∆eT‘· ÁbÕ|üø±ìï ‘Ó*j·T CÒdüTÔHêïsTT. Çø£ÿ&ÉTqï #Ó≥¢qT ‘=\–+∫ >∑TVü‰\, <ä>√u≤\ô|’q ˙s¡T ì\«≈£î+&Ü C≤Á>∑‘·Ô\T rdüTø=ì ø±|ü˝≤<ës¡T\qT ìj·T $T+#ê*. ÄÁø£eT yÓTÆì+>¥ Ä|æ ‘Ó\+>±D dü+düÿè‹øÏ Á|ürø£˝…’q KeTà+ õ˝≤¢ uÖ<ä∆ #ê]Á‘·ø£ Äqyêfi¯flqT |ü]s¡øÏå+#ê\ì |üsê´≥ø£, |ü⁄s¡edüTÔ XÊK\qT Á|ü»\T ø√s¡T‘·THêïs¡T. (s¡#·sTT‘· |üsê´≥ø£ XÊK $ÁXÊ+‘· n<Ûë´|ü≈£î&ÉT)
H˚H˚\\ø=+&É ø=+&É||ü*ü*¢ ¢uÖ<ä uÖ<ä∆d∆dü÷ü÷Ô|Ô|ü+ü+
≥÷]»+ q÷´dt
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
ªn+‘·sê®rj·T Á<ë$&É uÛ≤wü\ |ü]XÀ<ÛäHê πø+Á<ëìï HÓ\ø=˝≤Œ*μ
3
lÁøÏwüí<˚esêj·T eTTìeTqTeT&ÉT sêC≤ ÁøÏwüí<˚esêj·T
(yÓTT<ä{Ïù|õ ‘·s¡TyêsTT) ø°\ø√|üHê´dü+ #˚dæq dæ˙ s¡#·sTT‘· yÓHÓï\ø£+{Ï e÷{≤¢&ÉT‘·÷ $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ #·]Á‘·qT >∑÷]à dæìe÷\T #·ø£ÿ>± ‘Ó*j·T#˚XÊs¡Hêïs¡T. #·]Á‘· dü+düÿè‹ì ‘Ó\TdüTø√yê\+fÒ ÁbÕNq kÕVæ≤‘ê´ìï n<Ûä´j·Tq+ #˚j·÷\ì $<ë´s¡Tú\qT ø√sês¡T. ø±ø£rj·T $X¯« $<ë´\j·T+ #·]Á‘· ` |üsê´≥ø£ XÊU≤<Ûä´≈£åî\T Ä#ês¡´ ø=ø=ÿ+&É $»j·Tu≤ãT e÷{≤¢&ÉT
ª|ü]XÀ<Ûäq\T $düÔè‘·+ ø±yê*μ yÓTÆHêkÕ«$T, dü<ädüT‡ dü+#ê\≈£î&ÉT $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À yÓ\Te&çq ‘Ó\T>∑T kÕVæ≤‘·´+ H˚{ø° Á|ü»\≈£î #˚s¡Te ø±˝Ò<äT. ÁbÕNq Á>∑+<∏ë˝À¢ e÷qe $\Te\T, düHê‘·q dü+Á|ü<ë j·÷\T, <Ûë]àø£ Jeq $<Ûëq+ e+{Ï mH√ï $wüj·÷\THêïsTT. ÁbÕNq Á>∑+<∏ë\T n<Ûë´|ü≈£î\T, $<ë´s¡Tú\≈£î bÕsƒê´+XÊ\T>± e÷Á‘·y˚T e⁄HêïsTT. yê≥ìï+{Ï˙ düs¡fi¯yÓTÆq uÛ≤wü˝À Á|ü#·T]+∫ kÕe÷qT´\≈£î n+~+#ê*. e+<ä˝≤~ ‘êfi¯ |üÁ‘· Á>∑+<∏ë\T n|ü]wüÿè‘·+>± eT÷≥˝À¢ <ë– e⁄HêïsTT. yê{Ïì yÓ*øÏ rj·T&ÜìøÏ Á|üuÛÑT‘·«+ #=s¡e #·÷bÕ*. $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ #·]Á‘·ô|’ e∫Ãq ‘=* s¡#·q ªeT<ÛäTs¡ $»j·Tμ ˝Ò<ë Ms¡ ø£+|üsêj·T #·]‘· ô|’ H˚qT |ü]XÀ~Û+ #êqT. yÓTT<ä{Ï ãTø£ÿsêj·T\ ø√&É\T, Ms¡ ø£+|üsêj·T\ |ü≥º|ü⁄sêDÏ >∑+>± <˚$ dü+düÿè‘·+˝À Áø°.X¯. 1370 ` 75 eT<Ûä´ sêdæq Ä Á>∑+<Ûëìï ÁbÕ+rj·T uÛ≤wü˝À¢ Á|ü#·T]+#ê*. n<˚$<Ûä+>± l ÁøÏwüí<˚esêj·T\ |”sƒêìï {Ï{Ï&ç @sêŒ≥T #˚j·÷*. sêj·T\ yê] kÕVæ≤‘·´+ XÊdüHê\ô|’ $düÔè‘·+>± |ü]XÀ<Ûäq\T »s¡>±*. ‘·÷ ø±ø£rj·T, $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷C≤´\≈£î+&˚ n$HêuÛ≤e dü+ã+<Ûëìï ‘Ó˝≤Œs¡T. $»j·T q>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À yÓ\Te&çq Á>∑+<∏ë\qT düT\uÛÑ XË’*˝À sêdæ Á|ü#·T]+∫ Á|ü»\≈£î #˚s¡Te #˚j·÷\ì dü<ädüT‡ dü+#ê\≈£î&ÉT yÓTÆHêkÕ«$T #ÓbÕŒs¡T. dü<ädüT‡ ø±s¡´ìs¡«Vü≤D ø±s¡´<ä]Ù Ä#ês¡´ ù|≥ lìyêdüT\T ¬s&ç¶ e÷{≤¢&ÉT‘·÷ $»j·T q>∑s¡ kÕÁe÷»´ kÕú|üq e\¢ ‹s¡T|ü‹ u≤>± yÓ\T>∑T˝ÀøÏ e∫Ã+<äì, eTTK´+>± l ÁøÏwüí <˚esêj·T\T
ly˚+ø£fÒX¯«s¡kÕ«$TøÏ mH√ï neT÷\´yÓTÆq ø±qTø£\T düeT]Œ+#ês¡ Hêïs¡T. á ø±s¡´Áø£eT+˝À Ä#ês¡´ mHé. eTTìs¡‘·ïeTà kÕ«>∑‘√|ü Hê´dü+ #˚j·T>±, Ábıô|òdüsY ÄsY. sêCÒX¯«s¡eTà e+<äq düeTs¡ŒD #˚XÊs¡T. $<ë´s¡Tú\T, |ü]XÀ<Ûäø£ $<ë´s¡Tú\T, $$<Ûä $X¯« $<ë´\ j·÷\ n<Ûë´|ü≈£î\T, Á|üeTTK yÓ’<äT´\T &Ü. sêj·T ÄXÊ\‘·, &Ü. ø£$T{Ï yÓ+ø£fÒX¯«s¡T¢, &Ü. »j·TÁ|ükÕ<é, yÓ’._.¬s&ç¶, ÄØ«bdt sêE, #ê+ãsY Ä|òt ø±eTsY‡ eT+EHê<∏é ‘·~‘·s¡T\T bÕ˝§ZHêïs¡T. dü+düÿè‹øÏ }|æ] b˛XÊs¡T : eTT–+|ü⁄ düuÛÑ˝À $•wüº n‹~Û>± bÕ˝§Zqï Á|üeTTK #ê]Á‘·ø£ |ü]XÀ<Ûä≈£î\T >√|”ø£èwüí e÷{≤¢&ÉT‘·÷ $»j·Tq>∑s¡ sêE\T uÛ≤s¡rj·T dü+düÿè‹øÏ }|æ] b˛XÊs¡Hêïs¡T. <äøÏåD uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝Àì Ä\j·÷\≈£î $»j·Tq>∑s¡ sêE\T $X‚wü+>± <ëq<Ûäsêà\T #˚XÊs¡Hêïs¡T. Äràj·T n‹~Û Ä#ês¡´ `sêj·T\d”eT, ø£&É|ü ` jÓ÷– y˚eTq, HÓ\÷¢s¡T ` bÕ|æ¬s&ç¶ qs¡dæ+Vü‰¬s&ç¶ eT{≤¢&ÉT‘·÷ ÄeTTø£Ôe÷\´<ä˝À lÁøÏwüí<˚e $Áø£eTdæ+Vü≤|ü⁄], ‹s¡T|ü‹ ` l|ü<ëàe‹ eTVæ≤fi≤, ≈£î|üŒ+ ` sêj·T\T Hê{Ï Ä#ês¡ dü+Á|ü<ëj·÷\qT, yÓ’wüíe uÛÑøÏÔ‘·‘êÔ«ìï Á<ä$&É, ‹s¡T|ü‹ ` sêÁw”ºj·T dü+düÿè‘·, eTÁ<ëdüT, yÓTÆdü÷s¡T, u…+>∑T n<äT“¤‘·+>± Ä$wüÿ]+#ês¡ì ø=ìj·÷&Üs¡T. eTTK´n‹~Û, md”« j·T÷ ÄsYº‡ ø£fi≤XÊ\ Á|üì‡bÕ˝Ÿ Ä#ês¡´ õ. •es¡j·T´ e÷{≤¢&ÉT‘·÷ $»j·Tq>∑s¡ sêE\T düs¡∞ø£è‘· |üqTï\ $<ÛëHêìï ne\+_+∫ ªuÛ≤s¡rj·TT\qT nqTdü]düTÔHêïs¡Tμ yÓTs¡T¬>’q JeHêìøÏ ‘√&ÉŒ&ܶs¡ Hêïs¡T. dü<ädüT‡ dü+#ê\≈£î\T sêC≤ ÁøÏwüí<˚esêj·T $»j·Tq>∑s¡ sêE\T ÁbÕ+rj·T >=|üŒ>± $\dæ˝≤¢sTT uÛ≤wü\qT $X‚wü+>± Ä<ä]+#ês¡T. Ábıô|òdüsY ù|≥l, ø±s¡´ìs¡«Vü≤D ø±s¡´<ä]Ù ‘Ó\T>∑T, ø£qï&É, ‘·$Tfi¯, dü+düÿè‘· uÛ≤wü\ ‘Ó\T>∑T uÛ≤cÕ dü+düÿè‘·T\T $»j·T ø£e⁄\qT b˛wæ+∫q+<äTq Äj·÷ q>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À >=|üŒ>± $\dæ˝≤¢ uÛ≤wü˝À¢ m+‘√ kÕVæ≤‘·´+ yÓ\Te&ç+~. sTT. ø£e⁄\T ` ø£fi≤ø±s¡T\T |òüTqyÓTÆq yês¡T @ ˇø£ÿ uÛ≤wüø√ |ü]$T‘·+ ø±˝Ò<äT. |òü˝≤Hê uÛ≤ùw JeHêìï kÕ–+#ês¡T. yê] Vü≤j·÷+˝À sê»uÛ≤wü>± e⁄+&Ü\ì Á|ü»\ô|’ ã\e+‘·+>± s¡T<ä›˝Ò<äT. ì]à‘·yÓTÆq ø£≥º&Ü\qT eTq+ ø±bÕ&ÉT kÕúìø£ Á|ü»\T e÷{≤¢&˚ uÛ≤wü\˙ï sê»uÛ≤wü\j·÷´sTT. ø√˝Òø£ b˛‘·THêï+. ‹s¡TeT\ ` ‹s¡T|ü‹ ` #·+Á<ä–] uÛ≤s¡‘·<˚X¯ #·]Á‘·˝À $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À e∫Ãq kÕVæ≤r |ü]düsê˝À¢ì ÁbÕNq ø£≥º&Ü\T s¡÷|ü⁄ #Ó<äs¡&É+ u≤<Ûëø±s¡+. #·]Á‘·≈£î Á|ü‘˚´ø£ kÕúq+ e⁄+~. <˚X¯+˝À eTπs sê»´+˝Àq÷ ‹s¡TeT\˝À y˚sTTø±fi¯fl eT+&É|ü+ >∑\¢+‘·sTT´+~. $»j·Tq>∑s¡ $$<Ûä uÛ≤wü˝À¢ e+<ä˝≤~ Á>∑+<∏ë\T yÓ\Te&çq <ëK˝≤ ˝Ò<äT. sêC≤´ìøÏ #Ó+~q mH√ï $wüj·÷\qT ‘·«s¡˝À H˚qT Á|ü#·T]+#· Ä U≤´‹ ˇø£ÿ $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷C≤´ìπø <ä≈£îÿ‘·T+~. ÁbÕNq qTqï ‹s¡T|ü‹ ø=+&É ø£<∏ä\T˝À Ä$wüÿ]+#·uÀ‘·THêï. Á>∑+<∏ë\ô|’ $düÔè‘· |ü]XÀ<Ûäq\T »s¡>∑&ÜìøÏ n+‘·sê®rj·T Á|üe÷D≤\‘√ Á<ë$&É uÛ≤wü\ |ü]XÀ<ÛäHê dü+düúqT πø+Á<ä yÓTÆHêkÕ«$T e÷{≤¢&ÉT‘·÷ lÁøÏwüí<˚esêj·T\ Á|üC≤s¡+»ø£, Á|üC≤ Á|üuÛÑT‘·«+ HÓ\ø=˝≤Œ*. $»j·Tq>∑s¡ Á|üuÛÑTe⁄\T eT‘· ùd«#·Ã¤qT dü+πøåeT bÕ\q, sê»˙‹»„‘·qT XÊdüHê\‘√ düVü‰ $e]+#ês¡T. >ös¡$dü÷ÔH˚, düHê‘·q uÛ≤s¡rj·T dü+düÿè‹ì düeTTqï‘· düuÛ≤<Ûä´≈£åî&ÉT, dü<ädüT‡ ø±s¡´ìs¡«Vü≤D≤~Ûø±] Ä#ês¡´ ù|≥ kÕúsTT˝À ì\u…{≤ºs¡T. yê] u≤≥˝ÀH˚ H˚q÷ q&ÉTdüTÔHêï. lìyêdüT\T¬s&ç¶ e÷{≤¢&ÉT‘·÷ $»j·Tq>∑s¡ sêE\T ‹s¡TeT\, nyÓT]ø±˝À ñqï‘· ñ<√´>∑+ e<ä*, eTq düHê‘·q dü+düÿè‹ ‹s¡T|ü‹˝À ì]à+∫q mH√ï <˚XÊ+‘·s¡ eT+≥bÕ\T, yÓsTT´ø±fi¯fl |ü]s¡ø£åD ` yê´|æÔ ø√dü+ |üì#˚düTÔHêï. $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ eT+≥bÕ\T ø£qTeTs¡T¬>’ b˛e&É+ u≤<Ûëø£s¡eTHêïs¡T. ø±s¡´Áø£eT+ ˇø£|üŒ{Ï sê»<Ûëì Vü≤+|æøÏ j˚T{≤ y˚˝≤~ eT+~ $<˚˚oj·TT\T ˝À Ä#ês¡T´\T y˚T&ç|ü*¢ s¡$≈£îe÷sY, mHé.eTTìs¡‘·ïeTà, ∫qïj·T´, |ü]XÀ<Ûäq\ ø√dü+ edüTÔHêïs¡T. yês¡+‘ê uÛ≤s¡rj·T dü+düÿè‹ì dæ.dü«sê»´\øÏåà, ÄsY.sêCÒX¯«s¡eTà, ¬ø. yÓ+ø£≥s¡eTD, ÁãVü‰àq+<ä ‘·eT ‘·eT <˚XÊ\≈£î rdüTø=ì yÓfi¯ófl‘·THêïs¡T. ¬s&ç¶, &Ü.eTùV≤+Á<ä¬s&ç¶, yÓ+ø£≥ qπs+Á<ä Á|ükÕ<é, |ü]XÀ<Ûä≈£î\T, $<ë´s¡Tú\T, n<Ûë´|ü≈£î\T bÕ˝§ZHêïs¡T. fi¯Ss¡T $X¯«$<ë´\j·÷\ qT+∫ Ä#ês¡T´\T, |ü]XÀ<Ûä≈£î\T e∫à ø±>± 16 $X¯«$<ë´\j·÷\ qT+∫ #·]Á‘·ø±s¡T\T, n<Ûë´|ü dü<ädüT‡qT $»j·Te+‘·+ #˚XÊs¡T. dü<ädüT‡ ìs¡«Vü≤D ø√dü+ ≈£î\T, |ü]XÀ<Ûä≈£î\T düTe÷s¡T 120 |ü]XÀ<ÛäHê |üÁ‘ê\qT düeT düVü‰j·T düVü≤ø±sê\T n+~+∫q Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ uÛ≤cÕ kÕ+düÿè‹ø£ ]Œ+#ês¡T. ‹s¡T|ü‹ ` l y˚+ø£fÒX¯«s¡, nq+‘·|ü⁄s¡+ ` lÁøÏwüí e´eVü‰sê\ XÊK dü+#ê\≈£î\T &Üø£ºsY BsêÈdæ $»j·TuÛ≤düÿsY≈£î <˚esêj·T, es¡+>∑˝Ÿ ` ø±ø£rj·T, $XÊK ` Ä+Á<Ûë, ôV’≤<äsêu≤<é yÓTÆHêkÕ«$T ø£è‘·»„‘·\T ‘Ó*j·T#˚XÊs¡T. ` ñkÕàìj·÷, ‘Ó\T>∑T, sê»eT+Á&ç ` qqïj·T, ø£s¡÷ï\T
4
≥÷]»+ q÷´dt
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
‹s¡T|ü‹˝À ìs¡«Væ≤+∫q ª$»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À ‘Ó\T>∑TyÓ’uÛÑe+μ C≤rj·T dü<ädüT‡˝À düeT]Œ+∫q |ü]XÀ<Ûäq |üÁ‘·+.
$»j·Tq>∑s¡ Ä\j·÷˝À¢ì ˝ÖøÏø£ •\Œs n
$»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ bÕ\≈£î\T nqTdü]s ∫q eT‘· kÕeTs¡dü´s e\q nìï eT‘ê\ eT<Ûä´ dü+ã+<Ûë\T @s¡Œ&ܶsTT. <˚yê\j·T ìsêàD düeT j·Ts˝À eT‘· dü+ã+<ÛäyÓTÆq •˝≤Œ˝Ò ø±≈£îs&Ü, Ä Hê{Ï kÕs|òæTø£ |ü]dæú‘·T\qT Á|ü‹_s_s#˚ e÷qe⁄ì kÕ<Ûës¡D ø±s¡´ø£˝≤bÕ\qT ≈£L&Ü •\Œ, ∫Á‘· s¡÷bÕ\˝À bıs<äT|üs¡#·&É+ »] –s~. ‘Ó\T>∑T Hê{ $»j·Tq>∑s¡ Á|üuÛÑTe⁄\#˚ ì]à‘·yÓTÆ, yê] b˛wüD˝Àì <˚yê\j·÷\T, sêj·T \d”eT ÁbÕs‘·+˝À m≈£îÿe>± ñHêïsTT. n$ nq+‘·|ü⁄s¡+ õ˝≤¢˝Àì ˝ÒbÕøÏå, >√s¡+≥¢, ø£~], ‘ê&ç|üÁ‹, ø£s¡÷ï\T õ˝≤¢˝Àì ÁoXË’\+, e÷sêÿ |ü⁄s¡+, n¨_\+, ø£&É|ü õ˝≤¢˝Àì |ü⁄wüŒ–], ˇs{Ï$T≥º, ∫‘·÷Ôs¡T õ˝≤¢˝Àì Hêsêj·TDeq+, Hê>∑˝≤|ü⁄s¡+, ‹s¡TeT\, ‹s¡T|ü‹, Áoø±fi¯Vü≤dæÔ, k˛sbÕfiË´s Ä\j·÷\T eTTK´yÓTÆq$. á Ä\ j·÷˝À¢ •*Œ ‘·q #ê‘·Tsê´ìï Hê≥´, yêsTT<ä´ ø±s¡T\T, $T<∏äTq •˝≤Œ\T, Á|üø£è‹˝Àì |üX¯ó |üøå±´<äT\ s¡÷|ü+˝À eTH√Vü‰ s¡+>± eT*#ê&ÉT. Ä Hê{Ï düe÷»+˝Àì <Ûäsêà\qT, e÷qe⁄\ eè‹Ô <Ûäsêà\qT, $\ø£åDyÓTÆq •\Œ Ø‹˝À eT\#·&É+ »]–s~. Ç˝≤ s¡÷bıs~s ∫q ˝ÖøÏø£ •˝≤Œ\qT ‘Ó\T>∑THê{ >∑\ <˚yê\ j·T >√&É\ô|’q, düÔsuÛ≤\ô|’q, ñ|ü|”sƒ¡ n~cÕºq eTT\ô|’, ÁbÕø±s¡, Á|üdüÔs¡, $e÷Hê~ >√|ü⁄sê\ô|’ >∑T]Ôs∫ á $<Ûä+>± eØZø£]s#·e#·TÃ. 1. qè‘·´ eT]j·TT yêsTT<ä´ø±s¡T\ •˝≤Œ\T, Áø°&É\T eT]j·TT $H√<äeTT\ •˝≤Œ\T 2. $<˚osêj·Tu≤s¡T\T, Á|üuÛÑTe⁄\T, eT]j·TT es¡Ô≈£î\ •˝≤Œ\T 3. ôd’ìø£ j·TT<ä∆ $Hê´dü •˝≤Œ\T. 4. kÕ<Ûës¡D e÷qe⁄\T ` »+‘·T •˝≤Œ\T. 1. qè‘·´ eT]j·TT yêsTT<ä´ø±s¡T\ •˝≤Œ\T: $»j·Tq>∑s¡ Ä\j·÷\˝À Ád”Ô, |ü⁄s¡Twü qè‘·´ ø±s¡T\ •˝≤Œ\T nH˚ø£ #√≥¢ ø£qã&ÉT#·Tqï$. ˝ÒbÕøÏå˝Àì Hê≥´ eT+&É|ü+, eTVü‰ eT+&É|ü+˝À $&ç $&ç>± e⁄qï qè‘·´•˝≤Œ\T, ãès<ä qè‘·´ •˝≤Œ\qT #·÷&Ée#·TÃqT. qè‘·´ ø±s¡T\ yêsTT<ä´ |ü]ø£sê˝…’q eTè<ä+>∑+, ‘·Tsãs¡, uÛÑ»q |üfiËfleTT\T, ‘·ô|Œ≥, &ÉøÏÿ\qT, Ms¡T <Ûä]s∫q <äTdüTÔ\T, ÄuÛÑs¡D≤\T, πøXÊ\+ø£s¡D\qT H˚{Ïø° Á>±e÷\˝Àì Á|ü»\T nqTø£]düTÔHêïs¡T. Á|üdüTÔ‘·+ ÄsÁ<Ûä <˚X¯+˝À <ädüsê ñ‘·‡yê\ düeTj·T+˝À
nH˚ø£ #√≥¢ |ü⁄* y˚wü<Ûës¡D‘√ qè‘·´eTT\T #˚j·TT≥ #·÷düTÔHêïeTT. Ç˝≤s{Ï |ü⁄* y˚wü<Ûës¡D •˝≤Œ\T ˝ÒbÕøÏå˝Àì Hê≥´ eT+&É|ü+˝Àq÷, Áoø±fi¯Vü≤dæÔ˝Àì Á|üdü÷Hêsã <˚yê\j·T düÔsuÛ≤\ô|’q >∑\e⁄. ‘Ó\T>∑T Á|ü»\ eTTK´ $H√<äyÓTÆq ø√˝≤≥, qè‘·´ •˝≤Œ\qT ÁoXË’\+, ˝ÒbÕøÏå, ‘ê&ç|üÁ‹, k˛sbÕfi¯´s, ø£~] yÓTT<ä\>∑T #√≥¢ #·÷&Ée#·Tà qT. ‘ê&ç|üÁ‹˝Àì ãT>∑Z sêeT*sπ>X¯«s¡ <˚yê\ j·T+˝À ªªK&ÉZqè‘·´sμμqT $»j·Tq>∑s¡ •\TŒ\T #·ø£ÿ>± eT*#ês¡T. ÄsÁ<Ûä ÁbÕs‘·+˝Àì ms¡T≈£î\ kÕìy˚ùd ªªø=s¡e+õ qè‘·´sμμqT $»j·Tq>∑s¡ <˚yê\j·÷\ MT<ä #·ø£ÿ>± n\+ø£]s#ês¡T. |ü⁄wüŒ–] <˚yê\j·T+˝Àì ø£b˛‘· es¡Zsô|’q düT <Ûë •\Œs‘√ #˚dæq yêsTT<ä´ø±s¡T\ •\Œs, ˝ÒbÕ øÏå, k˛sbÕfiË´s <˚yê\j·÷\˝À ‘·ô|Œ≥, y˚Tfi¯+qT ñ|üjÓ÷–düTÔqï yêsTT<ä´ø±s¡T\ •˝≤Œ\T n<äT“¤ ‘·yÓTÆq$. Hê>∑dü«s¡+, eTTKMD, ˇ≥Tº, ôwVü≤ HêjYT e+{Ï yêsTT<ä´ |ü]ø£sê\ >∑T]s∫ $»j·Tq>∑s¡ ø±\+ Hê{Ï kÕVæ≤‘·´ Á>∑+<∏ë\˝À ≈£L&Ü ù|s=ÿq&É+ »]–s~. Hê>∑dü«s¡+‘√ bÕeTT˝≤&çs#˚ e´øÏÔ •\ŒsqT ˝ÒbÕøÏå˝Àì ø£fi≤´D eT+&É|ü düÔsuÛ≤\ô|’q #·÷&Ée#·TÃqT. ‹s¡TeT\ Ä\j·T+˝Àì dü+^‘· uÛ≤s&Ü>±s¡eTT ô|’q düTÁ|üdæ<ä∆ dü+^‘· |ü<ä |æ‘êeTVüQ&Ó’q ‘êfi¯flbÕø£ nqïe÷#ês¡T´\, eT]j·TT ‹s¡TeT˝≤ #ês¡T´\T ‘·TsãTs¡‘√ ≈£L&çq •\Œs eT¨qï‘· yÓTÆq~. k˛sbÕfi¯´s, ÁoXË’\+, ˇs{Ï$T≥º, n¨_\+, yÓTT<ä\>∑T Ä\j·÷\˝À Ád”Ô, |ü⁄s¡Twü yêsTT<ä´ ø± s¡T\ •˝≤Œ\qT düúsu≤\ô|’q, ÁbÕø±s¡ >√&É\ ô|’q, n~ÛcÕºHê~ es¡ZeTT\ô|’ n\+ø£]s#·&É yÓTÆq~. 2. Áø°&É\T eT]j·TT $H√<äeTT\ •˝≤Œ\T: $»j·Tq>∑s¡ ø±\+Hê{Ï Áø°&É\T eT]j·TT $H√<äeTT\˝À eTTK´s>± >∑Ts¡Á|ü⁄ kÕ«], s¡<∏ë\ |ü+<˚\T, eT\¢ j·TT<ä∆eTT\T, #·<äs¡+>∑+, bÕ∫ø£ \T, $\T$<ä´\T, ø√˝≤≥eTT, »\Áø°&É, ø√&ç |ü+<˚\T, ‘√\T u§eTà˝≤≥, $H√<ä $Hê´düeTT \T, y˚≥ yÓTT<ä\>∑Tq$ <˚yê\j·T •˝≤Œ\˝À ≈£L&Ü #·÷&Ée#·TÃqT. ÄHê{Ï kÕVæ≤‘·´ Á>∑+<∏ë ˝…’q ÄeTTø£Ôe÷\´<ä, eTqT#·]Á‘·, bÕs&ÉTs¡+>∑ eTVü≤‘·´s, yÓTT<ä\>∑T yê{Ï˝À ≈£L&Ü Äø±\+ Hê{Ï $$<Ûä Áø°&É\T eT]j·TT $H√<äeTT\T >∑T]s ∫ ù|s=ÿHêïs¡T. $$<Ûä esêZ\≈£î #Ós~q Á|ü»\T $H√<äeTT ø=s¡≈£î, ñ˝≤¢düeTT ø=s¡≈£î ø=ìï dü+<äs¡“¤eTT\˝À #˚dæq |üqT\T Áø£eT+>± yê] J$‘·+˝À s√Eyê] |üqT\˝À ˇø£ uÛ≤>∑eTj·÷´ sTT. yê] Jeq $<ÛäHêìï ÄHê{Ï •\TŒ\T •˝≤Œ \ s¡÷|ü+˝À ‘·eT H˚s¡Œ]‘·Hêìï Ä\j·÷\˝À Á|ü‹_s_s|ü #˚kÕs¡T. $\T$<ä´, y˚≥≈£î dü+ã+ ~Ûs∫q <äèXÊ´\T ‘ê&É|üÁ‹˝Àì ∫s‘·\ yÓsø£≥ s¡eTD kÕ«$T Ä\j·T+˝Àì eTVü‰eT+&É|ü+ q+<äT>∑\ düÔsu≤\˝À, ˝ÒbÕøÏå •\Œ, ∫Á‘·ø£fi¯˝À, ÁoXË’\ eT*¢ø±s¡T®q <˚yê\j·T ÁbÕø±s¡ >√&É\ô|’, ∫‘·÷Ôs¡T õ˝≤¢˝Àì Hê>∑T˝≤|ü⁄s¡+ <˚yê\j·T düÔsuÛ≤\ô|’, ø£&É|ü˝Àì Á|üdüqï y˚sø£fÒX¯«s¡kÕ«$T <˚yê\j·T+˝À #·÷&Ée#·TÃ. á Ä\j·÷\ìïs{Ï ˝Àq÷ ÄHê{Ï Ád”Ô, |ü⁄s¡Twü y˚≥>±fi¯fl •˝≤Œ\T, n≥M ÁbÕs‘·+˝À ìe•s#˚ –]»q ‘Ó>∑\ y˚≥ <äèXÊ´\T, yê] y˚wü, n\+ø£s¡D\qT >∑eTìs#·>∑
\eTT. sêj·T\d”eT˝À –]»q ‘Ó>∑\ Ád”Ô y˚{≤&˚ •˝≤Œ\ qTs∫ ªª#Ós#·T\øÏåàμμ nH˚ bÂsêDÏø£ C≤q|ü<ä Hê≥ø£+ Á|üdæ~∆ #Ós~q~. 3. Á|üuÛÑTe⁄\T, $<˚o sêj·Tu≤s¡T\T eT]j·TT es¡Ô≈£î\ •˝≤Œ\T: $»j·Tq>∑s¡ ø±\+˝À $<˚oj·T es¡Ôø£ yê´bÕsê\T ns¡ãT“\T, b˛s¡Tà ^düT\ <ë«sê »]>±sTT. Áoø£èwüí <˚esêj·TT\T $<˚o >∑TÁsê\ ÁbÕX¯XÊÔ´ìï, nedüsêìï >∑T]Ôs∫ b˛s¡TÃ^düT es¡Ô≈£î\‘√ yê´bÕs¡ dü+ã+<Ûë\qT yÓTs¡T>∑T|üs¡Tà ≈£îHêï&ÉT. n¨_\+, e÷sêÿ|ü⁄s¡+˝Àì $»j·T q>∑s¡ Ä\j·÷\˝À >∑TÁi+\‘√ ≈£L&çq es¡Ô≈£î\ •˝≤Œ\T, ÄHê{Ï >∑TÁsê\ yê´bÕsêìï dü÷∫kÕÔ sTT. kÕeT+‘· Á|üuÛÑTe⁄\T, ÄkÕúHêBÛX¯ó\ ì\TyÓ ‘·TÔ •˝≤Œ\T k˛sbÕfiË´s˝Àì Áo #ÓqïπøX¯e <˚yê \j·T >=\¢eT+&É|ü+˝Àq÷, ‹s¡TeT\ Áo y˚sø£fÒ X¯«s¡ kÕ«$T Ä\j·T ÁbÕø±s¡ Á|ü<äøÏåD eT+&ÉbÕ\ ˝Àq÷ >∑eTìs#·e#·TÃqT. ˝ÒbÕøÏå˝Àì eT+&É|ü düÔsuÛ≤\ô|’ ns¡ãT“\ y˚wü<Ûës¡D‘√ >∑\ •˝≤Œ\T ÄHê{Ï eTVü≤eTàBj·TT\ ÁbÕuÛÑyêìï ‘Ó*j·TCÒkÕÔ sTT. ‘ê&ç|üÁ‹˝Àì sêeT*sπ>X¯«s¡ kÕ«$T <˚yê\j·T <äøÏåD >√|ü⁄s¡+˝À ns»* eTTÁ<ä‘√ >∑\ Á|üuÛÑTe⁄ •˝≤Œìï, ‹s¡T|ü‹ Áo >√$s<äsê» kÕ«$T Ä\j·T+ ˝À|ü* yÓ’|ü⁄>∑\ >√|ü⁄s¡+˝À eT≥¢ ≈£îe÷s¡ nq+‘·sêj·T Á|üuÛÑTe⁄, n‘·ì eTT>∑TZs¡T uÛ≤s¡´\T ns»* eTTÁ<ä‘√ >∑\ •˝≤Œ\qT, sêj·T#√{Ï Áo Ms¡uÛÑÁ<ä kÕ«$T <˚yê\ j·T+˝À ≈£L&Ü ˇø£ kÕúìø£ Á|üuÛÑTe⁄ ns»* eTTÁ<ä‘√ >∑\ •˝≤Œìï ñ<ëVü≤s¡D\T>± ù|s=ÿq e#·TÃqT. es¡í ∫Á‘ê\˝À <˚e‘·\ ∫Á‘ê˝Ò ø±≈£îs&Ü Ä <˚yê\j·T ìsêàD <ë‘·, ø√XÊ~Ûø±] nsTTq $s¡÷|üD, n‘·ì uÛ≤s¡´, ≈£îe÷¬sÔ\ es¡í ∫Á‘ê\qT ˝ÒbÕøÏå˝Àì Áo Ms¡uÛÑÁ<äkÕ«$T Ä\j·T ns‘·sê\j·T ô|’ø£|ü˝À #·÷&Ée#·TÃ. 3. j·TT<ä∆ $Hê´kÕ\T: $»j·T q>∑s¡ bÕ\≈£î\T ‘·eT sêC≤´ìï, ôd’ìø£‘·‘·«eTT‘√ ≈£L&çq sêC´s >± #˚dæ, ôd’ìø£ b˛wüD ø=s¡≈£î sê»´ Ä<ëj·T+˝À m≈£îÿe uÛ≤>±ìï Ks¡Tà #˚dæ, düT$XÊ\ kÕÁe÷C≤´ ìï $düÔ]s|üCÒkÕs¡T. $»j·Tq>∑s¡ ôd’q´s˝À eTVü≤àBj·TT\T, b˛s¡TÃ^dt yês¡T, Væ≤s<äTe⁄\T e⁄s&˚ yês¡T. Ád”Ô\T ≈£L&Ü >∑÷&ÛÜ#ê ]DÏ\T>±, ns‘·:|ü⁄s¡ ø±bÕ˝≤<ës¡T\T>± e⁄s&˚ yês¡T. ÄHê{Ï Ád”Ô\T ns>∑s¡ø£å≈£î\T>± e⁄s&˚ •˝≤Œ\qT $»j·Tq>∑s¡ Ä\j·÷\˝À #·÷&Ée#·TÃ. j·TT<ä∆ôd’ ì≈£î\‘√ ≈£L&çq @qT>∑T\T, >∑TÁsê\T, ˇsf…\T, <ë<ë|ü⁄ nìï $»j·Tq>∑s¡ <˚yê\j·÷\˝À n\+ø£è‘· •˝≤Œ\T>± <äs¡Ùq$T kÕÔsTT. ÁoXË’\+ ˝Àì Áo eT*¢ø±s¡T® qkÕ«$T <˚yê \j·T+˝À ˇsf…\ •\Œ es¡TdüÁø£eT+, ÄHê{Ï ø±\+˝À ˇsf…\ $ìjÓ÷>∑+, M{Ï ÁbÕ<Ûëq´‘·qT ‘Ó*j·T CÒkÕÔsTT. ôd’ì≈£î\T <Ûä]s∫q ªª≈£îfi≤flsTTμμ nH˚ ‘·\bÕ>±, <Û√er\T, yê] πøXÊ\+ø£s¡D, <Ûä]s ∫q K&ÉZs, u≤≈£î˝≤s{Ï Äj·TT<Ûë\ •˝≤Œ\qT ÁoXË’\+, ‘ê&ç|üÁ‹, Hê>∑T˝≤|ü⁄s¡+, >√s¡+≥¢˝Àì Ä\j·÷\˝À #·÷&Ée#·TÃqT. ôd’ì≈£î\T Ms¡eTs¡ D+ bıs~‘˚, yê] •˝≤Œ\qT Á>±eT ≈£L&É*˝À, Á>±eT #êe&ç <ä>∑Zs¡ Á|ü‹wæ˜s#˚yês¡T. Á|üdüTÔ‘·+ ªªMs¡>∑\T¢μμ •˝≤Œ\T>± uÛ≤$düTÔHêïeTT. 4. kÕ<Ûës¡D e÷qe⁄\T eT]j·TT »+‘·T •˝≤Œ\T: $»j·Tq>∑s¡ ø±\+ Hê{Ï Ä\j·÷\qT
&Üø£ºsY >√$s<äT düTπssÁ<ä
ìsêàD+ #˚dæq •\TŒ\ qTs∫ _Ûø£å>±fi¯fl es¡≈£î kÕ<Ûës¡D e÷qe⁄\ •˝≤Œ\T n˙ï $$<Ûä dü+<äsꓤ\˝À, $$<Ûä s¡÷bÕ\˝À Ä\j·÷\˝Àì ø=ìï uÛ≤>±\˝À •©Œø£]s#ês¡T. Ä Hê{Ï j·TTer j·TTe≈£î\ •˝≤Œ\T, jÓ÷<ÛäT\ •˝≤Œ\T, düHê´düT\ •˝≤Œ\T <ë«sê ÄHê{Ï Á|ü»\ y˚wü<Ûë s¡D, n\+ø£s¡D Á|æj·T‘·«s, Ms¡T $]$>± ñ|üjÓ÷–s∫q |ü]ø£sê\TqT ã{Ϻ $»j·Tq>∑s¡ kÕs|òæTø£ |ü]dæú‘·T\qT |ü⁄qs¡«´ed”úø£]s#·e#·TÃ. $»j·Tq>∑s¡ ˝≤s#Û·qyÓTÆq >∑+&ÉuÒs¡Ts&É |üøÏå, esêVü≤+, @qT>∑T\T, ˇsf…\T, >∑TÁsê\T ∫s¡T‘·, <äTqï, õsø£\T, y˚Tø£\T, Äe⁄\T, m<äT›\T, yÓTT<ä\>∑T »+‘·Te⁄\‘√ bÕ≥T ∫\Tø£\T, bÕe⁄sê\T e+{Ï |ü≈£åî\qT ≈£L&Ü dü+<äsꓤìï ã{Ϻ •\Œs˝À bıs<äT|üs¡#ês¡T. ˝ÒbÕøÏå˝Àì ns¡ú eT+&É|ü+ ô|’ ø£|üq eTs=ø£ es¡í ∫Á‘ê\ es¡Tdü˝À y˚{≤&˚ ∫Á‘ê\T, yê{Ï˝À m\T>∑Tã+{Ï, õsø£\T, <äT|æŒ\T, ≈£îs<˚\T¢, eT]j·TT ø=ìï s¡ø±\ |ü≈£åî\ es¡í ∫Á‘ê\qT #·÷&Ée#·TÃqT. ˝ÒbÕøÏå˝Àì ãdüeqï (q+~) $Á>∑Vü≤+, »+‘·T •˝≤Œ\˝ÀH˚ ‘·\e÷ìø£yÓTÆq~. eTT–s|ü⁄: $»j·Tq>∑s¡ Á|üuÛÑTe⁄\T πøe\+ Væ≤s<äTeT‘· |ü⁄qs¡T<ä∆s¡DÒ ø±≈£îs&Ü, ÄHê{Ï $TÁX¯eT dü+düÿè‹ì ≈£L&Ü Ä<ä]s∫ b˛wæs #ês¡H˚ Á|üeTTK #·]Á‘·ø±]DÏ s√$T˝≤¢ <∏ë|üsY n_ÛÁbÕj·T+‘√ @ø°uÛÑ$s#·e#·TÃqT. Ä\j·÷\˝À πøe\+ eT‘· dü+ã+<ÛäyÓTÆq •˝≤Œ˝Ò ø±≈£îs&Ü, eT‘êìøÏ dü+ã+<Ûä+˝Òì, mH√ï $wüj·÷\qT HÓ’|ü⁄D´s <ë«sê $»j·Tq>∑s¡ •\TŒ\T eTq≈£î yês¡dü‘·«s>± ns~s#ês¡T. ÄHê{Ï Á|ü»\≈£î <˚yê\j·T •˝≤Œ˝Ò J$‘· bÕsƒê\T. <˚yê\j·T ≈£î&É´eTT\ MT<ä ñqï ∫Á‘·eTT\T #·÷dæ yê] Jeq |ü<ä∆‘·T \qT, ø£s¡Ôe´eTT\qT, ñ‘·ÔeT dü+Á|ü<ëj·T eTT\qT yÓTs¡T>∑T |üs¡#·Tø=ì Ä#·]s#˚yês¡T. ÄHê{Ï Á|ü»\ Ä#ês¡ dü+Á|ü<ëj·TeTT\qT ˇø£ s¡÷|üø£\Œq #˚dæ \ø£åDeTT\qT @s¡Œs¡T#·Tø=ì e÷qe $ø±dü |ü]D≤eTeTTqT á ªª˝ÖøÏø£ •\Œsμμ <ë«sê Á>∑Væ≤s#ês¡T. (s¡#·sTT‘· HÓ\÷¢s¡T $.ÄsY. ø£fi≤XÊ\˝À #·]Á‘· XÊK düVü‰j·T Ä#ês¡T´\T)
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
≥÷]»+ q÷´dt
5
6
≥÷]»+ q÷´dt
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
eTVü ‰ j· ÷ Á ‹ ≈£ î &É T $
yÓTÆHêkÕ«$T »j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ #·Áø£e]Ô lÁøÏwüí<˚esê j·T\T rs¡új·÷Á‘·\T, <ä+&Éj·÷Á‘·\T #˚j·T&É+˝À ~≥º. eT‘· <Ûäsêà\qT Ä#·]+#·&É+˝À, >ös¡$+#· &É+˝À ‘·q≈£î ‘·H˚ kÕ{Ï. ‘êqT dü«j·T+>± yÓ’wüíe eT‘ê_Û˝≤wæ nsTTHê, Ç‘·s¡ eT‘ê\qT ≈£L&Ü düeT+>± Ä<ä]+#ê&ÉT, n_Ûe÷ì+#ê&ÉT. XË’e, yÓ’wüíe, C…’q ‘·~‘·s¡ eT‘ê\≈£î #Ó+~q eT+~sê\qT ì]à+#·&ÜìøÏ, $düÔ]+#·&ÜìøÏ m+‘√ kÕj·T|ü&ܶ&ÉT. <Ûäsêà#·s¡D, <Ûäs¡às¡ø£åD, ˙‹ ìj·Te÷\qT $e]dü÷Ô mH√ï XÊdüHê\T y˚sTT+#ê&ÉT. ‘·q sê»<Ûëì $»j·Tq>∑s¡+ (H˚{ÏVü≤+|æ) qT+∫ sêy˚TX¯«s¡+ es¡≈£î, ø£≥ø£+ qT+∫ ø£Hê´≈£îe÷] <ëø± mH√ïkÕs¡T¢ rs¡új·÷Á‘·\T #˚XÊ&ÉT ÁøÏwüísêj·T\T. j·TT<ë∆\T #˚j·T&ÜìøÏ ãj·T\T<˚]q|ü⁄Œ&ÉT, j·TT<ë∆\T eTT–dæ $»j·T+ e]+∫q|ü⁄&ÉT düMT|ü+˝Àì Ä\j·÷\qT dü+<ä]Ù+#·&É+ Äj·Tq <Ûäs¡àes¡ÔHêìøÏ ì<äs¡Ùq+. ‹s¡TeT\ ly˚+ø£fÒX¯«s¡ kÕ«$T n+fÒ.. Äj·Tq≈£î mq˝Òì uÛÑøÏÔ. ‹s¡TeT\, ø£+∫, Hê>∑˝≤|ü⁄s¡+, ‹s¡TeD≤íeT˝…’, lø±fi¯Vü≤dæÔ, lXË’\+, nôVA_\+, ls¡+>∑|ü≥ï+, >∑T+&ÉT¢ù|≥, dæ+Vü‰#·\+, neTsêe‹, ô|qTø=+&É, ‘ê&ç|üÁ‹, >√s¡+≥¢ ‘·~‘·s¡ Á|ü<˚XÊ˝À¢ì <˚yê\j·÷\qT lø£èwüí<˚esêj·T\T dü+<ä]Ù+#ê&ÉT. @ >∑T&çøÏ yÓ[flHê, >∑T&ç n_Ûeè~∆øÏ eT]j·TT <Ûä÷|ü B|üHÓ’y˚<ë´\ ø√dü+ Á>±e÷\qT <ëq+>± Ç#êÃ&ÉT. sêj·T\ j·÷Á‘·\ô|’ ª≥÷]»+ q÷´dtμ n+~düTÔqï ø£<∏äq+. n
lÁøÏwüí<˚esêj·T\ bÕ\Hêø±\+ (1509` 1529) πøe\+ 20 dü+e‘·‡sê\T e÷Á‘·y˚T. Á|üC≤ s¡+»ø£ bÕ\qqT kÕ–dü÷Ô 20 j˚T+&É¢˝À mH√ï j·÷Á‘·\T #˚XÊ&ÉT. e+<ä˝≤~ Ä\j·÷\qT ø£{Ϻ+ #ê&ÉT. n|üŒ{Ïπø e⁄qï >∑T&ÉT\qT $düÔ]+ #ê&ÉT. •~Û˝≤\j·÷\qT |ü⁄qs¡T<ä∆]+|ü #˚XÊ&ÉT. ªneTà yê]μ ø√dü+ Á|ü‹ Ä\j·T+˝Àq÷ Á|ü‘˚´ø£ eT+~ sê\qT ì]à+|ü#˚XÊ&ÉT. ˇø£ ∫qï >∑T&ç $XÊ\ eT+~s¡+>± e÷s¡&ÜìøÏ sêj·T\T bÕ≥T |ü&ܶ&ÉT. eT<Ûä´ j·TT>±\T, n+‘·≈£î eTT+<äT qT+∫ ≈£L&Ü >∑T&çøÏ $•wüº kÕúq+ e⁄+~. Hê{Ï düe÷C≤_Ûeè~∆˝À ø√yÓ\~ ø°\ø£bÕÁ‘˚. >∑T&ç <Ûäs¡à Á|üuÀ<Ûä\ eT+~s¡+>±, kÕ+düÿè‹ø£ πø+Á<ä+>±, $<ë´ì\j·T+>±, nqï<ëq düú\+>± $\dæ*¢+~. Ä\j·÷ìï ˇø£ n<äT“¤‘· πø+Á<ä+>± ÁøÏwüísêj·T\T r]Ã~<ë›&ÉT. >∑T&ç˝Àì eT+&ÉbÕ\qT $X‚wü •˝≤Œ\‘√ ≈£L&çq düÔ+uÛ≤\‘√ ì+bÕ&ÉT. >∑T&ç eTT+<äT n‘·´+‘· m‘·ÔsTTq sê»>√|ü⁄sê\qT ø£{Ϻ+∫q |òüTq‘· ≈£L&Ü Äj·Tq<˚. ‘·q |ü{≤º_ Ûùwø£ eTôVA‘·‡yêìøÏ >∑Ts¡TÔ>± Vü≤+|æ˝Àì $s¡÷ bÕø£å <˚yê\j·T dæ+Vü≤ <ë«s¡ >√|ü⁄sêìï 1509˝À ì]à+|ü#˚XÊ&ÉT. <ë<ë|ü⁄ 165 n&ÉT >∑T\ m‘·TÔqï Ä >√|ü⁄s¡+ ì+&Ü y˚˝≤~ u§eTà\T HêïsTT. n≥Te+{Ï sê»>√|ü⁄sê \qT lXË’\+, lø±fi¯Vü≤dæÔ, dæ+Vü‰#·\+, ‹s¡TeD≤í eT˝…’ ‘·~‘·s¡ #√≥¢ ø£{Ϻ+#ê&ÉT. ‘·q ‘·*¢ Hê>∑˝≤+ã ø√]ø£ y˚Ts¡≈£î ∫‘·÷Ôs¡T õ˝≤¢ Hê>∑˝≤|ü⁄s¡+˝À y˚<äHêsê j·TD (eT‘ꇴe‘ês¡+) >∑T&çì m+‘√ n<äT“¤‘·+
y˚<äHêsêj·TD kÕ«$T Ä\j·T+ Hê>∑˝≤|ü⁄s¡+
>± ì]à+|ü #˚XÊ&ÉT. lÁøÏwüí<˚esêj·T\ u≤\´+ #·+Á<ä–], ô|qT ø=+&É\˝À >∑&ç∫q≥T¢ #·]Á‘·ø±s¡T\T sêXÊs¡T. ‘·+Á&ç qs¡dü Hêj·T≈£î&ÉT #·+Á<ä–]˝À ôd’Hê´~Û ø±]>± |üì#˚XÊ&ÉT. n+<äTe\¢ ÁøÏwüísêj·T\T |ü\Te÷s¡T¢ ‹s¡TeT\qT dü+<ä]Ù+∫e⁄+{≤&ÉT. ly˚+ø£fÒX¯«s¡ kÕ«$TøÏ |üs¡eTuÛÑ≈£îÔ&Éj·÷´&ÉT. ‘êqT sê»sTTq ‘·sê«‘· mH√ïkÕs¡T¢ ‹s¡TeT\ ≈£î e∫ÃHê.. @&ÉT kÕs¡T¢ e÷Á‘·y˚T @&ÉTø=+&É\ kÕ«$T düìï~ÛøÏ e∫à q≥T¢ XÊdüHê\THêïsTT. lyê]ì <ä]Ù+∫q Á|ü‹kÕ] m+‘√ $\TyÓ’q eÁC≤uÛÑs¡D≤\qT, ã+>±s¡T HêD≤\qT sêj·T\T düeT]Œ+#·Tø=Hêï&ÉT. 1513 |òæÁãe] 10q ‘=* kÕ]>± ‹s¡TeT\≈£î e∫Ãq≥T¢ XÊdüq+ #ÓãT‘·T qï~. 1521 |òæÁãe] 11q sêj·T\T @&√kÕ] lyê]ì <ä]Ù+#·T ø=Hêï&ÉT. n<˚ ‹s¡TeT\ |üs¡´ ≥q ∫e] XÊdüqeTì #·]Á‘·ø± s¡T\T ù|s=ÿHêï s¡T. ø±˙ Hê>∑˝≤|ü⁄s¡+ >∑T&çì 1522`23˝À |üP]Ô #˚sTT+#ê&ÉT. ø£sêï≥ ø£, Ä+Á<Ûä, ‘·$Tfi¯Hê &ÉT sêÁcÕº\ qT+∫ y˚˝≤~ eT+~ •\TŒ\qT s¡|æŒ+∫ j·TT<ä∆ ÁbÕ‹|ü~ø£q Ä>∑T&çì ì]à+|ü#˚ XÊ&ÉT. düTe÷s¡T dü+e‘·‡s¡+ bÕ≥T ìsêàD≤ìï |üs¡´y˚øÏådü÷Ô ‘·$Tfi¯Hê&ÉT˝Àì |ü\T Ä\j·÷\qT dü+<ä]Ù+ #ê&ÉT. ø£+∫, eT<äT¬s’, ‹s¡TeD≤íeT˝…’, ‹s¡T#Ó+ <ä÷s¡T, ø£Hê´≈£îe÷] e+{Ï Á|üU≤´‘· πøåÁ‘ê˝À¢ |üs¡´{Ï+#ê&ÉT. n+‘·≈£îeTT+<äT 1515˝À dæ+Vü‰ #·\+, neTsêe‹, nôVA_ \+, ‹s¡TeT\ πøåÁ‘ê\qT <ä]Ù+∫ >∑»|ü‘·T\ô|’ kÕ~Û+∫q $»j·÷\qT ‘Ó\T|ü⁄‘·÷ XÊdüHê\T y˚sTT+#ê&ÉT. >∑T+≥÷s¡T õ˝≤¢ neTsêe‹˝Àì neTπsX¯«s¡Tì düìï~Û˝À ‘·T˝≤uÛ≤s¡+ y˚sTT+#·T ø=ì, eTVü‰<˚e⁄ìøÏ ø±qTø£\T düeT]Œ+#·Tø=Hêï &ÉT. n|ü⁄Œ&ÉT <˚y˚s¡T˝…’q ‹s¡TeT\ <˚$, ∫qïe÷ <˚$ yÓ+≥ e⁄qï≥Tº XÊdüq+ ‘Ó\T|ü⁄‘·T qï~. eTs√kÕ] ‘·÷s¡TŒ ÁbÕ+‘ê\ |üs¡´≥ q≈£î yÓ[flq|ü⁄Œ &ÉT ÁøÏcÕí õ˝≤¢˝Àì lø±≈£îfi¯+ Ä+Á<Ûä eTVü‰$wüßíe⁄ Ä\ j·÷ìï sêj·T\T <ä]Ù+#ê&ÉT. 1518 |òæÁãe] 11q Ä ø√yÓ\˝À ÁøÏwüísêj·T \T $&ç~ #˚XÊ&ÉT. Ä+Á<Ûä eTVü‰ $wüßí e⁄ ø£\˝À ø£ì|æ+∫ ø√]q $<Ûä+>± ªªÄeTTø£Ôe÷\´<äμμ Á>∑+<Ûëìï ‘Ó\T>∑T˝À sêXÊ&ÉT. Ç˝≤ e⁄+&É>± lÁøÏwüí<˚esêj·T\T <äøÏåD <˚X¯eT+‘ê ø£*j·T ‹]>±&ÉT. <ëq<Ûäsêà\T, ˙‹ ìj·Te÷\ >∑T]+∫ ‘êqT y˚sTT+∫q XÊdüHê\qT ø±bÕ&Ü\ì $»„|æÔ #˚XÊ&ÉT. XÊdüq<Ûäsêà\T bÕ{Ï+#˚ yê]ì <Ûäs¡à s¡ø£å≈£î \T>± ù|s=ÿHêï&ÉT. n$T‘êdüøÏÔ >=*ù| n≥T e+{Ï XÊdüq+ nq+‘·|ü⁄s¡+ õ˝≤¢ >√s¡+≥¢ •yê\j·T+˝À ñ‘·Ôs¡ <ë«s¡+˝À e⁄+~. ÄXÊdüq+ 1524 Ä>∑wüߺ 14 Hê{Ï~. n|ü⁄Œ&ÉT ‘·q ≈£îe÷ s¡T&Ó’q ‹s¡TeT\
\ø°åàqs¡dæ+Vü≤ kÕ«$T düìï~Û ` dæ+Vü‰#·\+
<Ûäs¡àXÊdüq+ uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝À >=|üŒ #·Áø£es¡TÔ˝À¢ l ÁøÏwüí<˚esêj·T\T ˇø£s¡T. Äj·Tq sêsTT+∫q ˇø£ <Ûäs¡àXÊdüq+ >∑T]+∫ ‘Ó\TdüTø=+fÒ ª<Ûäs¡à |ü]s¡ø£åDμ ø√dü+ sêj·T\yês¡T m+‘·>± bÕ≥T |ü&ܶs√ ns¡úeTe⁄‘·T+~. yÓ{Ϻ#êøÏ]ì s¡<äT› #˚dü÷Ô, ªª<ÛäsêàìøÏ eÁø£+>± q&ç#˚yês¡T <˚e‘ê Á<√VüQ\T. <Ûäsêàìï bÕ{Ï+#·ìyês¡T ‘·eT ‘·*¢<ä+Á&ÉT\qT yês¡D≤dæ (ø±•)˝À #·+|æq+‘· bÕbÕìï eT÷≥ ø£≥Tºø=ì b˛e⁄<äTs¡Tμμ nì XÊdüq+˝À e⁄+~. Ä <Ûäs¡à XÊdüq+ nq+‘· |ü⁄s¡+ õ˝≤¢ >√s¡+≥¢˝À >∑\ k˛y˚TX¯« sê\j·T+ ñ‘·Ôs¡ <ë«s¡ ã+<Ûä+ô|’ e⁄+~. XÊdüq+ Áø°.X¯. 1524 Ä>∑düTº 14e ‘˚B Hê{Ï~. (XÊ* yêVü≤q X¯ø£ es¡¸+ 1446, n~Ûø£ uÛ≤Á<ä|ü<ä X¯ó<ä∆ 15, Ä~yês¡+)
<˚esêj·T \T sêE>± e⁄+&É>± ÁøÏwüísêj·T\T eT+Á‹>± |üì#˚XÊ&ÉT. ‹s¡TeT\ sêj·T\≈£î #Ó+~q eTs√ XÊdüq+ (1524 qe+ãsY 7) >√s¡+≥¢˝Àì e÷<Ûäe sêj·T\ Ä\j·T+˝À e⁄+~. ø±>± ÁøÏwüísêj·T\T ;Vü‰sY˝Àì >∑j·T˝À >∑\ $wüßíbÕ<ä <˚yê\j·÷ìï 1521 p˝…’ 2q dü+<ä ]Ù+#ê&ÉT. n+<äT≈£î dü+ã+~Û+∫ q+~ ‹eTà q#˚ sêsTT+∫q ‘Ó\T>∑T XÊdüq+ >∑<ë<Ûäs¡ >∑T&ç
|üø£ÿq e⁄+~. ªbÕ]C≤‘ê|üVü≤s¡D+μ ø±e´+˝Àì |ü<ä´+ XÊdüq+˝À e⁄+&É&É+ $X‚wü+. Hê\Tπ>+&É¢ ø=&ÉT≈£î ‹s¡TeT\, |ü≥º|ü⁄ sêDÏ ‹s¡TeT\<˚$‘√ bÕ≥T $wüßíbÕ<ä düìï~ÛøÏ sêj·T\T yÓ[flq≥T¢ #·]Á‘·ø± s¡T\T ù|s=ÿHêïs¡T. πøe\+ 20 dü+e‘·‡ sê\ ø±\+˝À y˚˝≤~ Ä\j·÷\qT dü+<ä]Ù+∫, yê{Ï n_Ûeè~∆øÏ $X‚wü+>± ø£èwæ #˚dæq lÁøÏwüí<˚e sêj·T\qT eTVü‰j·÷Á‹≈£î&Éì #Ó|üŒe#·TÃ. (s¡#·sTT‘·: #ê]Á‘·ø£ |ü]XÀ<Ûä≈£î&ÉT)
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
≥÷]»+ q÷´dt
‹s¡T|ü‹˝À ìs¡«Væ≤+∫q ª$»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À ‘Ó\T>∑TyÓ’uÛÑe+μ C≤rj·T dü<ädüT‡˝À düeT]Œ+∫q |ü]XÀ<Ûäq |üÁ‘·+.
Á|ü‘˚´ø£+
7
$»j·T q>∑s¡ sêE\ ø±\+ Hê{Ï s¡T#·T\T
&Üø£ºsY >±~ oìyêdt mìï s¡ø±\ ≈£Ls¡\T,mìï s¡ø±\ ∫s¡T‹+&ÉT¢, mìï s¡ø±\ |ü+&ÉT¢, mìï s¡ø±\ bÕìj·÷\T ne˙ï H˚&Óø£ÿ&É. uÛÑø£å´, uÛÀ»´, #√wü´, ˝ÒVü≤´ bÕ˙j·÷<äT\qã&˚ |ü+#·uÛÑø£å´ |üs¡e÷D≤í\qT $»j·T q>∑s¡ kÕÁe÷»´ Á|ü»\T ÄkÕ«~+#ês¡T. $Ts¡|üø±j·T\T ‘Ó\T>∑T H˚\ MT<ä Ä$s¡“¤$+∫q ‘·s¡Tyê‘· eTq e+≥ø±\T |òü÷f…ø£ÿ&É+ ÁbÕs¡+_Û+#êsTT. e+≥\ dü«s¡÷|ü+ e÷]b˛sTT+~. $»j·T q>∑s¡ sêE\ ø±\+˝À bò˛s¡TÃ^düT yê] sêø£‘√ eTq e+≥ø±\ s¡T#·T\T e÷sêsTT. Ä+π>¢j·TT\ ø±˝≤ìøÏ eT]+‘·>± e÷]‘˚ Á|ü|ü+Nø£s¡D Á|üy˚X¯+‘√ |üP]Ô>± e÷]b˛sTT eTq Äs√>±´\T #Ó&çb˛j·÷sTT. n
bò˛s¡TÃ^düT yês¡T u…+>±©\øÏ r|æ |ü<ësê∆\T ‘Ó\T>∑T yêfi¯fl≈£î ø±sê\qT n+~+#ês¡T. yêπs yÓTT<ä{Ï>± nHêdü, C≤eT, ∫\>∑&É <äT+|ü\T, J&ç e÷$T&ç, bı>±≈£î, u§bÕŒsTT, $Ts¡|ü, ≥yÓ÷{≤, y˚s¡TX¯q>∑, d”‘ê|òü\+˝≤+{Ï$ eTq <˚XÊìøÏ rdüT≈£î e∫à |ü]#·j·T+ #˚XÊs¡T. Ç$ sêj·T\ ø±\+˝À $kÕÔs¡+>± kÕ>∑T˝ÀøÏ e#êÃsTT. nø£ÿ\yê&É\T nH˚$ n|üŒ{Ï ¬skÕº¬s+≥T¢ ˝Ò<ë yÓ÷f…˝Ÿ‡ ø±ø£b˛‘˚ u≤sY\T. ‘·~›q+ uÛÀ»q+ |”ø£\<ëø± ‹ì n$ dü]b˛ø£ nø£ÿ\yê&É\≈£î yÓ[fl nø£ÿ&É ns¡≈£L&ÉT yÓTøÏÿq (ù|¢{Ÿ MT˝Ÿ‡) yê&ç >∑T]+∫ e]íkÕÔ&ÉT sêj·T\Tyês¡T. Hê&ÉT $»j·Tq>∑s¡+˝À düeTdüÔ edüTÔe⁄\T \_Û+#˚$. _j·T´eTT, >√<ÛäTeT\T, |ü|ü<ÛëHê´ \T, C§qï\T, ∫≈£îÿfi¯ófl, Ç‘·s¡ <ÛëHê´\T düeTè~›>±, #Íø£>± \_Û+#˚$. 1 1/2 nD≤øÏ 12 ˝Òø£ 14 bÕe⁄sê\T 8 nD≤\≈£î |ü∫à Á<ëøå± >∑T‘·TÔ\T 3 ˝Òø£ 10 <ëìeTà |ü+&ÉT¢ <=s¡T≈£î‘êsTT. |ü≥ºD+˝À 1 es¡Vü‰≈£î 12 y˚Tø£\T, Á>±e÷\˝À 15 y˚Tø£\T ekÕÔsTT. nqï+ ‘Ó\T>∑Tyê] kı‘·TÔ. nHêïìøÏ n+<Ûä ˇø£ |üsê´j·T|ü<ä+. n+<Ûä (nqï+)ì ‹H˚ C≤‹ì n+<Ûä≈£î\T nì |æ*#ês¡qï~ ø=+<ä] yê<ä+. Ä+Á<ÛäT\≈£î n+<Ûä≈£î\T nH˚ ù|s¡T @˝≤>∑÷ e⁄+~. Ä+Á<ÛäT\T düT>∑+<Ûä Á<äyê´\ m>∑TeT‹˝À Á|üdæ<äT›\T. $T]j·÷\T n\¢+, yÓ\T¢*¢, <äìj·÷ \T, õ\ø£s¡, |üdüT|ü⁄, Äyê\T, yÓT+‘·T\T, Çe˙ï ≈£Ls¡~qTdüT˝Ò. M{ÏøÏ uÛ≤s¡rj·TT\≈£î $&Ésêì \+¬ø. ñ‘·Ôs¡ uÛ≤s¡‘· <˚X¯+ ø£+fÒ <äø£åD uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝ÀH˚ M{Ï yê&Éø£+ m≈£îÿe. ≈£î ˝Ò<ë ≈£LsY nH˚ eT÷\ Á<ä$&É |ü<ëìøÏ n]{≤≈£î˝À e&çÃ+&çq nqï+ nì ns¡∆+. ≈£L&ÉT nH˚ ‘Ó\T>∑T |ü<ëìøÏ Ç<˚ e÷Á‘·Tø£. ≈£LsY Áø£y˚TD ≈£Ls¡>∑ e+&çq e+≥ nH˚ |ü<ä+>± dæús¡|ü&ç+~. 16e XÊ‘êã›+ es¡≈£î ≈£Ls¡+ nH˚ |ü<ä+ e+&ç nqï+ nH˚ ns¡∆+‘√H˚ e⁄qï~. ªªqTqTuÀø£ bı‹Ô>∑{Ϻq <=|üŒ>∑$T‘√&É s¡+uÛ≤$XÊ|üs¡íeTT\T |üs¡∫μμ n+fÒ ô|<ä›$>± e⁄qï n]{≤≈£î\T y˚dæ uÛÀ»q+ e&ç¶+#ês¡T. n+<äT˝À XÊ© <Ûëq´+ (e]) nHêïìï |ü|üì, HÓsTT´ì, s¡ø£s¡ø±\ ≈£Ls¡*ï, bÕj·TkÕ*ï ô|s¡T>∑T˙ e&ç›+#ês¡≥. ∫es¡≈£î ‘ê+ã÷\ $T∫à n|ü&ÉT ≈£îX¯\ Á|üX¯ï\T n&çπ>yês¡≥ n‹<ÛäT\ì. qT*yÓ#·Ã>± e⁄+&˚ nqï+, ‹j·T´ì #ês¡T\T, ‹eTàq+ (bÕ\T, u…\¢+, _j·T´|ü⁄ |æ+&ç ø£*|æ e+&çq e+≥ø£+) |ü\T#·ì n+ã*, #Ós¡T≈£î s¡dü+, bÕ\T ø£*|æq bÕ˙j·T+, |ü+&É¢ s¡kÕ\T, |ü+&ÉT¢ Ç˝≤+{Ï$ Ç+ø± »yê«~ |ü⁄qT>∑T ˝≤+{Ï düT>∑+<Ûä Á<äyê´\T ø£*|æq |üs¡yêDí+ $T]j·÷\ bı&ç #·*¢ Hê\Tø£ #·TÁs¡TeTH˚ y˚&ç y˚&ç bı&ç ≈£Ls¡ \T, |ü#·Ãfi¯ófl }s¡>±j·T\T, Ç$ XÊU≤ Vü‰s¡T\ ÄVü‰s¡ |ü<ësê∆\T. Çø£ e÷+kÕVü‰s¡T\T ñ&çøÏ+ ∫q #ê|ü eTTø£ÿ\ì e÷$T&ç eTTø£ÿ\qT ø£*∫ qTe⁄«\ q÷HÓ‘√ ‘ê[+|ü⁄ ô|{Ϻ eT<Ûë´Vü≤ï+ ‹HÓyêfi¯fl+≥. Ä ˙düT yêdüq b˛j˚T+<äT≈£î ø=ã“] uÀ+&Ü\qT ÇdüTø£˝À |üP&çÃô|{Ϻ yê{Ïô|’ ˙fi¯ófl #·*¢ ‘·s¡Tyê‘· ãj·T≥≈£î rdæ Ä ˙fi¯ófl Á‘ê– ø£düTs¡T b˛>=≥Tºø=H˚ yês¡≥. Ç+ø=+#Ó+ $˝≤düe+‘·T ˝…’‘˚ ø=ã“] ø£\T¢ Á‘êπ>yês¡≥. ñ&ÉTeTT, m<äT|ü+~, øö+E, >=Á¬s ˝≤¢+{Ï düeTdüÔ Je⁄*ï ‹H˚yêfi¯ófl. >∑Ts¡T≈£î, #Ó+#·*, ‘·T$Tà ≈£Ls¡, ˝Ò‘·>∑]bÕ≈£î (˝Ò‘· ø£πsbÕ≈£î ø±e#·TÃ) ˝≤+{Ï Ä≈£î≈£Ls¡\qT ∫+‘·∫>∑Ts¡T ô|düs¡|ü|ü‘√ ø£*|æ q÷HÓ y˚dæ bı]{Ï ‹H˚yês¡≥. >∑T{≤º]ø£\T, z–sê\T, ∫qï –+» \qT e] _j·T´+‘√ ñ&çøÏq nqï+‘√ ‹ì |üX¯óe⁄\qT bı˝≤\≈£î
‘√\T≈£î b˛j˚Tyês¡≥. Ç~ sêj·T\ ø±\+˝À ù|<äyê&ç ≈£Ls¡. eTq≈£î Ç|ü&ÉT Çe˙ï <=s¡T≈£î‘êsTT. ø±ì eTq≈£î ‘Ó*dæq~ ∫Ásê≈£î, ‘√≥≈£Ls¡, >√+>∑÷s¡, bÕ\≈£Ls¡ ˝≤+{Ï$. Á|üø£è‹˝À <=]πø eìï+{Ïì ÄVü‰s¡+>± yê&ÉT≈£îHêïs¡T yês¡T. Ç$ ã\es¡∆ø£ yÓTÆq ÄVü‰s¡+. BìH˚ C≤‘ê´qï+ ‘Ó\T>∑T C≤‹ nqï+. neTè‘· ‘·T\´yÓTÆq á C≤‹ nHêïìøÏ düe÷q yÓTÆq ÄVü‰s¡+ ˝Ò<ä+{≤&ÉT sêj·T\T yês¡T. sêE\T düqïì e] nqï+ y˚{≤&ç ‘Ó∫à q n&É$ eTè>∑ |ü≈£åî\ e÷+dü|ü⁄ e+≥ø± \qT n|ü&˚ ø±∫q yÓqï‘√ ø£*|æ Äs¡–+#˚yês¡T. dü≈£LÔ] dü$Tàl‘· ‘ê+ã÷˝≤ìï y˚düT≈£îH˚yês¡T. øå±eT ø±\+˝À >∑Ts¡T>∑T\T, z<äs¡T¢, yÓ<äTs¡T _j·T´+ >={Ϻ#Ó≥T¢, ì+»≥T¢, ‘·T+>∑eTTdæÔ, á‘·>∑T+E, yÓTT<ä˝…’q$ ‹ì Áã‹πøyês¡T. n|üŒ{Ï yê]øÏ uÛÀ»Hêù|ø£å m≈£îÿy˚. j˚Tj˚T ø±˝≤˝À¢ Äj·÷ ‹qTã+&Üsê\T ‹H˚yês¡T. esê¸ ø±\+˝À ø£\e÷qïeTT, e*∫q |ü|ü, Hê\T¬>’ <äT bı>∑dæq ≈£Ls¡\T, ˇs¡T>∑T\T, ô|s¡T>∑T e&ç j·÷\T HÓsTT´˝≤+{Ï$ ‹H˚yês¡T. y˚dü$ ø±\+˝À qT\TyÓ#·Ãì nqï+, ‹j·T´ì #ês¡T\T, eTõ®>∑ |ü⁄\TdüT, |ü\T#·ì n+ã*, #Ós¡T ≈£î bÕ\T, f…+ø±j·T ˙fi¯ófl, n‹Ôs¡kÕ\T, e&É|æ+<Ó\ }s¡>±j·T, ns¡{Ï|ü+&ÉT¢, Á<ëø£å, e&É|ü|ü, ‹j·T´<ëìeTà, s¡dü<ë&ç nH˚ ns¡{Ï |ü+&ÉT¢, bÕqø±\T, |üqdü‘=q\T, H˚‹eTT<ä› ˝≤¢+{Ï <√düã<ä› \T yê&˚yês¡T. #·*ø±\+˝À |ü⁄qT>∑T _j·T´|ü⁄ nqï+ (|ü⁄qT>∑T yêdüq >∑\ sê»Hê\T) $Ts¡j·T|ü⁄ bı&ÉT\‘√ ≈£L&çq ñ&ÉT≈£î ≈£Ls¡\T, Äe |òü÷≥T >∑\ |ü#·Ãfi¯ófl, }s¡>±j·T\T, bÕj·TkÕqï+, ñ&ÉT≈£î HÓsTT´ Ç>∑s¡>±∫q bÕ\T ˝≤+{Ï$ rdüT≈£îH˚yêfi¯ófl. C≤‘·s¡ ñ‘·‡yê\≈£î b˛e⁄yês¡T ô|s¡T>∑Tdü~› rdüTø=ì ø±\Te\ e<ä› ‘√≥ u≤e⁄\ e<ä› #·~›eT÷≥ $|æŒ ø£*dæ uÛÑTõdü÷Ô ñ+&ç]. ãÁ¬s jÓTTø£ÿ >∑{Ϻ MT>∑&É ô|s¡T>∑T nqï+‘√ ∫ø£ÿ>± ø£*|æ n+<äT˝À ìeTàs¡dü+ |æ+&ç n\¢+eTTø£ÿ\T ø£*|æ <ä<√›´qï+ #˚düT≈£îH˚ yês¡T. b˛]yÓfi¯+>±j·T (y˚|ü⁄&ÉT _j·T´+ |æ+&ç‘√ u…\¢+ bÕø±q #˚dæq ñ+&É\T) ô|s¡T>∑T e&çj·÷\T, |ü∫à ˇs¡T>∑T Ç$ Á|üj·÷D≤\˝À rdüTø=H˚ ÄVü‰s¡+. m+&Üø±\+˝À u≤≥kÕs¡T\T u…\¢+, ∫+‘·|ü+ &ÉT H√s¡T m+&É≈£î+&Ü ñ+&˚+<äT≈£î yê&˚yês¡T. @\øÏ dü~› nH˚~ $T]j·÷\T, n\¢+, kı+]ƒ, ñ|ü, ô|s¡T>∑T‘√ ø£*|æ ‹s¡>∑e÷‘· y˚dæq~. yÓ’wüíe⁄\ Ç+{Ï˝À uÛÀ»q |ü<ësê∆\ø£ìï+{Ïø° ns¡e |ü<ë˝Òyê&˚ yês¡T. uÛÀ»HêìøÏ kÕ<ä+ nì, |üs¡e÷Hêïìï ‹s¡Tø£DeT<ÛäT nì, uÛÑøå±´\T nqø£ ‹s¡T|üD≤´s¡eTT nì e´eVü≤]+#˚yês¡T ˝Òø£ b˛‘˚ yÓTÆ\ |ü&É‘êeTì uÛ≤$+#˚yês¡T. $+<äT˝À yÓTT<ä{Ï ‹j·T´>∑÷s¡\‘√ nqï+ ‹H˚yês¡T, ‘·s¡Tyê‘· eT<ÛäTs¡yÓTÆq ≈£Ls¡\T, ‘·s¡Tyê‘· ÄeT¢ kÕs¡XÊø£eTT\‘√ (|ü⁄\TdüT\‘√) ‹H˚yês¡T. ‘·s¡Tyê‘· s¡dü|ü] bÕø£+, •œ]DT\T (j·÷\ø±ÿj·Tbı&ç, \e+>±\ bı&ç, |ü#·Ã ø£s¡÷Œs¡+ yÓTT<ä˝…’q$ bÕ\˝À¢ y˚dæ e&Éø£{Ϻ n+<äT˝À ns¡{Ï|ü+&ÉT eTTø£ÿ\T, ˝Ò<ë e÷$T&ç |ü+&ÉT eTTø£ÿ\T ø£*|æ #˚dæq~) n≥Tô|’ ô|s¡T>∑T‘√ eTT–+#˚yês¡T. ˇ\T|ü⁄ |ü|ü\T, ø£C≤j·TeTT\T, ø=ìï ‘ê*+|ü⁄\T, ø=ìï $<äeTT\ mÁs¡#˚s¡T\T nì ‘ê*+|ü⁄y˚dæq e+≥ø±\‘√ bÕ≥T <äu…“&É >∑T]+∫ ‘ÓHê* sêeTø£èwüßí&ÉT #ÓbÕŒ&ÉT. nqï+ e÷&ç‘˚ e÷ &ÉT <äu…“&É. e÷&É≈£î+&Ü ø£eTà>± y˚–‘˚ n~ s¡T∫ø£s¡yÓTÆq <äu…“&É. BìH˚ ªÁô|ò’&é¬s’dtμ nqe#·TÃ. #ê|ü≥T¢ n+fÒ ô|<ä›>± |ü\T#·>± y˚dæ >∑T+Á&É+>± #·T{Ϻ Ç#˚Ã$ (eTq ôdŒwü˝Ÿ <√ôd ˝≤+{Ï$) n˝≤π> |æ≥Tº Ç~ Ä$] MT<ä ñ&çøÏ+∫ ‘ê*+|ü⁄ ô|{Ϻq |æ+&ç. ∫+‘·|ü+&ÉT yÓj·T´≈£î+&Ü ñ&çøÏ+∫q |ü|ü#êπs ø£≥Tº#ês¡T. ∫ø£ÿì
ô|s¡T>∑T ∫*øÏ ø=‹Ôy˚Ts¡ $T]j·÷\T, õ\ø£s¡ y˚dæ ‘ê[+ |ü⁄ ô|&ç‘˚ n~ ‹eTàq+. y˚sTT+∫q |æ+&ç u≤>± ø£*|æ e‹Ô uÀ]¢+∫q –HÓïMT<ä y˚dæ –HÓï n&ÉT>∑T qT+&ç y˚&ç#˚ùdÔ –HÓïô|’ e⁄qï s=f…º düe÷q+>± ø±\T‘·T+~. Ç+<äT˝À r|æ ø£*|æ‘˚ ‹j·T´ì eT+&ç>∑, >∑TE®>± Ç>∑s¡ô|{Ϻq bÕ\TqT #·*¢‘˚ bÕ\eT+&ç>∑ Ç|ü &ÉT eTq+ #Óù|Œ ã≥sYHêHé. ã÷¬s\T, ‘ÓHÓ eT+&ç>∑\T, ‘ÓHÓ ‘=\\T, u§ã“ ≥T¢, e&É\T, ≈£î&ÉTeTT\T, düTœj·T\T, yÓqï nbÕŒ\T, e&çj·÷\T n|üŒ&Ü\T, u§+>∑sê\T, dü»® ã÷¬s\T, #·¬øÿs¡ n]X¯\T, #·øÏÿ˝≤\T, |ü#·Ã fi¯ófl ˝≤+{Ï$ mHÓïH√ï ∫s¡T‹+&ÉT\T ‹H˚yês¡T. ≈£Ls¡qT e+&Ü\+fÒ n+<äT˝ÀøÏ dü+ãsê\T ø±yê*. n+fÒ eTkÕ˝≤ ~qTdüT\T Á<äe´ dü+ã+<Ûä düeT÷Vü≤+ nqï ns¡∆+˝À dü+ãs¡+ Á|üjÓ÷>∑+ ñ+~. dü+ãsê\‘√ ≈£Ls¡>±j·T\T ø£*|æ ø±∫q |ü⁄\TdüT kÕ+u≤s¡T. Ç|üŒ{Ïø° kÕ+u≤s¡T ˝Òì $+<˚ ñ+&É <äT. #·bÕ‹, #·{°ï, HêkÕº, |ü˙sY |ü˝≤yé yÓTÆ<ë e+{Ï |ü<ësê∆\T |ü]¸j·÷ qT+&ç eTq≈£î dü+Áø£$T+∫q$. bò˛s¡TÃ^düT yêfi¯ófl ôdŒsTTHé qT+&ç $Ts¡|üø±j·T \T 1600 dü+e‘·‡ sê\˝À eTq <˚X¯+˝À |ü]#· j·T+ #˚dæq ‘·s¡Tyê ‘· $T]j·÷\ yê&Éø£+ ‘·–Z+~. $Ts¡j·T|ü⁄ ø±j·T qT+&ç $Ts¡|üø±j·T nH˚ |ü<ä+ e∫Ã+~. $T] j·÷\ ø£Hêï $Ts¡|ü yê&Éø£+ m≈£îÿe nqTe⁄>± ñ+&É&É+‘√ KØ<äT ≈£L&Ü #ê˝≤ ‘·≈£îÿe>± <=s¡ø£&É+‘√ $Ts¡|üø±j·T \≈£î u≤>± n˝yê≥T |ü&ܶs¡T. sêj·T\Tø±˝≤ìøÏ ñs¡>±j·T\T ñ+&˚$. ñ|ü˝ÀqT, ø±s¡+ ˝ÀqT }s¡u…{Ϻq ø±j·T\T }s¡>±j·T\T. kıs¡ø±j·T, <√düø±j·T, <=+&Éø±j·T, ø±ø£s¡ø±j·T, e+ø±j·T Ç˝≤ n˙ï ≈£Ls¡ >±j·T\T ns¡{Ï|ü+&ÉT, <√dü|ü+&ÉT, e÷$T&ç |ü+&ÉT ˝≤+{Ï |ü+&É¢‘√qT }s¡>±j·T\T ô|≥Tº ø=H˚ n\yê≥T ñ+&˚~. $Ts¡|ü ø±j·T\T sêe&É+‘√ |ü⁄\T|ü⁄ ø£\|ü&É+ yÓTT<ä˝…’+~. ‘Ó\T>∑T yê]øÏ |ü⁄\T|ü⁄ MT<ä n‹ yê´yÓ÷Vü‰ìøÏ ø±s¡D+ ø±s¡+ n‹>± n+<äTu≤≥T˝ÀøÏ sêe&Éy˚T. $T]j·÷\T ˇøÏ+‘· ã+>±s¡eT+‘· $\TyÓ’q$ ø±ã{Ϻ $Ts¡|ü ø±s¡+ #Íø£ ø±s¡+ m≈£îÿe y˚dæq|ü&ÉT <ëì |òü÷≥T ‘·–Z+#˚+<äT≈£î |ü⁄\T|ü⁄ #˚s¡Ã&É+ nedüs¡ yÓTÆq~. Bì‘√ yÓ’<ë´ìøÏ e÷Á‘·y˚T ñ|üjÓ÷–+#˚ ∫+‘·|ü+&ÉT yê&Éø£+ m≈£îÿe ø±e&É+‘√ eTqTwüß\ ù|>∑T\ô|’ H˚&ÉT Bì jÓTTø£ÿ Á|üuÛ≤e+ m≈£îÿyÓ’ nHês√>∑´ düeTdü´\T edüTÔHêïsTT. mH√ï s¡ø±\ |ü+&ÉT¢ H˚πs&ÉT, HÓ\j·T÷{Ï |ü+&ÉT¢, ø=+&É e÷$T&ç, <=+&É, bÕ\|ü+&ÉT¢, HÓ$Tà |ü+&ÉT¢, ã] e+ø£ |ü+&ÉT¢, ∫{ÏeTT{Ï |ü+&ÉT¢, ø£*y˚|ü+&ÉT¢, ‘·T$TøÏ |ü+&ÉT¢, C≤q |ü+&ÉT¢, >∑+>∑πs– |ü+&ÉT¢, yÓ\>∑|ü+&ÉT¢, uÒs¡|ü+&ÉT¢, ø=$Tà |ü+&ÉT¢, á‘·|ü+&ÉT¢, >∑T+õ |ü+&ÉT¢, y˚T&ç |ü+&ÉT¢ ˝≤+{Ï |ü+&É¢qT kÕ<Ûës¡D Á|ü»\T yê&ç ‘·eT Äs√>±´ìï |ü~\+>± e⁄+#·T ≈£îH˚yês¡T. H˚&ÉT á |ü+&É¢˝À m+‘· eT+~øÏ mìï ‘Ó\TdüT. ‘Ó*dæq ‹H˚yêfi¯ófl m+‘· eT+~. neTè‘·+ ‘ê– Äø£* <ä|ü\T #·+|ü⁄≈£îqï <˚e‘·\T ≈£L&Ü n|ü&É|ü&ÉT õVü≤« ‘·è|æÔ ø√dü+ Ä+Á<ÛäT uÛÀ»q+ #˚j·T&ÜìøÏ ekÕÔs¡ qï~ Hê{ÏHêqT&ç. (s¡#·sTT‘· : Ä+Á<ÛäuÛ≤c˛|üHê´dü≈£î\T, j·THé._.¬ø.ÄsY. ôd’Hé‡ ÄsYº‡ ø±˝ÒCŸ, $<ë´q>∑sY, HÓ\÷¢s¡T õ˝≤¢)
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
≥÷]»+ q÷´dt
8
eT÷ø±+_ø± πøåÁ‘·+
eT÷ø±+_ø± e÷‘· ø=\Te⁄B]q ø=\÷¢s¡T πøåÁ‘·+ ø£sêï≥ø£˝Àì ñ&ç|æ düMT|ü+˝À e⁄+~. Á|üø£è‹ n+<ë\ eT<Ûä´ ø=\÷¢s¡T ø√yÓ\ uÛÑ≈£îÔ\≈£î ø£qT$+<äT #˚düTÔqï~. nπs_j·÷ düeTTÁ<ä rs¡q>∑s¡+ eT+>∑fi¯Ss¡T qT+∫ ø=\÷¢s¡T≈£î düT\uÛÑ+>± #˚s¡e#·TÃ. eT÷ø±+_ø± X¯øÏÔe÷‘· πøåÁ‘·yÓTÆq ø=\÷¢s¡T #·T≥Tº|ü≥¢ |ü\T <äs¡Ù˙j·T Á|ü<˚XÊ\THêïsTT.
\÷¢s¡T ≈£î+<ë|üPs¡T ‘ê\÷ø±˝À ˇø£ ∫qï Á>±eT+. j·÷Á‹≈£î\≈£î á düú\+ b+‘√ Á|ü‘˚´ø£yÓTÆ+~. kÕ|ü]ïø± q~ ˇ&ÉT¶q |ü&ÉeT{Ï ø£qTeT\ H˚|ü<∏ä´+˝À Á|üø£è‹ n+<ë\‘√ n\]+#˚ Á|ü<˚X¯+ ø=\÷¢s¡T. nø£ÿ&ç <˚yê\j·T+ Ä Á|ü<˚XÊìøÏ
ø=
eT]+‘· |ü$Á‘· ‘·qT, ÁbÕeTTK´ ‘·qT dü+‘·]+∫ ô|{Ϻ+~. eTVü≤]¸ |üs¡X¯ósêeTT&ÉT Á|üU≤´‘· eTTø±+ _ø£ <˚yê\j·÷ìï düèwæº+#ê&Éì |ü⁄sêDø£<∏äq+. eT÷ø±+_ø± <˚yê\j·T+, <˚X¯+ ˝À ù|s¡T>±+∫+~. eT÷ø±+_ø± e÷‘· X¯øÏÔ <˚e‘· >± |üP»\+<äT ø=+≥Tqï~. bÕs¡«r <˚$ eT÷ø± düTs¡T&ÉH˚ sêø£ådüT&çì Çø£ÿ&É e~Û+∫+<äì, n+<äT≈£î >±qT á Á|ü<˚XÊìøÏ eT÷ø±+_ø£ nH˚ ù|s¡Te∫à q≥Tº Á|ür‹. <˚yê\ j·T+˝À CÀ´‹]¢+>∑+ Á|ü<Ûë q+>± ñ+≥T+~. á CÀ´‹]¢+>±ìøÏ ã+>±s¡T ^‘· n+fÒ dü«s¡íπsK eT<Ûä´>± e⁄+≥T+~. πsK *+>±ìï ¬s+&ÉT uÛ≤>±\T>± #˚düTÔ+~. ∫qï uÛ≤>∑+ ÁãVü≤à, $wüßí, •e Á‹eT÷s¡TÔ\ X¯øÏÔ>±qT, ô|<ä› uÛ≤>∑+ X¯øÏÔ <˚e‘·˝…’q düs¡ dü«‹, bÕs¡«‹, \ø°åà\qT ∫Vü≤ï+>± #·÷|ü⁄‘·T+~. n+<äyÓTÆq <˚$ eT÷ø±+_ø£ ˝ÀVü≤ $Á>∑Vü≤+ CÀ´‹]¢+>∑+ yÓqTø£ uÛ≤>∑+˝À l Ä~ X¯+ø£sê#ês¡´ Á|ü‹wæ˜+#ês¡T. Ä <˚$ Äj·Tq≈£î kÕø屑·ÿ]+ ∫+<ä≥. neTàyês¡T Äj·Tq‘√ ø£\dæ πøs¡fi¯ sêÁcÕºìøÏ yÓfi‚fl≥+<äT ≈£î dæ<ä∆|ü&ç+<äì nsTT‘˚ Ä <˚e‘· ‘êqT Äj·TqqT nqTdü]+ #˚ eTT+<äT Äj·Tq yÓq≈£îÿ ‹]– #·÷&Ésê<äì wüs¡‘·T ô|{Ϻ+<ä≥. eT÷ø±+_ø±e÷‘· X¯+ø£sê#ês¡T´\ yê]‘√ ø£\dæ Á|üj·÷DÏ+∫ Ä düú\+ es¡≈£î #˚πs dü]øÏ X¯+ø£sê#ês¡T´\ yês¡T ÄyÓT ek˛Ô+<ë ˝Ò<ë nì yÓq≈£îÿ ‹]– #·÷ùd dü]øÏ ÄyÓT ø±* >∑C…®\ X¯ã›+ Ä– b˛sTT+<ä≥. <ëì‘√ X¯+ø£sê#ês¡T´\ yês¡T ø=\÷¢s¡T <˚yê\ j·T+˝À <˚$ ˝ÀVü≤ $Á>∑Vü‰ìï CÀ´‹]¢+>∑+ yÓqTø£ uÛ≤>∑+˝À Á|ü‹wü˜ #˚XÊs¡T.
á ÁbÕ+‘·+ dü+<äs¡Ùq˝À eTVæ≤e÷ ì«‘· ø=\÷¢s¡T <˚yê\\j·Ty˚T ø±ø£, n&É$˝À >∑\ n]X¯q >∑T+&ç »\bÕ‘ê \qT ≈£L&Ü #·÷&Ée#·TÃ. »\ bÕ‘· <Ûës¡\ô|’ |ü&˚ dü÷s¡´s¡•à ã+>±s¡T eHÓï s¡+>∑T ˝À Äøø£s¡¸D°j·T+>± ñ+≥T+~. ø£qï&É uÛ≤wü˝À n]XËq n+fÒ |üdüT|ü⁄ bı&ç nì #Ó|ü⁄‘ês¡T. X¯+ø£ sê#ês¡T´\ yês¡T ‘·|üdüT‡ #˚dæ <˚$ kÕø屑êÿsêìï bı+~q ø=&É#êÁ~ ø=+&É ø=\÷¢s¡T düMT|ü+˝À e⁄+~. |üs¡«~Hê˝À¢ uÛÑ≈£îÔ\T n~Ûø£ dü+K´˝À dü+<ä ]ÙkÕÔs¡T. ø=\÷¢s¡T ÁbÕ+‘·+. eT÷ø±+_ø£ yÓ’˝Ÿ¶˝…’|òt ]»s¡T« ˝À ˇø£ uÛ≤>∑+. á ÁbÕ+‘·+˝À nãT“s¡|üs¡#˚ bH√ï ˝Àj·T\T, ø=+&É\T, »\bÕ‘ê\T e⁄HêïsTT. ` b.$. düT≈£îe÷sY
|ü<ëàøÏå <˚yê\j·T+
es¡+>∑˝Ÿ õ˝≤¢ Vü≤qàø=+&É q>∑s¡+ q&çu§&ÉT¶q >∑\ y˚sTT düÔ+uÛ≤\ >∑T&çøÏ <ä>∑Zs¡˝À |ü<ëàøÏå <˚yê\j·T+ e⁄+~. Ç~ 12 X¯‘êu≤›ìøÏ #Ó+~q~. á Ä\j·T+˝Àì Á|ü<Ûëq<Ó’e+ |ü<ëàøÏå neTàyês¡T. ø±ø£rj·T sêE\ Ç\y˚\TŒ, Äsê<Ûä´ <Ó’e+ |ü<ëàø£åeTà. y˚sTTdüÔ+uÛ≤\ >∑T&ç ìsêàD+ ø£+fÒ eTT+<˚ |ü<ëàøÏå >∑T&çì ì]à+#ês¡ì ø=+<ä] #·]Á‘·ø±s¡T\ yê<äq. ø±ø£rj·T sêE\T neTàyê]ì <ä]Ù+∫ |üP»\T ìs¡«Væ≤+∫q nq+‘·s¡+ j·TT<ä∆eTTVüAsêÔ\T ìs¡ísTT+∫, X¯Á‘·Te⁄\ô|’ j·TT<ä∆+ Á|üø£{Ï+∫ $»j·T+ kÕ~Û+#˚yês¡≥.
|ü<ëàøÏå neTàyê] Ä\j·T+ Væ≤+<ä÷, C…’q dü+düÿè‘·T\ ø£\sTTø£‘√ yÓ’$ <Ûë´ìï ø£qãs¡Tdü÷Ô #·÷|üs¡T\qT $düàj·÷ìøÏ >∑T]#˚düTÔqï~. $X‚wü •\Œø£fi¯‘√ |üsê´≥≈£î\qT Äø£]¸düTÔqï~. ø=ìï Ä<Ûësê\qT ã{Ϻ ˇø£|ü⁄Œ&ÉT Çø£ÿ&É ªªã<ëd”μμ nH˚ C…’qeT+~s¡+ ñ+&˚<ä≥. >∑T&ç Äes¡D˝À Ç|üŒ{ÏøÏ C…’qeT‘· rs¡ú+ø£s¡T\T $Á>∑Vü‰\T eTq≈£î <äs¡Ùq$TkÕÔsTT. á Ä\j·T+ Áø°.X¯. 1117˝À ì]à#·ã&ç+~. á Ä\j·T+
m‘·ÔsTTq >∑T≥ºMT<ä ñqï z ø=+&ÉqT ‘=*∫ ì]à+#ês¡T. á >∑T≥ºqT |ü<ëàøÏå >∑T≥º>± |æ\TdüTÔ Hêïs¡T. >∑T≥ºøÏ+<ä uÛ≤>∑+ qT+&ç Ä\j·÷ìï #˚s¡Tø√e&ÜìøÏ >∑T≥ºH˚ ‘=*∫ yÓT≥T¢>± s¡÷bı+~+#ês¡T. Ä\j·T Á|üy˚X¯<ë«s¡+ e<ä› q\T|ü⁄ Á>±HÓ’{Ÿ sê‹‘√ ì]à+∫q eT÷&ÉT »≥¢ ì\Te⁄ es¡Tdü\qT #·÷&Ée#·TÃ. Bìì nqï ø=+&É düÔ+uÛÑ+ n+{≤s¡T. Bì MT<ä ñqï #Óø£ÿ&Ü\T eT]j·TT XÊdüHê\T #·÷ùdÔ Ç~ C…’qT\ jÓTTø£ÿ dü÷Ô|ü+ nì, C…’qT\ <˚e‘·\≈£î n+øÏ‘·+ #˚XÊs¡ì
#·]Á‘·ø±s¡T\ n_ÛÁbÕj·T+. dü+e‘·‡s¡+ bı&ÉT>∑THê e#˚à dü+<äs¡Ù≈£î\T á düÔ+uÛÑ+ ñ|ü]‘·˝≤ìï #·÷dæ ÄX¯Ãsê´q+<ë\‘√, á ø£≥º&É+ yÓqTø£ ñqï |üì‘·Hêìï bı>∑T&ÉT‘·T+ {≤s¡T. |ü<ëàøÏå >∑T≥ºô|’ qT+&ç #·÷ùdÔ Vü≤qàø=+&É q>∑s¡eT+‘ê ø£ì|ædüTÔ+~. á Ä\j·T+˝À ñqï >∑s¡T&É s¡÷bÕH˚ï ø±ø£rj·T sêC…’q Á|ü‘ê|üs¡T Á<äT&ÉT <Ûä«»|ü‘êø£+>± ñ|üjÓ÷–+#·Tø=Hêï&É≥. n+‘˚ø±<äT C…’q rs¡ú+ø£s¡T\T XÊ+‹Hê<ä ‘·eT ˝≤+#Û·HêìøÏ ≈£L&Ü yê&ÉTø=Hêïs¡≥. Ç~ eTs√ $X‚wü+. |ü<ëàøÏå <˚$ Ä\j·T+˝À ˇø£ n<ä›+
ñ+&˚<ä≥. n<ä›+ yÓqTø£ qT+&ç e⁄qï kıs¡+>∑+ uÛÑÁ<äø±[ <˚yê\j·T+ es¡≈£î ñ+&˚<äì, ø±\Áø£eT+˝À <ëìì eT÷dæy˚XÊs¡qï~ kÕúìø£ ø£<∏äq+. |ü<ëàø£åeTà >∑T≥º ~>∑Teq z n+<äyÓTÆq #Ós¡Te⁄ ≈£L&Ü ñ+~. Çø£ÿ&É Á|ü‹ j˚T{≤ ã‘·Tø£e÷à, <ädüsê ñ‘·‡yê\T n‘·´+‘· yÓ’uÛÑe+>± »s¡T>∑T‘êsTT. ` {Ï. düT#·]‘·, es¡+>∑˝Ÿ qT+∫.
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
≥÷]»+ q÷´dt
9
10
≥÷]»+ q÷´dt
‘Ó\T>∑<˚\j·Tqï
ª‘Ó\T">∑<˚\j·Tqï, <˚X¯+ãT <Ó\T", π>qT <Ó\T">∑T, e\¢uÛÑT+&É", <Ó\T">=ø£+&É jÓT\¢ qè|ü⁄\T >=\Te HÓiT">∑y˚ u≤kÕ&ç, <˚X¯uÛ≤wü\+<äT <Ó\T">∑T˝…dü‡μ <˚X¯ uÛ≤wü\+<äT ‘Ó\T>∑T˝…dü‡ nì ‘Ó\T>∑T uÛ≤wüqT düeTTqï‘· kÕúsTT˝À ì*|æq kÕVæ≤r |æbÕdæ lÁøÏwüí<˚esêj·T\T. ªÄeTTø£Ô e÷\´<äμ ø±e´+˝À ‘êqT ‘Ó\T>∑T e\¢uÛÑT&Éì Á|üø£{Ï+#ê &ÉT. kÕø屑·TÔ leTVü‰$wüßíe⁄ ø£\˝À ø£ì|æ+∫ ‘Ó\T>∑T˝À ø±e´+ sêj·TeTì ø√]q+<äTq ‘êqT ÄeTTø£Ô e÷\´<äqT sêXÊqì #Ó|üø=Hêï&ÉT. dü+düÿè‘· eTVü‰uÛ≤s¡‘êìï ‘Ó\T>∑T˝ÀøÏ nqTe~+#ê\ì sê»sê»qπs+Á<äT&ÉT Ä˝À∫+ uÛÑs¡‘·<˚X¯+˝À dü+düÿè‘·+ sê»uÛ≤wü>± yÓ\T >=+~+~. dü+düÿè‘êìøÏ \_Û+∫q+‘· ÁbÕ<Ûëq´‘· ÁbÕ+rj·T uÛ≤wü\≈£î \_Û+#˚~ ø±<äT. dü+düÿè ‘·+ <˚euÛ≤wü>± ≈£L&Ü Á|üdæ~∆ bı+~+~. dü+düÿè‘·+ ˝Àq÷ |ü+#· eTVü‰ø±yê´ \THêïsTT. s¡|òüTT e+X¯+, ≈£îe÷s¡ dü+uÛÑe+, y˚T|òüT dü+<˚X¯+, øÏsê‘ês¡T®˙j·T+, •X¯óbÕ\ e<Ûä. ø±sê‘ês¡T® ˙j·T+qT uÛ≤s¡$, •X¯óbÕ\ e<ÛäqT e÷|òüTT&ÉT nH˚ ø£e⁄\T sêXÊs¡T. eTVü‰ø£$ ø±[<ëdüTqT ne+r sê»´+ (H˚{Ï ñ»®sTTì) Á|üuÛÑTe⁄ $Áø£e÷~‘·T´&ÉT Ä<ä]+#ê&ÉT. dü+düÿè‘· kÕVæ≤r ùde‘√ bÕ≥T düs¡«ø£fi¯\qT b˛wæ+#ê&ÉT uÛÀ»sêE. ø±[<ëdüT sêdæq n_ÛC≤„q XÊ≈£î+‘·\+ uÛ≤s¡‘·<˚X¯ #·]Á‘·‘√ eTT&ç|ü&ç e⁄+~. $Áø£yÓ÷s¡«oj·T+qT ≈£L&Ü Äj·TH˚ sêXÊ&ÉT. eTVü‰ø£$ ø±[<ëdüT düèwæº+∫q kÕVæ≤‘·´+ ÄHê{Ï düe÷C≤ìï m+‘·>±H√ Á|üuÛ≤$‘·+ #˚dæ+~. ø±[<ëdüT‘√ bÕ≥T kÕVæ≤rb˛wü≈£î &Ó’q $Áø£e÷~‘·T´&ÉT ≈£L&Ü m+‘√ ø°]Ôì >∑&ç+#ê&ÉT. Ç˝≤ e⁄+&É>± lÁøÏwüí<˚esêj·T\T ‘êqT dü«j·T+>± ø£$. ø£$b˛wü≈£î&ÉT. ø£fi≤|æbÕdæ. mH√ï s¡ø±\ ø£fi¯\qT Ä<ä]+∫ XÊdü«rø£]+#ê&ÉT. ªkÕVæ≤r düeTsê+>∑D #·Áø£e]Ôμ nì ÄeTTø£Ô e÷\´<ä˝À ‘·q ø°]Ô Á|ü‘êbÕ\qT e]í+#˚ dü+<äs¡“¤+>± á |ü<ë´ìï sêXÊ&ÉT. Á|üã\ sêC≤~Ûsê» Ms¡Á|ü‘ê|ü sê» |üs¡y˚TX¯« sês¡ú<äTsêZqfÒX¯ kÕVæ≤r düeTsê+>∑D kÕs¡« uÛÖeT! ø£èwüísêj˚T+Á<ä!ø£è‹ $ì]à+|ü⁄eTì]. n_Ûs¡‹" >∑èwüísêj·TT&ÉT »j·÷+ø£eTT\Hé *œsTT+∫ ‘êfi¯dü ìïuÛÑ>∑eTT>∑" u§≥Tº q÷]ø£&É ì*Œq ø£+ãeTT dæ+Vü≤uÛÑ÷<Ûäs¡ Á|üuÛÑT‹s¡THêfi¯¢≈£îHé ~>∑T düTs¡Á|üø£s¡+ãT ø£[+>∑y˚T~˙ $uÛÑTq|üø°]Ô ø£»®\eTT y˚eTiT"u…{Ϻ |ü]ƒ+#·T ì#·Ã\THé. á |ü<ä´+ ø£[+>∑ <˚XÊ~Û|ü‹ Á|ü‘ê|üs¡TÁ<ä >∑»|ü‹ z≥$T >∑T]+∫ $XÊK|ü≥ï+ õ˝≤¢ dæ+Vü‰#·\+ düMT|ü+˝Àì bı≥÷ïs¡T e<ä› Hê{Ï+∫q $»j·TdüÔ+uÛÑ+ $wüj·÷ìï ‘Ó\T|ü⁄‘·Tqï~. ø°]Ô Á|ü‘êbÕ\≈£î dü+ã+~Û+∫q |ü<ë´\T n\¢kÕì ô|<ä›q sêdæq ªeTqT #·]Á‘·μ ˝Àq÷, lÁøÏwüí <˚esêj·T\T sêdæq ªÄeTTø£Ô e÷\´<äμ˝Àq÷ e⁄HêïsTT. ‘Ó\T>∑T˝À e∫Ãq ø±yê´\ e\¢ ‘Ó\T>∑TC≤‹ Á|ü‹wü˜ ÁbÕNq ø±\+˝ÀH˚ K+&Ü+‘·sê\≈£î yê´|æ+∫+~. Ä ø±yê´\ e\¢ ‘Ó\T>∑TC≤‹ >öes¡+ m+‘√ ô|]–+<äì eTqT#·]Á‘·≈£î |”]ƒø£
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
yÓTÆHê kÕ«$T
#ê&ÉT. sê»sê»qπs+Á<äTì Áb˛<ä“\+‘√ qqïj·T Ä+Á<Ûä eTVü‰uÛ≤s¡‘êìï yÓTT<ä\Tô|{≤º&ÉT. Áø°.X¯. 1000 dü+. qT+∫ Áø°.X¯. 1500 es¡≈£î e∫Ãq ‘Ó\T>∑T kÕVæ≤‘·´+ ˇø£ m‘·ÔsTT‘˚, lÁøÏwüí<˚e sêj·T\ ø±\+ (1509`29) ˝À yÓ\Te&çq ‘Ó\T>∑T kÕVæ≤‘·´+ eTs√ m‘·TÔ. <ë<ë|ü⁄ yÓsTT´ dü+e‘·‡sê\ ø±\+˝À ˇπø sêE Vü≤j·÷+˝À ‘Ó\T>∑T kÕVæ≤‘·´+ n+‘·>± düTdü+|üqïyÓTÆq≥Tº <ëK˝≤ ˝Ò<äT. ‘Ó\T>∑T˝À |ü+#· eTVü‰ ø±yê´\T >± ◊<äT Á>∑+<Ûë\T Á|üdæ~∆ bı+~‘˚, yê{Ï˝À Hê\T>∑T ø±yê´\T ÁøÏwüísêj·T\ Vü≤j·÷+ ˝ÀH˚ yÓ\Te&ܶsTT. eTqT#·]Á‘·, edüT#·]Á‘·, ÄeTTø£Ô e÷\´<ä, bÕ+&ÉTs¡+>∑ eTVü≤‘·´+, X¯è+>±s¡
sêdæq C≤„Hé|”sƒY nyês¡T¶ Á>∑V”≤‘· $X¯«Hê<Ûä dü‘·´Hêsêj·TD ù|s=ÿHêïs¡T. lÁøÏwüí<˚esêj·T\ ÄkÕúq+˝À ãVüQuÛ≤cÕ |ü+&ç‘·T\THêïs¡T. yê]˝À nwüº~>∑ZC≤\T>± U≤´‹ >±+∫q mì$T~ eT+~ ‘Ó\T>∑T ø£e⁄\T eTVü‰ ø±yê´\≈£î ÁbÕD+ b˛XÊs¡T. nwüº~>∑ZC≤˝À¢ n\¢kÕì ô|<ä›q nÁ>∑‘ê+ã÷\+ n+<äTø=Hêïs¡T. n\¢kÕì ô|<ä›q, q+~ ‹eTàq, ‘ÓHê* sêeTÁøÏwüßí&ÉT, sêeTsê»uÛÑ÷wüDT&ÉT, <Ûä÷s¡®{Ï, e÷<äj·T>±] eT\¢q, |æ+>∑[ dü÷s¡q, Äj·T´\sêE sêeT uÛÑÁ<äT&ÉT. nwüº~>∑Z» ø£e⁄\T düèwæº+∫q Á|üã+<Ûë\ e\¢ ‘Ó\T>∑T kÕVæ≤‘·´ ˝Àø£+˝À ˇø£ dü«s¡íj·TT>∑+ Ä$wüÿè‘·eTsTT´+~. kÕVæ≤r >√wüߺ\ ø√dü+ Á|ü‘˚´ø£+>± ì]à+∫q eT+~s¡+ ` uÛÑTeq $»j·T+˝À lÁøÏwüí<˚esêj·T\T mH√ï kÕVæ≤r düy˚Tà fi¯Hê\qT ìs¡«Væ≤+#ê&ÉT. j·TT<ë∆\≈£î yÓ[flq|ü⁄&ÉT ≈£L&Ü ø£e⁄\T` ø£fi≤ø±s¡T\qT yÓ+≥u…≥Tºø=ì yÓfi‚flyês¡ì #·]Á‘·ø±s¡T\T sêXÊs¡T. lÁøÏwüí<˚esêj·T\ düuÛÑ n<äT“¤‘·eTì, Äj·Tq kÕVæ≤‘·´` ø£fi≤b˛wüD nqq´düe÷q´eTì b˛s¡TÃ^düT >∑TÁsê\ yê´bÕ] &=$T+>√ ù|dt ‘·q s¡#·q ªªÁø±ìø£˝Ÿ‡ <ädt ¬s’CŸ &ç _düq>∑μμ˝À ù|s=ÿHêï&ÉT. ø£e⁄\≈£î ‘·q‘√bÕ≥T düe÷q+>± >ös¡e eTsê´<ä\T ø£*Œ+#ê&Éì ù|dt sêXÊ&ÉT. ø£e⁄\qT sêj·T\T Ä $<Ûä+>± Ä<ä]+#ê&ÉT ø±ãfÒº ‘Ó\T>∑T˝À eTVü‰ø±yê´\T e#êÃsTT. n\¢kÕì ô|<ä›q sêdæq eTqT#·]Á‘· ‘Ó\T>∑T uÛ≤wü≈£î m+‘√ ø°]Ô ‘Ó∫Ã+~. |ü+#· eTVü‰ø±yê´˝À¢ yÓTT<ä{Ï<Ó’q eTqT#·]Á‘· kÕ«s√∫wü eTqTe⁄≈£î dü+ã+~Û+∫q $wüj·T+. Væ≤e÷\j·÷\ es¡íq` nø£ÿ&ç Á|üø£è‹ kÂ+<äs¡´+, s¡‘êï\ y˚T&É, n|ü‡s¡dü\T, >∑+<Ûäs¡T«\T, $Vü‰sê\T, $s¡Vü≤y˚<äq\T, n&É$ »+‘·Te⁄\T e+{Ï $wüj·÷\qT n\¢kÕì ô|<ä›q n\y√ø£>± $e]+#ê&ÉT. eTqT #·]Á‘·˝À HêsTTø± Hêj·T≈£î ˝…’q es¡÷~Ûì`Á|üesêKT´\ Á|üDj·T >±<∏äqT n‘·´<äT“¤‘·+>± e]í+#ê&ÉT. es¡÷~Ûì Ç\T¢` s¡‘êï\ y˚T&É e⁄qï Á|ü<˚X¯+˝À Á<ëø£å ‘√≥\T e⁄Hêïj·Tì ô|<ä›q ù|s=ÿHêï&ÉT. ‘êe⁄˝Ÿ Áπøe\" »\T¢ #Ó+>∑\Te πø<ës¡+ãT rs¡+ãTHé e÷e⁄˝Ÿ Áø√e⁄\T q*¢_*¢>=qT ø±+‘ês¡+ãTq+ <Ó’+<äe Á>±yêø£*Œ‘· ø±j·Te÷q »{Ï\ Á<ëøå± >∑Tfi¯ó#·Ã¤+ãT\Hé ã÷e⁄+ByÓ\ H=|ü H=ø£ÿuÛÑeq+ãTHé >±s¡T&√rÿs¡íeTTHé. Á|üesêKT´&ÉT es¡÷~Ûì s¡‘·Hê\y˚T&ÉqT #·÷dæq|ü⁄&ÉT, Ä Ç+{Ï |ü]düsê\qT ô|<ä›Hêe÷‘·T´&ÉT Ä$<Ûä+>± e]í+#ê&ÉT. $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ ¬s+&√ sê»<Ûëì ô|qTø=+&É ø=+&É\qT Væ≤e÷\j·÷ \T>± }Væ≤+#·Tø=ì e]í+#ê&ÉT. Væ≤e÷\j·÷˝À¢ Á<ëø£å ‘√≥\T ô|s¡>∑&ÜìøÏ nqTyÓ’q yê‘êes¡D+ e⁄+&É<äT. Ä s√E˝À¢ ô|qTø=+&É Á<ëø£å‘√≥\≈£î Á|üdæ~∆. n\¢kÕì ô|<ä›q Ä+Á<Ûä ø£$‘ê |æ‘êeTVüQ&ÉT>± Á|üU≤´‹>±+#ê&ÉT. sêeTsê» uÛÑ÷wüDT&ÉT s¡∫+∫q edüT#·]Á‘·eTT m+‘√ ù|s¡T>±+∫+~. yÓ’wüíe uÛÑøÏÔ‘·‘ê«ìøÏ Hê{Ï kÕe÷õø£ dæú‹>∑‘·T\≈£î Á|ürø£>± ì*Ãq ÄeTTø£Ô e÷\´<ä >∑T]+∫ m+‘· sêdæHê ‘·≈£îÿy˚ ne⁄‘·T+~. ‘ÓHê* sêeTÁøÏwüßí&ÉT sêdæq bÕ+&ÉTs¡+>∑ eTVü‰‘·´+ eTVü‰uÛÑøÏÔøÏ Á|üã\ ‘êsêÿD+. sêj·T\ ø£+fÒ düTe÷s¡T 45 dü+e‘·‡sê\ eTT+<äT eTVü‰ø£$ lHê<ÛäTì#˚ s¡∫+|üã&çq X¯è+>±s¡ HÓ’wü<Ûä+ |ü+#· eTVü‰ø±yê´˝À¢ ∫e]~. X¯è+>±s¡HÓ’wü<Ûä+ ‘Ó\T>∑TuÛ≤wü Wqï‘ê´ìï ÇqTeT&ç+|üCÒdæ+~.
HÓ’wü<Ûä+\T |ü+#· eTVü‰ø±yê´\T>± Á|üdæ~∆ bı+<ësTT. lÁøÏwüí<˚esêj·T\T dü+düÿè ‘·+, ‘Ó\T>∑T, ø£qï&É, ‘·$Tfi¯ ø£e⁄\qT b˛wæ+ #ê&ÉT. ‘Ó\T>∑T ø£e⁄\≈£î ` yê] kÕVæ≤‘ê´ìøÏ ô|<ä›|”≥ y˚XÊ&ÉT. Ä+Á<Ûä uÛÀEì>± ø°]Ô >∑&ç+#ê&ÉT.
uÛÑ≥TºeT÷]Ô>± ù|s¡T>±+∫q sêeTsê» uÛÑ÷wüDT&ÉT edüT#·]Á‘·‘√ u≤≥T ø±yê´\+ø±s¡ dü+Á>∑Vü≤+, Vü≤]X¯Ã+Á<äq˝À bÕU≤´q+ sêXÊ&ÉT. ‘ÓHê* sêeTÁøÏwüßí&ÉT bÕ+&ÉTs¡+>∑ eTVü‰‘·à´+, ñ<䓤≥sê<Ûä´ #·]Á‘·eTT, |òüT{Ïø±#·\ eTVü‰‘·à´+ sêXÊ&ÉT. <Ûä÷s¡{® Ï lø±fi¯Vü≤d”ÔX¯«s¡ eTVü‰‘·à´+, e÷<äj·T>±] eT\¢q sê»X‚Ks¡ #·]Á‘·, nj·T´\sêE sêeTuÛÑÁ<äT&ÉT sêe÷uÛÑT´<äj·T+, |æ+>∑[ dü÷s¡q sê|òüTe bÕ+&ÉMj·T+ ‘·~‘·s¡ s¡#·q\T #˚XÊs¡T. ø±>±, lÁøÏwüí<˚esêj·T\ ø=\Te⁄˝À nwüº~>∑Z» ø£e⁄\‘√ bÕ≥T eT]ø=+<äs¡T ‘Ó\T>∑T ø£e⁄\THêïs¡T. yê]˝À ø£+<äT≈£L] sêeTuÛÑÁ<äT&ÉT eTTKT´&ÉT. düTÁ^e $»j·T+, Vü≤]X¯‘·ø£+, ìs¡+≈£îXÀbÕU≤´q+ ‘·~‘·s¡ s¡#·q\T ø£+<äT≈£L] sêeTuÛÑÁ<äT&ÉT sêXÊ&ÉT. Hê<Ó+&É¢ >√|üj·T´ ÁøÏcÕís¡T®q dü+yê<ä+ ø±yê´ìï s¡∫+#ê&ÉT. ∫+‘·\bÕ{Ï m\¢qï ø£$ ªsê<Ûëe÷<Ûäe+μqT sêXÊ&ÉT. ‘Ó\T>∑T˝À sêe÷j·TD≤ìï $s¡∫+∫ U≤´‹>±+∫q ø£esTTÁ‹ ≈£îeTà] yÓTT\¢qT ÁøÏwüísêj·T\T dü«j·T+>± düHêàì+#ê&ÉT. l y˚+ø£fÒX¯«s¡ kÕ«$Tô|’ y˚\ dü+ø°s¡Ôq\T sêdæ |üs¡eTuÛÑ≈£îÔ&ÉT>± ù|s¡T>±+∫q ‘êfi¯flbÕø£ nqïe÷#ês¡T´ì ø=&ÉT≈£î ‘êfi¯flbÕø£ ô|<ä ‹s¡TeT\j·T´ ~«|ü<ä˝À Vü≤]e+X¯+qT s¡∫+#ê&ÉT. uÛÑ>∑eBZ‘·ô|’ ‘Ó\T>∑T˝À yê´U≤´Hêìï sêXÊ&ÉT. ‘·+Á&ç u≤≥˝À |üj·Tì+∫q ô|<ä ‹s¡TeT\j·T´ l y˚+ø£fÒX¯«s√<ä∆s¡D, ˙‹ |ü<ä´X¯‘·ø£+, X¯è+>±s¡ X¯‘·ø£+ ‘·~‘·s¡ s¡#·q\T #˚XÊ&ÉT. lÁøÏwüí<˚esêj·T\ |ü≥ºeTVæ≤wæ ‹s¡TeT\<˚$‘√ bÕ≥T ls¡+>∑|ü≥ï+ qT+∫ ns¡D+>± e∫Ãq q+~ ‹eTàq ~«uÛ≤cÕ |ü+&ç‘·T&ÉT. ‘Ó\T>∑T˝À Äj·Tq sêdæq ªbÕ]C≤‘ê|üVü≤s¡D+μ m+‘√ Á|üdæ~∆ bı+~+~. Äj·Tq≈£î eTT≈£îÿ ‹eTàq nH˚ ù|s¡T ≈£L&Ü e⁄+~. ndü+|üPs¡í+>± e⁄qï ø£qï&É eTVü‰uÛ≤s¡‘êìï |üP]Ô #˚XÊ&ÉT. sêj·T\ #·]Á‘·˝À eTTK´yÓTÆq >∑j·T XÊdüq+‘√ bÕ≥T |ü\T XÊdüHê\qT ‹eTàq sêXÊ&ÉT. sêj·T\ ÄkÕúq dü+^‘·$<ë«+ düT&Ó’q ã+&Üs¡T \øÏÎHêsêj·TD ªdü+^‘· dü÷s√´<äj·T+μqT sêXÊ&ÉT. C…’q ø£$ $<ë´<Ûäs¡T&ÉT ªø±e´kÕs¡μqT ø£qï&É+˝À s¡∫+#ê &ÉT. uÛ≤e∫+‘ês¡‘·ï, Ms¡ XË’yêeTè‘·+\qT >∑T_“j·T eT\¢Hês¡´ sêXÊ&ÉT. yê©àøÏ sêe÷j·TD+, #ês¡T $sƒ¡\Hê<ÛäTì uÛÑ>∑eBZ‘·qT ø£qï&É+˝ÀøÏ ‘·s¡T®e÷ #˚XÊ&ÉT ≈£îe÷s¡ yê©àøÏ. ≈£îe÷s¡ düs¡dü«‹ nH˚ ‘·$Tfi¯ ø£$ sêj·T\ ÄkÕúqø£$>± >ös¡e+ n+<äTø= Hêï&ÉT. Vü≤]Vü≤s¡<ëdüT nH˚ ‘·$Tfi¯ø£$ ªÇs¡dü e÷j·÷ $fi¯ø£ÿ]μ ø±yê´ìï sêXÊ&ÉT. ‘Ó\T>∑T, ø£qï&É, ‘·$Tfi¯ ø£e⁄\‘√ bÕ≥T dü+düÿè‘· |ü+&ç‘·T˝…+<ä]H√ sêj·T\T Ä<ä]+#ê&ÉT. s¡|òüTÀ‘·ÔeTrs¡Tú\T, lbÕ<äsêj·T\T, yê´dürs¡Tú\T ˝§\¢ \ø°Î<Ûäs¡T&ÉT yÓTT<ä˝…’q ñ<ä›+&É dü+düÿè‘· |ü+&ç‘·T\T mH√ï ø±yê´\qT, yê´U≤´Hê\qT sêXÊs¡T. Ä $<Ûä+>± ãVüQuÛ≤cÕ |ü+&ç‘·T\qT, ø£e⁄\qT $X‚wü+>± b˛wæ+#ê&ÉT sêj·T\T. eT<ë\dü #·]Á‘·, C≤+ãer ø£fi≤´D+ ø±yê´\qT dü+düÿè‘·+˝À sêdæ, sê»uÛ≤wüô|’ ‘·q |ü≥TºqT Á|ü<ä]Ù+ #ê&ÉT kÕVæ≤r düeTsê+>∑DT&ÉT. πøe\+ Çs¡yÓ’ dü+e‘·‡sê˝À¢ n‘·´+‘· ns¡T<Ó’q, n<äT“¤‘· kÕVæ≤r düèwæºøÏ eT÷\ ø±s¡≈£î&Éj·÷´&ÉT lÁøÏwüí<˚esêj·T\T. n+<äTπø Äj·Tq kÕVæ≤r ùde nì‘·s¡ kÕ<Ûä´+.. n»sêeTs¡+. sêj·T\ kÕVæ≤‘·´+ô|’ eT]+‘· ˝À‘·T>± |ü]XÀ<Ûäq\T #˚j·÷*.
≥÷]»+ q÷´dt
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
‹s¡T|ü‹˝À ìs¡«Væ≤+∫q ª$»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À ‘Ó\T>∑TyÓ’uÛÑe+μ C≤rj·T dü<ädüT‡˝À düeT]Œ+∫q |ü]XÀ<Ûäq |üÁ‘·+.
11
$»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´+˝À
‘Ó\T>∑T dü+^‘·ø±s¡T\T ` Hê{≤´#ês¡T´\T
&Üø£ºsY ¬ø. $»j·T\øÏåà
$»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷C≤´ìøÏ uÛ≤s¡‘·<˚X¯ #·]Á‘·˝À $X‚wükÕúqeTTqï~. uÛ≤s¡‘êeì ‘·Ts¡Twüßÿ\ <ä+&Éj·÷Á‘·\≈£î <Ûäs¡à+, dü+düÿè‹, y˚wüuÛ≤wü\T, Ä#êsê\T ø£qTeTs¡T¬>’ b˛e⁄ dæú‹˝À Hê\T>∑T X¯‘êu≤›\T ì]«sêeT+>± dü«s¡ø£åD¬ø’ #ê˝≤ b˛sê{≤\T #˚dæ kÕ~Û+∫q <˚XÊ_Ûe÷qT\ #·]Á‘· $»j·Tq>∑s¡ Ç‹Vü‰düeTT. l ø£èwüí<˚esêj·T\T n‘·´+‘· Á|üdæ<ä∆ $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ #·Áø£e]Ô. ‘Ó\T>∑T Á|üã+<Ûäø£$. Äj·Tq bÕ\q˝À $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´eTT n‘·T´qï‘· dæú‹øÏ #˚s¡T≈£îqï~. sêj·T\ ø±\+˝À $<ë´$H√<ë\T ìs¡«Væ≤+#˚ düuÛ≤uÛÑeHêìøÏ ªuÛÑTeq $»j·T+μ nì ù|s¡T. $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷C≤´ìï nqq´ kÕe÷q´+>± |ü]bÕ*+∫ ªdü«s¡íj·TT>∑+μ #˚dæq sêj·T\T ãVüQuÛ≤cÕ ø√$<äT&ÉT, dü+^‘· kÕÁe÷≥Tº. $»j·Tq>∑s¡ ø±\+˝À ø√˝≤≥|ü⁄ ø√˝≤Vü≤ ˝≤\T, |ü>∑{Ïy˚cÕ˝À¢ |ü>∑qT kÕ~Û+#·&Ü\T, edü+ ‘√‘·‡e yÓ’uÛÀ>±\T, uÛÀ>∑+ y˚Tfi≤\T, eTVü‰ Hê≥ ø±\T #ê˝≤ s¡düs¡eT´+>± ø=qkÕ>∑T ‘·T+&˚$. $»j·Tq>∑s¡ Á|üuÛÑTe⁄\T dü+^‘· Hê≥´eTT \+<äT #ê˝≤ ÁX¯<ä∆ eVæ≤+∫]. dü+^‘· XÊÁdüÔ eT+<äT nH˚ø£ ÁbÕe÷DÏø£ Á>∑+<∏äeTT\T Áyêj·T ã&ÓqT. yêì˝À eTTK´yÓTÆq$ $<ë´s¡DT´ì ªªdü+^‘·kÕs¡eTTμ, ÁbÂ&ÛÉsêj·T\Tì ªªeTVü‰Hê≥ø£ düT<Ûëì~Ûμμ, ø£sêí≥ø£ dü+^‘·eTTq≈£î eT÷\|ü⁄s¡T wüß\qã&ÉT nqïeTj·T´, πøåÁ‘·j·T´ á j·TT>∑eTT yêπs. ≈£L∫|üP&ç uÛ≤>∑e‘·eTT, j·Tø£å>±qeTT áø±\+ Hê{Ïy˚. $»j·Tq>∑s¡ #·Áø£es¡TÔ\ ø±\+˝À Hê≥´ø£fi¯ ‘√ bÕ≥T dü+^‘· $<ä´≈£L&Ü m+‘√ n_Ûeè~∆ #Ó+~+~. Vü≤]Vü≤s¡sêj·T\≈£î >∑Ts¡Te⁄ ª$<ë´s¡ D´kÕ«$Tμ ªdü+^‘·kÕs¡+μ nH˚ ˇø£ dü+^‘· Á>∑+ <∏ëìï s¡∫+#ê&ÉT. Ç+<äT˝À 267 sê>±\qT >∑T]+∫ $|ü⁄\+>± ÁyêXÊ&ÉT. dü+^‘ê_Ûeè~∆ : $»j·Tq>∑s¡ #·Áø£es¡TÔ\ ø±\+˝À dü+^‘·+ XÊÁdüÔj·TTø£Ô+>± ø£sêí≥ø£ ÁbÕ+‘·+˝À n_Ûeè~∆ bı+<ä&É+ e\¢ á dü+^‘ê ìøÏ ø£sêí≥ø£ dü+^‘·+ nH˚ ù|s¡T Ç|üŒ{ÏøÏ es¡≈£L <äøÏåD Væ≤+<ä÷<˚X¯+˝À m≈£îÿe>± Á|ü#ê s¡+˝À e⁄+~. ãTT‘·Te⁄\ qqTdü]+∫ ãTT‘·T es¡íq\ ‘√ <˚yê\j·÷\˝À <˚e<ëd”\T qè‘ê´ìï #˚dü÷Ô ˇø=ÿø£ÿ ãTT‘·Te⁄≈£î ˇø=ÿø£ÿ sê>±ìï bÕ&˚yês¡T. sêj·T\T >±qø£fi¯qT b˛wædü÷Ô, Ç‘·s¡ sêÁcÕº\ dü+^‘· $<ë´+düT\≈£î <Ûäsêà\qT ≈£L&Ü #˚XÊ&ÉT. ˇ]kÕ‡ sêÁwüº+ qT+&ç e∫Ãq ª\øÏåà Hêsêj·TD |ü+&ç‘·T&ÉTμ ø=+‘·ø±\+ sêE n+‘·' |ü⁄s¡+˝À dü+^‘· XÊÁdüÔ n<Ûë´|ü≈£î&ÉT>± |üì#˚dü÷Ô, ªdü+^‘· dü÷s√´<äj·T+μ nH˚ Á>∑+<∏ëìï ≈£L&Ü ÁyêXÊ&ÉT. sêeTj·÷e÷‘·T´&ÉH˚ dü+^‘·$<ë«+ düT&ÉT n[j·TsêeTsêE ≈£îe÷¬sÔ \≈£î dü+^‘·+ H˚s¡Œ&ÜìøÏ ìj·T$T+ #ês¡T. ªsêeTj·÷e÷‘·T´ &ÉTμ ªdü«s¡y˚Tfi≤ ø£fi≤ì~Ûμ nH˚ Á|üe÷D Á>∑+<Ûëìï ≈£L&Ü dü+düÿè‘·+˝À sêXÊ&ÉT. |ü⁄+&É©ø£$sƒ¡\T&ÉT ªes¡Ôø£ ìs¡íj·T+μ nH˚ Hê≥´XÊÁkÕÔìï s¡∫+∫ nø£“s¡T #·Áø£e]Ô ÄkÕú q+˝À >ös¡edü‘êÿsêìï bı+<ë&ÉT. Hê<Ó+&É¢ >√|üqï eT+Á‹ ªÁ|üuÀ<Ûä #·+Á<√<äj·T+μ nH˚ s¡÷|üø±ìøÏ yê´K´ sêXÊ&ÉT. Vü≤]Vü≤s¡sêj·T\ ≈£îe÷s¡T&ÉT $s¡÷bÕø£åsê j·T\T dü+düÿè‘· uÛ≤wü˝À ªHêsêj·TD $˝≤dü+μ, ªñqà‘·Ôsê|òüTe+μ nH˚ Hê≥ø±\T s¡∫+#ê&ÉT. dü+^‘· s¡‘êïø£s¡T\T : ª#·‘·Ts¡ ø£*¢Hê<ÛäT&ÉTμ, ª>√ù|+Á<ä ‹|üŒsêEμ <˚esêj·T\ ø±\+˝À
e⁄qïyês¡T. ø£èwüí<˚esêj·T\ b˛wüD˝À ª˝§\¢ \ø°åà<Ûäs¡T&ÉTμ ‘·q ªkÂ+<äs¡´\Vü≤]μ˝À ‘·q |üPs¡T« ˝À¢ $]+∫ $TÁX¯ó&ÉT ªuÛ≤s¡‘ês¡íeb˛‘·μ nH˚ Hê≥´ Á>∑+<Ûëìï s¡∫+∫q≥T¢ ‘Ó*bÕ&ÉT. #·‘·Ts¡ø£*¢Hê <∏äT&ÉT s¡∫+∫q (ø£fi≤ì~Û) ªdü+^‘· s¡‘êïø£s¡μ yê´ U≤´q+ $»j·Tq>∑s¡ ø±\+˝Àì ñ‘·ÔeTÁ>∑+<∏ä+. <˚e<ëd”\T : sêj·T\ø±\+˝À <˚e<ëd”\T Hê≥´ ø£fi¯˝À n<äT“¤‘·yÓTÆq ÁbÕMD≤´ìï ø£*– e⁄+&˚ yês¡T. lø£èwüí<˚esêj·T\ ø±\+˝À <˚e<ë d”\T Á|üeTTKkÕúHêìï n\+ø£]+∫, Hê≥´ø£fi¯ j·T+<äT yÓ\T>=+<ës¡T. sêj·T\ø±\+˝À m≥T #·÷dæHê M] düT+<äsê+>∑q\T Hê≥´, Hê≥ø£, >±qe÷<ÛäT sê´\qT yÓ<ä»˝≤¢s¡T. $»j·Tq>∑s¡ sê»<Ûëì Vü≤+|æ˝À e⁄qï •\Œdü+|ü<ä uÛÑs¡‘·Hê≥´ uÛÑ+–eT˝À¢ $sêõ\T¢‘·THêïsTT. dü+^‘· $<ë«+düT\T : >±j·T≈£î\T, dü+^‘· $<ë«+düT\T ñ‘·Ôs¡ Væ≤+<ä÷ <˚X¯+˝À $$<Ûä b˛{°˝À¢ bÕ˝§Zì ¬>*∫ $»j·Tq>∑sêìøÏ ù|s¡T Á|üU≤´‘·T\T ‘Ó#êÃs¡T. yê]˝À eTTKT´\T $sƒ¡\T ì ‘·+Á&ç 22 sê>±\˝À $X‚wüÁbÕMD´‘· ø£*Z n+<ä]˙ yÓT|æŒ+∫ bÕ]‘√wæø±\qT bı+<ë&ÉT. ÄHê&ÉT MD≈£î m≈£îÿe ÁbÕeTTK´‘· ñ+&˚<ä≥. Hê≥ø£ Á|ü<äs¡Ùq\T : lø£èwüí<˚esêj·T\T dü«j·T+ >± dü+^‘·, Hê{≤´\qT nuÛÑ´dæ+∫q≥T¢ #ê]Á‘·ø± <Ûësê\ e\¢ ‘Ó\TdüTÔ+~. ÄeTTø£Ôe÷\´ <ä˝À edü+‘·ø±\+˝À Væ≤+<√fi¯sê>∑+ bÕ&çq≥T¢ ‘Ó*j·T|üs¡#·ã&ç+~. ªs¡»ø£+ ls¡+>∑sêEμ, s¡+>∑sêE ≈£îe÷¬sÔ ªs¡»ø£+ ≈£îbÕŒsTTμ ªq≥Tºe Hê>∑j·T´μ yÓTT<ä\>∑T yês¡T qè‘·´, Hê≥ø±\qT Á|ü<ä]Ù+#˚yês¡T. ~e´‘ês¡\T : n#·T´‘·sêj·T\ |ü]bÕ\q˝À qè‘·´ø£fi¯ n_Ûeè~∆ #Ó+<äT‘·÷ nH˚ø£eT+~ qs¡Ôø° eTDT\T b˛wæ+|üã&ܶs¡T. ÄHê&ÉT Ms¡T ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúHêìøÏ |ü+|æã&çq≥T¢ ˇø£ XÊdüq+˝À ‘Ó*bÕs¡T. uÛÀ>∑+ y˚Tfi≤\T : ÄHê&ÉT Ä≥ bÕ≥\≈£î uÛÀ>∑+ yêπs Á|ü<Ûëq+>± e⁄+&˚yês¡T. Á|ü‹ uÛÀ>∑+ y˚Tfi¯+ Ä≥˝Àq÷, bÕ≥˝Àq÷, n_Ûqj·T+ ˝Àq÷, nqTuÛÑe+ ˝Àq÷ ø£*dæø£≥Tº>± Hê≥´+ #˚ùdyês¡T. M]øÏ ô|<ä› eè<ä∆ y˚X¯´e÷‘· e⁄+&˚~. M]H˚ <˚e<ëd” \ì ≈£L&Ü n+{≤s¡T. sêj·T\ kÕÁe÷»´+˝À ñ‘·‡yê\˝À bÕ˝§ZH˚+‘· eT¨ qï‘· kÕúHêìï dü+bÕ~+#·T≈£îHêïs¡T. sêj·T\T <˚e<ëd” Hê≥´ø£fi¯qT m+‘·>±H√ Ä<ä]+#ê&ÉT. ÄHê{Ï uÛÀ>∑+ yês¡T yÓTT<ä{ÏkÕ] <˚e⁄ì düìï~Û˝À Hê≥´+ #˚dæ, Ä ‘·sê«‘· Hê{≤´ìï eè‹Ô>± d”«ø£]+#˚yês¡T. sêE\T M] qè‘ê´ \qT yÓT#·TÃø=ì ø£e⁄\≈£î ø£fi≤ø±s¡T\≈£î
s¡÷.1116 Ç#˚Ãyês¡≥. $Á|ü$H√<äT\T : $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ ø±\+˝À $Á|ü$H√<ë\T m≈£îÿe yê´|æÔ˝À e⁄+&˚$. Ms¡T Áu≤Vü≤àDT\˝À ˇø£ C≤‹ Áu≤Vü≤à DT\T. Ms¡T ∫Á‘· $∫Á‘· >±s¡&û\T #˚ùdyês¡T. M]˝À ª>∑T+≥T|ü*¢`eTT‘·TÔsêEμ ˇø£s¡T. Ms¡T sêj·T\d”eT ÁbÕ+‘ê˝À¢ ˇø£|ü&ÉT $]$>± Á|ü<äs¡Ùq*#˚Ãyês¡T. áHê&ÉT M]C≤&É e⁄qï≥T¢ Ä<Ûësê\T˝Òe⁄. <ëdüs¡T\T : $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´ø±\+˝À Ms¡T X¯+KT #·Áø±\T ø£*–, Ç‘·Ô&ç‘√ #˚j·Tã&çq ≈£î+&É˝≤\T <Ûä]+∫, õ+ø£ø=eTTà\T, n\T>∑T\T, yÓTT–*Ä≈£î\>=&ÉT>∑T, >∑Ti¿|ü⁄ yÓ+Á≥Tø£\‘√ ‘·j·÷s¡T #˚j·Tã&çq $düqø£i¿, ‘√\T‹‹Ô, ∫{Ϻ‘êfi≤\T, #·+ø£qTãT≥º, yÓT&É˝À ‘·T\d” y˚s¡T¢, eTTU≤q ‘Ó\¢ì |ü+>∑Hêe÷\T yÓTT<ä˝…’q y˚wü<Ûës¡D˝À #ê+&Ü*ø£ nH˚ øÏHÓïs¡qT yêsTTdü÷Ô |ü<ë\qT bÕ&ÉT‘·÷, e÷\ e÷~>∑ >∑Ts¡Te⁄\T >±q÷, bÂs√Væ≤‘·T\T>±qT ñ+&ç j·÷∫ dü÷Ô e⁄+&˚yês¡ì ÄeTTø£Ôe÷\´<ä˝À $e]+#·ã&ç+~. ms¡Tø£\kÕì : |üPs¡«ø±\+˝À ms¡ø£\kÕìøÏ dü+|òüT+˝À eT+∫ |ü\T≈£îã&ç e⁄+&˚~. sêE\T, sêDT\T, |ü+&ç‘·T\T yÓTT<ä\>∑Tyês¡T ms¡Tø£ #Ó|æŒ+#·Tø=ì bÕ]‘√wæø±\T Ç#˚Ãyês¡T. ms¡Tø£\kÕì @ dü+kÕúq+˝À Á|üy˚•+#ê\Hêï me] nqTeT‹ nedüs¡+ ˝Ò<äT. ≈£îs¡e+õ, j·Tø£å>±Hê˝À¢ ≈£L&Ü ˇø£ bÕÁ‘·>± e⁄+&˚~. yê] y˚wü<Ûës¡D >∑T]+∫ ÄeTTø£Ôe÷\´<ä˝À $e]+#·ã&ç+~. j·÷<äe<ëdüT sêdæq >∑s¡T&Ü#· \ j·Tø£å>±q+˝À \ø°åà<˚$ yÓ&É*q ‘·s¡Tyê‘· ms¡Tø£\ Hê+#ê] Ç˝≤ Á|üy˚•düTÔ+~. ªªms¡Tø£ ms¡Tø√j·TeTà ` ny√«fi¯flj·÷´ ˆˆmˆˆ ms¡Tø£#˚ »>∑eT+‘· ` yÓ\T>∑T#·T qT+&ÉTqT eTs¡Tø£ ‹]π>{Ï eT>∑TeqT $qTeeTà ˆˆmˆˆ @&ÉT ø=+&É\ MT<ä jÓTøÏÿ+~ ms¡Tø£ CÀ&ÉT>∑T+&É¢MT<ä ≈£L&ç+<Ó ms¡Tø£μμ ˆˆmˆˆ ªªms¡Tø£ C…|挋 $qee÷à ` z eTT<äT›\ >∑Te÷à ø£s¡TD‘√ ø£\<˚ ø£qø£|ü⁄u§e÷à jÓTs¡Tø±, jÓTs¡Tø±, j˚T&ÉT »>∑eTT\T eTT]j·TTqT ˙Ø‹ eq eTT#·Ã≥ C…ô|Œ<äμμ ` n+≥÷ ms¡Tø£\kÕì ˇø£ ø°s¡Ôq bÕ&ÉT‘·T+~. »≈£îÿ\yê] j·Tø£å>±q+ : $»q>∑s¡ #·Áø£es¡TÔ\ ø±˝+˝À ÁbÕNq ø£fi≤s¡÷bÕ\‘√ bÕ≥T e]∆*¢q ø£fi≤s¡÷|ü+ j·Tø£å>±q+. n‹ÁbÕNqyÓTÆq~. düTÁ|üdæ<ä∆ >±j·T≈£î\T j·Tø£å>±Hê\qT s¡∫+#ês¡T. 16e X¯‘êã›+˝À j·Tø£å>±q#·]Á‘· e]∆*¢+~.
sêE\T yê]ì b˛wæ+#ês¡T. Áø°.X¯.1514˝À ø£s¡÷ï\T õ˝≤¢ #Ós¡Te⁄ u…fi¯>∑\T¢ Á>±eT+˝À ‘êsTTø=+&É Hê≥ø£ Á|ü<äs¡ÙHêìï∫Ãq ªq≥Tºe Hê>∑j·T´≈£îqTμ, ªq≥Tºe ‹eTàj·T´μ ≈£îe÷¬sÔ≈£î ø=+‘· uÛÑ÷$Tì <ëq+>± Ç#êÃs¡T. Ms¡T ø£s¡÷ï\T õ˝≤¢ yêdüT˝Òqì ‘Ó*bÕs¡T. C≤‘·s¡\T : Ä s√E˝À¢ C≤‘·s¡\T j·Tø£å >∑+<Ûäs¡« y˚XÊ\qT <Ûä]+∫, qè‘·´+ #˚dü÷Ô Ä&É+ãs¡+>± »s¡T>∑T‘·÷ e⁄+&˚$. ≈£îs¡e+õ s¡÷bÕìï j·Tø£å>±Hê\ì, M{Ïì y˚X¯´\T Á|ü<ä]Ù+#˚yês¡T. ˇø£ ‘Ó>∑qT »≈£îÿ\ C≤‹yês¡T nì |æ*#˚yês¡T. ªªÇ]~>∑dü÷dæÔ rs¡‘·eTT ˝…HÓïH√ j·÷eq>=+&É >∑+>∑C≤ ‘·s¡ dü]sêe⁄ |ü+ã\TqT ‘·ô|Œ≥\THé ø=eTT>±+&É¢ dæ+&É¢dü+ ãs¡ eT~yÓ\TŒ $T+ø=ø£ |üu≤eeTT s¡+≈£î\sê≥ yÓTøÏÿH√ ‹]–q kÕ{Ïsê<äì qT‹+#·TqT eT÷s¡Tâ&ÉT #·+Á<äX‚Ksêμμ. ≈£L∫|üP&ç uÛ≤>∑e‘·T\T : ≈£L∫|üP&ç uÛ≤>∑e‘·T\ >∑T]+∫, yê] |üPs¡« #·]Á‘·qT >∑T]+∫ e÷#·T|ü*¢ ¬ø’|òæj·T‘Y˝À 1502 Hê{Ïπø dü$düÔs¡+>± Áyêj·Tã&çe⁄+~. ≈£L∫|üP&ç ø£fi≤ø±s¡T\T <˚XÊ≥q+ #˚dü÷Ô yê] Væ≤+kÕ ø±+&ÉqT ø£fi≤flsê #·÷∫, Ä<äèXÊ´qï+ ‘·{Ï˙ ø£<∏ës¡÷|ü+˝À Á|ü<äs¡Ùq *#·TÃ≈£î+≥÷ $»j·T q>∑s¡ Ms¡qs¡dæ+Vü≤ sêj·T\ ÄkÕúHêìøÏ #˚s¡T≈£î Hêïs¡T. sêj·T\yê] ÄkÕúq+˝À yê] Á|ü<äs¡Ùq #·÷XÊø£ >∑Ts¡esêE |ü]bÕ\q n+‘· yÓTT+~+ #ês¡T. Ç˝≤ Á|ü<ä]Ù+∫q ø£fi≤ø±s¡T\qT y˚H√fi¯fl bı–&ç ø±qTø£*∫à nÁ>∑Vü‰sê*∫à b˛wæ+#ês¡T. $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷C≤´ìï |ü]bÕ*+∫q sêE\˝À nH˚ø£eT+~ \*‘· ø£fi¯\qT m+‘·>±H√ b˛wæ+#ês¡T. Vü≤+|æ ˇø£ ø£fi≤πø+Á<ä+>± $ø£dæ+ ∫+~. $»j·Tq>∑s¡ ø£fi≤yÓ’uÛÑyê\qT >∑÷]Ã, •\Œ ø£fi≤HÓ’|ü⁄D≤´ìï >∑÷]à yê] ~q#·s¡´ |ü⁄düÔ ø±\˝À ÁyêdüT≈£îHêïs¡T $<˚oj·TT\T. Ms¡T Ä$Hê´kÕ \T #·÷dü÷Ô Äq+<ä|üs¡eX¯ó\e⁄‘·÷, \*‘· $Hê´ kÕ\‘√ qè‘·´+ #˚j·T&É+ ÁbÕs¡+_Û+ #˚yês¡ì, Ä q≥T\ >±qe÷<ÛäTs¡´+, q≥Hê kÂ+<äs¡´+ ÄkÕ« ~+∫ #·÷dæ $düTÔb˛j·÷s¡ì, ‘·eTqT ‘êeTT yÓTÆeTs¡∫b˛j˚Tyês¡ì ‘Ó\Tdü÷Ô e⁄+~. ø=ìï X¯‘êu≤›\ bÕ≥T $»j·Tq>∑s¡ kÕÁe÷»´+ nK+&É yÓ’uÛÀ>∑+‘√ $\dæ*¢+~. á kÕÁe÷»´ |òüTq #·]Á‘· Á|ü|ü+#· yê´|üÔ+>± $düÔ]+∫+~. (s¡#·sTT‘· : ‘Ó\T>∑T n<Ûë´|ü≈£î\T, $.ÄsY.mdt.&çÁ^ ø£fi≤XÊ\, Ms¡|ü⁄Hêj·TTì|ü˝…¢ ø£&É|ü õ˝≤¢).
≥÷]»+ q÷´dt
12
ôdô|º+ãsY ` nø√ºãsY 2018
RO No. 72/SOU/Advt II/2018-19 dt: 23-07-2018 Tourism News (Telugu Bi-Monthly) September - October 2018, Volume : 11 Issue : 5 RNI No. APTEL / 2007 / 22572. Printed, Published and Owned by MyNaa Swamy and Printed at C.N. Printers, Prakasam Road, Tirupati and Published at No. 19-12-372, Upstairs, Bairagipatteda, Tirupati - 517 501. Editor : MyNaa Swamy Ph : 95026 59119 | www.tourismnews.net.in. | Email : tourismnews2007@yahoo.co.in.