Issuu on Google+

Ïàìÿòü

1

Степан БУБЕНИН Евгения КАДАЦКАЯ

ПАМЯТЬ

Помните! Через века, через года помните! О тех, кто уже не придет никогда помните!

г. Евпатория, 2008 г.

http://evpatoriya-history.info/


2

ÁÁÊ 63.3(2) Á 90

Á 90

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ïàìÿòü

3

Ñòåïàí Áóáåíèí Åâãåíèÿ Êàäàöêàÿ ÏÀÌßÒÜ 2008 ã. – 80 ñ. ISBN 966-8757-20-4 Ê ×ÈÒÀÒÅËÞ

Êíèãà èçäàíà íà ñðåäñòâà, ñîáðàííûå êàçàêàìè Åâïàòîðèéñêîé ãîðîäñêîé ìåæäóíàðîäíîé îáùåñòâåííîé îðãàíèçàöèè Óêðàèíñêîãî êàçà÷åñòâà. Àâòîðû îò âñåé äóøè áëàãîäàðÿò êàçàêîâ ýòîé îðãàíèçàöèè è åå àòàìàíà, ãåíåðàë-àòàìàíà Ëåîíèäà Èâàíîâè÷à Ôåäîðóêà çà îêàçàííóþ ïîìîùü â èçäàíèè êíèãè "Ïàìÿòü", ïîñâÿùåííîé òðàãè÷åñêèì ñòðàíèöàì èñòîðèè ãîðîäà â ãîäû Âåëèêîé Îòå÷åñòâåííîé âîéíû. Ìû ðàñöåíèâàåì ýòîò áåñêîðûñòíûé âêëàä êàê ñòðåìëåíèå êàçàêîâ ñîõðàíèòü ïàìÿòü î òåõ æåðòâàõ, êàê ïðåäóïðåæäåíèå áóäóùèì ïîêîëåíèÿì, êàê æåñò äîáðîé âîëè ê ïðèìèðåíèþ íàðîäîâ Ðîññèè è Óêðàèíû ñ íåìåöêèì íàðîäîì.

ISBN 966-8757-20-4

© Ñòåïàí Áóáåíèí, 2008 © Åâãåíèÿ Êàäàöêàÿ, 2008

Ïîñëå ïðîâåäåíèÿ 5 ÿíâàðÿ 2008 ãîäà òåìàòè÷åñêîé âñòðå÷è, ïîäãîòîâëåííîé íàó÷íûìè ñîòðóäíèêàìè Åâïàòîðèéñêîãî êðàåâåä÷åñêîãî ìóçåÿ, â ãîðîäñêîé àðõèâ, â ìóçåé, â ñîâåò âåòåðàíîâ ãîðîäà ñòàëè ïîñòóïàòü ïèñüìà-âîñïîìèíàíèÿ îò æèòåëåé ãîðîäà î çâåðñòâàõ íåìåöêèõ ôàøèñòîâ â ïåðèîä îêêóïàöèè ãîðîäà 1941-1944 ãã. Ýòî è ïîíÿòíî. Âåäü Êðàñíàÿ ãîðêà - ýòî íå ïðîñòî áóãîð ñ çàõîðîíåíèÿìè äåñÿòêîâ òûñÿ÷ ëþäåé. Çäåñü öåëûé ïëàñò èñòîðèè ãîðîäà. Áåçóïðå÷íàÿ ñîâåñòü â ýòèõ ïèñüìàõ-âîñïîìèíàíèÿõ - íå çàïîçäàëûé êðèê äóøè, íå óêðàøåíèå ñîáñòâåííîé æèçíè, íå ïðîñòî ñâÿòîå ñëîâî, äîëæåíñòâóþùåå îêðàñèòü ïîñëåäíèå ÷àñû çåìíîãî áûòèÿ áëèçêîãî ÷åëîâåêà, à åñòåñòâåííûé èòîã âñåãî ñóùåñòâîâàíèÿ è ïîæèçíåííîé áîðüáû ÷åëîâåêà è ïàìÿòè î íåì. Ýòà ïàìÿòü íåîáõîäèìà è êàê áåññòðàøíûé âçãëÿä, óñòðåìëåííûé íà öåëèâøèõñÿ ïàëà÷åé, îíà è íðàâñòâåííûé çàâåò òåì, êòî îñòàëñÿ æèòü è ñîçèäàòü áóäóùåå. Â÷èòûâàÿñü â ñòðîêè ïèñåì-âîñïîìèíàíèé, ðàññêàçû î÷åâèäöåâ, îùóùàåøü è íàïîëíÿþùóþ èõ íåæíîñòü ê ëþäÿì, ê ðîäíîé çåìëå è íåáó. Íèêîãäà ýòè æèâûå ÷åëîâå÷åñêèå äîêóìåíòû íå óòðàòÿò ìîãó÷åé ñèëû âîçäåéñòâèÿ íà ïîñëåäóþùèå ïîêîëåíèÿ ëþäåé. Íà óêðàèíñêîé çåìëå íåìåöêèé ôàøèçì ñòîëüêî ïàìÿòè îñòàâèë, ÷òî âíóêè è ïðàâíóêè íå çàáóäóò. Î÷åíü âåëèê è òÿæåë ýòîò ìàðòèðîëîã – ñêîðáíûé ñïèñîê æåðòâ íåìåöêîãî ôàøèçìà è íà åâïàòîðèéñêîé çåìëå – áîëåå 12500 çàãóáëåíûõ ÷åëîâå÷åñêèõ æèçíåé. Íåñêîí÷àåì ïåðå÷åíü èñïûòàíèé, ïåðåíåñåííûõ ëþäüìè ðàçíûõ íàöèîíàëüíîñòåé è âåðîèñïîâåäàíèé. Êàê áû äàëåêî íè îòîäâèíóëîñü âðåìÿ, òî, ÷òî ðàññêàçàíî â ýòèõ âîëíóþùèõ äîêóìåíòàõ, âñåãäà áóäåò âûçûâàòü ó ëþäåé ÷óâñòâî ïðåçðåíèÿ è íåíàâèñòè ê ôàøèçìó. Äa, âðàã áûë æåñòîê è íåóìîëèì, íî ýòî íå ñëîìèëî âîëè ñîâåòñêèõ ëþäåé ê ïîáåäå. Êàê ïîäëèííóþ îñâîáîäèòåëüíèöó âñòðå÷àëè Ñîâåòñêóþ Àðìèþ ïîðàáîùåííûå ôàøèçìîì íàðîäû Åâðîïû.  ñîâåòñêîì ñîëäàòå îíè âèäåëè ïîñëàíöà ìèðà, ñâîåãî äðóãà è çàùèòíèêà. Åãî ãóìàíèçì è áåñïðåäåëüíîå âåëèêîäóøèå, òàê æå, êàê è åãî ìóæåñòâî, íàâñåãäà îñòàíóòñÿ â ïàìÿòè ÷åëîâå÷åñòâà.

http://evpatoriya-history.info/


4

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Êðàñíàÿ ãîðêà çàñòàâëÿåò çàäóìàòüñÿ êàæäîãî, êòî ïîáûâàë çäåñü, íàä ñóäüáîé áóäóùèõ ïîêîëåíèé. Õîòåëîñü áû, ÷òîáû ýòîò òðàãè÷åñêèé ïàìÿòíèê áåñ÷åëîâå÷íîñòè ñëóæèë ïðåäóïðåæäåíèåì áóäóùèì ïîêîëåíèÿì î íåäîïóñòèìîñòè óíè÷òîæåíèÿ ïîäîáíûõ ñåáå. Äà, òðåâîæíà íàøà ïàìÿòü î âîéíå! Îíà íå óòèõàåò è ñåãîäíÿ, ïî÷òè 70 ëåò ñïóñòÿ, êîãäà îïðåäåëåííûå ñèëû ñîçíàòåëüíî âìåøèâàþòñÿ â æèçíü äðóãèõ íàðîäîâ, ïðèáåãàÿ ê ïðÿìîé àãðåññèè, âòÿãèâàÿ â âîåííûå áëîêè âñå íîâûå è íîâûå ñòðàíû è êîíòèíåíòû. Ïèñüìà, ôîòîãðàôèè, áåñåäû ñ âåòåðàíàìè, ñîáðàííûå âîåäèíî, âîññîçäàþò ñòðàíèöó íåäàâíåãî ãåðîè÷åñêîãî ïðîøëîãî ãîðîäà, óæå ñòàâøóþ èñòîðèåé. Èñòîðèåé, êîòîðàÿ íå ñòàðååò îò âðåìåíè è âñåãäà îñòàåòñÿ æèâîé â ïàìÿòè íàðîäíîé. Åâïàòîðèéöû ïîìíÿò çëîâåùèé äîêóìåíò, ðàçðàáîòàííûé ôàøèñòñêèìè ãëàâàðÿìè ïîä êîäîâûì íàèìåíîâàíèåì "ÑÅÍÎ". Ïî ýòîìó ïëàíó âûâîçèëè äåòåé, äåñêàòü, îò áåñïðèçîðíîñòè, íèùåòû, íàñèëèÿ áàíäèòîâ è ò.ï. Íà ñàìîì äåëå òîëüêî èç Åâïàòîðèè áûëî âûâåçåíî íåñêîëüêî òûñÿ÷ äåòåé, èç êîòîðûõ âåðíóëîñü âñåãî íåñêîëüêî ñîò áîëüíûõ ëþäåé.

Ïàìÿòü

5 ÂÛÏÈÑÊÀ èç Àêòà ãîðîäñêîé êîìèññèè, îïóáëèêîâàííîãî â ãàçåòå "Çíàìÿ Ïîáåäû" 31 ìàÿ 1944 ãîäà.

"ÀÊÒ ãîñóäàðñòâåííîé êîìèññèè ïî óñòàíîâëåíèþ çëîäåÿíèé, ñîâåðøåííûõ íåìåöêî-ôàøèñòñêèìè çàõâàò÷èêàìè â ïåðèîä îêêóïàöèè ãîðîäà Åâïàòîðèè". "Ñ ïåðâûõ äíåé îêêóïàöèè ãîðîäà Åâïàòîðèè íåìåöêèå ïàëà÷è íà÷àëè îñóùåñòâëÿòü ñâîå êðîâàâîå äåëî - èñòðåáëåíèå ìèðíûõ ñîâåòñêèõ ãðàæäàí. Ãèòëåðîâöû òâîðèëè çâåðñêóþ ðàñïðàâó íàä ìóæ÷èíàìè, æåíùèíàìè, ñòàðèêàìè è äåòüìè.  ñåâåðíîé ÷àñòè ãîðîäà çà æåëåçíîäîðîæíûì ïîëîòíîì â ïðîòèâîòàíêîâîì ðâó êîìèññèåé îáíàðóæåíî 186 ìîãèë â ÿìàõ, à òàêæå öåëûé ðÿä ìîãèë â ñàìîì ïðîòèâîòàíêîâîì ðâó, â êîòîðîì çàðûòû è çâåðñêè çàìó÷åíû è ðàññòðåëÿíû æèòåëè ã. Åâïàòîðèè è ñåâåðíûõ ðàéîíîâ. Âî âñêðûòûõ ÿìàõ ëåæàëè òðóïû, ãëàâíûì îáðàçîì, âçðîñëûõ ìóæ÷èí, ñ ïóëåâûìè âûõîäàìè â ÷åðåïàõ.  íåêîòîðûõ ÿìàõ òðóïû ëåæàëè â 3-4 ðÿäà ïî 10 ÷åëîâåê â ðÿäó, ëèöîì êíèçó, íî òàêæå ñ ðàçìîçæåííûìè ÷åðåïàìè. Ýòî ñâèäåòåëüñòâóåò î òîì, ÷òî ëþäåé ïîäâîäèëè øåðåíãîé ê êðàþ ÿìû è ðàññòðåëèâàëè èç àâòîìàòîâ â çàòûëîê, ïîñëå ÷åãî øëà âòîðàÿ, òðåòüÿ, ÷åòâåðòàÿ è ò.ä. î÷åðåäè". " òðåòüåé ÿìå îáíàðóæåíî áîëüøîå êîëè÷åñòâî ðàññòðåëÿííûõ, è ñðåäè íèõ þíîøè è äåâóøêè èç Àê-Ìå÷åòè, êîòîðûå òàêæå îïîçíàíû ðîäíûìè..." "Êîìèññèåé óñòàíîâëåíî,÷òî íåìåöêèå áàíäèòû íå îñòàíàâëèâàëèñü íè ïåðåä êàêèìè çâåðñòâàìè, â îäíîé èç ÿì íàéäåíà ñåìüÿ Áóòåíêî - îòåö, ìàòü, äî÷ü è ðåáåíîê äî÷åðè ïîëóòîðà ëåò. Ïî ïîêàçàíèÿì æèòåëåé, ðåáåíîê íàõîäèëñÿ â èíôåêöèîííîé áîëüíèöå, êîãäà åãî ìàòü áûëà àðåñòîâàíà. Íåìåöêèå ïàëà÷è âçÿëè ðåáåíêà èç áîëüíèöû è âìåñòå ñ ìàòåðüþ ðàññòðåëÿëè áîëüíîãî, åäâà íà÷èíàþùåãî ëåïåòàòü äèòÿ èç-çà òîãî òîëüêî, ÷òî îí ðîäèëñÿ â ñîâåòñêîé ñåìüå..." "...Íà òðåòèé äåíü îêêóïàöèè ãîðîäà íåìöàìè áûë èçäàí ïðèêàç î ðåãèñòðàöèè åâðåéñêîãî íàñåëåíèÿ, ïîñëå ÷åãî åâðååâ îáÿçàëè íîñèòü íà ãðóäè è íà ñïèíå çíàê - øåñòèêîíå÷íîé çâåçäû. ×åðåç íåáîëüøîé ïðîìåæóòîê âðåìåíè åâðåéñêîìó íàñåëåíèþ áûëî ïðåäëîæåíî ÿâèòüñÿ ñ âåùàìè â äîìà, ðàñïîëîæåííûå ïî äîðîãå ê âîêçàëó, ÿêîáû äëÿ ýâàêóàöèè. 650 ÷åëîâåê - ìóæ÷èí, æåíùèí ñ ãðóäíûìè äåòüìè, ñòàðèêîâ.  ýòèõ äîìàõ ïðîäåðæàëè â òå÷åíèå 2-õ ñóòîê, ïîñëå ÷åãî íà÷àëîñü ìàññîâîå èñòðåáëåíèå åâðååâ. Ïîëóðàçäåòûõ èõ çàñòàâëÿëè ãðó-

http://evpatoriya-history.info/


6

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

çèòüñÿ â ìàøèíó è óâîçèëè ê ïðîòèâîòàíêîâîìó ðâó... ×åðåç íåêîòîðîå âðåìÿ áîëåå 150 êðûì÷àêîâ áûëè óíè÷òîæåíû ñ òàêîé æå æåñòîêîñòüþ, êàê è åâðåéñêîå íàñåëåíèå... Ìàññîâûìè àðåñòàìè è ðàññòðåëàìè ìèðíûõ ñîâåòñêèõ ãðàæäàí íà÷àëñÿ äåíü 5 ÿíâàðÿ 1942 ãîäà.Îñîáåííî ïîñòðàäàë ðàéîí Ïåðåñûïè äî ïîëèêëèíèêè. Óòðîì 5 ÿíâàðÿ 1942 ãîäà ýòîò ðàéîí áûë îöåïëåí, è âñå ìóæ÷èíû â âîçðàñòå îò 14 ëåò è äî ãëóáîêîé ñòàðîñòè áûëè âûãíàíû èç ñâîèõ äîìîâ è íàïðàâëåíû âî äâîð ñåëüõîçñíàáà. Áûëî àðåñòîâàíî îêîëî 3000 ÷åëîâåê. Ê âå÷åðó ïîä óñèëåííûì êîíâîåì èõ ïîâåëè â ðàéîí Êðàñíîé ãîðêè. Êîãäà ñîâåòñêèõ ëþäåé ïðèâåëè íà ìåñòî êàçíè, èì áûëî ïðèêàçàíî ëå÷ü íà çåìëþ. Çàòåì èõ ñòðîèëè ïî 20 ÷åëîâåê, ïîäâîäèëè ê ÿìå, çàñòàâëÿëè ñòàíîâèòüñÿ íà êîëåíè, ïîñëå ÷åãî ðàçäàâàëèñü çàëïû èç àâòîìàòîâ, è ëþäè ïàäàëè... Âêóïå ñ ôàøèñòñêèìè èçâåðãàìè îðóäîâàëè ñàäèñòêà è ïüÿíèöà Áîññ-Æóêîâñêàÿ âìåñòå ñî ñâîèìè ïðèñïåøíèêàìè Äåâêèíûì, Îáóõîâûì, Íèêèòèíûì, Ïîïîâûì, Ïîäëåñíûì, ×åðíåíêî, Ìàìåëþê, Äàâüÿëî...  èþëå–àâãóñòå 1943 ãîäà òûñÿ÷è ìóæ÷èí è æåíùèí â âîçðàñòå îò 14 äî 35 ëåò áûëè ýøåëîíàìè îòïðàâëåíû â Ãåðìàíèþ... Êîìèññèåé óñòàíîâëåíî, ÷òî, ïî íåïîëíûì äàííûì, â Åâïàòîðèè çàìó÷åíî è ðàññòðåëÿíî áîëåå 12 òûñÿ÷ ñîâåòñêèõ ãðàæäàí. „Ìåñòîì ìàññîâûõ ðàññòðåëîâ áûë ðàéîí Êðàñíîé ãîðêè, â ñåâåðíîé ÷àñòè ãîðîäà.  ñòîðîíó Êðàñíîé ãîðêè, â ðàéîíå òîâàðíîãî âîêçàëà, îáíàðóæåíû 10 áîëüøèõ ÿì, â êîòîðûõ ðàññòðåëÿíî áîëåå 3-õ òûñÿ÷ ãîðîæàí.  ïðîòèâîòàíêîâîì ðâó, èäóùåì îò òîâàðíîé ñòàíöèè ê êóðîðòíîìó âîêçàëó, îáíàðóæåíî ìåñòî ðàññòðåëà åâðåéñêîãî íàñåëåíèÿ, â êîòîðîì íàñ÷èòûâàåòñÿ 650 òðóïïîâ. Âäîëü ïðîòèâîòàíêîâîãî ðâà îò ëèíèè æåëåçíîé äîðîãè íà ïðîòÿæåíèè áîëåå 300 ìåòðîâ îáíàðóæåíû ìîãèëû, â êîòîðûõ çàêîïàíî áîëåå 2500 ÷åëîâåê.  ðàéîíå ãðÿçåëå÷åáíèöû "Ìîéíàêè", íåäàëåêî îò ïîäñîáíîãî õîçÿéñòâà ÂÖÑÏÑ, â ïðîòèâîòàíêîì ðâó íà ïðîòÿæåíèè 300 ìåòðîâ òàêæå îáíàðóæåíî ìåñòî ìàññîâûõ ðàññòðåëîâ (îêîëî 2000 òðóñïîâ)...  ïðîòèâîòàíêîâîì ðâó äëèíîé â òðè ñ ïîëîâèíîé êèëîìåòðà êîìèññèåé îáíàðóæåíî 186 ÿì, â êîòîðûõ áûëî áðîøåíî îêîëî 4000 ÷åëîâåê. Ïîäïèñàëè: Ïðåäñåäàòåëü êîìèññèè Êîðíåð. ×ëåíû êîìèññèè: Áóðëàêîâ, Áóëàòîâà, Óïàçêî, Ãîëåíêî, Ãðèäíåâà, ßêîâåíêî”.

Ïàìÿòü

7

ÇÂÅÐÑÊÈ ÇÀÌÓ×ÅÍ Â ÇÀÑÒÅÍÊÀÕ ÃÅÑÒÀÏÎ Ðàññêàçûâàåò Å.Â. Ñàâèíîâà (äåâè÷üÿ ôàìèëèÿ Ãðèöåíêî), ïðîæèâàþùàÿ â ïãò Çàîçåðíîå, óë. Ãàéäàðà, 60. - Ìîé îòåö Âàñèëèé Âàñèëüåâè÷ Ãðèöåíêî ðîäèëñÿ â1902 ãîäó â ã.Åâïàòîðèè, çäåñü æå ó÷èëñÿ, îáçàâåëñÿ ñåìüåé, çäåñü æå íà ñîðîêîâîì ãîäó áûë çâåðñêè óáèò â ïîäâàëå ãåñòàïî 19 ôåâðàëÿ 1942 ãîäà. Ìîÿ ìàìà Ãðèöåíêî Ñåðàôèìà Ìèõàéëîâíà, 1909 ãîäà ðîæäåíèÿ, ÷óäîì óöåëåâøàÿ â òå ìðà÷íûå ãîäû, óìåðëà â 2006 ãîäó.  îñíîâíîì ïî åå ðàññêàçàì ÿ âñïîìèíàþ òå ñîáûòèÿ âîåííîé ïîðû. Ìíå òîãäà áûëî âñåãî 5 ëåò. Ïðîæèâàëè ìû ïî óëèöå 8 Ìàðòà â äîìå ¹ 36, à òðè ñåñòðû îòöà ïî ýòîé æå óëèöå â äîìå 32. Áðàò îòöà Ñåðãåé Âàñèëüåâè÷ ñëóæèë â âîåííî-ìîðñêîì ôëîòå â Ñåâàñòîïîëå. Îòåö ðàáîòàë â Êîììóíàëüíîì áàíêå ãëàâíûì áóõãàëòåðîì. Áàíê ðàñïîëàãàëñÿ â çäàíèèè ãîñòèíèöû "Áî ðèâàæ" (íûíå ïàíñèîíàò "Îðáèòà").  ÿíâàðå 1941 ãîäà ïàïà ñèëüíî çàÃðèöåíêî áîëåë, ó íåãî áûëà ÿçâà æåëóäêà. Âçÿëñÿ Âàñèëèé Âàñèëüåâè÷, åãî ëå÷èòü âðà÷ Áóñëàåâ. Çàìå÷ó, ÷òî îí ôîòî 1940 ã. ñóìåë áåç îïåðàöèè âûëå÷èòü îòöà. Ïîñëå âûçäîðîâëåíèÿ îòåö ïåðåøåë ðàáîòàòàòü áóõãàëòåðîì â ñàíàòîðèé èìåíè Ñàêêî è Âàíöåòòè. Íàì âûäåëèëè íà òåððèòîðèè ñàíàòîðèÿ íåáîëüøîé äîìèê (òîò äîìèê è òåïåðü ñòîèò òàì). Ñ íà÷àëîì âîéíû â ñàíàòîðèé ñòàëè ïîñòóïàòü ðàíåíûå áîéöû, è îí ôàêòè÷åñêè ïðåâðàòèëñÿ â ãîñïèòàëü.  àâãóñòå 1941 ãîäà îòöà ñíîâà ïåðåâåëè ãëàâíûì áóõãàëòåðîì â Êîììóíàëüíûé áàíê. Ïîñêîëüêó ïî ñîñòîÿíèþ çäîðîâüÿ îí áûë ïðèçíàí íå ãîäíûì ê ñëóæáå â àðìèè, íà ôðîíò åãî íå çàáðàëè, íî îí âîøåë â êîìèññèþ ïî ýâàêóàöèè èìóùåñòâà è ëþäåé èç ãîðîäà íà ñëó÷àé ïðîðûâà íåìöåâ íà òåððèòîðèþ Êðûìà. Âñêîðå åìó äîâåëîñü âïëîòíóþ çàíèìàòüñÿ ýâàêóàöèåé èìóùåñòâà áàíêà è ñîòðóäíèêîâ áàíêà. Îí ïðåäëàãàë íå ðàç ìàìå âçÿòü ìåíÿ è ýâàêóèðîâàòüñÿ íà "Áîëüøóþ çåìëþ", êàê îí âûðàæàëñÿ. Íî ìàìà íå çàõîòåëà îñòàâèòü åãî îäíîãî, áîëüíîãî. Ìû îñòàëèñü â ãîðîäå. Íåìåöêèå âîéñêà óæå çàõâàòèëè Äæàíêîé, êîãäà ïîñëåäíèå ýâàêóàòîðû, â òîì ÷èñëå è îòåö, íà äâóõ ïîäâîäàõ âûåõàëè èç ãîðîäà, íî íå

http://evpatoriya-history.info/


8

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

óñïåëè îíè âûåõàòü èç ãîðîäà Ñàêè, êàê íàâñòðå÷ó èì øëà êîëîííà íåìåöêèõ ìàøèí è ìîòîöèêëîâ. Ïðèøëîñü ðàçáåãàòüñÿ è íî÷àìè ïðîáèðàòüñÿ äî äîìà. Óæå íà âòîðîé äåíü îêêóïàöèè íåìöû îáúÿâèëè î òîì, ÷òî âñå ó÷ðåæäåíèÿ ãîðîäà äîëæíû íåçàìåäëèòåëüíî ðàáîòàòü. Îòåö ñêàçàë ìàìå: "Çíàåøü, Ñåðàôèìà, ÿ ïîéäó íà ñâîþ ïðåæíþþ ðàáîòó. Òàê íóæíî. Åñëè ÿ ýòîãî íå ñäåëàþ, òî ìåñòî çàéìåò ïðåäàòåëü". Âûøëè âñå ñîòðóäíèêè áàíêà, êîòîðûå îñòàëèñü â ãîðîäå. Áàíê ê òîìó âðåìåíè ðàñïîëàãàëñÿ íà óëèöå Ãîãîëÿ, â çäàíèè, ãäå òåïåðü áîëüíèöà ¹ 2.  ñåðåäèíå ôåâðàëÿ 1942 ãîäà îòöà àðåñòîâàëè ïðÿìî íà ðàáî÷åì ìåñòå. Åãî îáâèíèëè â ñîêðûòèè äåíåã, êîòîðûå ÿêîáû íå óñïåëè âûâåçòè. Îäíàêî, êàê óòâåðæäàëà ìàìà, âñÿ íàëè÷êà è äîêóìåíòû áûëè âûâåçåíû. Åãî, êàê è ìíîãèõ åâïàòîðèéöåâ, äåðæàëè â ïîäâàëå êóðîðòíîé ïîëèêëèíèêè. Çäåñü æå ðàñïîëàãàëîñü è ãåñòàïî. Êàê èçâåñòíî, â òîì ó÷ðåæäåíèè ðàáîòàëà ïåðåâîä÷èöåé Åëåíà Áîññ-Æóêîâñêàÿ. Îíà õîðîøî çíàëà îòöà, êàê è ìíîãèõ ðóêîâîäèòåëåé ó÷ðåæäåíèé ãîðîäà. -  ïîäâàëå ïàõëî ñûðîñòüþ è êèñëÿòèíîé, êàê ïîòîì ðàññêàçûâàëè çíàþùèå òîò ïîäâàë ëþäè, - ïðîäîëæàåò ðàññêàçûâàòü Åâãåíèÿ Âàñèëüåâíà. - Îòåö ïðîøåë â óãîë, ñíÿë ôóôàéêó, ðàññòåëèë è ñåë, îñòàâøèñü â òåïëîì ñâèòåðå. Ñûðîñòü ïðîáèâàëà äàæå ñêâîçü ïîäñòèëêó. Îêîíöå íàä ãîëîâîé óæå ïî÷åðíåëî è ñëèëîñü ñî ñòåíàìè è ïîòîëêîì â îäèí íåïðîãëÿäíûé ìðàê, êîãäà ðàñïàõíóëàñü äâåðü, âîøåë çäîðîâåííûé íåìåö ñ àâòîìàòîì íà ãðóäè â ñîïðîâîæäåíèè Áîññ-Æóêîâñêîé. Íåìåö íà÷àë äîïðîñ, Æóêîâñêàÿ ïåðåâîäèëà: - Ãîâîðè, ãäå ñêðûòû ñîâåòñêèå äåíüãè? – ïåðåâåëà Æóêîâñêàÿ. - Âñå íàëè÷íûå äåíüãè áàíêà áûëè îòïðàâëåíû. Äðóãèõ êàêèõ äåíåã â áàíêå íå èìåëîñü, - ñïîêîéíî îòâåòèë Âàñèëèé Âàñèëüåâè÷. Æóêîâñêàÿ õëåñòíóëà åãî ïî ëèöó ïëåòêîé, ïðèãîâàðèâàÿ: - Âðåøü! Íàì èçâåñòíî, ÷òî çîëîòîé çàïàñ áàíêà îñòàëñÿ. - Íó, òàê èùèòå, à ÿ íå çíàþ íèêàêîãî çîëîòîãî çàïàñà. Íåìåö ÷òî-òî ãðîìêî è áûñòðî çàëîïîòàë, çàòåì íåîæèäàííî ðåçêî óäàðèë îòöà êóëàêîì â æèâîò. Îòåö çàêàøëÿëñÿ, ñîãíóëñÿ è óïàë. Íà ñëåäóþùèé äåíü, óòðîì, êîãäà ñîëíöå óæå äîñòàòî÷íî âçîøëî, àðåñòîâàííûõ âûâåëè íà ïðîãóëêó. Ìàìà êàæäûé äåíü ïðèõîäèëà ê ïðîòèâîïîëîæíîé ñòîðîíå, æäàëà, êîãäà âûâåäóò çàäåðæàííûõ. Îäíàæäû, ýòî ñëó÷èëîñü çà äåíü åãî ãèáåëè, îíà óâèäåëà åãî ñðåäè òîëïû. Îòåö áûë áëåäåí, êàøëÿë, ïðàâîé ðóêîé çàæèìàë æèâîò.  òîò äåíü ïîñëå ïðîãóëêè îòöà âûçâàëè â îòäåëüíóþ êîìíàòó, â êîòîðîé íàõîäèëèñü Áîññ-Æóêîâñêàÿ è íåìåö ñ àâòîìàòîì, ïåðåâîä÷èöà çàäàëà òîò æå âîïðîñ, ÷òî çàäàâàëà íàêàíóíå.

Ïàìÿòü

9

- Íèêàêèõ äåíåã, íè çîëîòà ÿ íå çíàþ! - Òâîå óïîðñòâî - òâîÿ ñìåðòü, - ïðåäóïðåäèëà îíà. Ñâîé êîðîòêèé äîïðîñ îíà ïåðåâåëà íåìöó. Íåìåö ñ ðàçìàõó óäàðèë îòöà ïî ëèöó, çàòåì óäàðèë â æèâîò. Îòåö çàêàøëÿëñÿ, èçî ðòà îáèëüíî õëûíóëà êðîâü, îí óïàë áåç ñîçíàíèÿ.  ýòîò äåíü âå÷åðîì åãî è åùå íåñêîëüêî ÷åëîâåê îòâåçëè íà Êðàñíóþ ãîðêó. Î ïîñëåäíèõ ìèíóòàõ æèçíè îòöà ìû óçíàëè óæå ïîñëå âîéíû, îäèí íåèçâåñòíûé ìàìå ìóæ÷èíà ðàññêàçàë.

ÌÅÑÒÜ ÏÐÅÄÀÒÅËß - 1 ìàðòà 1942 ãîäà ìíå èñïîëíèëîñü øåñòü ëåò. Íà äåíü ðîæäåíèÿ ïðèøëè ñåñòðû îòöà: Åâãåíèÿ, Àëåêñàíäðà è Íàòàëüÿ, - ðàññêàçûâàåò Åâãåíèÿ Âàñèëüåâíà Ñàâèíîâà. - Íå óñïåëè òåòè ïîäåëèòüñÿ ïîñëåäíèìè íîâîñòÿìè, êàê â êîìíàòó ââàëèëñÿ Äåâêèí. Îí áûë âíå ñåáÿ, ê òîìó æå, âèäèìî, ñ ïîõìåëüÿ, áåçóìíî áîëåëà ãîëîâà, à îïîõìåëèòüñÿ áûëî íåëüçÿ, îáåùàë ïðèâåçòè äëÿ ðàçáîðà ñåñòðó íàêàíóíå óáèòîãî íàøåãî îòöà, Åâãåíèþ Âàñèëüåâíó, êîòîðóþ íåîáõîäèìî áûëî äîñòàâèòü â ãåñòàïî. Äåâêèíà ÿ ñìóòíî ïîìíþ. Îí æèë â ñîñåäíåé êîìíàòå òîãî äîìà, â êîòîðîì ìû æèëè íà òåððèòîðèè ñàíàòîðèÿ "Ñàêêî è Âàíöåòòè".  ýòîì ñàíàòîðèè îí ðàáîòàë êóëüòìàññîâèêîì è åùå ïîäðàáàòûâàë â äîìå îòäûõà "Óêðàèíñòðàõêàññû". Çäåñü æå ðàáîòàëà Åâãåíèÿ Âàñèëüåâíà. Îíà çàâåäîâàëà ïðà÷å÷íîé è áûëà èçáðàíà ïðåäñåäàòåëåì ìåñòíîãî êîìèòåòà. Åé î÷åíü ÷àñòî ïðèõîäèëîñü ðàçáèðàòü ïüÿíûå çàãóëû Äåâêèíà. Îí åùå äî âîéíû îáåùàë ðàñïðàâèòüñÿ ñ ïðåäñåäàòåëåì, íî êàæäûé ðàç îáåùàë "èñïðàâèòüñÿ". Ïðîõîäèë äåíü-äðóãîé, îí ñíîâà íàïèâàëñÿ, èç åãî êîìíàòû ïàõëî ìàõðîé è âîäêîé. Ñ äóðêîâàòîé îòåêøåé ôèçèîíîìèåé Äåâêèí ïîäîøåë ê Åâãåíèè Âàñèëüåâíå, ïðîõðèïåë: - Ñîáèðàéñÿ, ïîåõàëè â ãåñòàïî. - Äà ó ìåíÿ çäåñü íè÷åãî íåò, íàäî áû çàåõàòü äîìîé, ïåðåîäåòüñÿ, - îòâåòèëà òåòÿ, ïîâåðíóëàñü ê ñåñòðàì. – Ýòî êîíåö! Äåâêèí ñäåëàë øàã ê äðóãèì ñåñòðàì, ïðåäóïðåäèë: - Âû æäèòå çäåñü, ÿ åùå âåðíóñü çà âàìè. - Çà÷åì âîçâðàùàòüñÿ çà íàìè, - âûøëà âïåðåä òåòà Íàòàøà.- Ìû åäåì ñåé÷àñ, âìåñòå ñ ñåñòðîé. Ñåñòðû ìàìû óåõàëè, ìàòü çàïëàêàëà, ÿ çàáûëà î ñâîåì äíå ðîæäåíèÿ. Íà ñëåäóþùèé äåíü ìàìà îòïðàâèëàñü ê äîìó, ãäå æèëè ñåñòðû. Ïðè ïîäõîäå ê äîìó îíà óâèäåëà áîëüøóþ ÷åðíóþ ìàøèíó. Îêîëî ìàøèíû ñòîÿë Äåâêèí è óêàçûâàë, êàê è êóäà ãðóçèòü âåùè. Îêàçàëîñü, ÷òî Äåâêèí ïðèñìîòðåë äëÿ ñåáÿ èõ äîì, âûâîçèë ñòàðóþ ìåáåëü è çàâîçèë íîâóþ, ãäå-òî íàãðàáëåííóþ. Áóêâàëüíî íà âòîðîé äåíü ê íàì ïðèøåë íåèçâåñòíûé ìàìå ìóæ-

http://evpatoriya-history.info/


10

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

÷èíà è ïîïðîñèë, ÷òîáû ìû íåìåäëåííî îñòàâèëè ïðåæíåå ìåñòî æèòåëüñòâî. Äàë àäðåñ, ãäå íàñ ìîãóò ïðèíÿòü. Íûíå ýòî óë.Òîêàðåâà, 27. Íà ýòîì ìåñòå òåïåðü ìíîãîýòàæêà ñòîèò, à òîãäà ïîëóðàçðóøåííûé íåâçðà÷íûé äîìèøêî.  íàøåé êâàðòèðå â ïîòîëêå çèÿëà îãðîìíàÿ äûðà, çàêðûòü êîòîðóþ íå áûëî ÷åì, ïîýòîìó è íî÷üþ ìû âèäåëè çâåçäû íà íåáå. Íàñ ñïàñàëî òî, ÷òî â òîò ãîä ìàðò áûë òåïëûé, è ìû âûæèëè. Ïðàâäà, íàøåëñÿ äîáðûé ÷åëîâåê, êîòîðûé çàäåëàë äûðêó â ïîòîëêå, ðàçäîáûë äëÿ íàñ æåëåçíóþ ïå÷êó. Âðåìÿ èçìåðÿëîñü î÷åðåäíîé îáëàâîé èëè âûõîäîì ìàòåðè íà ðûíîê. Ïîðîé ëþäè çàáûâàëè, êàêîå ñåãîäíÿ ÷èñëî, è îòñ÷èòûâàëè äíè îò îäíîé îáëàâû äî äðóãîé. Îáëàâû è ïîëåòû ñàìîëåòîâ íàä ãîðîäîì, âçðûâû, ñòðåëüáó - ýòî ÿ õîðîøî çàïîìíèëà. Äàæå ïîñòóïàþùèå ñëóõè î áîåâûõ ñðàæåíèÿõ èíòåðåñîâàëè íàñ íå äàòàìè, à ñîáûòèÿìè, çàòåì âñå ÷àùå è ÷àùå ñòàëè ïîÿâëÿòüñÿ ñîîáùåíèÿ î òîì, ÷òî ñîâåòñêèå âîéñêà íàíåñëè âðàãó ïîðàæåíèå, ïðîäâèíóëèñü âïåðåä, îñâîáîäèëè ðàíåå çàõâà÷åííûå ãèòëåðîâöàìè íàñåëåííûå ïóíêòû. Åâãåíèþ Âàñèëüåâíó, Íàòàëüþ Âàñèëüåâíó è Àëåêñàíäðó Âàñèëüåâíó ðàññòðåëÿëè â òîò æå äåíü, êîãäà ïàëà÷ è ïðèñëóæíèê Äåâêèí çàíÿë èõ äîì.

ÃÎÐÎÄ-ÏÐÈÇÐÀÊ Ðàññêàçûâàåò A.X. Äæèãèò (Ãàïîò÷åíêî), ïðîæèâàåò ïî óë. Ðåâîëþöèè, 71. -  ïåðâûé ïåðèîä îêêóïàöèè Åâïàòîðèè íåìåöêî-ôàøèñòñêèìè çàõâàò÷èêàìè ìåíÿ â ãîðîäå íå áûëî.  1939 ãîäó, ïîñëå îêîí÷àíèÿ ìåäèöèíñêîãî èíñòèòóòà, ÿ âûøëà çàìóæ çà âîåííîãî âðà÷à ßêîâà Åôèìîâè÷à Äæèãèòà.  ïåðâûå ìåñÿöû âîéíû ìû ðàáîòàëè â ãîñïèòàëå, çàòåì, ïî ìåðå ïðèáëèæåíèÿ íåìöåâ ê Êðûìó, ìû ñòàëè ýâàêóèðîâàòü ðàíåíûõ, à ñ ïîñëåäíèì ýøåëîíîì, óõîäÿùèì ÷åðåç Êåð÷ü íà Êàâêàç, ýâàêóèðîâàëèñü ñàìè. Êîãäà äîáðàëèñü äî ìåñòà íàçíà÷åíèÿ, îêàçàëîñü, ÷òî òàì óæå íåìöû. Ýøåëîí ðàñôîðìèðîâàëè, ðàíåíûõ îñòàâèëè â ïîëåâûõ ãîñïèòàëÿõ, âûçäîðàâëèâàþùèõ îïðåäåëèëè â äåéñòâóþùèå ÷àñòè, êîòîðûå òîæå îòñòóïàëè. Ìíå íè÷åãî íå îñòàâàëîñü, êàê âîçâðàòèòüñÿ â Åâïàòîðèþ. Çäåñü âðà÷è òîæå òðåáîâàëèñü.  àïðåëå 1942 ãîäà ÿ äîáðàëàñü äî Åâïàòîðèè. Ãîðîä ìåíÿ ïîðàçèë ñâîèì áåçìîëâèåì. Îí áûë ïîãðóæåí â êàêîå-òî îöåïåíåíèå, îò êîòîðîãî îí íå ñìîã îïðàâèòüñÿ âïëîòü äî äíÿ îñâîáîæäåíèÿ13 àïðåëÿ 1944 ãîäà. Íà óëèöàõ ïðîõîæèå âñòðå÷àëèñü ðåäêî, äà è òå áûëè ìðà÷íûå,

Ïàìÿòü

11

ìîë÷àëèâûå, ñúåæèâøèåñÿ, êóäàòî âñå òîðîïèëèñü, õîòÿ ïðåäïðèÿòèÿ, ìàãàçèíû, ñàíàòîðèè, øêîëû áûëè çàêðûòû. Èçðåäêî, íàäñàäíî ðåâÿ ìîòîðîì, ïî âûùåðáëåííîé ìîñòîâîé ïðîåçæàë êðûòûé ãðóçîâèê èëè ìîòîöèêë ñ êîëÿñêîé. Ïî òðîòóàðó, ñòó÷à êîâàíûìè êàáëóêàìè, ïðîéäåò ïàòðóëü â ðîãàòûõ êàñêàõ ñ ÷åðíûìè êóöûìè àâòîìàòàìè. È ñíîâà òèøèíà – òðåâîæíàÿ è ïå÷àëüíàÿ, êàê áóäòî â êàæäîì äîìå çà çàêðûòûìè ñòàâíÿìè ëåæèò ïîêîéíèê. Ïóñòûííà ñòàëà ðûíî÷íàÿ ïëîùàäü. Ìàëî ïîêóïàòåëåé, åùå ìåíüøå ïðîäàâöîâ. Íå ñòàëî îáû÷íîé ðûíî÷íîé ìíîãîãîëîñîé òîë ÷åè, íè ñìåõà , íè øóò îê. Ãàïîò÷åíêî Ëþäè êóòàëèñü â ñòàðóþ îáòðåÕàðëàìïèé ßêîâëåâè÷ ïàííóþ îäåæäó, ñíîâàëè òóäàñþäà ïàòðóëè è ïîëèöàè ñ ïîâÿçêàìè íà ðóêàâàõ, ïðîâåðÿëè äîêóìåíòû, êîãî-òî çàäåðæèâàëè, óâî��èëè. Ýòî ñòàíîâèëîñü îáû÷íûì. Îêðóæàþùèå äåëàëè âèä, ÷òî íè÷åãî íå çàìå÷àþò, áóäòî ýòî èõ íå êàñàåòñÿ. Ñëîâîì, ìíîãî÷èñëåííûå ðàññòðåëû, èçäåâàòåëüñòâà ïîñåÿëè ñòðàõ â ëþäÿõ. È ãîðîä, è ëþäè â íåì ñòàëè ïðèçðàêîì ÷åãî-òî ñòðàøíîãî. Ìàìà Èðèíà Ñåìåíîâíà, ñåñòðè÷êè Òàìàðà è Âàëåíòèíà âñòðåòèëè ìåíÿ ãîðüêèìè ñëåçàìè, áîëüøîé ïå÷àëüþ. Îêàçûâàåòñÿ, â ïåðâûé æå äåíü âûñàäêè ìîðñêîãî äåñàíòà íåìöû ïðîâåëè áîëüøóþ îáëàâó â áëèçëåæàùèõ ê ìîðþ óëèöàõ. Íàø äîì òîãäà ðàñïîëàãàëñÿ ïî óëèöå Ðåâîëþöèè, 17 (òåïåðü òàì ðàñïîëàãàåòñÿ ïàíñèîíàò "Òðåõãîðêà"), àðåñòîâàëè îòöà – Ãàïîò÷åíêî Õàðëàìïèÿ ßêîâëåâè÷à è ðàññòðåëÿëè â ôåâðàëå 1942 ãîäà. Ðàññòðåëÿëè âî ðâó, êîòîðûé ðàñïîëàãàëñÿ â ðàéîíå ïîäñîáíîãî õîçÿéñòâà ÂÖÑÏÑ. Òåïåðü ýòî ìåñòî èìåíóþò Êðàñíîé ãîðêîé. Êàê ïðîèñõîäèë àðåñò îòöà, ÿ íå âèäåëà, íî ñ òîãî äíÿ ìàòü è ìîè ñåñòðû æèëè â ïîñòîÿííîì ñòðàõå è îæèäàíèè ñìåðòè ñî äíÿ íà äåíü...  òå ÷åðíûå äíè ìíå õîðîøî çàïîìíèëñÿ ðàññêàç ñâèäåòåëåé òîãî, êàê ïîãèáëà íåâåñòêà íàøåé ñîñåäêè Ñîôüè Âàñèëüåâíû Êàïøóê. Ñîôüÿ Âàñèëüåâíà è åå äâà ñûíà - Ìèõàèë è Íèêîëàé – æèëè â íàøåì äîìå, êîðèäîð áûë îáùèé. ß õîðîøî ïîìíþ ýòó äðóæíóþ ñåìüþ åùå ñ

http://evpatoriya-history.info/


12

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

äîâîåííîé ïîðû. Îäèí èç ñûíîâåé áûë æåíàò è èìåëñÿ ó íåãî ðåáåíîê. Ñ íà÷àëîì îêêóïàöèè ãîðîäà íåâåñòêà ïåðåøëà æèòü ê ìàòåðè, íàäåÿñü ÷òî òàì áóäåò áåçîïàñíåé. Íî ôàøèçì åñòü ôàøèçì! Åå àðåñòîâàëè âìåñòå ñ ðåáåíêîì... ß âèäåëà ñìåðòü â áîþ, âèäåëà åå â ãîñïèòàëÿõ, â áîëüíèöàõ. Íî êàê óìèðàëà ýòà ìîëîäàÿ æåíùèíà! Îíà íå îòäàëà ðåáåíêà êàðàòåëþ, êîòîðûé ïîïûòàëñÿ âûðâàòü åãî èç åå ðóê. Îíà íå âñòàëà íà êîëåíè, êîãäà ãàðêíóë êîíâîèð, îíà ïîøëà. Ðàçäàëñÿ âûñòðåë. Æåíùèíà íå îñòàíîâèëàñü. Ðàçäàëñÿ âòîðîé âûñòðåë, êðîâü îêðîïèëà íîãè è çåìëþ, îíà îñòàíîâèëàñü, æåíùèíà áûëà óæå ìåðòâà, è åñëè âñå æå îíà ñòîÿëà, òî òîëüêî ïîòîìó, ÷òî åþ äâèãàëà òà íåçðèìàÿ ñèëà, êîòîðóþ ñìåðòü ïîðàæàåò â ïîñëåäíþþ î÷åðåäü, - ëþáîâü ê æèçíè! Ñëóøàë ÿ ïå÷àëüíûé, òðàãè÷åñêèé ðàññêàç Àëåêñàíäðû Õàðëàìïèåâíû, ïîíèìàë: åå âîñïîìèíàíèÿ - ýòî íå ïðîñòî ðàññêàç î âèäåííîì è ïeðåæèòîì â ÷åðíûå äíè ôàøèçìà. Åå âîñïîìèíàíèÿ âûõâàòûâàëè èç èñòîðèè ãîðîäà öåëûé ïëàñò åå ñòðàøíûõ ñòðàíèö. Ê ñ÷àñòüþ äëÿ íåå, åå ñåñòåð Âàëåíòèíû è Òàìàðû (Òàìàðà ïî ñåé äåíü ðàáîòàåò â “ÍÈÈïðîåêòå”), îíè èçáåæàëè ãàçîâûõ êàìåð, êîíöåíòðàöèîííûõ ëàãåðåé, ïðîòèâîòàíêîâûõ ðâîâ, ê ñ÷àñòüþ äëÿ íàñ è äëÿ ïîòîìêîâ, îíè ñîõðàíèëè ïàìÿòü î ÷åðíîì ôàøèçìå.

ÌÀÒÅÐÈÍÑÊÎÅ ÑÅÐÄÖÅ ÍÅ ÐÀÇËÈ×ÀÅÒ ÄÅÒÅÉ ÏÎ ÍÀÖÈÎÍÀËÜÍÎÑÒÈ Íà äâîðå ñòîÿë íîÿáðü 1941 ãîäà, ïðèáëèæàëàñü çèìà.Îíà ïðåäñòàâëÿëàñü Íàòàëüå Áàðñêîé òðåâîæíîé, ïóãàþùåé, íåñëà ñ ñîáîé íåèçâåñòíîñòü è ãîëîä. Ñ òîãî äíÿ, êàê ìóæ óøåë íà ôðîíò, îíà è íå ïûòàëàñü íàéòè ðàáîòó, íàäåÿñü, ÷òî âåñü ýòîò êîøìàð ñêîðî êîí÷èòñÿ, ïðèäóò ñâîè, âûøâûðíóò íåïðîøåíûõ ãîñòåé. Íî âðåìÿ øëî, à îêêóïàíòû óõîäèòü íå ñîáèðàëèñü. Íàïðîòèâ, óñòðàèâàëèñü ïîóäîáíåå, êàê áóäòî íàäåÿëèñü îñòàòüñÿ çäåñü íà âåêè âå÷íûå, â òî æå âðåìÿ çàáîòèòüñÿ î ìåñòíîì íàñåëåíèè, êîðìèòü åãî íå ñîáèðàëèñü. Î÷åâèäíî, íà ýòîò ñ÷åò ó íèõ èìåëèñü ñâîè ïëàíû. Êàêèå? Âñêîðå îíà â ýòîì óáåäèòñÿ. Êàê êðóòî âîéíà ïîâåðíóëà ìíîãèå ÷åëîâå÷åñêèå ñóäüáû. Åñëè áû ãîä òîìó íàçàä èëè äàæå ïîëãîäà êòî-íèáóäü ñêàçàë Íàòàëüå, ÷òî â ñêîðîì âðåìåíè åé ïðèäåòñÿ äóìàòü î êóñêå õëåáà, íåñòè íà ðûíîê ïîñëåäíåå ïëàòüå â îáìåí íà êèëîãðàìì êàðòîøêè, îíà áû íè çà ÷òî íå ïîâåðèëà. Íî ñëó÷èëîñü èìåííî òàê. Îíà âñòàâàëà ÷óòü ñâåò, áðàëà êîøåëêó, êëàëà òóäà ÷òî-íèáóäü èç âåùåé è øëà íà ðûíîê. Îíà î÷åíü îñóíóëàñü, ïîõóäåëà, ëèöî ñòàëî ïåïåëüíî-ñåðûì, â ãëàçàõ òîñêà. Îíà øëà ïóñòûííûìè óëèöàìè ñòàðîãî ãîðîäà, ñëîâíî ïî çàáðîøåííîìó êåì-òî äàâíûì-äàâíî.

Ïàìÿòü

13

Îäíàæäû, âîçâðàùàÿñü ñ ðûíêà, îíà óâèäåëà íà ñâîåé êàëèòêå ëèñò áóìàãè, â êîòîðîì îáúÿâëÿëîñü î òîì, ÷òîáû îíà âûâåñèëà ñïèñêè ÷ëåíîâ ñåìüè è íå çàïèðàëà íà íî÷ü äâåðè. Íåìåöêèé ïàòðóëü äîëæåí â ëþáîå âðåìÿ èìåòü äîñòóï â êàæäûé äîì. À âå÷åðîì, êîãäà Áàðñêàÿ ïðèáèðàëàñü âî äâîðå, êàëèòêà øèðîêî ðàñïàõíóëàñü è âî äâîð âîøëè äâà ýñýñîâöà â ñîïðîâîæäåíèè ìåñòíîãî ãðàæäàíèíà, êîòîðûé ïðåäñòàâèëñÿ ñòàðîñòîé. Ýñýñîâöû ñ ÷åðíûìè àâòîìàòàìè íà ãðóäè øëè ïî äâîðó, êàê õîäÿò â ïóñòîì, áåçëþäíîì ïîëå, íè íà ÷åì íå çàäåðæèâàÿ âçãëÿäà, íå îáðàùàÿ âíèìàíèÿ íà âñå îêðóæàþùåå. Îäèí èç íèõ äàæå è íå ïîäóìàë ïåðåøàãíóòü ÷åðåç òàç, îòøâûðíóâ åãî óäàðîì íîãè. Íàòàëüÿ ïî÷óâñòâîâàëà íåäîáðîå, åé ñòàëî ñòðàøíî. Ôàøèñòû ïîäîøëè ê íåé.  ýòî âðåìÿ èç äîìà âûøëà ñòàðøàÿ äî÷ü. Ïîñìîòðåâ íà äåâî÷êó, ñòàðîñòà ñêàçàë: - Íîâîé âëàñòè èçâåñòíî, ÷òî òâîé ìóæ åâðåé, ïîýòîìó äî÷åðåé òâîèõ êîìåíäàíò áóäåò âûñûëàòü. - ß ðóññêàÿ, - ïåðåáèëà ñòàðîñòó Áàðñêàÿ, - è äåòè ìîè ðóññêèå! Ñòàðîñòà ïîâòîðèë åå ñëîâà äîëãîâÿçîìó íåìöó, òîò âñêèíóë àâòîìàò, âñåì âèäîì ïîêàçûâàÿ, ÷òî îí ãîòîâ ðàçðÿäèòü åãî â åå ãðóäü. Ó ñàìîé äâåðè Íàòàëüÿ óïàëà íà êîëåíè, ñòàëà ìîëèòü ïàëà÷åé ïîùàäèòü äåòåé. - Íåóæåëè âû íå ëþäè? - ìîëèëà îíà. - Åñòü æå ó âàñ ìàòåðè, ñâîè äåòè. Ìàòåðèíñêîå ñåðäöå íå ðàçëè÷àåò äåòåé ïî íàöèîíàëüíîñòè. Ýòî ìîÿ êðîâèíóøêà. Îíè ïîñëóøíûå, ëàñêîâûå... – Îíà óïàëà, îáõâàòèëà íîãè ïàëà÷åé ðóêàìè. Åå ìîëüáó ïðåðâàë ñèëüíûé óäàð â ãîëîâó, êîòîðûé íàíåñ âûñîêèé ôàøèñò, æåíùèíà çàâàëèëàñü íàáîê, óäàð íîãè â æèâîò ïåðåâåðíóë åå íà ñïèíó, îíà ïîòåðÿëà ñîçíàíèå. Äåâî÷êè çàïëàêàëè, áðîñèëèñü áûëî ê ìàòåðè, íî âòîðîé ýñýñîâåö íåîæèäàííî íàíåñ òàêîé óäàð, ÷òî îíè îáå ïîâàëèëèñü ê êðûëüöó, ãäå ëåæàëà èõ ìàòü. Ñòàðîñòà ñòàë òðÿñòè Áàðñêóþ. Îíà ïîäíÿëà ãîëîâó, è ñåðäöå ó íåå áîëåçíåííî ñæàëîñü: ìóæ ñêëîíèëñÿ íàä íåé, ñëûøàëàñü ðóññêàÿ ðå÷ü: - Íó, äîâîëüíî, ðîäíàÿ. Âñòàâàé, áåðè äåâî÷åê, ïîøëè â äîì. Íà êàêîå-òî ìãíîâåíèå îíà âñõëèïíóëà. Ïîòîì ðàäîñòíî âçäîõíóëà, âûñâîáîæäàÿñü èç îáúÿòèÿ ìóæà. Âäðóã îíà ïðèñòàëüíî óñòàâèëàñü â åãî ëèöî, êîòîðîå ìåäëåííî óïëûâàëî êóäà-òî âäàëü è êàçàëîñü íå ëèöîì ìóæà. Êàêîé-òî ñìóòíûé ñòðàõ îòðåçâèë åå... Ïåðåä íåé ñòîÿë ñòàðîñòà è òðÿñ çà ïëå÷è. Áàðñêàÿ ñòàëà ïîäíèìàòüñÿ, ïðèãîâàðèâàÿ: "Ñìåðòü îò íàñ îòâåðíåòñÿ, äî÷êè! Âîéíà ñêîðî êîí÷èòñÿ, íàø ïàïà âåðíåòñÿ ê íàì, ÿ âåðþ!"... Åå ïðåðâàë ñóõîé, ñëîâíî òðåñê ïåðåëîìëåííîé äîñêè, âûñòðåë, æåíùè-

http://evpatoriya-history.info/


14

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

íà óïàëà. Äåâî÷êè áðîñèëèñü ê ìàòåðè. Îäíîâðåìåííî ðàçäàëîñü äâà âûñòðåëà  òîò æå âå÷åð íà êîííîé ïîâîçêå òðóïû îòâåçëè â ðîâ, êîòîðûé ðàñïîëàãàëñÿ ìåæäó òîâàðíîé ñòàíöèåé è êóðîðòíûì âîêçàëîì. Ñòåïàí Áóáåíèí.

ÊÈÐÈËË Âñïîìèíàåò Õ.È.Ïóëàíäæàêëè, ïðîæèâàþùèé íûíå â ã.Åâïàòîðèè. - Ýòîò ñëó÷àé ÿ ðàññêàçûâàþ ñî ñëîâ Ýëåôòåðèè Õðèñòîôîðîâè÷à Èîðäàíè, êîòîðûé ÿâëÿëñÿ ñâèäåòåëåì ãèáåëè Êèðèëëà,- íà÷àë ðàññêàç Õðèñòîôîð Èâàíîâè÷. - À ïðîèçîøëî ýòî â îäèí èç ÿíâàðñêèõ äíåé 1942 ãîäà, âñêîðå ïîñëå âûñàäêè ìîðñêîãî äåñàíòà â íàø ãîðîä. Âî âòîðîé ïîëîâèíå äíÿ íåìöû îðãàíèçîâàëè îáëàâó. Çàáèðàëè â îñíîâíîì ìóæñêîå íàñåëåíèå â âîçðàñòå îò 14 ëåò è ñòàðøå. Ñîáðàâ áîëüøóþ ãðóïïó, ïîâåëè ïî óëèöå Äåìûøåâà â ñòîðîíó æåëåçíîäîðîæíîãî âîêçàëà. Ïîäãîíÿåìàÿ ãèòëåðîâöàìè êîëîííà ïðèáëèæàëàñü ê ïåðåñå÷åíèþ óëèöû Äìèòðèÿ Óëüÿíîâà, íå äîõîäÿ äî óãëîâîãî äîìà, ãäå òåïåðü âèííûé ïîäâàë, â îäíîì èç äîìîâ, ãäå æèë Ìèõàèë Ìèäèêàðè. Êàëèòêà áûëà îòêðûòà, ïîäðîñòîê 16-17 ëåò âíåçàïíî íûðíóë â îòêðûòóþ êàëèòêó, ïåðåìàõíóë ÷åðåç íèçêèé çàáîð÷èê è ïðèñåë â óãëó çàáîðà, ãäå ðàñïîëàãàëàñü êâàðòèðà ñîñåäà, êàðàòåëè, ñîïðîâîæäàþùèå êîëîííó, èñ÷åçíîâåíèÿ ïàðíÿ íå çàìåòèëè. Íåîæèäàííî êðèê ïîäíÿëà ñîñåäêà, êîòîðàÿ çàíèìàëàñü óáîðêîé âî äâîðå. Âèäèìî, îíà ïîëàãàëà, ÷òî ïàðåíü çàñêî÷èë ê íåé, ÷òîáû ÷òî-òî óêðàñòü, è åùå ïóùå ïðåæíåãî ñòàëà ðóãàòüñÿ, ïîâûøàòü ãîëîñ. Îäèí èç êàðàòåëåé, óñëûøàâ êðèê æåíùèíû, áðîñèëñÿ ê êàëèòêå, íî íè÷åãî íå óâèäåë, à êîãäà êðèê ïîâòîðèëñÿ, îí óâèäåë æåíùèíó, êîòîðàÿ ïðîäîëæàëà êðè÷àòü è ðàçìàõèâàòü ðóêàìè. Âñêîðå êàðàòåëü óâèäåë ïîäðîñòêà â óãëó çàáîðà, â ñëåäóþùåå ìãíîâåíèå îí âñêèíóë àâòîìàò è ðàçðÿäèë êîðîòêóþ î÷åðåäü â ïàðíÿ. Êîëîííà ïðîøëà, ñòàëî òèõî, òîëüêî òóò æåíùèíà ïîíÿëà ñâîþ âèíó ïåðåä íåèçâåñòíûì åé ïàðíåì, èç-ïîä êîòîðîãî âûòåêàëà áîëüøàÿ ëóæà êðîâè. Îíà è íå ïðåäïîëàãàëà, ÷òî çàâîåâàòåëè, êîòîðûå âåëè íà ðàññòðåë ýòîãî ìàëü÷èêà, áûëè îáû÷íûå óáèéöû, ãðàáèòåëè, ñòðåëÿþùèå è øâûðÿþùèå áîìáû, - îáûêíîâåííûå ôàøèñòû. Íà êðèê æåíùèíû ïðèøåë ñîñåä Ìèõàèë Ìèäèêàðè. Ê ýòîìó âðåìåíè åãî îòöà è òðåõ åãî ñûíîâåé ôàøèñòû óæå ðàññòðåëÿëè. Åìó óäàëîñü ñîõðàíèòü ïîñëåäíåãî ñûíà, ñàìîãî ìëàäøåãî - Ïàâëèêà, êîòîðûé îïîçíàë ïîäðîñòêà, ñêàçàâ, ÷òî åãî çîâóò Êèðèëëîì, ïî íàöèîíàëü-

Ïàìÿòü

15

íîñòè - ãðåê. Ïðîøëè ãîäû. Ïàâåë Ìèäèêàðè æåíèëñÿ.  íà÷àëå óæå âîñüìèäåñÿòûõ ãîäîâ â åãî ñåìüå ðîäèëñÿ òðåòèé ìàëü÷èê, è îòåö íàçâàë åãî èìåíåì òîãî ìàëü÷èêà – Êèðèëë. Êèðèëë Ïàâëîâè÷ Ìèäèêàðè æèâ. Îí æèâåò â ãîðîäå Ñêàäîâñêå Õåðñîíñêîé îáëàñòè. È ó íåãî åñòü äåòè, óæå åñòü è âíóêè. Æèçíü, êàê âèäèì, ïðîäîëæàåòñÿ, è íèêàêîìó ôàøèçìó åå íå ðàññòðåëÿòü! Çàïèñàë Ñòåïàí Áóáåíèí.

0H ÆÈÂÅÒ Â ÏÀÌßÒÈ ÄÅÒÅÉ, ÂÍÓÊÎÂ È ÏÐÀÂÍÓÊΠÐàññêàçûâàåò Õ.È.Ïóëàíäæàêëè, àêòèâèñò ãðå÷åñêîé îáùèíû, ïðîæèâàþùèé â ã.Åâïàòîðèè. - Ìîé îòåö, Ïóëàíäæàêëè Èâàí Âàñèëüåâè÷, êóïèë äîì â 1936 ãîäó ïî óë.Àê-Ìå÷åòñêîé,17 (òåïåðü óë.13 Íîÿáðÿ,17), íî æèëè ìû ïî óë. Ïðîëåòàðñêîé, 23, òàê êàê â êóïëåííîì äîìå æèëè ïðåæíèå õîçÿåâà. Ìàìèíà ñåñòðà Õðèñòèíà Õðèñòîôîðîâíà ×èïóðèäè æèëà íà Êàòûê-áàçàðå, íà óë.Ïîâîðîòíîé,12.  íà÷àëå 1941 ãîäà ïðèøåë èç çàêëþ÷åíèÿ åå ìóæ Ñàâåëèé Ïåòðîâè÷ ×èïóðèäè, êîòîðûé áûë àðåñòîâàí â 1937 ãîäó ïî íàâåòó ñîñåäà, ÿêîáû Ñàâåëèé âûðàæàëñÿ íåöåíçóðíîé áðàíüþ â àäðåñ Ñîâåòñêîé âëàñòè. Åñòåñòâåííî, íà ôðîíò åãî íå âçÿëè. Ñàâåëèé Ïåòðîâè÷ ÷åëîâåê áûë ðàáîòÿùèé, õîðîøèé ñåìüÿíèí è äîáðûé õîçÿèí, âñêîðå îáçàâåëñÿ êîðîâîé, îâöàìè, äðóãîé æèâíîñòüþ. Ïðèøëà âîéíà, ðàçâÿçàííàÿ ôàøèñòñêîé Ãåðìàíèåé, ê îñåíè äîêàòèëàñü äî Åâïàòîðèè.  ïåðâûé æå äåíü îêêóïàöèè ãîðîäà êà-

×èïóðèäè Ñàâåëèé, ×èïóðèäè Õðèñòèíà

http://evpatoriya-history.info/


16

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

ðàòåëè ïîøëè ïî äâîðàì, êîíôèñêóÿ êîðîâ, ñâèíåé, îâåö è äðóãóþ æèâíîñòü. Ñàâåëèé Ïåòðîâè÷ âðàç ëèøèëñÿ âñåãî, ÷òî íàæèë. Îäíàêî åãî íå àðåñòîâàëè. Âûñàäêà ìîðñêîãî äåñàíòà, êîòîðûé èçðÿäíî ïîòðåïàë îêêóïàíòîâ è óáåäèë èõ, ÷òî îíè ðàíî èëè ïîçäíî áóäóò âûøâûðíóòû èç ãîðîäà, ñåðüåçíî âñòðåâîæèëà îêêóïàíòîâ. Ïîëó÷èâ ïîäêðåïëåíèå, íåìöû îðãàíèçîâàëè îáëàâû ïîä âèäîì ïîèñêà ìîðÿêîâ, à íà ñàìîì äåëå ïðèñòóïèëè ê ìàññîâîìó óíè÷òîæåíèþ â ïåðâóþ î÷åðåäü ìóæñêîãî íàñåëåíèÿ. Îäíàæäû ðàíî óòðîì â íàø äâîð âîðâàëèñü íåñêîëüêî íåìöåâ ñ àâòîìàòàìè, çàáðàëè ñîñåäåé Àíàñòàñà Ãåîðãèåâè÷à ×åíãàðëèäè, Èãíàòà Ãåîðãèåâè÷à ×åíãàðëèäè è Ñàâåëèÿ Ïåòðîâè÷à. Åãî æåíà Õðèñòèíà áðîñèëàñü áûëî ê íåìöàì (îíà áûëà áåðåìåííàÿ), íî Ñàâåëèé Ïåòðîâè÷ óñïîêîèë åå: "Óñïîêîéñÿ, ðîäíàÿ, íàñ òîëüêî ïðîâåðÿò è îòïóñòÿò". Èõ âûâåëè íà óëèöó, ïðèêàçàëè ñòàòü â êîëîííó. Ïîäãîíÿåìàÿ ãèòëåðîâöàì êîëîííà äâèíóëàñü â ñòîðîíó æåëåçíîäîðîæíîãî âîêçàëà. Âïåðåäè, ñçàäè è ñ áîêîâ øëè âîîðóæåííûå îõðàííèêè ñ ñîáàêàìè. Âîëíåíèå â êîëîííå íàðàñòàëî, ñëûøàëñÿ ìàò, ñòîíû, íî èõ çàãëóøàëè ãðóáûå îêðèêè, ãîðòàííûå êîìàíäû, à êîãäà âûøëè çà ãîðîä, òî òàì, òî çäåñü çàãðåìåëè âûñòðåëû. Ëþäåé îõâàòèë óæàñ. Íåêîòîðûå ïîäðîñòêè, èñïóãàâøèñü íàäâèãàþùåéñÿ áåäû, çàìåòàëèñü, ìîëèëè îòïóñòèòü èõ. Òåõ, êòî ïàäàë â îáìîðîê èëè îò áûñòðîé õîäüáû â èçíåìîæåíèè ñàäèëñÿ íà çåìëþ, ýòî â îñíîâíîì ñòàðèêè, õâàòàëè îõðàííèêè è âîëîêëè â ñòîðîíó. Ðàçäàâàëàñü êîðîòêàÿ î÷åðåäü, è îõðàííèêè ñ ïüÿíûì õîõîòîì äîãîíÿëè êîëîííó. Ãîðîä îñòàëñÿ ïîçàäè, à íåñ÷àñòíûõ ëþäåé ãíàëè ê ïðîòèâîòàíêîâîìó ðâó, êîòîðûé ãîðîæàíå âûðûëè â èþëå ñîðîê ïåðâîãî. Çäåñü âñþ íî÷ü òðåùàëè àâòîìàòíûå î÷åðåäè, áàõàëè îäèíîêèå âûñòðåëû, ñëûøàëèñü êðèêè î ïîìîùè. À íàóòðî ïî ãîðîäó ðàçíåñëàñü ñòðàøíàÿ âåñòü. Ðàññòðåëÿëè íå òîëüêî òåõ, êîãî çàáðàëè â óòðåííèå ÷àñû, êòî äîáðîâîëüíî ïîøåë íà ñáîðíûé ïóíêò äîêàçàòü ñâîþ íåïðè÷àñòíîñòü ê äåñàíòó Âñþ íî÷ü âîçèëè çàêëþ÷åííûõ èç ïîäâàëà ãåñòàïî. Øëè îáëàâû è àðåñòû ïî âñåìó ãîðîäó è â ïðèëåãàþùèõ ñåëàõ. Âñåõ íàïðàâëÿëè â ñòåïü, ê ïðîòèâîòàíêîìó ðâó, è òàì óíè÷òîæàëè. Òîëüêî ïîä óòðî ñòèõëà ñòðåëüáà, áûëà âûñòàâëåíà îõðàíà, âñÿêèå ïîïûòêè ïðîíèêíóòü ê ìåñòó êàçíè ïðåñåêàëèñü ñòðåëüáîé áåç ïðåäóïðåæäåíèÿ. Òîëüêî íà ñëåäóþùèé äåíü òåòÿ Õðèñòèíà îòûñêàëà ñâîåãî ìóæà è ïðåäàëà åãî çåìëå. Ïîñëå ãèáåëè ìóæà Õðèñòèíà Õðèñòîôîðîâíà 22 ÿíâàðÿ 1942 ãîäà ðîäèëà ìàëü÷èêà. Ðîäû ïðèíèìàëà ìîÿ ìàìà - Ïðàñêîâüÿ Õðèñòîôîðîâíà (ðîäíàÿ ñåñòðà Õðèñòèíû). Íàðåêëà îíà ñûíà Ñàââîé, â ÷åñòü ìóæà. Ñàâåëèé Ñàâåëüåâè÷ ×èïóðèäè æèâåò â ãîðîäå Ñêàäîâñêå Õåðñîíñêîé îáëàñòè. Âûðàñòèë ñûíà è äî÷ü. Äî÷ü, Îëüãà Ñàâåëüåâíà,

Ïàìÿòü

17

æèâåò â Åâïàòîðèè, ïî óë.Ðåâîëþöèè, 55, ðàáîòàåò ìåäñåñòðîé â ñàíàòîðèè "Ïðèìîðüå". Øêîëó Îëÿ îêîí÷èëà â Åâïàòîðèè, çäåñü ïîëó÷èëà ñïåöèàëüíîñòü ìåäèöèíñêîé ñåñòðû, îêîí÷èâ Åâïàòîðèéñêîå ìåäèöèíñêîå ó÷èëèùå. Ïî ðàñïðåäåëåíèþ áûëà íàïðàâëåíà â ãðÿçåëå÷åáíèöó "Ìîéíàêè". Êàæåòñÿ, ñóäüáà îáåùàëà áåçîáëà÷íóþ æèçíü, íî îäíàæäû, ïîñëå òîãî êàê ðîäèòåëè ïåðååõàëè â Ñêàäîâñê, åå âûçâàëè â ìèëèöèþ è ïîòðåáîâàëè îáúÿñíèòü: ïî÷åìó îíà, ãðå÷àíêà, îêàçàëàñü â Åâïàòîðèè, ïîòîì åå ïðèãëàñèëè â ÊÃÁ... Ñëîâîì, ýòî äðóãàÿ òåìà, äðóãîé ðàçãîâîð. Åå áðàò Âÿ÷åñëàâ, ðîæäåíèÿ 1962 ãîäà, æèâåò â Ñêàäîâñêå, ðàáîòàåò âìåñòå ñ îòöîì â ìîðïîðòó. Î ñâîåì îòöå Ñàâåëèè Ñàâåëüåâè÷å îíè ïîìíÿò è áåðåãóò ïàìÿòü î íåì. Ðàññêàç çàïèñàë Ñòåïàí Áóáåíèí.

ÈÕ ÏÎËÅ ÁÎß... Ãäå áû íè ñðàæàëñÿ ñîëäàò - íà ïåðåäíåì êðàå, â îñàæäåííîì ãîðîäå, âñþäó ðÿäîì ñ íèì, ðèñêóÿ æèçíüþ, à ÷àñòî è æåðòâóÿ åþ, áûëè ñàíèòàðû, ñåñòðû, âðà÷è. Ñàìîîòâåðæåííî, íå æàëåÿ ñèë, òðóäèëèñü è åâïàòîðèéñêèå ìåäèêè, ÷òîáû ñïàñòè æèçíè ëþäåé. Ïðîõîäÿ ïî óëèöå Ðåâîëþöèè, âû íåïðåìåííî óâèäèòå íà ñòåíå ðîäèëüíîãî äîìà ìåìîðèàëüíóþ äîñêó ñî ñëîâàìè:"Çäåñü 7 ÿíâàðÿ 1942 ãîäà áûëè ðàññòðåëÿíû ãëàâíûé âðà÷ Áàëàõ÷è Íèêèòà Ñòåïàíîâè÷, Ãëèöîñ Êîíñòàíòèí Âàñèëüåâè÷, ñàíèòàð è 18 ðàíåíûõ ìîðÿêîâ". Î òîì, ÷òî ïðîèçîøëî â ýòîì çäàíèè ïî÷òè ñåìüäåñÿò ëåò íàçàä, ðàññêàçûâàåò Õðèñòîôîð Ïóëàíäæàêëè: - òå äàëåêèå òðàãè÷åñêèå ãîäû ìíå áûëî îêîëî äåñÿòè ëåò, ÿ ìíîãî ñëûøàë î òîé òðàãåäèè, äàæå íåñêîëüêî ðàç ïðèáåãàë ïîñìîòðåòü íà ýòî çäàíèå, íî ïîäðîáíîñòè î ðàññòðåëå âðà÷åé è ìîðÿêîâ ìíå ðàññêàçàëà Åêàòåðèíà Âàñèëüåâíà Ëÿùåíêî (ðîäíàÿ ñåñòðà Ãëèöîñà Êîíñòàíòèíà Âàñèëüåâè÷à), æèâåò îíà â Àëìà-Àòå. - À äåëî áûëî òàê. Ïîñëå âûñàäêè ìîðñêîãî äåñàíòà ìåäèöèíñêèå ñåñòðû Ëþáà Ãîëîòèíà è Äèíà Êóëèø îêàçàëè ìåäèöèíñêóþ ïîìîùü ìíîãèì ìîðÿêàì, íî îñîáî òÿæåëî ðàíåíûõ ñ ïîìîùüþ ñàíèòàðîâ è ìîðÿêîâ äîñòàâèëè â ãîðîäñêóþ áîëüíèöó. Ê âå÷åðó, ïî ðàñïîðÿæåíèþ ãëàâíîãî âðà÷à Íèêèòû Áàëàõ÷è, ðàíåíûõ äåñàíòíèêîâ ïåðåíåñëè â ðîäèëüíîå îòäåëåíèå, êîòîðîå íà òî âðåìÿ áûëî ïóñòûì. Ñâîå ïðåäëîæåíèå Íèêèòà Ñòåïàíîâè÷ îáîñíîâàë òàê: "Îïàñíî â áîëüíèöå ñîäåðæàòü ðàíåíûõ, íåðîâåí ÷àñ, âîéäóò ïàòðóëè". Ïîëîæåíèå â áîëüíèöå ñ ëåêàðñòâàìè, ïåðåâÿçî÷íûì ìàòåðèàëîì áûëî êàòàñòðîôè÷åñêîå. Ñîáñòâåííî, íèêàêèõ ïðå-

http://evpatoriya-history.info/


18

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

ïàðàòîâ óæå íå áûëî, áèíòîâ, øïðèöåâ òîæå, äàæå âîäó ïðèõîäèëîñü äàâàòü ïî äâà-òðè ãëîòêà äâà ðàçà â äåíü. Íåêîòîðûå ìîðÿêè áûëè íàñòîëüêî òÿæåëî ðàíåíû, ÷òî ïîñòîÿííî áðåäèëè, íî îñîáåííî ãðîì÷å âñåõ êðè÷àë îäèí. Ó íåãî áûëî øåñòü ðàíåíèé, à îäíà ïóëÿ òàê è îñòàëàñü â íåì - óøëà ê ïîçâîíî÷íèêó, åå íåëüçÿ áûëî èçâëåêàòü. Ïðè÷åì, êîãäà âîêðóã òèõî, îí ìîë÷èò. Êàê òîëüêî çà îêíîì íà÷èíàåòñÿ ñòðåëüáà, ñíóþò ìàøèíû, îí ñðàçó â êðèê, êîìàíäóåò, ëþäåé â àòàêó ïîäíèìàåò. Ñàíèòàð, êàæåòñÿ, åãî çâàëè Íèêîëàåì, íåîòñòóïíî ñèäåë âîçëå íåãî è çàòûêàë åìó ðîò òðÿïêîé. È òàê äåðæàë. Ñëåäèë òîëüêî, ÷òîá íå çàäîõíóëñÿ. Òàê îí ñàíèòàðó ÷óòü ðóêè íå ñëîìàë. À ÷òî ñ íèì ñäåëàåøü?  áðåäó âåäü, íè÷åãî íå ïîìíèò. À êðèê ìîæåò è ïàòðóëü óñëûøàòü.  òî, ÷òî ïðîèçîøëî â òî óòðî 7 ÿíâàðÿ 1942 ãîäà çà ñòåíàìè ýòîé áîëüíèöû, íîðìàëüíîìó ÷åëîâåêó òðóäíî ïîâåðèòü. Åùå òðóäíåå ðàññêàçàòü îá ýòîì - íå èäóò ñëîâà, ñåðäöå ñæèìàþò ñêîðáü è ñîñòðàäàíèå... Õðèñòîôîð Èâàíîâè÷ óìîëê. ß æå áîëüøå ñìîòðåë íà íåãî, ÷åì ñëóøàë åãî ðàññêàç, è ñïðàøèâàë ñåáÿ: ÷òî ñíèòñÿ åìó - ðåáåíêó âîéíû, äàâíî âûðîñøåìó, ñîñòàðèâøåìóñÿ? Áîìáû, ñâèñò ïóëü, îñêîëêîâ ñíàðÿäîâ, ñìåðòü? Íåò, åìó ñíÿòñÿ æèâûå. È îí ðàññêàçûâàåò î íèõ òàê, ñëîâíî òîëüêî â÷åðà ñ íèìè ðàññòàëñÿ. ...Íî èõ íåò, è íåêîìó ñêàçàòü: "Ìû ïîáåäèëè!" È ìû ïîìíèì î âàñ, ïóñòü ñ îïîçäàíèåì, íî ïîìíèì. Êàæäûé èç âàñ, äàæå òîò, êòî ïàë íà åâïàòîðèéñêîé çåìëå â ïåðâûå äíè âîéíû, ïðèáëèçèë íàøó Ïîáåäó. - Åñëè áû îíè ñìîãëè ñåãîäíÿ ïîäíÿòüñÿ,òîëüêî íà ìèã, íà îäíî ìãíîâåíèå îòêðûòü ãëàçà, - ïðîäîëæàåò ðàññêàç âåòåðàí, - î ÷åì áû ñïðîñèëè îíè? Íå ñîìíåâàþñü, îíè ñïðîñèëè áû "Íàøè ïîáåäèëè?".  òî óòðî â ïðèåìíîå îòäåëåíèå áîëüíèöû âîðâàëèñü îêîëî äåñÿòè íåìåöêèõ ñîëäàò ñ àâòîìàòàìè âî ãëàâå ñ îôèöåðîì, êîòîðûé ñðàçó æå ïîòðåáîâàë ê ñåáå ãëàââðà÷à. Áàëàõ÷è îêàçàëñÿ ðÿäîì, ïðåäñòàâèëñÿ! Îôèöåð ïîòðåáîâàë ïîêàçàòü åìó ðîäèëüíîå îòäåëåíèå. Âìåøàëñÿ õèðóðã áîëüíèöû Ãëèöîñ, çàÿâèâ: " ðîäèëüíîì îòäåëåíèè íàõîäÿòñÿ ìèðíûå ãðàæäàíå, ðàíåííûå â ïåðèîä âûñàäêè äåñàíòà". Îôèöåð îòòîëêíóë Áàëàõ÷è è íàïðàâèëñÿ â îòäåëåíèå, ñîëäàòû çà íèì. Îäèí èç àâòîìàò÷èêîâ îïåðåäèë îôèöåðà è ðåçêî íîãîé óäàðèë ïî äâåðè. Äâåðü ñ ãðîõîòîì ðàñêðûëàñü.  ýòîò ìîìåíò òîò íåñïîêîéíûé ìîðÿê ñòàë ãðîìêî êðè÷àòü, ïîäíèìàòü áîéöîâ â àòàêó. Âñå áîëüíûå ïðîñíóëèñü, ïîäíÿëè ãîëîâû. Ñàíèòàð áðîñèëñÿ ê íåñïîêîéíîìó ìîðÿêó. Ðàçäàëàñü àâòîìàòíàÿ î÷åðåäü, êîòîðàÿ ïðîøèëà ñàíèòàðà è ìîðÿêà. Ðàñïðàâèâøèñü ñ ðàíåíûìè ìîðÿêàìè, êàðàòåëè âûâåëè âî äâîð áîëüíèöû è ðàññòðåëÿëè Íèêèòó Áàëàõ÷è è Êîíñòàíòèíà Ãëèöîñà... Õðèñòîôîð Èâàíîâè÷ ïîìîë÷àë, äîáàâèë:

Ïàìÿòü

19

- Åñëè áû ÿ ìîã, ÿ áû âðà÷àì, âñåì ìåäèöèíñêèì ðàáîòíèêàì âîåííîé ïîðû ïàìÿòíèê ïîñòàâèë. Èç ÷èñòîãî çîëîòà... Î ñåáå íå äóìàëè, ïðÿìî â ðóêè ôàøèñòàì ëåçëè, êîãäà íàäî áûëî ðàíåíîãî ñïàñàòü... Ðàññêàç çàïèñàë Ñòåïàí Áóáåíèí.

ÈÌ ÎÁÅÙÀËÈ "ÐÀÉ Â À Ì Å Ð È Ê Å" "...Íà òðåòèé äåíü îêêóïàöèè ãîðîäà íåìöàìè áûë èçäàí ïðèêàç î ðåãèñòðàöèè åâðåéñêîãî íàñåëåíèÿ, ïîñëå ÷åãî åâðååâ îáÿçàëè íîñèòü íà ãðóäè è ñïèíå çíàê øåñòèêîíå÷íîé çâåçäû. ×åðåç íåáîëüøîé ïðîìåæóòîê âðåìåíè åâðåéñêîìó íàñåëåíèþ áûëî ïðåäëîæåíî ÿâèòüñÿ ñ âåùàìè â äîìà, ðàñïîëîæåííûå ïî äîðîãå ê âîêçàëó, ÿêîáû äëÿ ýâàêóàöèè. 650 ÷åëîâåê – ìóæ÷èí, æåíùèí ñ äåòüìè, ñòàðèêîâ â ýòèõ äîìàõ ïðîäåðæàëè â òå÷åíèå 2-õ ñóòîê, ïîñëå ÷åãî íà÷àëîñü ìàññîâîå èñòðåáëåíèå åâðååâ. Ïîëóðàçäåòûõ èõ çàñòàâëÿëè ãðóçèòüñÿ â ìàøèíó è óâîçèëè ê ïðîòèâîòàíêîâîìó ðâó... ×åðåç íåêîòîðîå âðåìÿ áîëåå 150 êðûì÷àêîâ áûëè óíè÷òîæåíû ñ òàêîé æå æåñòîêîñòüþ, êàê è åâðåéñêîå íàñåëåíèå..." (Èç Àêòà ãîñóäàðñòâåííîé ãîðîäñêîé êîìèññèè, îïóáëèêîâàííîãî â ãàçåòå "Çíàìÿ Ïîáåäû" 31 ìàÿ 1944ã.).

Âîò ÷òî ðàññêàçàëà àâòîðó ýòèõ ñòðîê î ñóäüáå òåõ 650 åâðååâ Âåðà ßêîâëåâíà Ðåâÿêèíà (Ðóäåíêî). - Ïî ïåðåóëêó Áàííîìó, 12 æèëà åâðåéñêàÿ ��åìüÿ Âàëüäìàí. Ñåìüÿ äðóæíàÿ, ó íèõ áûëî äâå äåâî÷êè, êîòîðûå ó÷èëèñü â øêîëå (òåïåðü ýòî ÑØ ¹ 1). Îäíàæäû, íå ïîìíþ äåíü, íî áûëî óæå õîëîäíî, Âàëüäìàí ñêàçàë, ÷òî èõ ñêîðî áóäóò îòïðàâëÿòü â Àìåðèêó. Âñêîðå åâðååâ ñòàëè ñîáèðàòü â çäàíèè øêîëû ¹1, ÷òî âîçëå íûíåøíåãî ðûíêà. Îí, æåíà è îáå äåâî÷êè ñîáðàëè âåùè è îòïðàâèëèñü â çäàíèå. Äâà èëè òðè äíÿ èõ äåðæàëè âî äâîðå øêîëû. Ñîáðàëîñü ëþäåé î÷åíü ìíîãî. Ñ óçëàìè, ÷åìîäàíàìè. Îíè îáåñïîêîåííî îãëÿäûâàëèñü, èñêàëè çíàêîìûõ, ðàññïðàøèâàëè î òîì, â êàêîé øòàò Àìåðèêè èõ ñîáèðàþòñÿ îòïðàâèòü. Êàæåòñÿ, íè÷åãî õóäîãî îíè íå ïîäîçðåâàëè. Îñåííèé äåíü êîðîòîê. Âñêîðå íà÷àëî òåìíåòü. Ñòàë ìîðîñèòü ìåëêèé äîæäü. Ëþäè çàáåñïîêîèëèñü. Íåêîòîðûå ïîïûòàëèñü óéòè, íî íå òóò-òî áûëî. Ïîÿâèëèñü ñîëäàòû ñ ñîáàêàìè, íèêîãî íå âûïóñêàëè. Çàòåì ñòàëè ïîÿâëÿòüñÿ íîâûå ïàðòèè åâðååâ, èõ òîæå çàãíàëè âî äâîð. Ïîñëåäîâàë ïðèêàç ïîñòðîèòüñÿ â êîëîííó, êîãäà ëþäè çàíÿëè ñâîè ìåñòà â êîëîííå, èõ ïîâåëè ïî äîðîãå, âåäóùåé ê òîâàðíîé ñòàíöèè.

http://evpatoriya-history.info/


20

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ãîðîä îñòàëñÿ ïîçàäè, à íåñ÷àñòíûõ ëþäåé ãíàëè ê ïðîòèâîòàíêîìó ðâó, êîòîðûé ãîðîæàíå âûðûëè â èþëå ñîðîê ïåðâîãî ãîäà. Çäåñü âñþ íî÷ü òðåùàëè àâòîìàòíûå î÷åðåäè, áàõàëè îäèíî÷íûå âûñòðåëû, ñëûøàëèñü êðèêè î ïîìîùè. À íàóòðî ïî ãîðîäó ðàçíåñëàñü ñòðàøíàÿ âåñòü. Ðàññòðåëÿëè âñþ ãðóïïó, êòî äîáðîâîëüíî èëè íàñèëüíî ïîïàë íà ñáîðíûé ïóíêò øêîëû. Âñþ íî÷ü âîçèëè çàêëþ÷åííûõ èç ïîäâàëîâ ãåñòàïî. Øëè îáëàâû è àðåñòû ïî ãîðîäó è áëèçëåæàùèì ñåëàì. Âñåõ íàïðàâëÿëè â ñòåïü, ê ïðîòèâîòàíêîâîìó ðâó, íà ìåñòå êîòîðîãî òåïåðü ðàñïîëîæåíû çàâîä "Âûìïåë" è ðÿä æèëûõ äîìîâ. Ò îë üê î ïî ä óò ðî ñ òèõë à ñòðåëüáà, áûëà âûñòàâëåíà îõðàÂî ãëóáîêîì ðâó, ïîä ïëèòàìè íà, âñÿêèå ïîïûòêè ïðîíèêíóòü ê ìåñòó êàçíè ïðåñåêàëèñü ñòðåëü- ïîêîèòñÿ ïðàõ ñîòåí ìèðíûõ æèòåëåé Åâïàòîðèéñêîãî ðàéîíà.  òîì ÷èñëå áîé áåç ïðåäóïðåæäåíèÿ. íà ýòîì ìåñòå áûëè ðàññòðåëÿíû äåòè Òîëüêî ÷åðåç äåíü ëþäè èç ïîñåëêà Àê-Ìå÷åòü (íûíå ïãò ×åðñìîãëè ïîáûâàòü íà ìåñòå êàç- íîìîðñêîå) – Ñåðãåé Íàêèäåíü, Àííà íè. Îõ, ñòðàøíî áûëî ñìîòðåòü! Êîáûëü÷åíêî, Ìàðèÿ ×åðíÿâñêàÿ, ÂàÐ.S. Åñòü ïèñüìà îò ãðàæ- ëåíòèí Àãååâ, ßêîâ Êîñåíêîâ. äàí, â êîòîðûõ óòâåðæäàåòñÿ, ÷òî çàâîä "Âûìïåë", ÑÏÌÊ-84, æèëûå äîìà, äåñêàòü, "ñòîÿò íà êîñòÿõ òåõ ðàññòðåëÿííûõ ãîðîæàí". Ýòî íåâåðíî. Ñ òîãî äíÿ, êàê âîèíû 2-é Ãâàðäåéñêîé àðìèè îñâîáîäèëè ãîðîä, áûëà îáðàçîâàíà ãîñóäàðñòâåííàÿ êîìèññèÿ ïî ïåðåçàõîðîíåíèþ æåðòâ ôàøèçìà. Òåõ, êîãî óçíàâàëè ðîäñòâåííèêè èëè ñîñåäè, ÷ëåí êîìèññèè çàïèñûâàë â ñïèñîê, êîãî íèêòî íå óçíàâàë - ñ÷èòàëè ïî ÷åðåïó. È âñå òðóïû ïåðåâîçèëè â ïðîòèâîòàíêîâûé ðîâ, ãäå òåïåðü ìåìîðèàëüíûé êîìïëåêñ “Êðàñíàÿ ãîðêà”. Ïî ïðîñüáå æèòåëåé ïîñ.×åðíîìîðñêîå è íåêîòîðûõ ãðàæäàí Åâïàòîðèè, êòî îïîçíàë ñâîèõ ðîäíûõ, êîìèññèÿ îñòàâèëà íà ìåñòå ãèáåëè. Íà áðàòñêîé ìîãèëå óñòàíîâëåí ïàìÿòíèê.

Ïàìÿòü

21 ÊÐÀÑÍÛÉ ÃÀËÑÒÓÊ

 ôåâðàëå 1992 ãîäà â ãîðîäñêîé ñîâåò âåòåðàíîâ Ðîçà Ëàçàðåâíà Øàïèðî ïðèíåñëà ïèñüìî, â êîòîðîì áûëè óêàçàíû èìåíà ìàëü÷èøåê è äåâî÷åê, êîòîðûå áûëè ðàññòðåëÿíû òîëüêî çà òî, ÷òî â èõ äîìàõ íàøëè ïèîíåðñêèå ãàëñòóêè.  ñïèñêå ðàññòðåëÿííûõ çíà÷èëèñü: áðàòüÿ Áîðèñ è Àðîí Øàïèðî, áðàò è ñåñòðà Êàòÿ è Èëüÿ À÷êèíàçè, áðàòüÿ Àíèñèì è Èîñèô Òðåâãîäà. ×ëåí ïðåçèäèóìà ãîðîäñêîãî ñîâåòà âåòåðàíîâ Èâàí Êèðèëëîâè÷ Ïîëÿõ (òåïåðü åãî óæå íåò â æèâûõ) çàíèìàëñÿ ïîèñêîì æåðòâ íåìåöêîãî ôàøèçìà, î ãèáåëè ïèîíåðîâ ðàññêàçàë ñëåäóþùåå: - Ìû îïðîñèëè ìíîãèõ æèòåëåé ãîðîäà, êîòîðûå ïîäòâåðäèëè òîò ôàêò, ÷òî ïèîíåðñêèé ãàëñòóê äëÿ êàðàòåëåé ðàâíîñèëåí êðàñíîé òðÿïêå äëÿ áûêà. Ýòî òåïåðü øêîëüíèêè íå íîñÿò ãàëñòóêè, à â ñîðîê ïåðâîì çà íåãî ïðèõîäèëîñü ðàññ÷èòûâàòüñÿ æèçíüþ. Ê ïðèìåðó, ïðè î÷åðåäíîé îáëàâå â ñòàðîé ÷àñòè ãîðîäà â îäíîì èç äîìîâ íåìöû îáíàðóæèëè íà ñòåíå êðàñíûé ãàëñòóê.  ýòîò æå âå÷åð ðàññòðåëÿëè âñþ ñåìüþ ßêîâà Ìîèñååâè÷à Òðåâãîäû. Åãî ñàìîãî, åãî æåíó Ïîëèíó Èîñèôîâíó, ñûíà Èîñèôà è âíóêà Àíèñèìà, âëàäåëüöà ãàëñòóêà. Àíèñèì ðîäèëñÿ â 1927 ãîäó, â òîò ãîä, êîãäà íåìöû îêêóïèðîâàëè ãîðîä, åìó èñïîëíèëîñü 14 ëåò, ãàëñòóê îí óæå íå íîñèë ïî òîé ïðè÷èíå ÷òî âñòóïèë â êîìñîìîë, íî ãàëñòóê ïðèáåðåã, ïîâåñèâ íà ñòåíêó ðÿäîì ñ êíèãàìè. Òàì åãî çàìåòèëè ïàòðóëè, ïðîâîäèâøèå îáëàâó. Ìîæåò áûòü, îáîøëîñü áû âñå ñïîêîéíî, åñëè áû Àíèñèì íå âûõâàòèë ãàëñòóê èç ðóê êàðàòåëÿ, êîãäà òîò ñîðâàë åãî ñî ñòåíû è ïîïûòàëñÿ ïîðâàòü.  ñëåäóþùåå ìãíîâåíèå ñèëüíûé óäàð â ëèöî îòáðîñèë åãî â óãîë êîìíàòû... Ãîâîðÿò, ÷òî â òðàãè÷åñêóþ ìèíóòó, ïåðåä ãèáåëüþ, íàïðèìåð, âñÿ æèçíü ÷åëîâåêà ïðîõîäèò ïåðåä íèì çà îäíî ìãíîâåíèå. "Àíèñèì ïîäíÿëñÿ ñ ïîëà. Åãî êðåïêèå ïëå÷è âçäûìàëèñü è îïóñêàëèñü, ðàçáèòîå ëèöî ãîðåëî. Íîãè åãî çàìåòíî äðîæàëè, ãëàçà ãîðåëè íåíàâèñòüþ. À êàðàòåëè ïðèêëàäàìè àâòîìàòîâ ïîêàçûâàëè íà äâåðü,÷òîáû âûõîäèëè âñå", – òàê ðàññêàçûâàë î òîì ñëó÷àå îäèí èç ïåðåâîä÷èêîâ, êîòîðûé ñîïðîâîæäàë ïàòðóëåé. Êîãäà Àíèñèìó èñïîëíèëîñü äåñÿòü ëåò, â êëàññå ïðåäëîæèëè ïðèíÿòü åãî â ïèîíåðû. Ñòàëè äóìàòü, ãäå è êàê óñòðîèòü ñáîð ïèîíåðñêîãî îòðÿäà. Êàê ïðàâèëî, äî âîéíû â ïèîíåðû ïðèíèìàëè íàêàíóíå Îêòÿáðüñêèõ ïðàçäíèêîâ, íà òîðæåñòâåííîé ëèíåéêå. È âîò ýòîò äåíü íàñòóïèë - 7 íîÿáðÿ 1937 ãîäà. "Âñå ìû äîëæíû æèòü, ó÷èòüñÿ è áîðîòüñÿ çà âûñîêèå ïîêàçàòåëè â ó÷åáå", – ñêàçàë äèðåêòîð øêîëû è ïîäîøåë ê Àíèñèìó, äåðæà â ðóêàõ êðàñíûé ãàëñòóê. Àíèñèì ñòîÿë â áåëîé ðóáàøå÷êå, â ÷åðíûõ, îòóòþæåííûõ ìàìîé áðþ÷êàõ è î÷åíü ñ÷àñòëèâûé.

http://evpatoriya-history.info/


22

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

"K áîðüáå çà äåëî Ëåíèíà, çà ñâîáîäó è ÷åñòü íàøåé Ðîäèíû áóäü ãîòîâ, ïèîíåð Àíèñèì Òðåâãîäà!"- ñêàçàë äèðåêòîð øêîëû è ïîâÿçàë Àíèñèìó êðàñíûé ãàëñòóê. "Âñåãäà ãîòîâ!" - îòâåòèë Àíèñèì...  òîò âå÷åð âñþ ñåìüþ ðàññòðåëÿëè â îäíîé èç òðàíøåé ïîäñîáíîãî õîçÿéñòâà ÂÖÑÏÑ çà ãîðîäîì..." Èâàí Êèðèëëîâè÷ äîñòàë êèïó áóìàã, ñêàçàë: "Âîò âèäèòå, ñêîëüêî ó íàñ ïèñåì îò ãðàæäàí ãîðîäà, â êîòîðûõ çàïå÷àòëåíû ñòðàäàíèÿ, ãîðå íàøèõ ëþäåé. Èõ èìåíà íàäî íàéòè". Âîðîøà ñòàðûå çàïèñè ìíîãîëåòíåé äàâíîñòè, âñå æå õîòåëîñü áû, ÷òîáû è ñåãîäíÿøíèå øêîëüíèêè àêòèâíåå âêëþ÷àëèñü â ïîèñê âåäü ïîèñê ïîìîãàåò ñòàíîâëåíèþ âçðîñëîãî ÷óâñòâà - ïàìÿòè. Âåðþ, þíîøà, âïåðâûå óñòàíîâèâøèé èìÿ ïîãèáøåãî, íèêîãäà åãî íå çàáóäåò. Èñòîðèÿ äëÿ òàêîãî ìîëîäîãî ÷åëîâåêà áóäåò óæå íå êíèæíûìè ñòðàíèöàìè, à èñòî÷íèêîì íðàâñòâåííîñòè. Çàïèñàë Ñòåïàí Áóáåíèí.

ÐÀÑÑÒÐÅËßËÈ ÂÑÞ ÑÅÌÜÞ Óäèâèòåëüíî ÷èñòîå â ýòîé æåíùèíå ÷óâñòâî äîáðîòû, äóøåâíîñòè, à ïðîæèëà îíà óæå áîëåå âîñüìèäåñÿòè ëåò, òðóäíóþ, áîëüøóþ æèçíü. È åñëè áû ÿ âëàäåë êèñòüþ, åñëè áû çàäóìàë íàïèñàòü ïîðòðåò "êðûìñêîé ìàäîííû", ïî ëî æèë áû â îñíîâó ýòîé êàðòèíû äóøåâíûå êà÷åñòâà Ëèäèè Èâàíîâíû Äàðâèäîâîé. Âïðî÷åì, íå òîëüêî åå. Íåêðàñîâñêàÿ ñòðîêà “Åñòü æåíùèíû â ðóññêèõ ñåëåíüÿõ” ñëîâíî íàïèñàíà î ïîêîëåíèè, ïðîøåäøåì èñïûòàíèÿ îãíåííûìè ñîðîêîâûìè ãîäàìè. Ìàðèÿ Ãðèãîðüåâíà è Ïåòð Åôèìîâè÷ Êàðïóñü, Ïðîæèâàåò ôîòî 1940 ã. Ëèäèÿ Èâàíîâíà ïî óëèöå Ïåðå-

Ïàìÿòü

23

êîïñêîé,6. Ñûí è äî÷ü óæå äàâíî îáçàâåëèñü ñâîèìè ñåìüÿìè è æèâóò îòäåëüíî. - Ìîÿ áàáóøêà Ìàðèÿ Ãðèãîðüåâíà Êàðïóñü, öàðñòâî åé íåáåñíîå, ìíîãî ðàññêàçûâàëà î òîì, êàê â îäíî÷àñüå áûëà ðàññòðåëÿíà âñÿ åå äðóæíàÿ, ðàáîòÿùàÿ ñåìüÿ: ìóæ, ñûíîâüÿ, âíóêè, - ðàññêàçûâàåò Ëèäèÿ Èâàíîâíà. - À ïðîèçîøëî ýòî òàê: æèëè îíè â òîò ãîä ïî óëèöå Êðûìñêîé, 22. Îäíàæäû, ýòî ñëó÷èëîñü óæå ïîñëå âûñàäêè ìîðñêîãî äåñàíòà, åå ñûí Ìàêñèì áåæàë èç ïëåíà è ñêðûâàëñÿ óæå áîëåå íåäåëè íà ÷åðäàêå äîìà. Èëè êòî äîíåñ, èëè ýòî ñëåïàÿ ñëó÷àéíîñòü, ïîçäíî âå÷åðîì â äîì íàãðÿíóëî íåñêîëüêî êàðàòåëåé, çàáðàëè âñåõ åå ìóæ÷èí: ìóæà Ïåòðà Åôèìîâè÷à, ñûíîâåé Ìàêñèìà, Èëüþ, Ìèõàèëà, âíóêîâ Êîíñòàíòèíà è Ïåòðà. Ìàòü Êîíñòàíòèíà è Ïåòðà, òåòÿ Ôåíÿ, âöåïèëàñü â ìëàäøåíüêîãî Ïåòðà è ñòàëà óìîëÿòü îòïóñòèòü äåòåé, èì áûëî ïî 14-15 ëåò. Æóêîâñêàÿ îñòàíîâèëà êîíâîé è ñêàçàëà: - Çàáèðàé ìëàäøåãî. Îäíàêî Ïåòð óïåðñÿ è ðåøèòåëüíî çàÿâèë: - Áåç Êîñòè äîìîé íå ïîéäó! - Ìàðø â ñòðîé! - ïðèêàçàëà Æóêîâñêàÿ. Êàðàòåëü òîëêíóë Ïåòðà â ñïèíó àâòîìàòîì, ñòðîé äâèíóëñÿ çà ãîðîä. Áàáóøêà è ìàòü îñòàëèñü íà ìåñòå, äàëüøå èì èäòè çàïðåòèëè. Ïðèìåðíî ÷åðåç ïîë÷àñà ñòàëè ðàçäàâàòüñÿ àâòîìàòíûå î÷åðåäè. Òàê ïîãèáëà âñÿ ñåìüÿ ìîåé áàáóøêè Ìàðèè Ãðèãîðüåâíû. Ñòðàøíîé ñìåðòüþ ïîãèá áðàò îòöà, ìîé äÿäÿ Íèêîëàé Âàñèëüåâè÷ Ïåëåõ. Îí óæå ñïàë, êîãäà â äîìå ïîÿâèëèñü êàðàòåëè. Ïðèêàçàëè áûñòðî âûéòè âî äâîð. Äÿäÿ óñïåë íàäåòü ãàëîøè, áåç îäåæäû åãî âûòîëêàëè íà óëèöó. Íåìíîãèì ïîñ÷àñòëèâèëîñü âûæèòü â òî òÿæåëîå âðåìÿ. Îñòàëèñü â æèâûõ è æèâóò òåïåðü Íàòàëüÿ Íèêîëàåâíà, Äàðüÿ Íèêîëàåâíà (ïî ìóæó Õàáàðîâà), ÿ äà Àííà Èâàíîâíà (ïî ìóæó Ñåâîñòüÿíîâà)... Ñåäîå îäèíî÷åñòâî,òàê çíàêîìîå ìíîãèì åâïàòîðèéñêèì æåíùèíàì, ðàíî ïîñåòèëî èõ, õîòÿ, êàê ó Ëèäèè Èâàíîâíû, åñòü äî÷ü, ñûí, åñòü âíóêè. Êîíå÷íî, êàæäàÿ â þíîñòè ïåðåæèëà ñòðàøíóþ âîéíó,êîòîðàÿ íåñëà ñìåðòü, ãîëîä, õîëîä. Èì õîòåëîñü áû, ÷òîáû îíè íå çàáûâàëè òî, ÷òî ïîìíÿò î âîéíå îíè. Êîíå÷íî, åñòü â Êðûìó äðóãèå ìåñòà, ïîëèòûå ïîòîì è êðîâüþ. È ÿ ñîãëàñåí ñ Ëèäèåé Èâàíîâíîé è äðóãèìè æèòåëÿìè ãîðîäà, êîòîðûå â ñâîèõ ïèñüìàõ îòñòàèâàþò ïðàâî íà âîçâåäåíèå ìåìîðèàëà “Êðàñíàÿ ãîðêà”. Çàïèñàë Ñòåïàí Áóáåíèí.

http://evpatoriya-history.info/


24

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ ÓÂÅÇÅÍÍÀß Â ÐÀÁÑÒÂÎ

- Ñ ïðèõîäîì îêêóïàíòîâ æèçíü â ãîðîäå ïðàêòè÷åñêè çàìåðëà. Òåàòð, Äâîðåö ïèîíåðîâ, ñàíàòîðèè, øêîëû îïóñòåëè, áèáëèîòåêè çàêðûëèñü, - ðàññêàçûâàåò Ëþäìèëà Âèêòîðîâíà Äåðæàâèíà (äåâè÷üÿ ôàìèëèÿ Êðóãëîâà). - Âñå ñèäåëè ïî äîìàì. Äàæå ñîñåäè è çíàêîìûå íå õîäèëè äðóã ê äðóãó. Íà óëèöå ïîÿâëÿëèñü òîëüêî äíåì, è òî ïî êðàéíåé íåîáõîäèìîñòè. Ñ âå÷åðà ñòàâíè çàêðûâàëèñü, íî êàëèòêè è äâåðè âñåãäà áûëè îòêðûòû, òàêîå áûëî òðåáîâàíèå êîìåíäàíòà ãîðîäà, ãîðîä ïîãðóæàëñÿ â òèøèíó, íàñòîðîæåííóþ è òðåâîæíóþ, êîòîðóþ âðåìÿ îò âðåìåíè íàðóøàëè âûñòðåëû èëè ãðîõîò ïðîíîñèâøèõñÿ ïî ïóñòûííûì óëèöàì àâòîìàøèí èëè ìîòîöèêëîâ.  òå äíè ìû ñ áðàòîì Âëàäèìèðîì æèëè ïî óëèöå Ïðèìîðñêîé,10 ó äåäà Ãíåíîãî Âëàäèìèðà Ìàêñèìîâè÷à, à íàøè ðîäèòåëè – ìàòü Àíàñòàñèÿ Ìàêñèìîâíà è îòåö Âèêòîð Ëüâîâè÷ Êðóãëîâû – æèëè â Ñåâàñòîïîëå, òàê êàê îòåö, êàïèòàí I ðàíãà, ñëóæèë íà ïîäâîäíîé ëîäêå â ×åðíîìîðñêîì ôëîòå, îí áûë êîìàíäèðîì ëîäêè. Ïîñëå âûñàäêè ìîðñêîãî äåñàíòà íà òðåòèé äåíü ìîåãî áðàòà, Êðóãëîâà Âëàäèìèðà Âèêòîðîâè÷à, ðîæäåíèÿ 1926 ãîäà, íåìöû çàáðàëè.  òå äíè âñåõ ìóæ÷èí â âîçðàñòå îò 14 äî ãëóáîêèõ ñòàðèêîâ ñîáèðàëè, à çàòåì ðàññòðåëèâàëè.  êíèãå "Êðàñíàÿ ãîðêà" â ñïèñêå ïîä íîìåðîì 3 çàõîðîíåí íå "Ãíåíîé Âëàäèìèð Ìàêñèìîâè÷", êàê çíà÷èòñÿ â êíèãå, à ìîé áðàò Êðóãëîâ Âëàäèìèð Âèêòîðîâè÷. Äåäóøêà, öàðñòâî åìó íåáåñíîå, óìåð ñâîåé ñìåðòüþ. Áðàò ó÷èëñÿ â øêîëå ÐÇ, åìó áûëî 15 ëåò îò ðîäó, à ìíå 14 ëåò. Íåñêîëüêî ìåñÿöåâ ñïóñòÿ ïîñëå ðàññòðåëà áðàòà, 6 ñåíòÿáðÿ 1942 ãîäà, â ãîðîäå áûëà ïðîâåäåíà îáëàâà íà äåâóøåê è ìîëîäûõ æåíùèí äî 35 ëåò ñ öåëüþ îòáîðà ðàáî÷åé ñèëû â Ãåðìàíèþ. Âå÷åðîì íàñ ïîãðóçèëè â òîâàðíûå âàãîíû è ïîâåçëè.  âàãîíå íàõîäèëîñü îêîëî ïÿòèäåñÿòè ÷åëîâåê. Âìåñòå ñî ìíîé åõàëè íà êàòîðæíûé òðóä Âàëÿ Òêà÷åíêî (íûíå Ïåòðàêîâà), Íàäÿ Ïðèõîäüêî (íûíå Øàìðàí), Àíÿ Íèêóëèíà (íûíå Ïèðîæåíêî), âñåãî 45 ÷åëîâåê Ýøåëîí äî Ïîëüøè øåë 30 ñóòîê. Óñëîâèé â òîâàðíÿêàõ, êàê èçâåñòíî, íèêàêèõ. Ïðàâäà, â äâà äíÿ îäèí ðàç äàâàëè íà âåñü âàãîí 5 áóõàíîê õëåáà. Ïî ïðèáûòèè â Ïîëüøó, ñòàíöèþ íå ïîìíþ, íàñ ïîâåëè â áàíþ. Âøåé â áåëüå áûëî âèäèìî-íåâèäèìî. Ïîñëå ïîìûâêè íàñ ïåðåîäåëè âî âñå ïîëîñàòîå, ñíîâà ïîãðóçèëè â òîâàðíûå âàãîíû è îòïðàâèëè â Ãåðìàíèþ. Íå ïîìíþ, íà êàêèå ñóòêè íàø ýøåëîí ïðèáûë â ãîðîä Ãàìì, âåñü íàø âàãîí áûë çà÷èñëåí ðàáî÷èìè íà ôàáðèêó "Óíèîí", ìíå äîñòàëàñü äîëæíîñòü óáîðùèöû. Ïðèõîäèëîñü ðàáîòàòü ñ ðàííåãî óòðà è äî ïîçäíåãî âå÷åðà. Ïèòàëèñü ìû â ñòîëîâîé, êîíå÷íî, êîðìèëè òàê, ëèøü áû íîãè íîñèëè. Áëàãîäàðÿ ìîëîäîìó îðãàíèçìó ÿ âûæèëà, à ìíîãèå íå äîæèëè äî äíÿ îñâîáîæäåíèÿ.

Ïàìÿòü

25

8 ìàÿ ñîðîê ïÿòîãî ãîäà íàä ãîðîäîì ïîâèñëà àìåðèêàíñêàÿ àâèàöèÿ. Âñêîðå ñàìîëåòû ñòàëè ñáðàñûâàòü áîìáû, ïîäíÿëñÿ ñòðàøíûé ãðîõîò, íåñêîëüêî áîìá óïàëî íà òåððèòîðèþ íàøåé ôàáðèêè, ïîñëûøàëèñü êðèêè, ñòîíû. Ìíîãèå íàøè êðûì÷àíå ïîãèáëè ïîä ýòèìè áîìáàìè. Áîìáåæêà ïðîäîëæàëàñü îêîëî ÷àñà, ïîñëå â ãîðîä âîøëè àìåðèêàíñêèå ñîëäàòû è íàñ îáúÿâèëè ñâîáîäíûìè. Íà ñëåäóþùèé äåíü, à ìîæåò áûòü, ÷åðåç äâà äíÿ, ÿ ïîëó÷èëà äîêóìåíò íà æèòåëüñòâî â Êðûìñêóþ îáëàñòü. Êîíå÷íî, çäîðîâüå áûëî ïîäîðâàíî, ïðèøëîñü íà÷èíàòü æèçíü êàê áû çàíîâî... Çàïèñàë Ñòåïàí Áóáåíèí.

ÑÏÈÑÎÊ åâïàòîðèéöåâ, ðàññòðåëÿííûõ â 1941-1944 ãîäàõ íåìåöêî-ôàøèñòñêèìè çàõâàò÷èêàìè è ïîõîðîíåííûõ íà Êðàñíîé ãîðêå (Ñïèñîê ñîñòàâëåí ïî àðõèâíûì äàííûì Åâïàòîðèéñêîãî ÇÀÃÑà) ¹ ï/ï

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

Ôàìèëèÿ, èìÿ, îò÷åñòâî

Ñðóëüêåâè÷ Àííà Ñåìåíîâíà Ìåëüíèê Ëþáîâü Íèêèòè÷íà Øâåäåíêî Ïåòð Âàñèëüåâè÷ Øâåäåíêî Âàñèëèé Åâñòàôüåâè÷ Íåóìûâàéêî Ïåòð Ëàâðåíòüåâè÷ Èâàíè÷åâ Àëåêñåé Íàóìîâè÷ Ïîïêîâ Àíäðåé Ôîìè÷ Æèòî Èâàí Àðõèïîâè÷ ßêîâåíêî Àíäðåé Âàñèëüåâè÷ Ïèðîãîâ Àëåêñàíäð Ãðèãîðüåâè÷ Îãäàíåö Àëåêñàíäð Ãîðäååâè÷ Äæóãàí Êîíñòàíòèí Ãàâðèëîâè÷ Ìîòîðíûé Ãðèãîðèé Åôèìîâè÷ Òêà÷åíêî Ìèõàèë Èâàíîâè÷ Æóðîâ Äìèòðèé Òèìîôååâè÷ Êîøåëåâ Ôåäîð Ñåìåíîâè÷ Áóãàåíêî Èâàí Ïåòðîâè÷ Ñîñåäåíêî Àíàòîëèé Åëèçàðîâè÷ Âäîâåíêî Èâàí Ñåìåíîâè÷ Çîçóëåâñêèé Ñåðãåé Ôåäîòîâè÷ Áîòà Ñåìåí Ìîèñååâè÷ Áîòà Ñîëîìîí Ìîèñååâè÷

Ãîä Íàöèîíàëüðîæäåíèÿ íîñòü

18 5 6 1903 1925 1899 1899 1867 1886 1891 1889 1879 1924 1889 1885 1914 1902 1890 1905 1905 1889 1882 1894 1902

íå óêàçàíî -//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-

http://evpatoriya-history.info/


26 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ Ñàðèáàí ßêîâ Àðîíîâè÷ Êóìûø Àáðàì Èîñèôîâè÷ Õîäæàñ Ìîèñåé Èñààêîâè÷ Ñóëüñêèé Âàñèëèé Ãðèãîðüåâè÷ Î÷àí Èñààê Àáðàìîâè÷ Î÷àí ßêîâ Àáðàìîâè÷ Ñåíüêèí Ìèõàèë ßêîâëåâè÷ Äîìàíñêèé Èâàí Èâàíîâè÷ Ìàðêîâè÷ Èçðàèëü Çîñåâè÷ Ðîìàíîâ Ìèõàèë Âàñèëüåâè÷ Ïàâëåíêî Àëåêñàíäð Àëåêñååâè÷ Êóðåíêî ßêîâ Âàñèëüåâè÷ Êàëèíè÷åíêî Ëóêà Êîíñòàíòèíîâè÷ Ðåâóòèíñêèé Íèêîëàé Ñòåïàíîâè÷ Ãðóäèíñêèé Âàñèëèé Ñèëîâè÷ Áóáëèê Àíòîí Ôåäîðîâè÷ Ãðèãîðåíêî Èâàí ßêîâëåâè÷ Æîìãîíÿí Ãàëóñò Îâàíåñîâè÷ Ëåîíîâ Àêèì Èâàíîâè÷ Óêîëîâ Èâàí Ñåìåíîâè÷ Ãàïëèê Ãàâðèèë Ôåäîðîâè÷ Ñîëîâîé Ñåðãåé Âàñèëüåâè÷ Ãðàáêî Íèêîëàé Ãàâðèëîâè÷ Ãðàáêî Ãàâðèèë Íèêîëàåâè÷ Ïàñòðèãàíîâ Àíàòîëèé Åôèìîâè÷ Ïàñòðèãàíîâ Åôèì Äàâèäîâè÷ Ãîí÷àðîâ Ñòåïàí Èâàíîâè÷ ×åðíûø Èâàí Ìèõàéëîâè÷ Øàìàø ßêîâ ßêîâëåâè÷ Êîâåðêîâ Âàñèëèé Èîñèôîâè÷ Ìåëåøêî Íèêîëàé Êèðèëëîâè÷ Æåëîíîðåíêî Íèêîëàé Äìèòðèåâè÷ Ãåëèëîâè÷ Ñîëîìîí ßêîâëåâè÷ Åøòîêèí Èâàí Èâàíîâè÷ Áîãàëîçñêèé Ñåðãåé Íèêèòîâè÷ Þðòîâ Òèìîôåé Àôàíàñüåâè÷ Ïîíîìàðåíêî Ìèõàèë Âàñèëüåâè÷ Êðèêñèí Áîðèñ Íèêîëàåâè÷ ×åïåëåâ Ïåòð Ñåðãååâè÷ Ðàçóìíûé Àíäðåé Åãîðîâè÷ Õîõëîâ Èâàí Ôèëèïïîâè÷ Õîõëîâ Âëàäèìèð Èâàíîâè÷

1904 1891 1893 1901 1894 1883 1878 1905 1859 1893 1909 1882 1898 1912 1890 1910 1885 1894 1902 1914 1888 1923 1926 1888 1924 1894 1880 1902 1894 1886 1877 1924 1883 1904 1903 1888 1905 1924 1910 1890 1893 1917

-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-

Ïàìÿòü

27

65 66 67 68 69 70 71 72 73 74

Ìîíÿê Ðåéçåëü Íèñîâíà Çèíü÷åíêî Èëëàðèîí Ñåìåíîâè÷ Êðóïêî Ìîíòèé Èâàíîâè÷ Ìîíÿê ßêîâ Øèìèíîâè÷ Õàð÷óê Ãðèãîðèé Ñòàíèñëàâîâè÷ Ãàòàðîâ Ãðèãîðèé Ôåäîðîâè÷ Ðàôàèëîâ Èñàê ßêîâëåâè÷ Ðàôàèëîâà Çîÿ Èñàêîâíà Ðàôàèëîâà Ìèõàÿ Èìøàåâíà Ðàôàèëîâ Ñîëîìîí Èñàêîâè÷

1872 1900 1901 1864 1888 1888 1888 1914 1895 1936

75 76

Ðàôàèëîâ Àáðàì Èñàêîâè÷ Èñàêîâà Ñîíÿ Èõïèëîâíà

1928 1937

77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92. 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104

Ðàôàèëîâà Ìàðãî Èñàêîâíà Ãðèöåíêî Äìèòðèé Èâàíîâè÷ Ìèùåíêî Ôèëèïï Ïåòðîâè÷ Ïðîíèí Äìèòðèé Àëåêñååâè÷ Øàïîâàëîâ Àíòîí Ïåòðîâè÷ Øàïîâàëîâà Àííà Õðèñòîôîðîâíà Âàñèëüåâ Ïåòð Íèêîëàåâè÷ Ïîëóÿí÷èê Ïàâåë Òðîôèìîâè÷ Ïàâëåíêî Âàñèëèé Èâàíîâè÷ Êîâàëåíêî Ìèõàèë Âàñèëüåâè÷ Ãëûáèí Âàñèëèé Èâàíîâè÷ Ôîìáåðøòåéí Áàñÿ Ïåòóõîâà Ïîëèíà Èñàêîâíà Ëåâ Ðîçàëèÿ Èñàêîâíà Ïàñòóõîâ Ãðèãîðèé Àáðàìîâè÷ Êèñêà÷è Âåíèàìèí Ñåìåíîâè÷ Íåìèðîâñêèé Ãîðäåé Ëóêè÷ Êèðèí÷åâ Ãàâðèèë Êóçüìè÷ Ëàñòèêîâ Âàñèëèé Âàñèëüåâè÷ Êàíäðàøêèíà Ìàðèÿ Ñåðãååâíà Ðóäåíêî Íèêàíîð Òåðåíòüåâè÷ Êîïûòîâ Åãîð Ñòåïàíîâè÷ Ðûæèêîâ Èâàí Íèêèòîâè÷ Ñàâèí Íèêîëàé Ôåäîðîâè÷ Òàèðîâà Ëþäìèëà Àáðàìîâíà Ãðèøóòèí Èâàí Ãðèãîðüåâè÷ Êóçüìèí Ïåòð Ôåäîðîâè÷ Àðòåìåíêî Íèêîëàé Ñåìåíîâè÷

1932 1874 1888 1902 1888 1884 1885 1874 1903 1888 1898 1879 1890 1907 1889 1896 1876 1900 1906 1895 1888 1904 1890 1924 1921 1926 1892 1913

-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//5 ëåò îò ðîäó -//-//4 ãîäèêà -//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-// -//-//-//-//-//-// -//-//-//-//-//-// -//-//-//-//-

http://evpatoriya-history.info/


28

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

105 106 107 108 109 110

Áàáè÷ Òåðåíòèé Ôèëèïïîâè÷ Àïàëü÷åíêî Àëåêñàíäð Ñòåïàíîâè÷ Áóòåíêî Àëåêñàíäð Ãàâðèëîâè÷ Áóòåíêî Òàìàðà Àëåêñàíäðîâíà Êîíîâàëåíêî Âàñèëèé Íèêîëàåâè÷ Êàö Øåíäåëü Àáðàìîâíà

1896 1895 1890 1921 1924 1859

111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155

Ñìàëèåíêî Àëåêñàíäð Ìèõàéëîâè÷ 1910 Þðüåâ Ñàâåëèé Àíàñòàñîâè÷ 1904 Äàâêóø Àëîèçè Âèêåíòüåâè÷ 1916 Øèðèíüÿíö Àìáàðöóìÿí Áàãäàñàðîâè÷1893 Âîéòåíêî Ìàòâåé Èâàíîâè÷ 1894 Ñîêóð Êñåíèÿ Ïàâëîâíà 1914 Ñîêóð Ìàðèÿ Ìåôîäüåâíà 1920 Ñîêóð Ìåôîäèé Ìîèñååâè÷ 1865 Ñîêóð Òàòüÿíà Ìåôîäüåâíà 1867 Ñîêóð Àíàñòàñèÿ Ìåôîäüåâíà 1912 Ðàéöåñà Èçðàèëü Áîðèñîâè÷ 1872 Ðàéöåñà Ñàìîèë Èçðàèëåâè÷ 1906 Ãëåéáìàí Ðàõàèëü ßêîâëåâíà 1887 Ãëåéáìàí Ðåáåêà Áîðóõîâíà 1920 Ãëåéáìàí Áîðóõ Çåéìèíîâè÷ 1882 Ðàéöåñà Ñàððà Àáðàìîâíà 1871 Äîìàøåíêî Ñåìåí Ôåäîðîâè÷ 1901 Òóìàí Îãëó Ìàíà 1887 Ãîëåíêî Èîñèô Ïðîêîôüåâè÷ 1887 Ãîëåíêî Ãåîðãèé Èîñèôîâè÷ 1925 Ãîëóáåâ Âëàäèìèð Ëüâîâè÷ 1925 Êîïåéêî Åâãåíèé Åãîðîâè÷ 1897 Åâñþêîâ Ôåäîð Ïåòðîâè÷ 1912 Ñûòíèêîâ Èëüÿ Ìèõàéëîâè÷ 1912 Èçìåðëè Àííà Èîíîâíà 1903 Òîíå Ìàëêà Õàöêåëåâíà 1893 Òîíå Ýñôèðü Àáðàìîâíà 1920 Òðåâãîäà ßøâà Ìîèñååâè÷ 1883 Òðåâãîäà Ïîëèíà Èîñèôîâíà 1892 Òðåâãîäà Èîñèô 1911 Òðåâãîäà Àíèñèì 1927 Òàðàíîâ Àëåêñåé Ïàâëîâè÷ 1912 Ïèñüìåííàÿ Åëèçàâåòà Àíäðååâíà 1901 Êèÿí Àëåêñåé Äìèòðèåâè÷ Ìàêñþê Àííà Àáðàìîâíà 1906

-//-//-//-//-//-//83 ãîäà -//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-

Ïàìÿòü 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197

Ìàêñþê Íèêîëàé Àáðàìîâè÷ Øïàòîâ Àëåêñàíäð Ôåäîðîâè÷ Èøóòèí Èâàí Ñåðãååâè÷ Ñòàí÷óê Âàëåíòèíà Èâàíîâíà Ìèøèåâ Ìèõàèë Ìèøèåâè÷ Ìèøèåâà Ñàðà Àáðàìîâíà Ýêìåí÷è Èëüÿ Ãðèãîðüåâè÷ Ýêìåí÷è Ôåäîð Ãðèãîðüåâè÷ Áåáêî Ïåòð Åôèìîâè÷ Ïëàøèõèí Ìèõàèë Ìèòðîôàíîâè÷ Ñïàôîïóëî Êîíñòàíòèí Åëåôòåðîâè÷ Ñïàôîïóëî Åëåôòåðèé Êîíñòàíòèíîâè÷ Ñàëûïèí Àëåêñåé Äìèòðèåâè÷ Áóãàåâ Ñåðãåé Åôèìîâè÷ Âîðîáüåâà Ìàðèíà Èëëàðèîíîâíà Áåçåíîâè÷ Àíàòîëèé Ðîìàíîâè÷ Âîëîäíèêîâ Êèðèëë Áàøòàííèê ßêîâ Èãíàòüåâè÷ Ëûõîâ Ãðèãîðèé Àðòåìüåâè÷ Æóðàâëåâ Èâàí Èâàíîâè÷ Ïîëàâñêèé Àíòîí Âàñèëüåâè÷ Ñàðàô Ñàìóèë Àáðàìîâè÷ Òàáîðñêèé Ãðèãîðèé Èîñèôîâè÷ Áåäåðêèí Ìèõàèë Ðîìàíîâè÷ Ãåëèëîâè÷ Ãåëåëü Ñåìåíîâè÷ Õóäèê Ãðèãîðèé Êîíäðàòüåâè÷ Ñèìèîôîðèäè Ñòàðî Ïàâëîâè÷ Áîãäàíîâ Èâàí ßêîâëåâè÷ Ëóêîâñêèé Ðîìàí Çèíîâüåâè÷ Ìåëêåñ Ðàéìóíä Ôðàíöåâè÷ Ìàâðèäè Ïàâåë Àíàñòàñüåâè÷ Ñïèðèí Ïåòð Åôèìîâè÷ Ìàëþòà Íèêèòà Èâàíîâè÷ Ìèðîøíè÷åíêî Òðîôèì Àëåêñååâè÷ Ïåñêèøåâ Ôèëèïï Êèðèëëîâè÷ Êîâàë��íêî Ôåäîð Ãåðàñèìîâè÷ Ðåçíèê Ïåòð Ìèòðîôàíîâè÷ Ñàðàíäàðèäè Àðèñòèä Ãåîðãèåâè÷ Äâèçîâ Íèêîëàé Äìèòðèåâè÷ Ëåõíî Ñâèðà ßêîâëåâíà Ëåõíî Íàôòóëèé Õàèìîâè÷ Ëåõíî Áàñÿ Íàôòóëüåâíà

29 1912 1924 1875 1909 1867 1887 1907 1899 1887 1897 1892 1923 1913 1888 1887 1901 1891 1904 1888 1903 1914 1892 1884 1906 1910 1907 1914

1920 1907 1906 1886 1873 1905 1899 1891 1923

http://evpatoriya-history.info/


30

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228

Òêà÷åíêî Ïåòð Àðñåíòüåâè÷ Öåëüïèê Èîñèô Èñàêîâè÷ Ñòåïàíåíêî Êîíñòàíòèí Àíòîíîâè÷ Êàçàíöåâ Àíäðåé Ñòåïàíîâè÷ Åïèôàíîâ Ëóêüÿí Èãíàòüåâè÷ Êîñòþ÷åíêî Ïåòð Ñåìåíîâè÷ Ñîðîêèí Íèêîëàé Àíäðååâè÷ Ñêëÿð Âëàäèìèð Åëèñååâè÷ ×åðíûõ Àíòîíèíà Âàñèëüåâíà Áîæåíèê Åôèì Ìèòðîôàíîâè÷ Êóðáàòîâ Ôåäîð Ìèõàéëîâè÷ Êóáðàê Ôåîäîñèé Ôèëèìîíîâè÷ Âëàñåíêîâ Àíäðåé Ãàâðèëîâè÷ Ïîïîâ Âëàäèìèð ßêîâëåâè÷ Ãàïîò÷åíêî Õàðëàìïèé ßêîâëåâè÷ Áèëëîâà Ìèíà Èîñåëåâíà Øàìàø Äàâèä Õàèìîâè÷ Øàìàø Ñèìà Äàâèäîâíà Øàìàø Êëàðà Àíèñèìîâíà Øàìàø Àíèñèì Äàâûäîâè÷ Êëèíàåâ Åôèì Íèêîëàåâè÷ Àôàíàñèàäè Èâàí Êîíñòàíòèíîâè÷ Àôàíàñèàäè Êèðüÿí Êîíñòàíòèíîâè÷ Ìèäèêàðè Äìèòðèé Ìèõàéëîâè÷ Ìèäèêàðè ßêèì Ìèõàéëîâè÷ Ìèäèêàðè Èâàí Ìèõàéëîâè÷ Ðàäîñåëüñêèé Èçðàèëü Ñîëîìîíîâè÷ Ðàäîñåëüñêàÿ Ãîëäà Ìèõàéëîâíà Êðóïîðîäåíêî Ðàõèëèÿ Ñîëîìîíîâíà Òóìîø Îãëó Ìàëàçäè÷è Âàéêî Íèêèòà ßêîâëåâè÷

1908 1911 1877

-//-//-//-

1885 1888 1886 1909

-//-//-//-//-

1893 1900 1920 1890 1890 1891 1888 1898 1923 1902 1927 1908 1921 1918 1900 1902 1904 1871 1876 1915 1887 1868

229 230 231 232

Ïîëÿêîâà Õàíà Õàèìîâíà Ïîëÿêîâ Ñîëîìîí Èñàêîâè÷ Ãèíçáóðã Åëèçàâåòà Ñîëîìîíîâíà Òêàëåíêî Êîíäðàòèé Ïåòðîâè÷

1872 1871 1901 1863

233 234 235 236 237

Çóéêî Àíèñèÿ Àðñåíòüåâíà Çóéêî Ãàâðèë ßêîâëåâè÷ ×åðêàøåâ Åôèì Ïåòðîâè÷ Ãåíèñ Àðàì Ìîèñååâè÷ Ãåíèñ Ýñòåð Çåëüìîíîâíà

1894 1887 1875 1882 1885

-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//74 ãîäà -//-//-//-//79 ëåò -//-//-//-//-//-

Ïàìÿòü

31

238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252

Ãåíèñ Âóëüô Ìîèñååâè÷ Ëîòîø Àáðàì Ñåìåíîâè÷ Äÿòëîâ Ãåîðãèé Íèêèòîâè÷ Áåëîóñîâ Ëåîíòèé Ôåäîðîâè÷ Àðõèïîâ Àôàíàñèé Ìàðêîâè÷ Àðõèïîâà Àëåêñàíäðà Åìåëüÿíîâíà Íèêîëàåíêî Íàäåæäà Ïðîõîðîâíà Ãîäóëÿíîâ Èâàí Ïàâëîâè÷ Êàëèíè÷åíêî Âàñèëèé Êîíñòàíòèíîâè÷ Ïëàøèõèí Èâàí Ìèòðîôàíîâè÷ Êîíîíåíêî Ãðèãîðèé Ñåðãååâè÷ Ìàññ Âèêòîð Êîíñòàíòèíîâè÷ Âàñþò÷åíêî Ãðèãîðèé Àíäðååâè÷ Äûìåðîëèÿ Ñàðà Äûìåðñêèé Ãðèãîðèé Èîñèôîâè÷

1910 1904 1890 1874 1903 1917 1908 1907 1889 1902 1888 1903 1906 1897 1930

253 254

Äûìåðñêèé Àíàòîëèé Èîñèôîâè÷ Äûìåðñêàÿ Ýëèíà Èëüèíè÷íà

1925 1934

255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271

Äûìåðñêàÿ Ëèÿ Äàâûäîâíà Äûìåðñêèé Èîñèô Äàâûäîâè÷ Êîñàðåâ Àôàíàñèé Èâàíîâè÷ Ïëàêñèí Êóçüìà Áîðèñîâè÷ Íîñîâ Ëóêà Ìèõàéëîâè÷ Ãåëèëîâè÷ Áîðèñ Èñààêîâè÷ Áàñîâ Ìàòâåé Ïàðàìîíîâè÷ ×åëåáè Èëüÿ Ìàðêîâè÷ Áàðêàíîâ Åâãåíèé Ñòåïàíîâè÷ Àíäðååâ Ãåîðãèé Èâàíîâè÷ Êàðòåíáîèì Ìîèñåé Ìîðäêîâè÷ Ñèíüêî Ãðèãîðèé Ïåòðîâè÷ Ñóäàêîâ Åôèì Ñàâåëüåâè÷ Áîæêî Èâàí Ìèõàéëîâè÷ Áîæêî Ìèõàèë Ëóêüÿíîâè÷ Ãîäçåâ Íèêîëàé Ñåìåíîâè÷ Çèíãåð Ëþáîâü Ñàìîéëîâíà

1912 1893 1909 1903 1904 1882 1905 1908 1909 1900 1925 1880 1925 1897 1888 1865

272 273 274 275 276

Ëåçè Ëåâ Àáðàìîâè÷ Ëåçè Èòà Øìóéëåâíà ×àãîòïîíüÿíö Àêåé Âàðàòàíîâè÷ Ðîìàøåâ Ãðèãîðèé Ôåäîðîâè÷ Ãîëîäþê Ïåòð Ðîäèîíîâè÷

1895 1898 1888 1913 1901

-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//11 ëåò -//-//7 ëåò -//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//77 ëåò -//-//-//-//-//-

http://evpatoriya-history.info/


32

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309

×åëåáè Áîðèñ Èëüè÷ Øàìàø Íàóì Áîðèñîâè÷ Ðåäüêî Äìèòðèé Ñèëîâè÷ Êîìèðåõò Àðêàäèé Íèêîëàåâè÷ Êðèòèíèí Ñåðãåé ßêîâëåâè÷ Øóøêà Àëåêñàíäð Ðîìàíîâè÷ Øóøêà Àíàòîëèé ßêîâëåâè÷ Øóøêà ßêîâ Ãîðäååâè÷ Èâàíîâ Èëüÿ Äìèòðèåâè÷ Ãîðáàëü Èâàí Ñåâàñòüÿíîâè÷ Åôåò Èñàê Èôóäîâè÷ Ìèêåé Åâðîõà Þôóäîâè÷ Àðàáàäæè-Ìèêåé Ñàððà ßêîâëåâíà Øàïîâàëîâ Ìèõàèë Äåíèñîâè÷ Èîñèëåâñêàÿ Ëèòà Èñààêîâíà Èîñèëåâñêèé Ãðèãîðèé Ðàñêèíà Ëèäèÿ Ñàìîéëîâíà Ãàðêóøà Ãðèãîðèé Äàíèëîâè÷ Òðóíèí Âàñèëèé Íèêèòîâè÷ Ñòåïàíåíêî Íàäåæäà Íèêîëàåâíà Ñìåëÿíñêèé Èñàê ßêîâëåâè÷ Êîøåëåâ Ìèõàèë Èâàíîâè÷ Ëåéäåðìàí Ôðàíêî Âîëüêîâè÷ Ôèëà Èîñèô Èîñèôîâè÷ ×åðíûé Àëåêñàíäð Èâàíîâè÷ Ïëîòêèí Ñîëîìîí Äàâèäîâè÷ Òàòàðèíêîâ Èëüÿ Íèêîëàåâè÷ Ìàðòûíåíêî Àíòîíèíà Èâàíîâíà Ìèùåíêîâ Ãåîðãèé Àáðàìîâè÷ Äðàõëè Áîðèñ Ìîèñååâè÷ Äðàõëè Ñèìà Èîñèôîâíà Äðàõëè Áàçÿ Áîðèñîâíà Äðàõëè Ìóñÿ Áîðèñîâíà

1878 1895 1905 1898 1897 1910 1923 1891 19I4 1892 1903 1904 1897 1908 1880 1873 1912 1904 1898 1893 1899 1903 1900 1886 1897 1903 1908 1912 1903 1894 1900 1922 1927

310 311 312 313 314 315 316 317

Êîíîíåíêî Ñåðãåé Òàðàñîâè÷ Çàðóáîâ Ìèõàèë Àíäðååâè÷ Ñòàíèñëàâøèí Ñåìåí Ãðèãîðüåâè÷ Ôèïåëüøòåéí Þäêî Áîðèñîâè÷ Ôèïåëüøòåéí Ïîëèíà Ìèõàéëîâíà Ôèïåëüøòåéí Áîðèñ Þäêîâè÷ Ëûãîâ Èâàí ßêîâëåâè÷ Ìåäâåäåâà Íàäåæäà Àëåêñàíäðîâíà

1910 1901 1897 1885 1890 1928 1926 14 ëåò

-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//14 ëåò -//-//-//-//-//-//-//-

Ïàìÿòü

33

318

Ìåäâåäåâà Ëþáîâü Àëåêñàíäðîâíà

1928

319

Ìåäâåäåâà Âåðà Àëåêñàíäðîâíà

1930

320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330

Ìåäâåäåâ Àëåêñàíäð Èâàíîâè÷ Ìåäâåäåâà Åëåíà Èîñèôîâíà Êèçåëüøòåéí ßêîâ Ïåòðîâè÷ Øêîëåíêî Åëåíà Èãíàòüåâíà Êîòåëåíåö Ïåòð Äìèòðèåâè÷ Äûì÷åíêî Âëàäèìèð Èâàíîâè÷ Æóêîâà Íèíà Äìèòðèåâíà Áàêèø Àâäåé Èîíîâè÷ Áàêèø Ïîëèíà Ñàìîéëîâíà Áî÷àðîâ Âàðôîëîìåé Èâàíîâè÷ Ãîðîõîâñêèé Ìàðê Ìàòâååâè÷

1897 1894 1904 1909 1883 1918 1913 1888 1892 1914 1866

331

Ãîðîõîâñêàÿ Ýñôèðü Ñàìîèëîâíà

1868

332 333 334 335 336 337 338 339 340 341

Ëîãâèíîâ Ãðèãîðèé Ìàðòûíîâè÷ Êîâòóíåíêî Ãðèãîðèé Ãðèãîðüåâè÷ Ñàåíêî Ïðîêîôèé Íèêèôîðîâè÷ Êîìïàíè÷åíêî Íèêîëàé Ãðèãîðüåâè÷ Øíóîñ Êîíñòàíòèí Âàñèëüåâè÷ Êàöåê Ñàìóèë Èëüè÷ Îíèùåíêî Ïàâåë Èâàíîâè÷ Ìîëèáîãà Ãðèãîðèé Âàñèëüåâè÷ Êîãàí Ñèìà Íàôòóëèåâíà Êîãàí Âàëåðèé Ëåîíòüåâè÷

1904 1901 1884 1914 1919 1897 1886 1902 1915 1939

342 343 344

Çàïîðîæåö ßêîâ Äìèòðèåâè÷ Æóãàí Íèêîëàé Àíäðååâè÷ Ñîñíà Ðàèñà Ãðèãîðüåâíà

1912 1899 1938

345

Ñîñíà Íèíà Ãðèãîðüåâíà

1941

346

Ñîñíà Àëåêñàíäðà Ãðèãîðüåâíà

1934

347

Ñîñíà Àíàòîëèé Ãðèãîðüåâè÷

1936

348

Ñîñíà Òàòüÿíà Àëåêñàíäðîâíà

1913

349

Ñîñíà Óëüÿíà Ãðèãîðüåâíà

1902

-//13 ëåò -//11 ëåò -//-//-//-//-//-//-//-//-//-//-//77 ëåò -//75 ëåò -//-//-//-//-//-//-//-//-//-//2 ãîäèêà -//-//-//3 ãîäèêà -//9 ìåñ. -//7 ëåò -//5 ëåò -//28 ëåò -//-

http://evpatoriya-history.info/


34

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

350 351 352 353 354

Ñîñíà Ìàðèÿ Ìèõàéëîâíà Íåøåòíÿê Ïàíòåëåé Ìèõàéëîâè÷ Êóëåø Èâàí Ìàêñèìîâè÷ Ñåëèâåðñòîâà Åëèçàâåòà Þðüåâíà Ñåëèâåðñòîâ Âèòàëèé Ïàâëîâè÷

1884 1903 1891 1912 1940

355 356 357 358 359 360 361

Ñêàêîâ Èâàí Íèêîëàåâè÷ Ãåðàêîâ Ñåìåí Õàðëàìîâè÷ Êîêîç Àáðàì ßêîâëåâè÷ Ãîëîâêî Èëüÿ Ïåòðîâè÷ Ìåëåøêî Ãðèãîðèé Êèðèëëîâè÷ Ñàçîíîâè÷ Èâàí Àäàìîâè÷ Äÿòëîâ Ïåòð Ãåîðãèåâè÷

1917 1896 1913 1909 1882 1890 1926

-//-//-//-//-//1 ãîäèê -//-//-//-//-//-//-//15 ëåò

Ïàìÿòü

35 " èþëå – àâãóñòå 1943 ãîäà òûñÿ÷è ìóæ÷èí è æåíùèí â âîçðàñòå îò 14 äî 35 ëåò ýøåëîíàìè îòïðàâëÿëè â Ãåðìàíèþ"... (Èç àêòà Ãîñóäàðñòâåííîé êîìèññèè).

ÂÛÏÈÑÊÀ (èç ó÷åòà îñòàðáàéòåðîâ Åâïàòîðèéñêîãî ãîðîäñêîãîãî êîìèòåòà ìàëîëåòíèõ óçíèêîâ) "Èç Åâïàòîðèè áûëî âûâåçåíî îêîëî 5-òè òûñÿ÷ ÷åëîâåê. Èç íèõ, ïî äàííûì àðõèâà, 1120 âåðíóëèñü äîìîé. Íà íà÷àëî 2008 ãîäà â ãîðîäå ïðîæèâàþò 619 ìàëîëåòíèõ óçíèêîâ. Óõîäÿò èç æèçíè ëþäè â âîçðàñòå 40-60 ëåò. Áîëüøèíñòâî òåõ, êòî áûë íàñèëüíî óâåçåí â ðàáñòâî, ïî âîçâðàùåíèè íà Ðîäèíó èñïûòàëè íà ñåáå íåîäíîçíà÷íîå îòíîøåíèå êàê ñî ñòîðîíû ãîñóäàðñòâà, òàê ñî ñòîðîíû ðîäñòâåííèêîâ. Ìíîãèì èç íèõ äîâåëîñü îòáûâàòü ïðèíóäèòåëüíûé òðóä íà øàõòàõ, ñòðîèòåëüñòâå äîðîã, ëåñîïîâàëå". Ïðåäñåäàòåëü Åâïàòîðèéñêîãî ãîðîäñêîãî êîìèòåòà ìàëîëåòíèõ óçíèêîâ Êàäàöêàÿ Åâãåíèÿ Ìèõàéëîâíà. ÏÐÅÊËÎÍÈÌ ÊÎËÅÍÈ ÏÅÐÅÄ ÏÀÌßÒÜÞ ÏÀÂØÈÕ! ÒÅ, ÊÎÌÓ ÄÎÂÅËÎÑÜ ÄÎÆÈÒÜ ÄÎ ÍÀØÈÕ ÄÍÅÉ, ÐÀÑÑÊÀÇÛÂÀÞÒ Î ÆÈÇÍÈ Â ÐÀÁÑÒÂÅ Â ÑÂÎÈÕ ÏÈÑÜÌÀÕ, ÏÎÌÅÙÅÍÍÛÕ Â ÝÒÎÉ ÊÍÈÃÅ. (Ðàññêàçû-âîñïîìèíàíèÿ îñòàðáàéòåðîâ ñîáèðàëà è îáðàáàòûâàëà Åâãåíèÿ Ìèõàéëîâíà Êàäàöêàÿ).

http://evpatoriya-history.info/


36

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ïàìÿòü

37

ÂÎÑÏÎÌÈÍÀÍÈß ÐÎÆÄÅÍÍÎÉ Â ÍÅÂÎËÅ ÊÀÄÀÖÊÎÉ Å. Ì. ß, Êàäàöêàÿ Åâãåíèÿ Ìèõàéëîâíà, ðîäèëàñü â 1945 ãîäó â Ãåðìàíèè, â ãîðîäå Âàíå-Àéêåëü. Äðóçüÿ èç ãîðîäà Ìîåðñ ïîìîãëè ìíå ðàçûñêàòü ñåìüþ Ïåéòåðñ.  ýòîé ñåìüå ðàáîòàëè ìîè ìàìà è ïàïà âî âðåìÿ âîéíû. ß õî÷ó ðàññêàçàòü î òîì, êàê áûëè óãíàíû ìîè ðîäèòåëè â Ãåðìàíèþ íà ïðèíóäèòåëüíûå ðàáîòû. Ïàïà ðîäîì èç Õåðñîíñêîé îáëàñòè, Íîâîòðîèöêèé ðàéîí, ñåëî ßíîâêà.  ñåìüå, êðîìå ïàïû, áûëè åùå äâå ñåñòðû. Ñòàðøóþ çâàëè Äàøà, à ìëàäøóþ Ãàëÿ. È òåòþ Äàøó, è òåòþ Ãàëþ äîëæíû áûëè òîæå óâåçòè â Ãåðìàíèþ. ×òîáû äî÷åðåé ñïàñòè îò óãîíà, ìîÿ áàáóøêà íàêàíóíå ìîáèëèçàöèè ñâîèì äî÷åðÿì íà ðóêàõ äî ñàìûõ ëîêòåé íîæîì ñäåëàëà ïîðåçû, à çàòåì â îáðàçîâàâøèåñÿ ðàíêè ïîëîæèëà íåãàøåíóþ èçâåñòü. Çà íî÷ü ýòà èçâåñòü òàê ðàçúåëà ðàíêè, ÷òî ïðè îñìîòðå â êîìåíäàòóðå äåâóøåê ïîñ÷èòàëè áîëüíûìè ýêçåìîé, äåâóøåê ïîñ÷èòàëè íåïðèãîäíûìè ê ðàáîòå. Ðàíû ïîñòåïåííî çàæèëè, ìîè òåòè áûëè ñïàñåíû îò ðàáñêîãî òðóäà â Ãåðìàíèè, íî øðàìû îò ýòèõ ðàí îñòàëèñü íà âñþ æèçíü. Îäíà èç ñåñòåð æèâà äî ñèõ ïîð, æèâåò ìîÿ òåòÿ â Õåðñîíå, è ïðè âñòðå÷å ñ íåé îíà ìíå ðàññêàçûâàåò îá ýòèõ ñîáûòèÿõ. Ìîé îòåö â ñåìüå áûë ñàìûé ìåíüøèé. Åãî áàáóøêà ïîæàëåëà, íå ñòàëà äåëàòü ðàíêè, à ðåøèëà ïðîñòî ñïðÿòàòü â áîëüøîé ÿìå, ãäå ðàíüøå äåðæàëè æèâîòíûõ.  ýòîé ÿìå ïàïà ïðîñèäåë î÷åíü äîëãî, íî êòî-òî èç ñîñåäåé âûäàë ñòàðîñòå, ãäå ïðÿ÷åòñÿ Ìèõàèë (òàê çâàëè ìîåãî îòöà).  ñåëå îïÿòü áûëà ìîáèëèçàöèÿ, è ïàïó çàáðàëè â Ãåðìàíèþ. Ñíà÷àëà îòöà è åùå íåñêîëüêèõ îäíîñåëü÷àí ïîìåñòèëè â ëàãåðü, êîòîðûé íàõîäèëñÿ â ãîðîäå Âàíå-Àéêåëü. Ðàáîòàëè íà ëàêîêðàñî÷íîé ôàáðèêå, íà øàõòå. Íà ðàáîòó è ñ ðàáîòû – ïîä êîíâîåì, ñ ñîáàêàìè è ñîïðîâîæäàþùèìè àâòîìàò÷èêàìè. Æèëè â áàðàêàõ çà êîëþ÷åé ïðîâîëêîé, ñïàëè íà äåðåâÿííûõ íàðàõ â äâà-òðè ÿðóñà. Âñå ýòî áûëî ïåðåíåñòè î÷åíü òðóäíî, íî åùå òðóäíåå áûëî ñ ïèòàíèåì. Êîðìèëè äâà ðàçà íà äåíü, è ïèùåé íàçâàòü òî, ÷òî äàâàëè, íåëüçÿ. Ýòî áûëî êàêîå-òî âàðåâî èç áðþêâû è ãíèëîé êàïóñòû.  ñâîå âðåìÿ äîìà ýòèì êîðìèëè ñêîòèíó. Ïàïà ðàññêàçûâàë, ÷òî ïîíà÷àëó ðàáîòíèêè îòêàçûâàëèñü åñòü òàêóþ áóðäó, íî êóøàòü î÷åíü õîòåëîñü, è ïîñëå òàêèõ îáåäîâ ó ìíîãèõ áûëà ðâîòà, áîëü â æåëóäêàõ, êðóæèëàñü ãîëîâà. Íàñòóïàëî óòðî, è ñíîâà íàäî áûëî ðàáîòàòü, à åñëè êòî çàáîëåâàë, íå ìîã ïîäíÿòüñÿ ñ íàð, ê âå÷åðó êóäà-òî èñ÷åçàë. Áîëüøå ìû ýòèõ òîâàðèùåé íå âèäåëè. Âñå ïîíèìàëè, ÷òî òàêèõ ñëàáûõ, áîëüíûõ è íåìîùíûõ óâîçèëè èç ëàãåðÿ è ðàññòðåëèâàëè. Ïîýòîìó èç ïîñëåäíèõ ñèë ïðèõîäèëîñü èäòè íà ðàáîòó, ÷òîáû âûæèòü.

http://evpatoriya-history.info/


38

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ìíå ðàññêàçûâàë ïàïà, êàê îäèí èç íàäçèðàòåëåé ïî÷èñòèë êàðòîøêó, à êîæóðó âûáðîñèë ðÿäîì ñ îãðàäîé. Îòåö óâèäåë è ðåøèë çàáðàòü ýòó êîæóðó. Ïûòàÿñü áûòü íåçàìå÷åííûì, ñòàë ïîëçòè ê ýòîé êó÷êå êàðòîôåëüíûõ î÷èñòêîâ. Êîíå÷íî æå, ÷àñîâîé ñïåöèàëüíî ýòî ñäåëàë, ÷òîáû ïîòîì ïîçàáàâèòüñÿ. Îí äàë âîçìîæíîñòü ïàïå äîïîëçòè äî î÷èñòêîâ, à çàòåì ñòàë èç àâòîìàòà îáñòðåëèâàòü îòöà ñî âñåõ ñòîðîí. Òàê æåëàíèå ñúåñòü îòõîäû ÷óòü íå ñòîèëè æèçíè ìîåìó ïàïå. Heäàëåêî îò ýòîãî ëàãåðÿ ó ðàçíûõ áàóýðîâ ðàáîòàëè ïàïèíû îäíîñåëü÷àíå è äâîþðîäíûå áðàòüÿ è ñåñòðà Ïîëèíà, Ãðèãîðèé, Ìèõàèë. Äÿäÿ Ãðèøà è äÿäÿ Ìèøà ðàáîòàëè â ñåìüå Ïèòåðà Ïåéòåðñà. Îíè èíîãäà ïðèõîäèëè ê ëàãåðþ, ãäå áûë ìîé îòåö, ïðèíîñèëè õëåá, óêðàäêîé ñ áîëüøèì ðèñêîì äëÿ æèçíè ïåðåäàâàëè ýòî çà ïðîâîëîêó.  ýòîì ëàãåðå ðàáîòàë ñìîòðèòåëåì áàóýð Ïèòåð Ïåéòåðñ. Ýòîò õîçÿèí áûë èíâàëèäîì, ïîýòîìó åãî íå ìîáèëèçîâàëè íà ôðîíò. Îí ïî íàòóðå áûë äîáðûì ÷åëîâåêîì. Ïî ïðîñüáå äÿäè Ãðèøè è äÿäè Ìèõàèëà ãîñïîäèí Ïåéòåðñ ñóìåë çàáðàòü èç ëàãåðÿ ìîåãî ïàïó äëÿ ðàáîòû íà ñâîèõ ïîëÿõ è ôåðìå. Âñïîìèíàÿ âñå ýòè ñîáûòèÿ, ìîé îòåö âñåãäà ãîâîðèë, ÷òî åñëè áû íå äîáðîòà Ïèòåðà Ïåéòåðñà, îí áû íå âûæèë, ïîãèá èëè îò ãîëîäà è áîëåçíåé, èëè îò íåïîñèëüíûõ, íå÷åëîâå÷åñêèõ óñëîâèé æèçíè. Ðàáîòà ó áàóýðà áûëà òîæå íå èç ëåãêèõ. Íî îòíîøåíèå ê ðàáîòíèêàì áûëî ñîâñåì äðóãîå. Ñòàðàëèñü âûïîëíÿòü çàäàíèÿ õîðîøî è îòíîñèëèñü ê ðàáîòíèêàì íå êàê ðàáàì, à êàê ê ëþäÿì. Äàâàëè âîçìîæíîñòü îòäîõíóòü, êîðìèëè íîðìàëüíî, äàâàëè îäåæäó, ñïàëè â íîðìàëüíûõ óñëîâèÿõ. Õîòÿ, ïî ðàññêàçàì òåòè Ïîëèíû è ìàìû ñ ïàïîé, íå âñå îñòàðáàéòåðû æèëè òàê, êàê ìîè ðîäèòåëè. Òåïåðü ÿ ðàññêàæó èñòîðèþ ìîåé ìàìû. Ðîäèëàñü Äåíèùåíêî Ëþáîâü Ôåäîðîâíà 23 íîÿáðÿ 1923 ãîäà â ïîñåëêå ×åðíîìîðñêîå Êðûìñêîé îáëàñòè. Ñåìüÿ áûëà áîëüøàÿ: 5 ñåñòåð è 3 áðàòà. Ìîåé ìàìå áûëî 5 ëåò, êîãäà óìåðëà åå ìàìà. Âîñïèòûâàëè ìîþ ìàìó ñòàðøèå ñåñòðû. Ó íàñ åñòü òàêàÿ ïîãîâîðêà, åñëè óìèðàåò îòåö â ñåìüå, äåòè ñòàíîâÿòñÿ ïîëóñèðîòàìè. À êîãäà óìèðàåò ìàòü, äåòè ñòàíîâÿòñÿ ñèðîòàìè. Íåò ìàòåðèíñêîé ëàñêè, è åå íè÷åì è íèêåì íå çàìåíèøü. Êîãäà íà÷àëàñü âîéíà, ìàìå áûëî ñåìíàäöàòü ëåò. Ïðè ïåðâîé ìîáèëèçàöèè ìîëîäåæè íà ðàáîòó â Ãåðìàíèþ ìàìó â ïðèíóäèòåëüíîì ïîðÿäêå óâåçëè ìåñòíûå ñòàðîñòû â Åâïàòîðèþ, òàì âìåñòå ñ äðóãèìè äåâóøêàìè è ïàðíÿìè èõ ïîãðóçèëè â òîâàðíûå âàãîíû è îòïðàâèëè â Ãåðìàíèþ. Ìàìå ïîâåçëî â îäíîì: îíà ñðàçó ïîïàëà ðàáîòàòü â ñåìüþ Ïèòåðà è Ìàðèè Ïåéòåðñ. Ïðèõîäèëîñü âûïîëíÿòü ðàçíóþ ðàáîòó ïî äîìó. Ìíîãîìó íàäî áûëî ó÷èòüñÿ. Êàê ïîëüçîâàòüñÿ ñòèðàëüíîé ìàøèíîé, ðàçíûìè áûòîâûìè ïðèáîðàìè, ïðè âñåì ïðè ýòîì óñïåâàòü è âûïîëíÿòü çàäàíèÿ ôðàó Ìàðèè áûñòðî è õîðîøî. Î÷å-

Ïàìÿòü

39

âèäíî, ìàìà ñòàðàëàñü, è õîçÿéêà ëþáèëà åå çà ýòî. Âñþ ïîñëåäóþùóþ æèçíü ìàìà âñåãäà ñ óâàæåíèåì è áëàãîäàðíîñòüþ âñïîìèíàëà ñâîþ õîçÿéêó ôðàó Ìàðèþ. Òàê ñóäüáà ñâåëà ìîèõ ðîäèòåëåé â äàëåêîé ñòðàíå â òàêîå òðåâîæíîå è òÿæåëîå âðåìÿ. Ìèõàèë è Ëþáà ïîëþáèëè äðóã äðóãà. È íåñìîòðÿ íè íà ÷òî îíè ñòàëè ìóæåì è æåíîé, à ÷åðåç ãîä ðîäèëàñü ÿ. Ôðàó Ìàðèÿ îòíåñëàñü ê ìîåìó ðîæäåíèþ è ïîëîæåíèþ ìàìû ñ ìàòåðèíñêîé çàáîòîé è ìèëîñåðäèåì.  òå âðåìåíà çàïðåùàëîñü æåíùèíàìîñòàðáàéòåðàì ðîæàòü äåòåé, à åñëè ýòî ñëó÷àëîñü, ìàëþòîê çàáèðàëè, è íåèçâåñòíî êóäà äåâàëèñü ðîæäåííûå â íåâîëå äåòè. Ñ ìàìîé ñëó÷èëàñü áåäà. Åùå äî ðîäîâ ó íåå ñòàë íàðûâàòü ïàëåö. À Ôîòî 1945 ã. ñðàçó ïîñëå ðîäîâ ïðèøëîñü àìïóòèðîã. Âàíå-Àéêåëü (Ãåðìàíèÿ) âàòü ïàëåö íà ïðàâîé ðóêå, íà÷àëîñü çàÐîäèòåëè Ëþáîâü è Ìèðàæåíèå êðîâè. Ìåíÿ ôðàó Ìàðèÿ çàá- õàèë Êîíîâàëîâû, Æåíÿ íà êîðàëà èç ðîääîìà è êîðìèëà, êóïàëà, ïå- ëåíÿõ êðåñòíîé ìàòåðè Ïîëèëåíàëà, ïîêà íå âîçâðàòèëàñü ìàìà èç íû Ìîðîçîâîé áîëüíèöû. Êîãäà ñòàëî î÷åâèäíî, ÷òî Ëþáà áåðåìåííà, åå õîçÿéêà ïðÿòàëà îò ïîñòîðîííèõ. Êòî-òî èç ñîñåäåé âñå æå äîíåñ â êîìåíäàòóðó î ìîåì ðîæäåíèè, è çà ìíîé ïðèøåë íàðÿä, ÷òîáû çàáðàòü ìåíÿ. Ôðàó Ìàðèÿ íå ïóñòèëà â äîì, à ñêàçàëà, ÷òî ýòî åå ðåáåíîê. Òàêèì îáðàçîì ÿ îñòàëàñü ïðè ñâîèõ ðîäèòåëÿõ. Âñå, ÷òî ÿ îïèñûâàþ, ìíå èçâåñòíî íå òîëüêî ñî ñëîâ ìàìû è ïàïû. Âñå ýòî ïîäòâåðäèëè äî÷åðè Ïåéòåðñ – Ìèÿ è Ìàðãðåò, êîòîðûì â 1945 ãîäó áûëî 12 è 10 ëåò. Îíè ìíîãîå ïîìíÿò èç âñåãî âûøå ìíîþ ðàññêàçàííîãî. Îá ýòîì ÿ íàïèøó îòäåëüíî. Íà÷íó ñ òîãî, êàê ìîè ðîäèòåëè âîçâðàùàëèñü íà Ðîäèíó. Ïîñëå îñâîáîæäåíèÿ ìîåãî îòöà ñðàçó îòïðàâèëè íà Óðàë íà ëåñîðàçðàáîòêè. Ìàìà âìåñòå ñ îäíîñåëü÷àíàìè è ïàïèíûìè ðîäñòâåííèêàìè ïðîõîäèëè ôèëüòðàöèîííóþ ïðîâåðêó, ïî î÷åðåäè çàõîäèëè â êàáèíåò, à ìåíÿ ïåðåäàâàëè ñ ðóê íà ðóêè. Òàêèì îáðàçîì î ìîåì ñóùåñòâîâàíèè íèãäå íå áûëî çàôèêñèðîâàíî. Ïî ïðèáûòèè íà ìåñòî æèòåëüñòâà ìîåãî îòöà ìàìà ïîáîÿëàñü ïîêàçàòü íåìåöêèé äîêóìåíò î ìîåì ðîæäåíèè â Ãåðìàíèè. Âûäàòü íîâîå ñâèäåòåëüñòâî î ðîæäåíèè ìåñòíûå

http://evpatoriya-history.info/


40

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

áþðîêðàòû îòêàçàëèñü. Òàê ÿ äâà ãîäà æèëà áåç âñÿêèõ äîêóìåíòîâ.  òå âðåìåíà íèêòî íå çàäóìûâàëñÿ íàä âàæíîñòüþ ýòîé ñèòóàöèè. ×åðåç äâà ãîäà ìîÿ ìàìà ñóìåëà óãîâîðèòü ñâîþ ïîäðóãó, ðàáîòàþùóþ â èñïîëêîìå ïî âûäà÷å ñâèäåòåëüñòâ, âûäàòü ìíå äîêóìåíò î ðîæäåíèè.  ñâèäåòåëüñòâå áûëî íàïèñàíî, ÷òî ÿ ðîäèëàñü â ïîñåëêå ×åðíîìîðñêîå Êðûìñêîé îáëàñòè, è äàòà ðîæäåíèÿ áûëà ïðîñòàâëåíà òåì äíåì, êîãäà ìàìà ïîñåòèëà ýòîò èñïîëêîì. Ìíå ÷åðåç ìíîãî ëåò ïðèøëîñü äîêàçûâàòü ñóäîì, ÷òî ýòîò äîêóìåíò ôèêòèâíûé, òàê êàê ìîè ðîäèòåëè áûëè â Ãåðìàíèè â 1945 ãîäó, à ÿ ðîäèëàñü â Êðûìó. Íèêàêîé ñóä íå äîêàçàë áû ïðàâèëüíîå ìîå ìåñòî ðîæäåíèÿ, åñëè áû íå ïîìîãëè ìíå äðóçüÿ èç ãîðîäà Ìîåðñà. Ïîìíÿ âñå ðàññêàçû ìîèõ ìàìû è ïàïû, ÿ íàïèñàëà â ãîðîä Ìîåðñ ãîñïîäèíó Âèëëè Øòîðêó âñþ èñòîðèþ ìîèõ ðîäèòåëåé âðåìåí âîéíû è ïîïðîñèëà ðàçûñêàòü äîêóìåíòû î ìîåì ðîæäåíèè. Êðîìå òîãî, ÿ ïîïðîñèëà íàéòè ñåìüþ Ïèòåðà Ïåéòåðñà. Êðîìå âñåãî ýòîãî, â êîíâåðòå áûë îôèöèàëüíûé äîêóìåíò î ìîåì ðîæäåíèè è ÷òî ÿ áûëà êðåùåíà â ãðåêî-êàòîëè÷åñêîé öåðêâè. Òàê ÿ óçíàëà, ÷òî ÿ ãðåêî-êàòîëè÷êà, õîòÿ âñåãäà ñ÷èòàëà ñåáÿ ïðàâîñëàâíîé.

ÂÎÉÍÀ – ÝÒÎ ÑÌÅÐÒÜ... - Càìî ñëîâî "âîéíà" íàì, äåòÿì, íå ñîâñåì áûëî ïîíÿòíî, ïîêà ìû íå èñïûòàëè åå óæàñû íà ñåáå, - âñïîìèíàåò Ëþäìèëà Ðàäèíà. - Ìåíÿ, âîñüìèëåòíþþ äåâî÷êó, íåìåöêèå ïàòðóëè âî âðåìÿ îáëàâû â ãîðîäå Äîíåöêå çàõâàòèëè, ïðèâåçëè íà æåëåçíîäîðîæíûé âîêçàë, ïîñàäèëè â âàãîí, êîòîðûé óæå áûë çàïîëíåí íåçíàêîìûìè ìíå ëþäüìè. Âñêîðå ïîåçä òðîíóëñÿ, ÿ ïëàêàëà, êàêàÿ-òî æåíùèíà ñòàëà ìåíÿ óñïîêàèâàòü, ìîë, "íàñ ñêîðî âûïóñòÿò, ïîêàòàþò íà ïîåçäå è ïðèâåçóò äîìîé". Îäíàêî øëè äíè è íî÷è, à íàø ïîåçä âñå øåë è øåë. Âî âðåìÿ îäíîé èç îñòàíîâîê óæå íà òåððèòîðèè Ãåðìàíèè â âîçäóõå ïîÿâèëîñü ìíîãî ñàìîëåòîâ, êîòîðûå ñòàëè ñáðàñûâàòü áîìáû íà ñòàíöèþ. Îõðàíà ïîåçäà ðàçáåæàëàñü ïî óêðûòèÿì, ÿ òîæå âûñêî÷èëà è ïîáåæàëà êóäà ãëàçà ãëÿäÿò, íî ïîäàëüøå îò ðàçðûâà áîìá. Çàìåòèëà íåáîëüøóþ ãðóïïó äåðåâüåâ, ñïðÿòàëàñü òàì è ïðîñèäåëà äî âå÷åðà. ß áîÿëàñü âûñóíóòüñÿ, äóìàëà, ÷òî åñëè ÿ ïîêàæóñü, ñíîâà íà÷íåòñÿ áîìáåæêà. Ê ñ÷àñòüþ, ìèìî ïðîõîäèëà íåìêà, îíà çàìåòèëà ìîå èñïóãàííîå ëèöî, âèäèìî, ïîíÿëà, ÷òî ÿ ðóññêàÿ, ïðèãëàñèëà èäòè ñ íåé äîìîé. ß ñîãëàñèëàñü. Ó ýòîé æåíùèíû ÿ îñòàëàñü íà 5 ëåò. Îñíîâíîå ìîå çàíÿòèå áûëî íÿíü÷èòüñÿ ñ ðåáåíêîì, ïðèáèðàòü â äîìå, èíîãäà áðàëè íà ïîëå. Ñëîâîì, ÿ áûëà áåñïëàòíîé äîìðàáîòíèöåé, õîçÿéêå ýòî íðàâèëîñü. Âñêîðå îíà äîáèëàñü èçìåíèòü ìîå èìÿ. ß ñòàëà èìåíîâàòüñÿ Ëèçà Áóðëàðä. Õîçÿéêà î÷åíü ÷àñòî ñòàëà íàçûâàòü ìåíÿ ïî èìåíè è ôàìèëèè, ÷òî ÿ

Ïàìÿòü

41

ñòàëà çàáûâàòü ñâîå íàñòîÿùåå èìÿ, ñòàëà çàáûâàòü ñâîé ðîäíîé äîì, ÿçûê. Óæå â îêêóïàöèîííûå ãîäû ñîñåäêà äîëîæèëà îáî ìíå âîåííîìó êîìåíäàíòó. Ïðèøëè äâîå ñîâåòñêèõ âîåííûõ îò ñîâåòñêîãî êîìåíäàíòà, çàáðàëè ìåíÿ, õîçÿéêà è íå ñîïðîòèâëÿëàñü. Ïîìåñòèëè â ëàãåðü ïîä íîìåðîì 228. Âñêîðå ìåíÿ ïåðåâåëè â äåòñêèé äîì ãîðîäà Êàëèíèíãðàäà. Îêàçàâøèñü ñðåäè òàêèõ æå äåòåé, êàê ÿ, â ïàìÿòè ñòàëè âñïîìèíàòüñÿ äîì, ãäå ÿ æèëà, ðîäèòåëè, èõ èìåíà. Âîñïèòàòåëè ñäåëàëè çàïðîñ. Âñêîðå ïðèøåë îòâåò. Íàøëàñü ðîäíàÿ ñåñòðà ìîåãî îòöà, ìàòåðè â æèâûõ óæå íå áûëî. Òàê ÿ ñíîâà îêàçàëàñü íà Ðîäèíå...

"ÅÑÒÜ ÕÎÒÅËÎÑÜ ÄÀÆÅ ÂÎ ÑÍÅ..." (Èç âîñïîìèíàíèé Åêàòåðèíû Ãðèãîðüåâíû Ãèðè÷). - Ìîé îòåö áûë ðàññòðåëÿí íåìöàìè â ÿíâàðå 1942 ãîäà. Ìåíÿ,17ëåòíþþ, 12 ìàÿ òîãî æå ãîäà âî âðåìÿ îáëàâû çàõâàòèëè íåìåöêèå ïàòðóëè â ãîðîäå Ìàðèèíêà Äîíåöêîé îáëàñòè, ïîãðóçèëè â òþðåìíûé âàãîí è óâåçëè â Ãåðìàíèþ.  ðóêàõ îêàçàëñÿ ìàëåíüêèé óçåëîê ñ ïðîäóêòàìè íà òðè äíÿ. Íèêòî íå çíàë, ÷òî íàñ ðàçëó÷èëè ñ ðîäíûìè è Ðîäèíîé íà òÿæåëûå òðè ãîäà. È ñ ïåðâûõ ÷àñîâ çàäåðæàíèÿ äàëè ïîíÿòü, ÷òî ìû ñîâåðøåííî áåñïðàâíûå, êàê ðàáû. Îòíîñèëèñü ê íàì õóæå, ÷åì ê ñêîòèíå. Ïîñåëèëè â äåðåâÿííûõ áàðàêàõ, êèøàùèõ êëîïàìè è òàðàêàíàìè, ñïàëè íà äåðåâÿííûõ äâóõúÿðóñíûõ íàðàõ, íà ñîëîìåííûõ ìàòðàöàõ è òàêèõ æå ïîäóøêàõ, õîäè��è â äåðåâÿííûõ áàøìàêàõ, êîòîðûå íàòèðàëè íîãè äî êðîâè. Âñå òðè ãîäà ðàáîòàëè ïî 12 ÷àñîâ â ñóòêè. Íèêàêèõ ïåðåðûâîâ è âûõîäíûõ äíåé íå áûëî. Ê âå÷åðó âàëèëèñü ñ íîã, íî áîëüøå âñåãî ìó÷èë ãîëîä. Åñòü õîòåëîñü äàæå âî âðåìÿ ñíà. Êîðìèëè õóæå íåêóäà - âàðåíàÿ áðþêâà, êàïóñòà è ïàéêà õëåáà íàïîëîâèíó ñ îïèëêàìè. Íó ðàçâå ýòî íå êàòîðãà? Îäíà ìûñëü î Ïîáåäå Ñîâåòñêîé Àðìèè ïîääåðæèâàëà íàø äóõ. È âñå æå â íàøåì áàðàêå ìíîãèå óìåðëè, íå äîæäàâøèñü îñâîáîæäåíèÿ. Óæ î÷åíü íåâûíîñèìû áûëè ãîëîä, èçíóðèòåëüíûé òðóä, áîëåçíè è ïëåòêè íàäçèðàòåëåé... 5 ìàÿ êàê âñåãäà ïðîñíóëèñü ðàíî, íî ñèãíàëà "ïîäúåì" íå óñëûøàëè.  ëàãåðå ñòîÿëà ìåðòâàÿ òèøèíà. Ìû òåðÿëèñü â äîãàäêàõ, à êîãäà âûøëè âî äâîð, óâèäåëè - âîðîòà ðàñêðûòû, è íåò íè íàäçèðàòåëåé, íè îõðàíû. Îêàçàëîñü, íî÷üþ îíè ñáåæàëè, à ìû íå çíàëè, ðàäîâàòüñÿ íàì èëè ãîðåâàòü... È òîëüêî ïåðâûé ïîÿâèâøèéñÿ îôèöåð Ñîâåòñêîé Àðìèè îáúÿâèë íàñ ñâîáîäíûìè. Ìû çàáûëè î ãîëîäå, ðàäîâàëèñü, ïëàêàëè ñ÷àñòëèâûìè ñëåçàìè, îáíèìàëèñü, áûëè è îáìîðîêè. Âñå æå âïåðåäè áûëà äîðîãà äîìîé, íà Ðîäèíó!...

http://evpatoriya-history.info/


42 ÆÈÇÍÜ ÁÅÇ

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ ÈÌÅÍÈ, ÆÈÇÍÜ ÏÎÄ

ÍÎÌÅÐÎÌ

(Âñïîìèíàåò Ëèäèÿ Àíäðèÿíîâíà Ïîëåâàÿ). "Êàê è òûñÿ÷è äðóãèõ þíîøåé è äåâóøåê, ÿ ñåìíàäöàòèëåòíåé ïîïàëà ïîä îáëàâó è î÷óòèëàñü â Ãåðìàíèè êàê îñòàðáàéòåð. Âíà÷àëå ðàáîòàëà íà øàõòå â ã.Ýññåí, íî âíåçàïíî áûëà àðåñòîâàíà, ïîïàëà â òþðüìó, à çàòåì â æåíñêèé êîíöëàãåðü Ðàâåíñáðþê. Îêàçûâàåòñÿ, çà ñòðîïòèâîñòü, íåïîñëóøàíèå, ïåðåïèñêó ñ âîåííîïëåííûì è ïðîñòî çà òî, ÷òî âå÷åðàìè ïåëà ëþáèìûå ïàòðèîòè÷åñêèå ïåñíè. Ïðåáûâàíèå â êîíöëàãåðå íà÷àëàñü ñ òîãî, ÷òî îáñòðèãëè íàãîëî, ïðîøëà óíèçèòåëüíóþ ñàíîáðàáîòêó. Îäåëè â ïîëîñàòóþ îäåæäó,îáóëè â äåðåâÿííûå êàíäàëû è âìåñòî èìåíè âûáèëè íà ðóêå ¹ 26744, ïðèøèëè êðàñíûé çíàê, îçíà÷àâøèé "ïîëèòçàêëþ÷åííûé".  áàðàêå ãðÿçü, âîíü, òåñíîòà (îêîëî 200 ÷åë.). Ëþäè èç ðàçíûõ ñòðàí. Òóò áûëè ïîëÿêè,÷åõè, öûãàíå, óêðàèíöû, ðóññêèå è îòäåëüíûé áàðàê äëÿ íåìöåâ. Àóçåðêè - ýòî íàäçèðàòåëüíèöû èç ÷èñëà ïðåäàòåëüíèö – æåñòîêèå, áåñïîùàäíûå, îäíèì ñëîâîì, äüÿâîëû â æåíñêîì îáëè÷üå. Êàê îíè íàñ áèëè! Óìåëî, ñ îçâåðåâøèì ëèöîì, ñ ïðåâåëèêèì óäîâîëüñòâèåì ðåøàëè, êîìó æèòü, à êîãî – â ÷åðíûé âîðîí è â êðåìàòîðèé. Õîòÿ ìû çíàëè, ÷òî âñå ïðèãîâîðåíû ê ñìåðòè è ìîæåò ýòî ñëó÷èòüñÿ â ëþáîé ìîìåíò. Ê ñìåðòè ïðèâûêíóòü íåëüçÿ, íî â íàøåì ïîëîæåíèè ìû ê ãèáåëè íàøèõ ïîäðóã îòíîñèëèñü ïî-ðàçíîìó. Îäíèõ îïëàêèâàëè, äðóãèå óõîäèëè èç æèçíè íåçàìå÷åííûìè. Èçäåâàòåëüñòâ, ãîëîäà, ïîáîåâ, áîëåçíåé, òóáåðêóëåçà ìíîãèå íå âûäåðæèâàëè, áðîñàëèñü íà êîëþ÷óþ ïðîâîëîêó îãðàæäåíèÿ, ïî êîòîðîé ïðîïóùåí òîê. Èíîãäà â ÿùèêè íàì ïîäêëàäûâàëè ãàçåòû (íåèçâåñòíî êòî), è ìû óêðàäêîé ÷èòàëè è ïåðåäàâàëè äðóã äðóãó î ïîáåäàõ íàøåé àðìèè. Ïîñëå òàêèõ ñþðïðèçîâ ñ ãàçåòàìè ïîÿâëÿëîñü æåëàíèå æèòü. Ìó÷èòåëüíûå áûëè íî÷íûå ïðîâåðêè. Ïîñëå òÿæåëîãî 12-÷àñîâîãî ðàáî÷åãî äíÿ ïî êîìàíäå ñðåäè íî÷è âûãîíÿëè âî äâîð è äåðæàëè ÷àñàìè íà õîëîäå, èíîãäà íà êîëåíÿõ. À â 5 óòðà îïÿòü ïîñòðîåíèå è ñ ñîáàêàìè, ïîä äóëàìè àâòîìàòîâ, ñíîâà íà ðàáîòó. Àâòîìàòû íóæíû áûëè äëÿ òîãî, ÷òîáû ïðèñòðåëèòü òåõ, êòî óæå íå ìîã èäòè. Ôàøèñòû áîÿëèñü îñòàâèòü íàñ â æèâûõ, êàê ñâèäåòåëåé èõ çâåðñêîãî îòíîøåíèÿ ê ëþäÿì. Ïðèáëèæàëñÿ ôðîíò, è áûë ïðèêàç óíè÷òîæèòü íàñ ëþáûì ñïîñîáîì. Êðåìàòîðèé äûìèëñÿ êðóãëûå ñóòêè è íå óñïåâàë ñæèãàòü òåëà. Òîãäà âñåõ ïîãíàëè ê ðåêå, òàì ñòîÿëè áàðæè. Ýòè èçâåðãè ðåøèëè íàñ ïîãðóçèòü íà áàðæè è ïîäîðâàòü íà âîäå. Íå óñïåëè. Êîãäà óñëûøàëè ñîâñåì áëèçêî ñòðåëüáó èç àâòîìàòîâ, âñå íàäçèðàòåëè â ïàíèêå ðàçáåæàëèñü. Ïðè ýòîì ñáðàñûâàëè ñ ñåáÿ ìóíäèðû, à ñ íàñ ñðûâàëè ðâàíóþ îäåæäó è, ïåðåîäåâøèñü, óáåãàëè. Ýòî áûëî 1 ìàÿ 1945 ãîäà. Ýòî òîëüêî ìàëàÿ ÷àñòü ìîèõ ãîðüêèõ âîñïîìèíàíèé..."

Ïàìÿòü "ß

ÂÛÆÈËÀ

43 ÁËÀÃÎÄÀÐß ÄÎÁÐÛÌ

ÍÅÌÖÀÌ"

(Ðàññêàçûâàåò áûâøèé îñòàðáàéòåð Àãàôüÿ Ïåòðîâíà Áðàãèíà). "1941 ãîä. 22 èþíÿ ðîâíî â 4 ÷àñà Êèåâ áîìáèëè, íàì îáúÿâèëè, ÷òî íà÷àëàñü âîéíà.  ñêîðîì âðåìåíè ïîÿâèëèñü íåìöû â Êðûìó è â íàøåé äåðåâíå. Áûëè ó íàñ è ãåñòàïî, è íåìöû, âñ¸ ìû ïåðåæèëè.  ñåíòÿáðå 1942 ãîäà íàñ, ìîëîäûõ äåâóøåê, â ïðèíóäèòåëüíîì ïîðÿäêå çàãíàëè â ñêîòíûé çàãîí, äåðæàëè ïîä ñòðàæåé.  íàø äîì çàøëè âìåñòå íåìåö è ðóññêèé ïîëèöàé, ïðèêàçàëè ìàìå ñîáðàòü ìîè âåùè, çàïàñ ïðîäîâîëüñòâèÿ è ïðèâåñòè ìåíÿ ê êîëõîçíîìó ñêîòíîìó äâîðó. Çàãíàëè âñåõ ïðèøåäøèõ äåâóøåê â ñêîòíèê, íå äàëè äàæå ïîïðîùàòüñÿ ñ ðîäíûìè è äðóçüÿìè. Î äàëüíåéøèõ äåéñòâèÿõ íàì íå ñîîáùèëè. Äàëåå ïîãðóçèëè â ïîâîçêè, â ñîïðîâîæäåíèè ïîëèöàÿ äîâåçëè äî Áåëÿóñà (âáëèçè Åâïàòîðèè) è ïåðåãðóçèëè íà ìàøèíû. Íà ìàøèíàõ íàñ äîñòàâèëè â Åâïàòîðèþ íà áèðæó òðóäà. Îòòóäà — â òîâàðíûå âàãîíû è áåç ïåðåñàäêè äî ãîðîäà Êðàêîâà (Ïîëüøà). Òàì ïðîèçâåëè äåçèíôåêöèþ, îáëèëè ãàäêîé âîíüþ âñå âîëîñèñòûå ìåñòà íà òåëå, âûñòðèãëè âîëîñû êëî÷üÿìè. Îñòàâøèåñÿ ïðîäóêòû, âçÿòûå èç äîìó, çàñòàâèëè âûñûïàòü íà çåìëþ. Íàñ ñíîâà ïîãðóçèëè â òîâàðíûå âàãîíû è ïîâåçëè â Ãåðìàíèþ, ãîðîä Çîýñò. Òàì áûë ðàñïðåäåëèòåëüíûé ïóíêò. Ïîñåëèëè íàñ â çàãîíû, àìáàðû ñ òðåõýòàæíûìè íàðàìè. Ìû ïåðåíî÷åâàëè, óòðîì âûâåëè íàñ íà ïëîùàäü. Íà òðèáóíó âçîøåë íåìåö è ñêàçàë íà ëîìàíîì ðóññêîì, ÷òî, ìîë, âû ïðèåõàëè ñþäà äîáðîâîëüíî, ïîýòîìó áóäüòå ä îá ðû ï îä ÷èíÿòüñÿ, çà íåâûïîëíåíèå íàøèõ óêàçàíèé - ðàññòðåë. Ïîñòðîèëè íàñ â êîëîííû ïî òðè ÷åëîâåêà è âïåðâûå çà âñ¸ â ðå ìÿ ñò àë è êî ðìèòü. Ïðèâå çë è â áà êà õ êàêîå-òî âàðåâî èç øïèíàòà, õëåáà íå äàëè. Íåñìîòðÿ íà òî, ÷òî Íà ôîòî Áðàãèíà À.Ï (ñèäèò ñëåâà) â ñå ì û á ûë è 2 àâãóñòà 1943 ãîäà, ã. Êóïôåäðå, öåõ Ãåíäðèõ î÷åíü ãîëîäíûå,

http://evpatoriya-history.info/


44

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

åñòü òàêóþ "ïèùó" íå ñìîãëè. Âûëèëè âñ¸ ïîä íîãè, íåìöû ðóãàëèñü, ãîâîðèëè, ÷òî âû, ìîë, íå ãîëîäíûå. Íàêîíåö ïðèåõàëè õîçÿåâà øàõò, çàâîäîâ, ôàáðèê, ãîñïèòàëåé è áàóýðû. Âíà÷àëå áàóýðû âûáðàëè ñåáå ðàáîòíèêîâ, êàêèå ïîíðàâèëèñü. Íðàâèëèñü èì äåâóøêè ñî ñâåòëûìè âîëîñàìè. Òåìíîâîëîñûì, êàê ÿ, äîñòàëàñü õóäøàÿ äîëÿ - ðàáîòà íà óãîëüíîé øàõòå. Ìåíÿ, â ÷èñëå äðóãèõ äåâóøåê, ÷èñëîì 30 ÷åëîâåê, ïðèâåçëè íà øàõòó â ãîðîä Ýññåí Êóïôåäðå. Ïîñåëèëè âíà÷àëå ðÿäîì ñ øàõòîé, ïîòîì ïåðåâåëè â ñïåöèàëüíî äëÿ íàñ ïîñòðîåííûå áàðàêè. Íà ðàáîòó áóäèëè â 4 ÷àñà óòðà, âåëè íà øàõòó êîëîííàìè ïî 3, â ñîïðîâîæäåíèè ïîëèöàåâ, êàê âîåííîïëåííûõ. Âíà÷àëå ÿ ðàáîòàëà òàì, ãäå îòáèðàëè ïîðîäó îò óãëÿ, ïîòîì â öåõó, ãäå ìûëè óãîëü, à ïîñëå ïîøëà íà ïîâûøåíèå - ïîäìåòàëà óãîëüíóþ ïûëü, çàòåì - ïåðåêëþ÷àëà ïîëîòíà, êîãäà îòïóñêàëè óãîëü áàóýðàì. Âñåãäà â ïûëè, Ìàñòåð ïûëü âúåäàëàñü â êîæó, çàáèâàëà äûõàòåëüíûå ïóòè.öåõà Ãåðìàí Ãðþññ Êîðìèëè îäèí ðàç â ñóòêè, â îáåä ïðèâîçèëè æèäêóþ áàëàíäó. Äâà ðàçà â íåäåëþ, â ïîíåäåëüíèê è ÷åòâåðã, âûäàâàëè ñóõîé ïàåê: áóëêó õëåáà, íåìíîãî ìàðãàðèíà è ãðàììîâ 200 ñàõàðà. Õëåá âûïåêàëñÿ íåèçâåñòíî èç ÷åãî (áóðÿê, îïèëêè, ÷òî-òî åùå), îí êîëûõàëñÿ êàê õîëîäåö. Ìû, ïîñòîÿííî ãîëîäíûå, ñúåäàëè ýòîò ïàåê çà äåíü, à ïîñëå 2-3 äíÿ ñèäåëè áåç õëåáà. Âñå ìû áûëè íåâåðîÿòíî õóäûå, êàê äèñòðîôèêè. Ýòî ÿ óêàçûâàþ äëÿ òîãî, ÷òîáû õîòÿ áû ìåäèêè ìîãëè ïðåäñòàâèòü ñåáå, êàê òÿæåëî íàì áûëî. ×òî ÿ íå óìåðëà ñ ãîëîäó çà òðè ãîäà îò òàêîãî ïèòàíèÿ, òàê ýòî áëàãîäàðÿ äîáðûì ëþäÿì, íåìöàì, ðàáîòàþùèì íà øàõòå. Îíè òàéêîì ïðèíîñèëè íåáîëüøîé áóòåðáðîä, èçðåäêà, ïî âîñêðåñåíüÿì, â âûõîäíîé äåíü, ïðèãëàøàëè äîìîé, òàì ïîäêàðìëèâàëè. Ðîâíî â ÷åòûðå ÷àñà óòðà ÿâëÿëñÿ ïîëèöàé ñ ãóìîé (ðåçèíîâîé äóáèíêîé) è êðè÷àë: àâøòåéí çàó áàíäà ðóñèø øâàéí, ëåñ øíåëü àðáàéòåí, ñòàíîâèñü òðè ïî òðè â øåðåíãó. Íå ñòó÷èòå, ìîë, èäèòå òèõî, à òî äîé÷å êàìàðàò øëÿôåí, ò.å. ñïÿò. Æèëè â êåñåëõàóñå òåîäîð, åõàëè äî øàõòû ñïåöèàëüíûì òðàìâàåì, êîòîðûé âîçèë òîëüêî íàñ, â áàíå ïåðåîäåâàëèñü â ìóæñêóþ ñïåöîâêó, íà íîãè - äåðåâÿííûå ãîëüöû (áîòèíêè) è øëè íà ðàáîòó.

Ïàìÿòü

45

Ïåðåä îñâîáîæäåíèåì íàñ íå ïîâåëè íà øàõòó, à ïîãíàëè ïåøêîì âäîëü ëåñà. Íàëåòåëè âäðóã àìåðèêàíöû, ñòàëè îáñòðåëèâàòü ñ âîçäóõà èç ïóëåìåòà, ìû êèíóëèñü â ëåñ è òàì ïðîæèëè íåäåëþ. Íåñêîëüêî ÷åëîâåê ñî ìíîé âìåñòå æèëè ó áàóýðà â ñàðàå, ñïàëè íà ñîëîìå, îí íàñ ïîäêàðìëèâàë. ×åðåç íåäåëþ íàñ ðàçûñêàëè àìåðèêàíöû ñ ðóññêèìè, õîäèëè ñ ðóïîðàìè è ïðèçûâàëè âûéòè èç ëåñó è ñîáðàòüñÿ âñåì âìåñòå. Ìû ñîáðàëèñü, íàñ ïðèâåëè ñíîâà òóäà, ãäå ìû æèëè, íî ïîñåëèëè â íåìåöêèõ êàçàðìàõ ìåñÿöà íà äâà, êîðìèëè õîðîøî. Çàòåì íàñ íà÷àëè îòïðàâëÿòü ïî äîìàì. Ïðèåõàë ðóññêèé ïîëêîâíèê, ñîáðàë ìèòèíã, ïðèçûâàë åõàòü òîëüêî äîìîé, à íå ðàçúåçæàòüñÿ ïî äðóãèì ñòðàíàì. Âîçìîæíîñòü óõàòü â ëþáóþ äðóãóþ ñòðàíó ó íàñ áûëà, íåêîòîðûå åþ âîñïîëüçîâàëèñü, à ÿ âåðíóëàñü ê ìàìå. Âûäàëè íàì ñóõîé ïàåê, ïðèâåçëè íà ýëåêòðè÷êàõ â Ìþíõåí. Òàì ðóññêèå âîåííûå íà îòêðûòûõ âîåííûõ ìàøèíàõ ïðèâåçëè â Áåëîðóññèþ, ã. Ãðîäíî. Ïî äîðîãå äî Áåëîðóññèè íàñ îõðàíÿëè íà òàíêåòêàõ îò ïàðòèçàí (çàïàäÿí), êîòîðûå ìîãëè îáñòðåëÿòü.  Ãðîäíî ìû ïðîæèëè îêîëî ìåñÿöà, äîæèäàÿñü îòïðàâêè â Ðîññèþ. Íàêîíåö ñåëè â ïîåçä è ñ ÷àñòíûìè äëèòåëüíûìè îñòàíîâêàìè äîåõàëè äî Äíåïðîïåòðîâñêà. Îòòóäà ñâîèì õîäîì, íà ÷åì ïðèøëîñü, ÿ äîáðàëàñü äî ×åðíîìîðñêîãî, ãäå ìåíÿ âñòðåòèëà ìàìà íà ïîâîçêå ñ êîðîâüåé óïðÿæüþ. Îñâîáîäèëè íàñ 17 àïðåëÿ 1945 ã., à äîìîé ÿ äîáðàëàñü ëèøü 17 ñåíòÿáðÿ 1945 ã., òî åñòü ñïóñòÿ 5 ìåñÿöåâ. Äîìà ìåíÿ äîëãî íå îñòàâëÿë â ïîêîå ÍÊÂÄ. Âûçûâàëè íà äîïðîñû, òàì, óãðîæàÿ ïèñòîëåòîì, äîïðàøèâàëè, à íå ïîåõàëà ëè ÿ â Ãåðìàíèþ äîáðîâîëüíî, íî êàæäûé ðàç óáåæäàëèñü, ÷òî ÿ áûëà óãíàëà ïðèíóäèòåëüíî...”

"ÒÀÊ

ÕÎÒÅËÎÑÜ

ÄÎÌÎÉ..."

(Ðàññêàçûâàåò Êàðíàóõîâà Âàðÿ). “Ïÿòîãî ñåíòÿáðÿ 1942 ãîäà ìåíÿ, 14-ëåòíþþ äåâî÷êó, ôàøèñòû ãðóáî çàòîëêàëè â ãðÿçíûé âàãîí è óâåçëè â Ãåðìàíèþ, â ÷óæîé êðàé íà ðàáñêèé òðóä. Ñàìà ÿ ðîäîì èç Êðûìà, èç Ñàêñêîãî ðàéîíà, ñåëî Øòîðìîâîå. Âìåñòå ñî ìíîé áûëà ìîÿ ñòàðøàÿ ñåñòðà. Ðàáîòàëè ìû íàðàâíå ñî âçðîñëûìè, èçãîòîâëÿëè êàêèå-òî äåòàëè íà ñòàíêàõ. Æèëè â ëàãåðå çà êîëþ÷åé ïðîâîëîêîé. Íà îäíîé èç ñòåí áûëî íàïèñàíî ñòèõîòâîðåíèå, êîòîðîå ÿ ïîìíþ äî ñèõ ïîð: Íîâûé ãîä, ïîðÿäêè íîâûå, Êîëþ÷åé ïðîâîëîêîé íàø ëàãåðü îáíåñåí. Ñî âñåõ ñòîðîí ãëÿäÿò ãëàçà ñóðîâûå, È ñìåðòü ãîëîäíàÿ íàñ âñþäó ñòåðåæåò. Âìåñòî ôàìèëèè è èìåíè ìû èìåëè çíàê “ÎÑÒ” è íîìåð. Ìîé íîìåð áûë 118. Íà ýòîò íîìåð ÿ äîëæíà áûëà îòçûâàòüñÿ.

http://evpatoriya-history.info/


46

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ñðåäè íàñ áûëè äâå ïåðåâîä÷èöû – Âåðà è Íèíà. Âåðà áûëà ñ ãîíîðîì, à Íèíà ïðîñòàÿ è äóøåâíàÿ. Äëÿ íàñ ýòî áûëî î÷åíü âàæíî, ïîòîìó ÷òî òîãäà â ÷óæîé ñòðàíå, ïî ñóòè, â ðàáñòâå, íàì, ìàëîëåòíèì ñòðàäàëüöàì, ëþáîå ïðîÿâëåíèå äîáðîòû èëè õîòÿ áû ñî÷óâñòâèÿ áûëî î÷åíü äîðîãî. Êîðìèëè íàñ õóæå ñêîòèíû. Óòðîì 2 ëîìòèêà ÷åðíîãî ñ îïèëêàìè õëåáà è êðóæêà êèïÿ÷åíîé âîäû, â îáåä øïèíàò, êèñëàÿ êàïóñòà ñ ÷åðâÿìè. À õóæå âñåãî âå÷åðîì: ïðèõîäèëîñü çàñûïàòü ãîëîäíûìè, êðóæèëàñü ãîëîâà, à óòðîì äðîæàëè ðóêè è íîãè. Îäíàæäû ìû ðåøèëè óñòðîèòü çàáàñòîâêó, îòêàçàëèñü åñòü òî, ÷òî íàì äàëè. Ïðèøåë õîçÿèí ñ ïëåòêîé è òàêóþ áîéíþ óñòðîèë, áèë íàñ âñåõ Âàðÿ Êàðíàóõîâà ïîäðÿä, áûë êàê çâåðü. Ïðèøëîñü íàì åñòü òî, ÷òî äàâàëè, è áàñòîâàòü óæå íèêòî íå õîòåë. Îò òàêîãî ïèòàíèÿ ìû âûãëÿäåëè äèñòðîôèêàìè. Ìíîãèå íå âûäåðæàëè, óìåðëè. Íàòàøà Íåïî÷àòîâà èç Ïîïîâêè, Àíÿ Øòûêîëåíêî èç ñåëà Îéáóð, Ìîòÿ Ñëàâêà èç ýòîãî æå ñåëà è ìíîãî äðóãèõ. ß ïðîáèëà íà ñòàíêå ïàëåö è íå ìîãëà ðàáîòàòü. Ìíå äàëè âðåìÿ äëÿ âûçäîðîâëåíèÿ, à çàòåì âåðíóëè â ëàãåðü. ×òîáû âûæèòü, ìû âîðîâàëè ñûðîé êàðòîôåëü ñ ïîëÿ. Îäíàæäû ÷óòü íå ïîïàëèñü, äóìàëè, ÷òî ðàññòðåëÿþò, íî ê íàøåìó óäèâëåíèþ, òîò íåìåö, ÷òî óâèäåë íàñ, ïîìîã äîòÿíóòü êóëåê ñ êàðòîøêîé äî äûðû â çàáîðå è íèêîìó íå ñêàçàë. Âìåñòå ñ íàìè ðàáîòàëè ëþäè èç ðàçíûõ ñòðàí. Íåìöû Ýììà è Ãàíñ òîæå áûëè óçíèêàìè íàøåãî ëàãåðÿ, è ðàáîòàëè îíè íàðàâíå ñ îñòàëüíûìè, áåç êàêèõ-ëèáî ïîáëàæåê. Ýòè ãîðüêèå âîñïîìèíàíèÿ íå äàþò ìíå ïîêîÿ è ñåé÷àñ. Ëàãåðü "Èçåðëîí" íèêîãäà íå çàáóäåòñÿ, ÿ òîëüêî îäíîãî õî÷ó, ÷òîáû íèêîãäà è íè ñ êåì òàêîå íå ïîâòîðèëîñü”. Ðàññêàç çàïèñàí 15.01 . 2007 ã îäà.

Ïàìÿòü ÎÄÈÑÑÅß

47 ÏËÅÍÍÎÃÎ

ÊÐÀÑÍÎÀÐÌÅÉÖÀ

(Ðàññêàçûâàåò Åêèìîâ Âàñèëèé Åâòååâè÷). “ Ïîëòàâñêîé îáëàñòè íà ãðàíèöå ñ Õàðüêîâñêîé â áîëüøîì îêðóæåíèè íàøèõ âîéñê â ñ. Äåíèñîâêà ÿ ðàíåíûì ïîïàë â ïëåí, è ïîãíàëè íàñ íà çàïàä.  ×åðêàññêîé îáëàñòè íà îêðàèíå ã. Óìàíü çàãíàëè íàñ â áîëüøóþ ïî ïëîùàäè ÿìó, ãäå áðàëè ãëèíó äëÿ êèðïè÷íîãî çàâîäà. Âñåãî íå ðàññêàçàòü... Åñòü è ïèòü íå äàâàëè, íåìîùíûõ ïðèñòðåëèâàëè. Èç ýòîãî ëàãåðÿ óäàëîñü áåæàòü. Ðåøèë ïðîáðàòüñÿ â áåëîðóññêèå ëåñà ê ïàðòèçàíàì Êîâïàêà. Ôðîíò áûë äàëåêî. Ïîíà÷àëó ñîïóòñòâîâàëà óäà÷à, íî áëèæå ê Áåëîðóññèè ìíîãî áûëî êàðàòåëüíûõ îòðÿäîâ ïî áîðüáå ñ ïàðòèçàíàìè. Óæå íà òåððèòîðèè Áåëîðóññèè â ðàéöåíòðå Íîâîøàïåëè÷è ìåíÿ çàäåðæàëè áàíäåðîâöû è ïåðåäàëè íåìåöêîé êîìåíäàòóðå. Âîò òóò è íà÷àëîñü: äîïðîñû, èçáèåíèÿ, ïûòêè... êóäà øåë, ãäå ïàðòèçàíû? Íà òðåõ äîïðîñàõ òðè äíÿ ìó÷èëè. Ñïèíà âñÿ áûëà èññå÷åíà, çàãíîèëàñü, ãèìíàñòåðêà ïðèëèïàëà... Ïðèâåë ìåíÿ ïîæèëîé íåìåö â äðóãóþ êàìåðó. ß ñïðîñèë åãî, êàê ñìîã, ïî-íåìåöêè (ó÷èë â øêîëå) ïî÷åìó ïîìåíÿëè êàìåðó? Îí îòâåòèë: «Äèçå èñò òîòêàìåðà, ìîðãåí ôðè äó âàðñò ãåøîñåí» (Ýòî ñìåðòíàÿ êàìåðà è ÷òî çàâòðà óòðîì ìåíÿ ðàññòðåëÿþò). Çàâÿçàëàñü êîðîòêàÿ áåñåäà (íåìåö êîå-÷òî çíàë ïî-ðóññêè). Îí ñêàçàë, ÷òî îí àíòèôàøèñò, ÷ëåí êîìïàðòèè Ãåðìàíèè... ß ñêàçàë, ÷òî ÿ òîæå êîììóíèñò, è îí ïîìîã ìíå óéòè. Îêàçàâøèñü â ñòåïè íà ñâîáîäå, ÿ ïî÷óâñòâîâàë âûñîêóþ òåìïåðàòóðó è ÷òî âîò-âîò ïîòåðÿþ ñîçíàíèå. Íå ïîìíþ, íî ÷óäîì äîáðàëñÿ äî êàêîé-òî èçáåíêè è íà ïîðîãå óïàë. Îáíàðóæèâ ìåíÿ, æåíùèíà çàòàùèëà ìåíÿ â õàòó, ïðèâåëà çíàêîìóþ ìåäñåñòðó, îïðåäåëèëè ïðè÷èíó ìîåãî ñîñòîÿíèÿ è íà÷àëè ìåíÿ ëå÷èòü. ß ýòó ìåäñåñòðó íà âñþ æèçíü çàïîìíèë: Ãîðëèíà Àëåêñàíäðà Èâàíîâíà. Äíåé äåñÿòü îíè ìåíÿ ëå÷èëè. Ïîñå÷åííàÿ íà ñïèíå êîæà çàðóáöåâàëàñü, õîòü è íå ñîâñåì, ïðèäÿ â íîðìó è ïîäêðåïèâøèñü, ÿ, òåïëî ðàññòàâøèñü, óøåë èñêàòü ïóòè ê ïàðòèçàíàì, íî íåäîëãîé áûëà ìîÿ ñâîáîäà. Óæå â Êèåâñêîé îáëàñòè, â ðàéöåíòðå Õàáíîÿ, ìåíÿ îïÿòü ïîéìàëè áàíäåðîâöû è ïåðåäàëè íåìöàì â êîìåíäàòóðó. Ñëàâà Áîãó, ÷òî ýòî áûëà äðóãàÿ êîìåíäàòóðà, à òî áîëòàëñÿ áû íà âèñåëèöå. Íà âòîðîé äåíü áåç äîïðîñîâ ìåíÿ ïîñàäèëè â êðûòóþ ìàøèíó äâà àâòîìàò÷èêà è ïîâåçëè êóäà-òî.  êàêîé-òî ìîìåíò ÿ áûë ðàä òîìó, ÷òî íå ñìîã áû îáúÿñíèòü, ïî÷åìó ó ìåíÿ ñïèíà ïîñå÷åíà. Êîãäà â îäíîì ñåëåíüå îñòàíîâèëèñü è îäèí íåìåö ïðèíåñ ñ ïîëåâîé êóõíè åäó, õëåáíóâ èç ôëÿæêè øíàïñà, íåìöû ïîäîáðåëè è ïîïðîñèëè, ïî ìîåé ïðîñüáå, ó ïðîõîäÿùåé òåòåíüêè, ÷òîáû îíà ïðèíåñëà ìíå ÷òî-íèáóäü ïîåñòü. Æåíùèíà ïðèíåñëà ìîëîêà è õëåáà. Ïîáëàãîäàðèâ òåòþ è íåìöåâ, ÿ ñïðîñèë ó íèõ «Âîãèí ôàðåí âèð?» (Êóäà ìû åäåì?), è íåìåö îòâåòèë: «Â Êèåâ».

http://evpatoriya-history.info/


48

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ïðèâåçëè ìåíÿ íà óëèöó Êîðîëåíêî, 33, ãäå ðàíüøå áûë ÌÃÁ Óêðàèíû, à òåïåðü ðàçâåâàëñÿ îãðîìíûé øåëêîâûé ôëàã ñî ñâàñòèêîé, è ïîñàäèëè â ïîëóïîäâàëüíóþ êàìåðó. Ñïóñòÿ ìåñÿö âûçâàëè íà äîïðîñ. ß òàì ðàññêàçàë çàðàíåå çàãîòîâëåííóþ âåðñèþ ìîåãî ñêèòàíèÿ, äà òàê òðîãàòåëüíî äëÿ ñåáÿ, ÷òî ïðÿìî «çàïëàêàë». Íà âòîðîé äåíü ïîñàäèëè ÷åëîâåê ïÿòüäåñÿò â îãðîìíûé «÷åðíûé âîðîí» è ïîâåçëè... êóäà, íà ðàáîòó èëè íà ðàññòðåë â Áàáèé ßð. Ïðèâåçëè â êèåâñêèé êîíöëàãåðü «Ñûðåö» ó ïå÷àëüíî èçâåñòíîãî Áàáüåãî ßðà. Âîò òóò è íà÷àëîñü. Ñðàçó æå ñäåëàëè íàì «ôèççàðÿäêó» â êîíöëàãåðíîì ñòèëå. Ïîñòðîèëè â êîëîííó, ïî îáå ñòîðîíû ñòîÿò íåìöû è ïîëèöàè ñ ïàëêàìè-äóáèíêàìè. «Øàãîì ìàðø, áåãîì, ëîæèñü, âñòàòü, ëîæèñü, âñòàòü...» Ïîëçàòü ïî-ïëàñòóíñêè, çàòåì ïî-ãàäþ÷üè, è âñå ýòî ñîïðîâîæäàëîñü äèêèìè êðèêàìè è ïàëêàìè ïî ÷åìó ïîïàëî. Çàêîí÷èëè «çàðÿäêó» ñ ðàçáèòûìè ãîëîâàìè è äðóãèìè òðàâìàìè è ÷åðåç ïåðåâîä÷èêà ïîÿñíèëè, ÷òîá ìû, ðóññêèå ñâèíüè, íå äóìàëè, ÷òî ïîïàëè â ñàíàòîðèé. Ïîïàë ÿ â çåìëÿíêó, â êîòîðîé æäàëè ñâîåé ó÷àñòè ôóòáîëèñòû êèåâñêîãî «Äèíàìî», çà òî, ÷òî íå âûïîëíèëè ïðèêàç íåìöåâ ïðîèãðàòü êîìàíäå íåìåöêèõ ëåò÷èêîâ «ëþôòâàôôå», à ðàçãðîìèëè èõ. Ôóòáîëèñòîâ âñåõ, íàõîäÿ ïðè÷èíû, ìåòîäè÷åñêè ðàññòðåëÿëè. Íåâîçìîæíî âñåãî îïèñàòü. Ðàáîòàëè òÿæåëî, à êîðìèëè, ÷òîáû áûñòðåå ñòàíîâèëèñü «äîõîäÿùèìè», à ïîòîì â Áàáèé ßð - áëàãî ÷òî áëèçêî. Âîò îäèí ýïèçîä. Ñîáðàëè áðèãàäó äî 40 ÷åëîâåê, êîòîðûå ïîêðåï÷å, è ïðèâåçëè â «÷åðíîì âîðîíå» âî äâîð öåíòðàëüíîãî ãåñòàïî, ãäå ÿ ñèäåë. Íóæíî áûëî î÷èñòèòü îò ðàçíîãî õëàìà äâîð. ß áûë â ýòîé áðèãàäå. Òàì âîçíèê êîíôëèêò, êîòîðûé òðóäíî îïèñàòü. Íåìöû óáèëè òðîèõ, êðèêíóëè «êîíåö ðàáîòû», ïîãðóçèëè òðóïû è íàñ òóäà æå, ïîâåçëè. Êóäà? Êîíå÷íî, âñåõ â Áàáèé ßð. Íî ïðèâåçëè â ëàãåðü, ðåøèëè ñòðåëÿòü ïåðåä ñòðîåì ëàãåðÿ, äëÿ îñòðàñòêè. Ëàãåðíûå ñòðîè îöåïèëè ïóëåìåòàìè, ñîáàêàìè. Ëàé, êðèê... Âûñòðîèëè íàñ â øåðåíãó, âûòàùèëè èç ñòðîÿ ïÿòü ôóòáîëèñòîâ, ÷òî áûëè â íàøåé áðèãàäå, è òóò æå ðàññòðåëÿëè, ïðåæäå óëîæèëè íà çåìëþ ëèöîì âíèç. Çàòåì ñòàëè èç øåðåíãè âûäåðãèâàòü êàæäîãî òðåòüåãî è òóò æå ñòðåëÿòü. ß ïîïàë íà òðåòüåãî, íåìåö óæå âçÿë ìåíÿ çà ðóêó, à ðÿäîì ñòîÿë íèçêèé ÷åðíÿâûé íàöìåí, è íåìåö ìåíÿ, âûñîêîãî è áåëîãî, îñòàâèë, à åãî âûòàùèë. Áûë çàâåäåí ïîðÿäîê, åñëè èç áðèãàäû óáåãàåò ÷åëîâåê, âñþ áðèãàäó ïåðåä ñòðîåì ðàññòðåëèâàþò. ß óæå ïðèñóòñòâîâàë íà òàêîì ðàññòðåëå. Ïîñëå èç íàøåé áðèãàäû ñáåæàëè äâà ïîäðîñòêà. Áðèãàäà ÷èñòèëà ìåæäó ðÿäàìè êîëþ÷åé ïðîâîëîêè òðàâó. Íà âå÷åðíåé ïîâåðêå îáúÿâèëè, ÷òî çà ýòî ïîáåã áðèãàäà áóäåò ðàññòðåëÿíà, è íàñ âûâåëè èç îáùåãî ñòðîÿ. Òàì ó íèõ, ìåæäó íà÷àëüíèêîì Ðàäîìñêèì è êîìåíäàíòîì ëàãåðÿ, ïðîèçîøåë ðàçãîâîð, è âäðóã íàøó áðèãàäó ñòàíî-

Ïàìÿòü

49

âÿò â ñòðîé, à èç «ñàíèòàðíîé» çåìëÿíêè âûâåëè íåìîùíûõ, áîëüíûõ è òóò æå âñåõ, áåäîëàã, ðàññòðåëÿëè. Ïî ðàçíûì ïðè÷èíàì ëþäè ãèáëè, êàê ìóõè. Êàæäûé æäàë è äóìàë, à ñêîëüêî åìó îñòàëîñü. Ïðîáûë ÿ â ýòîì êîíöëàãåðå âîñåìü ìåñÿöåâ, âèäåë åùå ðàññòðåëû, íî ìåíÿ Áîã ïîêà õðàíèë. Âîò ïîÿâèëñÿ ñîâñåì íåîæèäàííûé ñëó÷àé, êîãäà ÿ è åùå òðîå êîëîëè ïíè íà êóõíþ è â äåçèíôåêöèþ, è ìû â÷åòâåðîì ñîâåðøèëè äåðçêèé äî áåçóìèÿ ïîáåã íà ëåãêîâóøêå íà÷àëüíèêà êîíöëàãåðÿ Ï. Ðàäîìñêîãî, êîòîðàÿ ñòîÿëà íà ïðîôèëàêòèêå â ìåõìàñòåðñêîé. Èç-çà íàøåãî ïîáåãà íèêòî íå ïîñòðàäàë, òàê êàê ìû îòäåëüíûì çâåíîì ðàáîòàëè è âñå ñáåæàëè. ß íàêîíåö-òî äîáðàëñÿ ê ïàðòèçàíàì Êèåâñêîãî ñîåäèíåíèÿ â Âàñèëüêîâñêèé ïàðòèçàíñêèé îòðÿä, ãäå çà âñå ìóêè ñòàðàëñÿ îòîìñòèòü ôàøèñòàì. Ïðîáûë ÿ òàì äî ñîåäèíåíèÿ ñ ðåãóëÿðíûìè ÷àñòÿìè Êðàñíîé Àðìèè îêîëî ïîëóãîäà. Íà ïîäðûâå æåëåçíîé äîðîãè áûë òÿæåëî ðàíåí, ïîëó÷èë èíâàëèäíîñòü. Æåíèëñÿ íà ìåäñåñòðå ïàðòèçàíñêîãî îòðÿäà, è êîãäà èç Êðûìà ïðîãíàëè íåìöåâ, ïðèåõàë äîìîé ê ðîäíûì â ã. Ñàêè. Ïîòîì æåíà ðîäèëà ìíå äî÷ü. Ïîñëå «Êîìñîìîëêà», çàíÿâ öåëóþ ñòðàíèöó, ïîä çàãîëîâêîì «Ãàìáóðãñêèé ïàëà÷ Ïàóëü Ðàäîìñêèé» ðàññêàçûâàëà î âñåõ çëîäåÿíèÿõ, êîòîðûå îí òàì òâîðèë”. Åêèìîâ Âàñèëèé Åâòååâè÷.

"ÁÎËÜÍÛÅ ÄÅÒÈ ÈÑ×ÅÇÀËÈ ÍÅÈÇÂÅÑÒÍÎ ÊÓÄÀ..." (Ðàññêàçûâàåò Âëàäèìèðà Ìèõîëàï). " îäíî ïðåêðàñíîå óòðî, äî âîñõîäà ñîëíöà, â 1944 ãîäó âñå óëèöû ïîñåëêà Êèðîâñêîãî ðàéîíà Ìîãèëåâñêîé îáëàñòè áûëè îöåïëåíû ô��øèñòñêèìè ñîëäàòàìè. Îíè çàáåãàëè â êàæäûé äîì è âûâîäèëè ñîííûõ äåòåé â îäíó òîëïó. Ïîòîì âñå õàòû, ñàðàè îñìîòðåëè. Íàñ ïîãíàëè íà ïëîùàäü, ïîãðóçèëè â êðûòûå ìàøèíû.  êàæäóþ ìàøèíó ïîñàäèëè ïî âîîðóæåííîìó ôàøèñòó, óâåçëè â äåðåâíþ Ñòàðî-Äâîðíèêîâè÷è, êîòîðàÿ áûëà ïðåâðàùåíà â ëàãåðü, îáíåñåíà êîëþ÷åé ïðîâîëîêîé, à æèòåëè ýòîé äåðåâíè êóäà-òî èñ÷åçëè. ×åðåç íåñêîëüêî äíåé íàñ îïÿòü ïîãðóçèëè è ñ òàêîé æå îõðàíîé óâåçëè íà æåëåçíóþ äîðîãó, òàì çàãíàëè â òîâàðíûå âàãîíû, çàêðûëè íàãëóõî, à ñàìè âàãîíû áûëè î÷åíü ãðÿçíûå. Âñå ñëåäóþùèå 5 èëè 7 äíåé íàñ íå âûïóñêàëè, íå êîðìèëè. Ìû çàäûõàëèñü, íàõîäèëè ùåëî÷êè â ñòåíêàõ âàãîíà è ÷åðåç íèõ ëîâèëè ñâåæèé âîçäóõ. Ìíîãèå äåòè íå âûäåðæàëè òàêîé äîðîãè è çàáîëåëè. Ìû ïðèáûëè â íåìåöêèé ãîðîä Ëåðøà. Îïÿòü ìû ïîïàëè â ëàãåðü, ýòî áûë íå òîëüêî ðàñïðåäåëèòåëüíûé ëàãåðü, íî è îòñåèâàþùèé.  íåì âñå áîëüíûå äåòè èñ÷åçàëè â íåèçâåñòíîì íàïðàâëåíèè. Íàñ

http://evpatoriya-history.info/


50

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

ïåðåâåçëè â ãîðîä Êðèìè÷àâ. Æèëè â áàðàêàõ, ðàáîòàëè íàðàâíå ñî âçðîñëûìè ñëåñàðÿìè, èíîãäà íàñ ðàçáèðàëè ôåðìåðû äëÿ ðàáîòû íà ïîëÿõ. Òàì íàì èíîãäà äàâàëè ãîðîõîâûé ñóï. Äëÿ íàñ ýòî áûë ïðàçäíèê. Áîëüøå âñåãî ìû áîÿëèñü, êîãäà çàáèðàëè â ñàí÷àñòü. Âñå çíàëè, ÷òî ýòî íà êðîâü. Ïîñëå òàêèõ ïðîöåäóð ìàëî êòî îñòàâàëñÿ æèâîé. Íèêòî íå ñ÷èòàë, ñêîëüêî òàì ïîãèáëî äåòåé, ñêîëüêî óìåðëî îò ãîëîäà, áîëåçíåé è òîñêè ïî äîìó. ß îñòàëñÿ æèâ ÷óäîì èëè âîëåþ Áîãà. Íî ÿ ÷àñòî âñïîìèíàþ è òåõ íåìöåâ, êîòîðûå èíîãäà óêðàäêîé äðóã îò äðóãà äàâàëè íàì êóñî÷åê ñóõàðèêà. Ïåðåä ñàìûì îñâîáîæäåíèåì íàñ âñåõ õîòåëè îòðàâèòü. Íà êóõíå ðàáîòàëè ðóññêèå æåíùèíû, è îíè çàìåòèëè, ÷òî îäèí èç íàäçèðàòåëåé áðîñèë â êîòëû ñ âàðåâîì êàêîé-òî ïîðîøîê. Ïîâàðèõè óñïåëè íàñ ïðåäóïðåäèòü, ÷òîáû ìû íå åëè. Êàê ðàç íà÷àëàñü áîìáåæêà, è ìû ðàçáåæàëèñü ïî áàëêàì, çàðîñøèì êóñòàðíèêîì.  ýòèõ êóñòàðíèêàõ è îáíàðóæèëè íàñ ñîâåòñêèå ñîëäàòû. Ìû áûëè òàêèå õóäûå, ñëàáûå. Íàñ íåìíîãî ïîäêîðìèëè è îòïðàâèëè â äåòñêèé äîì ãîðîäà Êàëèíèíãðàäà..."

 ÌÀÓÒÕÀÓÇÅÍÅ ÈÂÀÍ ÂÑÒÐÅÒÈË ÃÎËÎÂÎÐÅÇÎÂ... (Ðàññêàçûâàåò Åðìîëàåâ Èâàí Êóçüìè÷). “27 îêòÿáðÿ 1943 ãîäà íàñ, ìîëîäûõ ïàðíåé, 18 ÷åëîâåê ïîãðóçèëè â òîâàðíûé âàãîí â ãîðîäå Áîáðóéñêå è âåçëè íåñêîëüêî ñóòîê. Êóäà - ìû íå çíàëè. Óæå áûëî õîëîäíî. Ëåæàòü áûëî íå íà ÷åì, îá îòîïëåíèè è ìå÷òàòü ìû íå ìîãëè . Íà ïîëó ïîñòåëåíà ñîëîìà, âåçäå ñêâîçíÿêè, ñîãðåâàëèñü ìû äðóã äðóãîì. Âàãîí çàêðûò íàãëóõî. Ïî óòðàì îòêðûâàëè íà íåêîòîðîå âðåìÿ. Ôàøèñòû îöåïëÿëè ýøåëîí ñî âñåõ ñòîðîí, ÷óòü ÷òî èì íå íðàâèëîñü - ñòðåëÿëè áåç ïðåäóïðåæäåíèÿ. Î ïîáåãå è äóìàòü íå ìîãëè. Çàòåì ïðèêëàäàìè çàãîíÿëè îáðàòíî â âàãîíû, áðîñàëè îäíó áóõàíêó õëåáà íà âñåõ. ÁóÅðìîëàåâ Èâàí Êóçüìè÷ õàíêà áûëà áîëüøàÿ, êèëîãðàìì 6-7, íî õëåáîì å¸ íå íàçîâ¸øü. Íàøè âàãîíû áûëè â ñåðåäèíå ýøåëîíà. Ýòî ÷òîáû íå áûëî äèâåðñèé ñî ñòîðîíû ïàðòèçàí.  Áåëîðóññèè áûëî ñèëüíîå ïàðòèçàíñêîå äâèæåíèå, è ïîòîìó âàãîíû ñ íàãðàáëåííûì äîáðîì, ñêîò, ïðîäóêòû, âåùè îõðàíÿëè öåíîé íàøèõ æèçíåé.

Ïàìÿòü

51

3 íîÿáðÿ íàø ýøåëîí ïðèáûë â Ëþáëèí. Âàãîíû ïîñòàâèëè íà çàïàñíîé ïóòü, îöåïèëè. Ýòî áûëî óòðîì. Ëþáëèí ãðåìåë âåñ¸ëîé ìóçûêîé, â âîçäóõå ñàìîëåòû. Ïîñòîÿííî ïðèáûâàëè ïàññàæèðñêèå ïîåçäà. Âûõîäèëè ëþäè õîðîøî îäåòûå, ñîëèäíûå. Èõ ñòðîèëè â êîëîííû è âåëè âäîëü äîðîãè íåñêîí÷àåìîé âåðåíèöåé. Ñ îáåèõ ñòîðîí êîëîííû ýñýñîâöû ñ àâòîìàòàìè è ñîáàêàìè.  ýòîò äåíü â Ìàéäàíåêå áûëè óíè÷òîæåíû òûñÿ÷è åâðååâ. Î íàñ âñïîìíèëè ÷àñîâ â 5 âå÷åðà. Èç Ëþáëèíà ñðàçó ïðèâåçëè â Ìàéäàíåê. Ïðåæäå âñåãî íåìöû ïðîâåëè ñàíîáðàáîòêó. Ýòî ïðîõîäèëî òàê: â çäàíèè áàíè ñòîÿëè âåäðà ñ æèäêîñòüþ âðîäå ãîð÷èöû, è íàñ, ðàçäåòûõ äîíàãà, êèñòüþ îáìàçûâàëè ýòîé âîíþ÷åé æèäêîñòüþ, îáìûòüñÿ íå ðàçðåøèëè, à òàê è îäåëè â ýòó ïðîêëÿòóþ ïîëîñàòóþ àðåñòàíòñêóþ îäåæäó. Êàæäîìó âûæãëè íîìåð, íà êîòîðûé ïîñòîÿííî ïðèõîäèëîñü îòêëèêàòüñÿ ïðè ïåðåêëè÷êå. Êðîìå ýòîãî, íà êóðòêó ïðèêëåèâàëè èëè ïðèøèâàëè çíàêè: åñëè êðàñíûå òðåóãîëüíèêè, òî ýòî ïîëèòè÷åñêèå, àíòèôàøèñòû, ñàìûå ïåðâûå âðàãè ðåéõà è ïåðâûå êàíäèäàòû â ïå÷ü. Êñòàòè, î ïå÷è. Èç òðóáû êðåìàòîðèÿ ïîñòîÿííî øåë åäêèé ÷åðíûé äûì. Çàïàõ ýòîãî äûìà ÿ ïîìíþ äî ñèõ ïîð. Ýòî æãëè æèâûõ è ìåðòâûõ ëþäåé ðàçíûõ íàöèîíàëüíîñòåé. È âñå æå Ìàéäàíåê áûë ìÿã÷å, òåðïèìåå, íî Ìàóòõàóçåí - ýòî àä, êðîìåøíûé àä äëÿ ëþäåé. Ïðèíèìàëè íàñ â Ìàóòõàóçåíå íàñòîÿùèå ãîëîâîðåçû. Íà ïåòëèöàõ ó íèõ áûë ÷åëîâå÷åñêèé ÷åðåï ñ äâóìÿ êîñòÿìè. Ïðè âûãðóçêå èç âàãîíîâ íàñ ñðàçó ïðåäóïðåäèë íàäçèðàòåëü: «Èç íàøåãî ëàãåðÿ íèêòî íå óõîäèë, òîëüêî ÷åðåç òðóáó» è ïîêàçàë íà êðåìàòîðèé».

ÑÌÅÐÒÜ Â ÒÐÞÌÀÕ (Ðàññêàçûâàåò Èâàí Äìèòðèåâè÷ Êâèòêà). “5-å ìàÿ 1944 ãîäà äëÿ íàøåé ñåìüè – ìîåé ìàòåðè Êâèòêà Åëèçàâåòû Èâàíîâíû, ìåíÿ – Êâèòêà Èâàíà Äìèòðèåâè÷à è ìîåãî áðàòà Àíäðåÿ ñòàëî ðîêîâîé äàòîé â íàøåé æèçíè, â ãîäû Âåëèêîé Îòå÷åñòâåííîé âîéíû.  ýòîò äåíü íàøó ñåìüþ, êàê è ìíîãèõ äðóãèõ ëþäåé, ôàøèñòñêèå îêêóïàíòû íàñèëüíî ïîãðóçèëè íà ïàëóáó âîåííîé ñàìîõîäíîé áàðæè â ãîðîäå Ñåâàñòîïîëå. Êðîìå ýòîé áàðæè, íà äðóãèå êîðàáëè òîæå ãðóçèëèñü íåìåöêèå ñîëäàòû, îôèöåðû, ðóìûíû, êîòîðûå óäèðàëè îò Ñîâåòñêîé Àðìèè. Íàøè âîéñêà áóêâàëüíî ÷åðåç 4 äíÿ âîøëè â ãîðîä Ñåâàñòîïîëü. Ïîãðóçêà ïðîèñõîäèëà ïîä ïîêðîâîì íî÷è, à óòðîì, êîãäà òðþìû áûëè çàáèòû ïîëíîñòüþ, âåñü êàðàâàí òðîíóëñÿ â ïóòü. Âîåííûå áûëè â òðþìàõ, à íà ïàëóáàõ ñòîÿëè ñîâåòñêèå ìèðíûå æèòåëè. Ýòî íåìöû ñäåëàëè òàê äëÿ ïðèêðûòèÿ, ÷òîáû íàøè ñàìîëåòû íå áîìáèëè êîðàáëè. Íà âûõîäå èç áóõòû íàñ îáñòðåëÿëà àðòèëëåðèÿ.

http://evpatoriya-history.info/


52

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

À â îòêðûòîì ìîðå íà÷àëñÿ íàñòîÿùèé êîøìàð. Ñî ñòîðîíû ãîðèçîíòà, ãäå ñêðûëñÿ áåðåã, ïîñëûøàëñÿ çëîâåùèé ãóë ñàìîëåòîâ, êîòîðûé áûë óæå çíàêîì âñåì ëþäÿì âîåííîãî âðåìåíè. Ýòî áûë çâóê ïðèáëèæàþùåéñÿ ñìåðòè. Èç-çà ãîðèçîíòà ñòàëè ïîÿâëÿòüñÿ ãðóïïû ñàìîëåòîâ-áîìáàðäèðîâùèêîâ, êîòîðûå ïèêèðîâàëè ïðÿìî íà íàñ. Ñ ñàìîõîäíûõ áàðæ è ñòîðîæåâûõ êîðàáëåé íåìöû îòêðûëè çàãðàäèòåëüíûé îãîíü. Íî ñàìîëåòû, âûáèðàÿ ñåáå ìèøåíè, ñòàëè ïèêèðîâàòü è ñáðàñûâàòü áîìáû. Ëþäè, íàõîäÿùèåñÿ íà ïàëóáàõ, ìàõàëè ïëàòêàìè, ðàçìàõèâàëè ðóêàìè, à íåêîòîðûå æåíùèíû ïîäáðàñûâàëè â âîçäóõ äåòåé, â íàäåæäå, ÷òî íàøè ëåò÷èêè çàìåÈâàí Äìèòðèåâè÷ Êâèòêà òÿò è íå ñòàíóò ñáðàñûâàòü áîìáû. Íî íè÷åãî íå èçìåíèëîñü. Âîêðóã ðâàëèñü áîìáû, îñêîëêàìè ðàíèëî ìíîãèõ íàõîäèâøèõñÿ íà ïàëóáàõ ëþäåé, ìíîãèå áûëè ñìûòû â ìîðå, òàê êàê áàðæó áðîñàëî èç ñòîðîíû â ñòîðîíó.  ðÿäîì èäóùóþ áàðæó ïîïàëà áîìáà, è îíà çàòîíóëà ó íàñ íà ãëàçàõ. Âñå, ÷òî ïðîèñõîäèëî âîêðóã, ïîâåðãëî íàñ â ñòðàõ è óæàñ. Êàðàâàí ðàçáðîñàëî ïî ìîðþ. Íåêîòîðûå èç íèõ ãîðåëè âìåñòå ñ ëþäüìè. À ñàìîëåòû ñ íåáîëüøèì èíòåðâàëîì ïðîäîëæàëè îõîòèòüñÿ è áîìáèëè ñíîâà è ñíîâà. Òàê ïðîäîëæàëîñü äî ñàìîãî âå÷åðà. Ñêîëüêî êîðàáëåé è áàðæ äîøëî äî ã.Êîíñòàíöà, ÿ íå çíàþ. Òàì íàñ, îñòàâøèõñÿ â æèâûõ, ïåðåãðóçèëè íà àâòîìàøèíû, ïîòîì â âàãîíû è ïîâåçëè íà ðàáñêèé òðóä. Îò ãîëîäà, ïîëó÷åííûõ íà ìîðå ðàí óìèðàëè è âçðîñëûå, è äåòè. Íà îñòàíîâêàõ èõ çàáèðàëè è óâîçèëè íà ïîäâîäàõ. Çàòåì ïî ïðèáûòèè â ã. Çîåñòå áûëà áàíÿ. Çàãíàëè âñåõ âìåñòå ñòàðèêîâ è æåíùèí, ìóæ÷èí è äåòåé â îäíî ïîìåùåíèå, íàìàçàëè ÷åìòî âîíþ÷èì, îáëèëè õîëîäíîé âîäîé è çàñòàâèëè íàäåòü ñâîþ îäåæäó, íî îíà óæå òîæå áûëà ïðîäåçèíôèöèðîâàíà è ìîêðàÿ. Ïîñòðîèëè â îäèí ðÿä. Âäîëü ñòîÿùèõ èçìó÷åííûõ ëþäåé ïðîõîäèëè õîçÿåâà, îòáèðàëè ñåáå ðàáîòíèêîâ è óâîçèëè â ðàçíûå ñòîðîíû. Îòáîð ðàáî÷èõ áûë óíèçèòåëüíûì. Õîçÿåâà è áàóýðû òûêàëè òðîñòüþ â ãóáû, çàñòàâëÿëè îòêðûòü ðîò è ïîêàçàòü çóáû, ïðè ýòîì çàêðûâàëè ðòû íîñîâûìè ïëàòêàìè, òàê êàê îò íàñ ðàçèëî ýòîé âîíþ÷åé «äåçèíôåêöèåé». Âñêîðå ïîñëå âñåõ ýòèõ ïðîöåäóð ñ äåçèíôåêöèåé ïîñëûøà-

Ïàìÿòü

53

ëèñü ðàçäèðàþùèå äóøó êðèêè æåíùèí - ýòî îò íèõ çàáèðàëè èõ äåòåé. Àäìèíèñòðàöèÿ íèêàêîãî âíèìàíèÿ íà ýòè êðèêè íå îáðàùàëà. Âñåõ îòîáðàííûõ äëÿ ðàáîòû ïîãðóçèëè â âàãîíû è ïîâåçëè äàëüøå, íåèçâåñòíî êóäà. Ìàòåðè ïëàêàëè, íåêîòîðûå áûëè â îáìîðîêå, áèëèñü â èñòåðèêå. Íåìöû ïûòàëèñü “óñïîêîèòü” èõ ïðèêëàäàìè àâòîìàòîâ, ïëåòüþ, óãðîçîé ðàññòðåëÿòü. Íåêîòîðûå êàðàòåëè ñòàðàëèñü óäàðèòü ïðèêëàäîì ïî ãîëîâå, åñëè óäàâàëîñü óáèòü, ïðèÿòåëè æàëè åìó ðóêó. Çàòåì íàñ ïåðåâåçëè â ãîðîä Äåðòìóíã. Çäåñü ðàáîòàëè â ëèòåðíîì öåõå âçðîñëûå. Êàê òîëüêî ìíå èñïîëíèëîñü 10 ëåò, ìåíÿ è äðóãèõ ìàëü÷èøåê, êîìó èñïîëíèëîñü 12-14 ëåò, ñòðîåì ïîãíàëè íà çàâîä è çàñòàâèëè ðàáîòàòü íà óáîðêå òåððèòîðèè. Ïîñòîÿííî õîòåëîñü åñòü. Ïî ïóòè íà çàâîä è íà îáðàòíîì ïóòè ìû âñåé ãóðüáîé áðîñàëèñü ê ìóñîðíûì áàêàì â íàäåæäå íàéòè ÷òî-íèáóäü ñúåäîáíîå. Êîíâîéíûå áèëè íàñ ðåçèíîâûìè äóáèíêàìè, íî ãîëîä áûë ñèëüíåå ñòðàõà áûòü èçáèòûì. Íî íå âñå íåìöû áèëè, ìíîãèå òîëüêî ìàõàëè äóáèíêàìè, äåëàÿ âèä, ÷òî áüþò. Èíîãäà, â öåõó óêðàäêîé íåìåöêèå ðàáî÷èå ïîäñîâûâàëè áóòåðáðîäû, ðèñêóÿ ïîïàñòü â êîíöëàãåðü. Ñëîâîì, ÷óäîì íàøà ñåìüÿ îñòàëàñü â æèâûõ, ïðîéäÿ âñå ìóêè àäà. Ìû âåðíóëèñü äîìîé. Íî áåäû íàøè íà ýòîì íå êîí÷èëèñü, åùå ìíîãî ëåò íàñ ïðîâåðÿëè, ïåðåïðîâåðÿëè, äîïðàøèâàëè â ÊÃÁ..."

ÑÒÐÀØÍÅÅ ÃÅÍÐÈÕÀ ØÒÐÀÓÑÀ ÍÅÌÖÀ ÍÅ ÂÑÒÐÅ×ÀË (Ðàññêàçûâàåò Ôîìêèí Âàëåíòèí Âàñèëüåâè÷). " èþëå 1942 ãîäà âìåñòå ñ ìàòåðüþ áûë íàñèëüñòâåííî óãíàí â Ãåðìàíèþ èç ãîðîäà Êåð÷è. Ëàãåðü, êóäà íàñ ïðèâåçëè, ðàñïîëàãàëñÿ â ãîðîäå Ãåëüçåíêèðõåí. Âîêðóã íàøåãî ëàãåðÿ ðàñïîëàãàëîñü ìíîãî äðóãèõ ëàãåðåé. Ìàìó îïðåäåëèëè íà ðàáîòó íà ñòàëåëèòåéíîì çàâîäå ôèðìû "Ðóðøòàëü". Ìåíÿ îñòàâèëè ïðè ëàãåðå, ãäå çàíèìàëñÿ ïåðåáîðêîé ãíèëîé áðþêâû â îâîùåõðàíèëèùå. Âîíü ãíèëîé áðþêâû ïðåñëåäóåò ìåíÿ è ïî ñåé äåíü. Êðîìå ïåðåáîðêè ãíèëîé áðþêâû, ãðóçèëè íà ïîäâîäû ðàçëè÷íûå îòõîäû, ìóñîð, íîñèëè âîäó â áèäîíàõ. Òàê ÿ òðóäèëñÿ äî 1944 ãîäà.  ýòîì æå ãîäó îñåíüþ ìàìà âûìîëèëà ó íàäçèðàòåëÿ Ãåíðèõà Øòðàóñà, ÷òîáû ìåíÿ âìåñòå ñ ìàìîé îòïðàâëÿëè íà åå çàâîä. Íà çàâîäå ëó÷øå êîðìèëè è íå áûëî òàì òàêèõ æåñòîêèõ ìåðçàâöåâ, êàê Ãåíðèõ. Îí çà ëþáîå íåïîâèíîâåíèå èëè ïðîìàøêó áèë øòûêîâîé ëîïàòîé. ß áûë áîëåå èñïîëíèòåëüíûì, ñòàðàëñÿ âñå òî÷íî è â ñðîê âûïîëíÿòü, à âîò ìîåìó íàïàðíèêó Ñåíå ïîïàäàëî ÷àñòî. Ñåíÿ áîëåë, íî ëå÷èòü åãî íå ëå÷èëè, ïîòîìó åìó âñå áûëî î÷åíü òðóäíîâàòî, à Ãåíðèõ ýòîãî íå ïîíèìàë. Îäíàæäû îí óäàðèë ëîïàòîé ïî íîãå Ñåíè. Óäàð áûë íàñòîëüêî ñèëåí, ÷òî êîñòü áûëà ïåðåáèòà, ïðèøëîñü àìïóòè-

http://evpatoriya-history.info/


54

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

ðîâàòü íîãó. Ìíîãèå â ëàãåðå óìèðàëè è îò ïëîõîé åäû, è îò íåïîñèëüíîãî òðóäà, è îò ïîñòîÿííûõ èçáèåíèé Ãåíðèõà. Ñ îñåíè 1944 ãîäà ÿ ñòàë õîäèòü â êîëîííå âìåñòå ñ ìàòåðüþ. Âûäàëè äåðåâÿííûå áàøìàêè, âûäàëè îäåæäó ñî çíàêîì "ÎÑÒ" è ïðèøèëè íîìåð íà êóðòêó. Ðàáîòàë â òîêàðíîì öåõå ïî óáîðêå ìåòàëëè÷åñêîé ñòðóæêè, âûâîçèë ìóñîð è ò.ï., à áûëî ìíå òîãäà ÷óòü áîëüøå 9-òè ëåò. Ìàñòåð öåõà íåïëîõî îòíîñèëñÿ êî ìíå.  îáåäåííûé ïåðåðûâ ÿ âñòðå÷àëñÿ ñ ìàìîé, íåìöû-ðàáî÷èå òîæå íåïëîõî îòíîñèëèñü êî ìíå. Èíîãäà îòðûâàëè îò ñâîåãî îáåäà êàêîé-íèáóäü êóñî÷åê õëåáà èëè åùå ÷òî. Îäíàêî êðîìå õîðîøèõ ëþäåé âñòðå÷àëèñü íåìöû, êîòîðûå ïûòàëèñü óäàðèòü èëè ïëþíóòü â ëèöî, îñêîðáèòü – "Ðóñèø øâàéí". 17 àïðåëÿ 1945 ãîäà àìåðèêàíñêèå âîéñêà íà÷àëè øòóðì ãîðîäà Ãåëüçåíêèðõåí. Âå÷åðîì ýòîãî äíÿ â íàø áàðàê ïîïàë àìåðèêàíñêèé ñíàðÿä, ìíîãî áûëî óáèòûõ è ðàíåíûõ. Áàðàê çàãîðåëñÿ, ìåíÿ çàâàëèëî ãîðÿùåé áàëêîé, óäàëîñü âûïîëçòè, õîòÿ íåìíîæêî îáãîðåë. Óòðîì â ëàãåðü âúåõàëè àìåðèêàíñêèå ñîëäàòû íà äæèïàõ. Ðàíåíûõ, â òîì ÷èñëå è ìåíÿ, âûâåçëè â ïîëåâîé ãîñïèòàëü. Äî èþëÿ 1945 ãîäà íàõîäèëñÿ â ýòîì ãîñïèòàëå. Çàòåì íàñ ñòàëè ãîòîâèòü ê ïåðåäà÷å ñîâåòñêîé âîåííîé àäìèíèñòðàöèè.  àâãóñòå ïåðåäàëè íàøèì, ïåðåâåçëè â ãîðîä Ìàãäåáóðã. Çäåñü äîëãî íå çàäåðæàëèñü. Ïîãðóçèëè â òîâàðíûå âàãîíû ñ êîëþ÷åé ïðîâîëîêîé íà îêíàõ è ïîâåçëè íà Ðîäèíó. Åõàëè äâà ìåñÿöà, êîðìëåíèÿ ïî÷òè íèêàêîãî.  ñåðåäèíå îêòÿáðÿ 1945 ãîäà ìû ïðèáûëè â Êåð÷ü.  òîò ãîä çèìà ïðèøëà ðàíî. Íàñ âûãðóçèëè ïðÿìî íà ñíåã. Äîì íàø áûë ðàçðóøåí äî îñíîâàíèÿ. Íà÷àëàñü íîâàÿ ýðà - ýðà âûæèâàíèÿ íà ðîäíîé çåìëå..."

ÍÀ ÐÀÑÑÂÅÒÅ 3 ßÍÂÀÐß 1944 ãîäà (Ðàññêàçûâàåò Èâàí Àðõèïîâè÷ Çìååâåö). "3 ÿíâàðÿ 1944 ãîäà íà ðàññâåòå íàñåëåíèå ñåëà Äàøåâî ïðîñíóëîñü îò ñòðåëüáû è êðèêîâ íåìåöêîé ðå÷è, ìû ïîäóìàëè, ÷òî èäåò áîé íåìöåâ ñ ïàðòèçàíàìè, êîòîðûå íàõîäèëèñü â òûëó âðàãà ñ 1942 ãîäà. Êñòàòè, â Äàøåâñêîì ðàéîíå æèòåëè ñåë è ïîñåëêîâ îêàçûâàëè ïàðòèçàíàì àêòèâíóþ ïîìîùü. Îäíàêî ñòðåëüáà óñèëèâàëàñü, ïðèáëèæàëàñü ê öåíòðó ñåëà, âìåñòå ñ íåé óñèëèâàëñÿ êðèê, ïëà÷ æåíùèí, êîòîðûõ óæå ãíàëè ãåñòàïîâöû. Êàðàòåëè âûáèâàëè äâåðè, îêíà, âûãîíÿëè ëþäåé, êòî â ÷åì áûë îäåò. Ñîáðàëè áîëüøóþ êîëîííó è ïîãíàëè â ãåñòàïî, êîòîðîå ðàñïîëàãàëîñü íà îêðàèíå ñåëà. Íàêàíóíå ñíåã âûïàë, æåíùèíàì, îñîáåííî ñ äåòüìè, áûëî î÷åíü òðóäíî èäòè, íî êàðàòåëè ñïåøèëè, ïîäãîíÿëè ëþäåé ïðèêëàäàìè àâòîìàòîâ. Êòî îáåññèëåë è íå ìîã äâèãàòüñÿ, ïðèñòðåëèâàëè íà ìåñòå. Âîçëå çäàíèÿ ãåñòàïî íàñ æäàëè êðûòûå áðåçåíòîì ìàøèíû.

Ïàìÿòü

55

Ïîñëå ïîãðóçêè ìàøèíû äâèíóëèñü â ïóòü.  ìàøèíå îáÿçàòåëüíî ïðèñóòñòâîâàë îõðàííèê ñ ñîáàêîé, òàê ÷òî óáåæàòü áûëî íåâîçìîæíî. Êîãäà êîëîííà èç íåñêîëüêèõ ãðóçîâèêîâ ñ ëþäüìè îòîøëà îò ñåëà Äàøåâî íà 35 êèëîìåòðîâ, íà÷àëàñü ñèëüíåéøàÿ ïóðãà, ìåòåëü, ìàøèíû íå ìîãëè ïðåîäîëåòü çàíîñû, îñòàíîâèëèñü. Íàñ âûñàäèëè è ïðèêàçàëè èäòè ïåøêîì 25 êèëîìåòðîâ äî êîíöåíòðàöèîííîãî ëàãåðÿ, êîòîðûé ðàñïîëàãàëñÿ â áîëüøîì ñåëå Èâàíãîðîä-Ñû÷åâêà. Êîãäà ìû âñòóïèëè íà òåððèòîðèþ ëàãåðÿ, òî ïîíÿëè, ÷òî âûáðàòüñÿ èç íåãî íåâîçìîæíî. Êîíöëàãåðü áûë îãðàæäåí òðåìÿ ðÿäàìè êîëþ÷åé ïðîâîëîêè, âûøêàìè ñ ÷àñîâûìè. Áàðàêè, ãäå ðàçìåùàëèñü ëþäè, áåç äâåðåé, îêîí, òåïëà è ñâåòà. Êîãäà íàñ ðàñïðåäåëèëè ïî áàðàêàì, îáåññèÈâàí Àðõèïîâè÷ Çìååâåö ëåâøèå æåíùèíû ó êîòîðûõ áûëè äåòè, óïàëè íà ïîë, ïðèêðûâàÿ ñâîèì òåëîì äåòåé, ÷òîáû êàê-òî èõ ñîãðåòü. Âñå ñïàëè íà ïîëó, ïîäñòåëèâ ïîä ñåáÿ ñîëîìó. Èç ïîäðîñòêîâ áûëà ñîáðàíà àðáàéòåð-êîìàíäà, êîòîðàÿ âîçèëà ñ ïîëåé ñîëîìó, æåíùèíû ïëåëè èç ýòîé ñîëîìû ìàòû, êîòîðûìè óòåïëÿëè áàðàê. Íà âõîäå ñòîÿë ÷àñîâîé ñ àâòîìàòîì è ñîáàêîé. Íî÷üþ íèêîãî íå âûïóñêàëè. Êîðìèëè îäèí ðàç â äåíü æèäêèì ñóïîì, ðæàíûì õëåá ñ îïèëêàìè.  êîíöëàãåðå áàíè íå áûëî, à ÷òîáû ëþäè íå çàáîëåëè êàêèìè-ëèáî áîëÿ÷êàìè, â ëàãåðå áûëà ñàíèòàðíàÿ ìàøèíà, êîòîðóþ ïðîçâàëè "äóøåãóáêîé".  ýòîé ìàøèíå ñåðíèñòûì ãàçîì óáèâàëè åâðååâ. Íàñ æå çàâîäèëè â ìàøèíó, ðàçäåâàëè äîãîëà, îäåæäó íàøó áðîñàëè â ïðîæàðêó, íàñ ïî òðè ÷åëîâåêà ñòàâèëè ê ñòåíêå, ãîëîâó ïðîñîâûâàëè ÷åðåç õîìóò, òàêèì îáðàçîì ãîëîâà íàõîäèëàñü ñíàðóæè, à òåëî îñòàâàëîñü â ìàøèíå.  ïå÷êå ãîðåëà ñåðà, âåíòèëÿöèîííàÿ óñòàíîâêà ïîäàâàëà ãîðÿ÷èé ñåðíèñòûé ãàç íà òåëî. Ïîñëå òàêîé "áàíè" òåëî ñòàíîâèëîñü ñóõèì è äîëãî âîíÿëî. Ìû, ïîäðîñòêè, ðàáîòàëè íà ðåìîíòå àâòîäîðîãè Óìàíü – ñòàíöèÿ Õðèñòèíîâêà... Îñâîáîæäåíû áûëè âîèíàìè 2-ãî Óêðàèíñêîãî ôðîíòà 1 àïðåëÿ 1944 ãîäà. Çàòåì íàñ âûâåçëè íà êàðàíòèí â áëèçëåæàùèå ñåëà. À ÷åðåç ìåñÿö ðàçúåõàëèñü ïî äîìàì..."

http://evpatoriya-history.info/


56

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ ÕËÅÁ, ×ÒÎ ÄÀËÈ ÌÍÅ ÍÀ ÄÎÐÎÃÓ, ß ÎÒÄÀËÀ ÂÎÅÍÍÎÏËÅÍÍÛÌ

(Ðàññêàçûâàåò ×åðíåíêî Åëåíà Àôàíàñüåâíà). "ß áûëà âûâåçåíà â 1942 ãîäó.  íà÷àëå âîéíû óìåðëà ìàìà. Ïàïó íà ôðîíò íå âçÿëè, òàê êàê ó íåãî íà ðóêàõ îñòàëîñü ÷åòâåðî ìàëîëåòíèõ äåòåé. Âåçëè íàñ â òîâàðíûõ âàãîíàõ, â äâåðÿõ ñòîÿëè äâà ïîëèöàÿ. Ìíå òîãäà îò ðîäó áûëî 15 ëåò, êîãäà ìåíÿ óâîçèëè íà êàòîðæíûé òðóä â Ãåðìàíèþ. Âñþ äîðîãó ÿ ïëàêàëà, òàê íå õîòåëîñü ìíå óåçæàòü èç äîìà, à òîò õëåá, ÷òî çàâåðíóëè ìíå â óçåëîê äîìà, ÿ äîâåçëà äî ëàãåðÿ, êîòîðûé ðàñïîëàãàëñÿ â ãîðîäå Ôðàíêôóðòå-íà-Ìàéíå, è ïî êóñî÷êó áðîñàëà âîåííîïëåííûì çà ïðîâîëîêó, ïëåííûå, âèäèìî, áûëè î÷åíü ãîëîäíû, ÷òî ñ çåìëè ïîäáèðàëè êóñî÷êè õëåáà è îòïðàâëÿëè â ðîò.  ëàãåðå ÿ òîæå î÷åíü ïëàêàëà, òàê ïëàêàëà, ÷òî ïëåííûå ôðàíöóçû ñîáèðàëè åäó è ïåðåäàâàëè ìíå. Òàê áûëî íåñêîëüêî äíåé, ïîêà íå ïðîøëà èñòåðèêà. Âñþ íàøó ãðóïïó îïðåäåëèëè íà âîåííûé çàâîä. ß êðàñèëà êàêèå-òî êðûøêè. Äóìàåòñÿ, ýòè êðûøêè øëè íà èçãîòîâëåíèå ìèí. Ñêîëüêî ÿ "ïîåëà" ýòîé êðàñêè, òðóäíî ñêàçàòü, íî åå ïàðû è òåïåðü îòðàæàþòñÿ íà ìîåì çäîðîâüå. Ìíå è òåïåðü î÷åíü òðóäíî äûøàòü è õîäèòü. ßâëÿþñü èíâàëèäîì 2-é ãðóïïû îáùåãî çàáîëåâàíèÿ. Áàðàêè íàøè áûëè îãîðîæåíû êîëþ÷åé ïðîâîëîêîé â íåñêîëüêî ðÿäîâ. Íà ðàáîòó è ñ ðàáîòû âîäèëè ñòðîåì ïðè ñîïðîâîæäåíèè àâòîìàò÷èêîâ ñ ñîáàêàìè. Ó êàæäîãî íà ãðóäè áûë ïðèøèò íîìåð. Ó ìåíÿ ëè÷íî áûë íîìåð 15. Âûçûâàëè òîëüêî ïî íîìåðàì, ïî-äðóãîìó ê íàì íå îáðàùàëèñü. Åñëè ãäå-òî çàìåøêàëñÿ - áèëè. Áèëè íåùàäíî. Êîðìèëè âå÷åðîì: êàïóñòà, áðþêâà, ìàëåíüêèé êóñî÷åê õëåáà ñ îïèëêàìè íàïîëîâèíó, â îáåä - áåç õëåáà, òîëüêî áàëàíäà ñ êàïóñòîé è áðþêâîé. Ïðè ðîñòå 177 ñàíòèìåòðîâ ìîé âåñ ñîñòàâëÿë âñåãî 41 êèëîãðàìì. Êàê ãîâîðèòñÿ, ñâåòèëàñü íàñêâîçü..."

"ß ÍÅ ÇÍÀËÀ, ×ÒÎ ÆÈËÀ  ÀÂÑÒÐÈÈ". (Ðàññêàçûâàåò Âàëåíòèíà Àëåêñååâíà Äçèãóíñêàÿ). "ß, Äçèãóíñêàÿ Âàëåíòèíà Àëåêñååâíà (äåâè÷üÿ – Áîãàòüêî), â äåêàáðå 1943 ãîäà â âîçðàñòå îäíîãî ãîäà è òðåõ ìåñÿöåâ âìåñòå ñ ðîäèòåëÿìè áûëà âûâåçåíà â Ãåðìàíèþ, íî ïîñåëèëè íàñ â Àâñòðèè, â ãîðîäå Ãðàö, â ëàãåðå. Îäíàêî âñêîðå áûëè íàïðàâëåíû â äåðåâíþ Ãåðáåðåäîðô, ãäå ðàáîòàëè ó ÷àñòíîãî õîçÿèíà. Ìàìà Îëüãà Àðñåíòüåâíà ðàáîòàëà äîìðàáîòíèöåé, à ïàïà Àëåêñåé Íèêîëàåâè÷ – ðàáî÷èì, ñ èþëÿ 1944 ãîäà áûë íàïðàâëåí íà ðàáîòó â ëàãåðü äåðåâíè Ãåðáåðê, ëàãåðü "Øîíõàóññ" íà ëåñîðàçðàáîòêè.

Ïàìÿòü

57

Îñâîáîæäåíû áûëè 30 àïðåëÿ 1945 ãîäà àìåðèêàíñêèìè âîéñêàìè. Âîçâðàòèëèñü â Êðûì ãîëûå è áîñûå. Æèëè ñðàçó ïîñëå âîéíû â ñåëå Äàëåêîå ×åðíîìîðñêîãî ðàéîíà.  äîìèêå áûëà âñåãî îäíà êîìíàòà, æèëè ÷åòâåðî – ìàòü ñ îòöîì è ìû ñ áðàòîì Íèêîëàåì, êîòîðûé ðîäèëñÿ â Àâñòðèè. Îäåòüñÿ è îáóòüñÿ íå áûëî âî ÷òî, ïîýòîìó, ñêîëüêî ïîìíþ ñâîå äåòñòâî, òî âñå äíè çèìíèå ñèäåëà â êîìíàòå, áðàò Íèêîëàé òîæå.  1949 ãîäó ÿ ïîøëà â øêîëó, ìàìà ñøèëà ìíå èç ñòàðûõ ïàïèíûõ áðþê ñóìêó ïîä êíèæêè. Äî 1993 ãîäà ÿ íå çíàëà, ÷òî æèëà â Àâñòðèè. Ðîäèòåëè î÷åíü áîÿëèñü ïðèçíàòüñÿ, ÷òî íàñ âûâîçèëè â Ãåðìàíèþ. Áîÿëèñü ïðåñëåäîâàíèÿ ÊÃÁ. Íà áðàòà ïîñëå ïðèåçäà óíè÷òîæèëè âñå äîêóìåíòû, ÿêîáû îí âî âðåìÿ âîéíû ðîäèëñÿ â ñåëå Äîçîðíîì, è òîëüêî êîãäà ïîòðåáîâàëèñü äîêóìåíòû, òî ÷åðåç ñóä íà îñíîâàíèè ñïðàâîê ÊÃÁ ïðèøëîñü äîêàçûâàòü, ÷òî îí ðîäèëñÿ â Àâñòðèè è ïðèâåçåí îòòóäà, à òàêæå î òîì, ÷òî è ÿ òàì íàõîäèëàñü. Òîëüêî â 1993 ãîäó ñòàëî âîçìîæíûì ÷åñòíî ïðèçíàòüñÿ, ÷òî ìû áûëè âûâåçåíû çà ãðàíèöó. Äàæå íèêòî èç ðîäñòâåííèêîâ è áëèçêèõ çíàêîìûõ íå çíàëè, ÷òî ìû áûëè âûâåçåíû çà ðóáåæ. Âñå ñîõðàíÿëîñü â ïîëíîì ñåêðåòå. Òåì íå ìåíåå, äàæå ïðè "çîðêîì" ãëàçå ÊÃÁ, áðàò ïî ôèêòèâíûì äîêóìåíòàì î ðîæäåíèè ïîïàë ñëóæèòü â Ãåðìàíèþ, âî Ôðàíêôóðò-íàÌàéíå. Ïîçæå ìíå äîâåëîñü â íàøåì ñåëå âñòðåòèòü òàòàðèíà, êîòîðûé áûë âûâåçåí â Ãåðìàíèþ, à íàõîäèëñÿ â ëàãåðÿõ Àâñòðèè. Âîò êðàòêèå ñòðàíèöû ìîåé æèçíè..."

ÔÀÁÐÈÊÀÌÈ ÑÌÅÐÒÈ ÿâëÿëèñü êîíöëàãåðÿ Áóõåíâàëüä, Îñâåíöèì Ðàâåíñáðþê, Íîéåíãàììå Çà ìàëåéøóþ ïðîâèííîñòü è âîîáùå çà òî, ÷òî íå ïîíðàâèëñÿ ê��êîìó-íèáóäü êëåðêó, - ïðèãîâîð: êîíöëàãåðü. Òàê Íàéäåíîâà Âàëåíòèíà Òèìîôååâíà çà îòêàç ðàáîòàòü íà âîåííîì çàâîäå â àïðåëå 1943 ãîäà áûëà íàïðàâëåíà â Ðàâåíñáðþê. Åé îïðåäåëèëè ïîâîçêó, íà êîòîðîé îíà äî îñâîáîæäåíèÿ âîçèëà äëÿ çàêëþ÷åííûõ åäó. Âïðÿãøèñü â íåèìîâåðíî òÿæåëóþ ïîâîçêó, îíà òàñêàëà åå ïî äâîðó äî äåñÿòêà ðàç â äåíü, à ïîòîì âå÷åðîì 2-3 ÷àñà âûñòàèâàëà, ïîêà íå ïåðåñ÷èòàþò âñåõ.  ýòîì ëàãåðå îòáûâàëè ñðîê åâïàòîðèéöû: Ëèäèÿ Ïîëåâàÿ, Àíòîíèíà Ïîëÿêîâà. Õâàëà Ãîñïîäó Áîãó, ÷òî îíè âûæèëè. Êîãäà îíè â øêîëàõ ðàññêàçûâàþò î ñâîåé æèçíè â êîíöåíòðàöèîííûõ ëàãåðÿõ, äåòè ïëà÷óò, ïëà÷óò è îíè ñàìè. Áîëüøå âñåãî íåìåöêèå êàðàòåëè áîÿëèñü ïîáåãà óçíèêîâ. Ïðåä-

http://evpatoriya-history.info/


58

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

ïðèíèìàëèñü âñå ìåðû ïî ïîèìêå áåãëåöîâ. Åñëè óäàâàëîñü ïîéìàòü, æèâûìè íå îñòàâëÿëè. Èëè âåøàëè íà ñòîëáàõ, èëè ðàññòðåëèâàëè ïåðåä ñòðîåì â íàçèäàíèå è äëÿ óñòðàøåíèÿ äðóãèõ. "Îäíàæäû ïî äîðîãå â êîíöëàãåðü ÿ è åùå äåâÿòü ïàðíåé ñóìåëè óáåæàòü îò êîíâîÿ, - âñïîìèíàåò Þíóñ Ñóëåéìàíîâ. - Îäíàêî íàñ ïîéìàëè, ïåðåäàëè â ãåñòàïî. Òå îòïðàâèëè íàñ â êîíöëàãåðü. Ðàáîòàëè ïðè êðåìàòîðèè, âîçèëè òðóïû íà ñæèãàíèå. Çàòåì âñåõ ïðîøòðàôèâøèõñÿ ïîãðóçèëè íà ïàðîõîä "Êàï Àðêîíà". Íå óñïåë êîðàáëü îòîéòè îò áåðåãà, êàê â íåãî ïîïàëà áîìáà. Êîðàáëü çàãîðåëñÿ, ìíîãî ëþäåé ïîãèáëî, ëþäè ñòàëè âûáðàñûâàòüñÿ çà áîðò, ÿ òîæå âûïðûãíóë, äîïëûë äî áåðåãà, ñïàññÿ. Çàòåì óäàëîñü ñêðûòüñÿ. Òàê è âûæèë..." Ôåäîðîâ Âëàäèìèð Àëåêñàíäðîâè÷, ïðåæäå ÷åì ïîïàñòü â êîíöëàãåðü Çàêñåíõàóçåí, ðàáîòàë íà ðåìîíòå äîðîã ïîä Áåðëèíîì. Äî ýòîãî ïîáûâàë â ëàãåðÿõ Ìàëîâ, Êàðîâ, Âåñòåíçåå, Êàóëüäîð. À âîò Ãðîøåâó Àíàòîëèþ ßêîâëåâè÷ó äîâåëîñü èñïûòàòü íà ñåáå îïûòû ìåäèêîâ. Öåëûé ìåñÿö åãî óâîäèëè â ñàíëàáîëàòîðèþ, äåëàëè óêîëû. "Ïîñëå óêîëà ìåíÿ íà÷èíàëî òðÿñòè, ÿ òåðÿë ñîçíàíèå, íå ïîìíþ, íà êàêîå âðåìÿ,- âñïîìèíàåò Àíàòîëèé ßêîâëåâè÷. - À êîãäà ïðîñûïàëñÿ, âðà÷è ñ óäèâëåíèåì ñìîòðåëè íà ìåíÿ, ãîâîðèëè "Ãóò-ãóò", à íà ñëåäóþùèé äåíü âñå ïîâòîðÿëîñü. Çàìå÷ó, äðóãèå ìàëü÷èøêè âûäåðæèâàëè îäèí-äâà óêîëà..." Ìíîãî ãîðåñòíûõ ñîáûòèé ïåðåæèëè Ãðèãîðèé Ñòåïàíîâè÷ Âåëè÷êî, Âëàäèìèð Èîñèôîâè÷ Ñòàëüáîâñêèé è ìíîãèå äðóãèå, î êîòîðûõ, äàñò Áîã, ìû ðàññêàæåì. Åâãåíèÿ Êàäàöêàÿ.

Ïàìÿòü

59 ÑÏÈÑÎÊ

åâïàòîðèéöåâ, ïðîøåäøèõ ÷åðåç àä êîíöëàãåðåé Áàáè÷ Ïåòð Ïàâëîâè÷ Áóðóõèíà Ëèäèÿ Ãðèãîðüåâíà Ãëèíÿíîâ Ôåäîð Ïàâëîâè÷ Ãðîøåâ Àíàòîëèé ßêîâëåâè÷ Äåì÷åíêî Îëüãà Åãîðîâíà Åðìîëàåâ Èâàí Êóçüìè÷ Êóöåíêî Àííà Ãàâðèëîâíà Ëèòâèíåíêî Ñåðãåé Àíäðååâè÷ Íàéäåíîâà Âàëåíòèíà Òèìîôååâíà Ïîëåâàÿ Ëèäèÿ Àíäðèàíîâíà Ïîëÿêîâà Àíòîíèíà Òèõîíîâíà Ñåí÷åíêî Àíàñòàñèÿ Ïàâëîâíà Ñèäîðåíêî Áîðèñ Àëåêñååâè÷ Ñêîðèê Àëåêñàíäðà Íèêèòîâíà Ñóëåéìàíîâ Þíóñ Òîêàðåâ Àëåêñàíäð Ïàâëîâè÷ ×åðâàíñêèé Ãåîðãèé Ãåîðãèåâè÷ Øåëåãîâ Âàëåíòèí Ôåäîðîâ Âëàäèìèð Àëåêñàíäðîâè÷ Øëÿõòèí Âëàäèìèð Ñòàëüáîâñêèé Âëàäèìèð Èîñèôîâè÷ Âëàñåíêî Àëåêñàíäðà Ñåìåíîâíà Ãàøêîâ Ëåîíèä Äàíèëîâè÷ Ïîòàïîâà Àíòîíèíà Ñåìåíîâíà Õîçÿèíîâà Ãàëèíà Ñåìåíîâíà Ãðèãîðüåâ Áîðèñ Íèêîëàåâè÷

Ãðèãîðüåâ Þðèé Íèêîëàåâè÷

Êîðøàê Ïåòð ßêîâëåâè÷ Ñóêà÷ Îëåã Àôàíàñüåâè÷ Ãîðäååâà Òàòüÿíà Èâàíîâíà

Ìàóòõàóçåí Ðàâåíñáðþê Äàõàó – ãëàâíûé ëàãåðü Ìàóòõàóçåí Ðàâåíñáðþê Ìàéäàíåê Ðàâåíñáðþê Ìàóòõàóçåí Ðàâåíñáðþê Ðàâåíñáðþê Íîéáðàíäåíáóðã Ðàâåíñáðþê Äàõàó – ãëàâíûé ëàãåðü Àóøâèö (Îñâåíöèì) Íîéåíãàììå Íîéåíãàììå Áóõåíâàëüä (Ýòòåðñáåðã) Çàêñåíõàóçåí Çàêñåíõàóçåí Çàêñåíõàóçåí Áóõåíâàëüä Ðàâåíñáðþê Êîíöëàãåðü ¹ 5 Êîíöëàãåðü Êîíöëàãåðü Ëàãåðü äëÿ ñåìåé âîåííîñëóæàùèõ â ä.×åðíàâöû Áðåñòñêîé îáëàñòè. Ëàãåðü äëÿ ñåìåé âîåííîñëóæàùèõ â ä.×åðíàâöû Áðåñòñêîé îáëàñòè. Êîíöëàãåðü Îçàðè÷è Òþðüìà Ðàâåíñáðþê

http://evpatoriya-history.info/


60

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ïàìÿòü

Êîðøàê Ïåòð ßêîâëåâè÷, êîíöëàãåðü Îçàðè÷è

61

Ãðîøåâ Àíàòîëèé ßêîâëåâè÷ (íà íåì äåëàëè îïûòû)

Ð À Ñ Ñ Ê ÀÇ, îìûòûé ãîðüêèìè ñëåçàìè (Âñïîìèíàåò Åêàòåðèíà Äîðîôååâíà Ôåäîðåíêî) Òàêèìè îíè áûëè â 1943 ãîäó. Õîçÿèíîâà Ãàëÿ, Êîëÿ è Âàëÿ Áîãàòêî, Ïèõèä÷óê Âîâà, Êîíîâàëîâà Æåíÿ, Áàáàíñêàÿ Ëþáà, Âåëè÷êî Ãðèãîðèé, Õîçÿèíîâà Òîíÿ, Íåäáàé Íèëà, Äåéíåêî Àëåêñåé è Ìèõàèë.

Ïèõèä÷óê Ìàðèÿ Åôèìîâíà

Íàéäåíîâà Âàëåíòèíà Òèìîôååâíà, êîíöëàãåðü Ðàâåíñáðþê

- Âåñíîé 1942ã. èç ã. Ñëàâÿíñêà Äîíåöêîé îáëàñòè íàñ óâîçèëè òîâàðíûì ïîåçäîì â Ãåðìàíèþ. Ïåðâóþ îñòàíîâêó ñäåëàëè â ã. Æèòîìèðå, çàòåì âî Ëüâîâå, ãäå âñåõ çàðåãèñòðèðîâàëè, ðàçäåëè, ìóæ÷èí âûñòðîèëè íàïðîòèâ æåíùèí. Ìåäèêè îñìîòðåëè çóáû, òåëî, ïðîäåçèôèíöèðîâàëè è ðàçðåøèëè îäåòüñÿ. Çàòåì çàãíàëè ñíîâà â òîâàðíÿê è ïîâåçëè äî ñòàíöèè Îïåëü, ãäå ñíîâà îáðàáîòàëè, âçðîñëûì ïîâåñèëè íà øåþ áëÿõè ñ íîìåðàìè è êàæäîãî ñôîòîãðàôèðîâàëè è ïîâåçëè â ã. Áåðëèí. Ìåíÿ ñ ìîèìè äåòüìè – Ëèëåé1935ã.ð. è Ýììîé 1939 ã.ð. ðàñïðåäåëèëè â ëàãåðü. Ðàáîòàëè ñíà÷àëà â äåïî ã. Ïîòñäàì (ìûëè ýëåêòðè÷êè), áðèãàäèðîì áûë íåìåö Îòòî. Íà ðàáîòó ïîäíèìàëè â 4 óòðà è äî âå÷åðà ðàáîòàëè, äåòè íàõîäèëèñü íà òåððèòîðèè ëàãåðÿ çà êîëþ÷åé ïðîâîëîêîé. Ðÿäîì ñ ëàãåðåì áûë çåìåëüíûé ó÷àñòîê áàóýðà Ëþáêî, ó êîòîðîãî îñåíüþ ìû óáèðàëè êàðòîøêó.  1944ã. ëàãåðü ðàçáîìáèëè è îñòàâøèõñÿ â æèâûõ ïåðåâåçëè â ëàãåðü âîçëå ïîäçåìíîãî àâèàçàâîäà. Ïåðåáèðàëè äåòàëè, âûâîçèëè ìóñîð, óáèðàëè öåõà. Æèëè â áàðàêàõ ëàãåðÿ, ñïàëè íà äâóõúÿðóñíûõ íàðàõ, ïèòàëèñü áàëàíäîé, âå÷åðàìè âû÷åñûâàëè âøåé. Ñàì ëàãåðü áûë íåäàëåêî îò Äðåçäåíà. Êîãäà áûë îáåäåííûé ïåðåðûâ ó íåìöåâ, ìû ñîáèðàëèñü â êó÷êó è ïåëè ïåñíþ, ñî÷èíåííóþ òàì æå: Ãîðèò ñâå÷à äðîæàùèì ñâåòîì.  áàðàêå âñå ñïîêîéíî ñïÿò.

http://evpatoriya-history.info/


62

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Âîêðóã áàðàêà ÷àñîâûå Ñâîèì êðà÷àìè ñòó÷àò. Îäíà äåâî÷êà âñåõ ìîëîæå Íå ìîæåò áåäíàÿ óñíóòü. Àõ, ìàìà, ìàìî÷êà ðîäíàÿ, Çà÷åì íà ñâåò òû ðîäèëà? Ñóäüáîé íåñ÷àñòíîé íàãðàäèëà,  ñòðàíó ÷óæóþ îòäàëà?  ÷óæîé ñòðàíå íàñ èçáèâàþò, Íèãäå ïðîõîäà íå äàþò È òîëüêî «Ðóñèø øâàéíå ðàéíå» Íàñ ïîñòîÿííî òóò çîâóò. Îñâîáîäèëè íàñ â ìàå 1945ã. ñîâåòñêèå âîéñêà. Âñïîìíèòü ïåðåæèòîå – óíèæåíèÿ, îñêîðáëåíèÿ, ïîáîè, íàøèâêè «Îñò» è âñå, ÷òî áûëî ñ íàìè â ëàãåðå, - ïðîñòî ñòðàøíî!.. Âìåñòå ñ ìàìîé Ôåäîðåíêî Åêàòåðèíîé ìû áûëè âûâåçåíû â Ãåðìàíèþ, ã. Áåðëèí. ß îïèøó îäèí èç ýïèçîäîâ íàøåãî äåòñòâà â íåâîëå. Íà ôîòîãðàôèè ìû âìåñòå ñ ñåñòðîé. Ëèëå áûëî 7 ëåò, ìíå – Ýììå – 3,5 ãîäà. Îäåæäó, â êîòîðîé ìû íà ôîòîãðàôèè, äàëà íàì æåíà ïîëèöàÿ (ðóññêîãî íåìöà èç Êðàìàòîðñêà). Îíè íàâÿçàëè íàì íÿí÷èòü ñâîþ âîñüìèìåñÿ÷íóþ äî÷ü. Çà ýòî â íåäåëþ äàâàëè 1 ïà÷êó ïå÷åíüÿ è 1 ìûëî. Ìû åëå âûäåðæàëè 1 ìåñÿö, è ÷òîáû èçáàâèòüñÿ îò ýòîãî ðåáåíêà, ìû ó ñïÿùåé äåâî÷êè âûñòðèãëè âîëîñû íà òåìå÷êå è ñáåæàëè. Ïðÿòàëèñü íà ìóñîðíèêå. Íàñ äî íî÷è èñêàëè âñåì áàðàêîì, íàêàçàíèÿ ìû èçáåæàëè, òàê êàê áûëè ìàëåíüêèìè.

Ïàìÿòü

63

ÄÂÀ ×ÀÑÀ ÍÀ ßÍÂÀÐÑÊÎÌ ÌÎÐÎÇÅ (Ðàññêàçûâàåò Àáàêóìîâà Íèíà Ïåòðîâíà). -  ÿíâàðå 1942 ã. â Åâïàòîðèþ âûñàäèëè âòîðîé äåñàíò. Ïåðâûé áûë â äåêàáðå 41-ãî ãîäà. Ïîãîäà áûëà âåòðåíàÿ, øòîðìèëî, ïîäêðåïëåíèÿ íå áûëî (ýòî âñå ïîòîì óçíàëà). Æèòåëè ãîðîäà ïîìîãàëè äåñàíòíèêàì. Ê íåìöàì ïîäêðåïëåíèå øëî â ÷åðíûõ øèíåëÿõ ñ àâòîìàòàìè è âñå ÷åðåç íàøó óëèöó. Ïîòîì ÿ óçíàëà, ÷òî ýòî áûëè ýñýñîâöû. Îíè ñòðåëÿëè ïî îêíàì, êàëèòêàì. Ïóëè ïîïàëè ê íàì â êîìíàòó, ãäå âñÿ ñåìüÿ â ýòî âðåìÿ ëåæàëà íà ïîëó. Ýñýñîâöû ñîãíàëè âñåõ æèòåëåé íàøåé óëèöû è äàæå ñ Ïëÿæíîãî ïåðåóëêà, â òîì ÷èñëå ìîèõ òåòþ, äÿäþ è èõ äî÷êó 1,5 ãîäà, â îäèí áîëüøîé äâîð (ëþäåé òàì áûëî ìíîãî). Áûëî ìíîãî äåòåé, êîòîðûå ïëàêàëè, õîòåëè åñòü. Êîãäà ýñýñîâöåâ ñìåíèëè ñîëäàòû, òî æåíùèíû ñòàëè ïðîñèòü, ÷òîáû èõ îòÀáàêóìîâà Íèíà Ïåòðîâíà ïóñòèëè ñõîäèòü çà åäîé äëÿ äåòåé. Ñîëäàòû æåíùèí íå ïóñêàëè, à âûáðàëè äâóõ äåâî÷åê è ìåíÿ òðåòüåé. Îäíà æåíùèíà î÷åíü ïëàêàëà è ïðîñèëà íàñ, ÷òîáû ìû ïðèíåñëè åå ðåáåíêà, ò.ê. îíà íå óñïåëà âçÿòü åãî ñ ñîáîé, ïîñêîëüêó åå âûãíàëè íåìöû. Êîãäà ìû âûøëè ê äîðîãå, òî ïî íåé íà äâóõ ïîäâîäàõ âåçëè ðàíåíûõ äåñàíòíèêîâ. Âñå îíè áûëè â êðîâè, áåç êàêèõ-ëèáî ïåðåâÿçîê. Ìû íàøëè ðåáåíêà, ïðèíåñëè ñóõàðè è âñå òî, ÷òî ñìîãëè ðàçûñêàòü èç åäû. Ïîçäíî âå÷åðîì âñåõ ïîñòðîèëè è ñêàçàëè, ÷òî ïåðåâîäÿò â äðóãîå ìåñòî.  ýòî âðåìÿ íà ìîòîöèêëå ïîäúåõàëè ôàøèñòû è ÷òî-òî ñêàçàëè îõðàííèêàì. Îõðàííèêè íà÷àëè îòäåëÿòü â îòäåëüíóþ ãðóïïó æåíùèí, äåâî÷åê è ìàëåíüêèõ ìàëü÷èêîâ. Îñòàâøèõñÿ ìóæ÷èí ïîâåëè â ãîðîä. Óòðîì ìû ðàçîøëèñü ïî äîìàì.  íàøó êîìíàòó ïîïàë ñíàðÿä è ðàçâîðîòèë êðûøó è ïîòîëîê. Óòðîì ìàìà ïîøëà èñêàòü îòöà. Êîãäà ìàìà ïðèøëà äîìîé, îíà î÷åíü ïëàêàëà è ñêàçàëà, ÷òî âñåõ ìóæ÷èí ðàññòðåëÿëè çà ãîðîäîì. ß ïîøëà èñêàòü îòöà. Óáèòûå äåñàíòíèêè ëåæàëè íà óëèöàõ. Êîãäà ÿ äîøëà äî ìåñòà, ãäå ñåé÷àñ ìåëêîîïòîâûé ðûíîê, òî óâèäåëà ñòðàøíóþ êàðòèíó: íà çåìëå, óâÿçøèå â ãðÿçè, áûëè òûñÿ÷è ãàëîø – ýòî çäåñü ïðîøëè ïîä êîíâîåì ôàøèñòîâ æèòåëè íàøåãî ãîðîäà ê ìåñòó ñâîåé ñìåðòè. ß äîøëà äî ìåñòà, ãäå ôàøèñòû ïðîâîäèëè ìàññîâûå ðàññòðåëû.

http://evpatoriya-history.info/


64

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Íàøëà òðóïû äâîþðîäíîãî áðàòà (îíè æèëè íà Èíòåðíàöèîíàëüíîé óëèöå), ñâîåãî äÿäè. È íàøëà ñâîåãî îòöà. Îí ëåæàë ñâåðõ ðâà, ïîëíîãî óáèòûõ. Êîãäà ÿ òàì õîäèëà, áûëè ñëûøíû âûñòðåëû ñ ìåñòà ðàññòðåëà çàëîæíèêîâ ïåðâîãî äåñàíòà. Âèäåëà ó ðâà åùå ÷åëîâåê ïÿòü - îíè òîæå èñêàëè òðóïû ñâîèõ. Íî íèêòî äðóã ê äðóãó íå ïîäõîäèë. Íà ñëåäóþùèé äåíü ìàìà ïîõîðîíèëà îòöà íà ìåñòå åãî ãèáåëè. Ïðîøëî ïîëãîäà, è ìåíÿ îòïðàâèëè íà ðàáîòó â Ãåðìàíèþ. Íàñ âåçëè â òîâàðíûõ âàãîíàõ è ïðèâåçëè â Àâñòðèþ. Íà ðàáîòó ìû ïîïàëè íà âèñêîçíóþ ôàáðèêó. Æèëè â áîëüøîì áàðàêå, ñïàëè íà äâóõýòàæíûõ êîéêàõ. Ðàáîòàëè ïî 12 ÷àñîâ. Ñìåíû áûëè íî÷üþ è äíåì. Âñåãäà õîòåëîñü åñòü. È î÷åíü õîòåëîñü äîìîé. Íà ôàáðèêå áûë î÷åíü çëîâîííûé öåõ. Òàì ðàáîòàëè âîåííîïëåííûå è ñòàðøèå äåâóøêè, ìîè ñîñåäêè ïî êîéêàì. Íåäàëåêî îò íàøåãî ëàãåðÿ çà æåëåçíîé äîðîãîé íà âûñîêîì õîëìå íàõîäèëñÿ ëàãåðü âîåííîïëåííûõ. Îí áûë îãîðîæåí âûñîêèì çàáîðîì è îõðàíÿëñÿ çëûìè ñîáàêàìè. Îäèí èç ïëåííûõ ïîäîøåë ê ìîåé ñîñåäêå ïî êîéêå è ïîïðîñèë äîñòàòü íà 4-õ ðåáÿò ãðàæäàíñêèå âåùè. Ìû ðàñïðîäàëè ñâîè âåùè è êóïèëè ãðàæäàíñêóþ îäåæäó. Âîñïîëüçîâàâøèñü òåì, ÷òî ôîðòî÷êà èç îêíà êóõíè ëàãåðÿ âîåííîïëåííûõ áûëà íå çàðåøå÷åíà, ïîñêîëüêó âûõîäèëà íà îáðûâ, è îõðàíà áûëà óâåðåíà, ÷òî ê íåé íèêòî íå ñìîæåò ïîäîáðàòüñÿ, ìû ñóìåëè ïåðåäàòü ïëåííûì âåùè. Ïðîéòè ïî îáðûâó, êîíå÷íî, áûëî íåëüçÿ, è ÿ ïðîïîëçëà ñàìûé îïàñíûé ó÷àñòîê ïóòè, à âåùè áûëè â òîðáå íà ñïèíå. Ïî æåëåçíîé äîðîãå â ýòî âðåìÿ ïðîøåë ïîåçä, áûëî î÷åíü ñòðàøíî, ò.ê. ïðè ýòîì äðîæàëà çåìëÿ. ß îñòàíîâèëàñü, ïåðåæäàëà, ïîêà ïîåçä ïðîéäåò, è ïîïîëçëà âíîâü. Äîáðàëàñü äî ôîðòî÷êè è ïðîñóíóëà âåùè. Îáðàòíî ïîëçòè áûëî ëåã÷å. À ïëåííûå ñ íàøåé ïîìîùüþ ñìîãëè áåæàòü. Ïîñëå âîéíû ÿ óçíàëà, ÷òî òåõ ïðèçâàëè â àðìèþ, è îíè åùå âîåâàëè. Äâîå ïîãèáëè, à äâîå îñòàëèñü æèâû. Îíè ïðèåçæàëè â Åâïàòîðèþ. Ýòî Ïîòàïîâ Âàñèëèé èç Áåëãîðîäà è Âàëåíòèí Ñèíÿâñêèé. Ìû áîÿëèñü, ÷òî íàñ ìîãóò îòïðàâèòü â êîíöëàãåðü çà ïîìîùü â ïîáåãå âîåííîïëåííûõ, è óáåæàëè ñ ôàáðèêè. Ïðèøëè â äåðåâíþ, ãäå ðàáîòàëà íàøà ñîñåäêà èç Åâïàòîðèè. Îíà æèëà â ñàðàå è êîðìèëà ñâèíåé. Ìû ó íå¸ ïðîæèëè òðè äíÿ, åëè êàðòîøêó, êîòîðóþ îíà âàðèëà äëÿ ñâèíåé. Ìû õîòåëè áåæàòü äîìîé, íî íàñ ïîéìàëè è ïîñàäèëè â òþðüìó, à ÷åðåç äâå íåäåëè îòïðàâèëè â êîíöëàãåðü äëÿ ðàñïðåäåëåíèÿ íà ðàáîòó. Ìû æèëè â áîëüøîé êàìåðå, ãäå, êðîìå íàñ, áûëè ÷åøêè, ïîëüêè, ôðàíöóæåíêè.  êàìåðå ÷àñòî âñïûõèâàëè ññîðû. Ó âñåõ íåðâû áûëè íà ïðåäåëå, òàê êàê áîÿëèñü ïîïàñòü â Ãåðìàíèþ. Îäíàæäû ÿ ïðèíåñëà âåäðî âîäû äëÿ äåæóðíîé ïî êàìåðå ôðàíöóæåíêè (îíà æäàëà ðåáåíêà). Ìåíÿ íàðî÷íî òîëêíóëè, è ÿ íà ýòî îòâå-

Ïàìÿòü

65

òèëà. Òàê âîçíèêëà ññîðà. Âîøåäøàÿ íàäçèðàòåëüíèöà íàçâàëà ìåíÿ âèíîâíîé è ïîâåëà ê íà÷àëüíèêó ëàãåðÿ. ß íå çíàþ, ÷òî åìó äîëîæèëè, íî îí ñêàçàë «Öâàé óðå» – 2 ÷àñà. Ýòî áûëî â ÿíâàðå 1944 ãîäà. Ìåíÿ âûâåëè âî äâîð è ïîñòàâèëè íà ìîðîçå íà äâà ÷àñà, õîòÿ ÿ áûëà îäåòà î÷åíü ëåãêî. Çà ìíîé íàáëþäàëè äâà ïîëèöàÿ â îêíî èç äåæóðêè. Áûëî î÷åíü õîëîäíî, ëåæàë ñíåã. Íî ÿ âûñòîÿëà äâà ÷àñà. Îòîãðåâàëè ìåíÿ âñåé êàìåðîé, êàæäûé íåñ ÷òî ìîã: êòî òåïëûé ïëàòîê, êòî íîñêè, ïîïîèëè êèïÿòêîì. Îòîøëà..."

ÃÎÄÛ ÒÐÅÂÎÆÍÎÉ ÌÎËÎÄÎÑÒÈ (Âñïîìèíàåò Ãîðîõîâà Ëþäìèëà Ìàðêîâíà) Âîéíà. Ëåòî 1942 ãîäà. Ãîðîä Äæàíêîé. Ìíå 15 ëåò. Âèçã è ëàé ñîáàê âî äâîðå. Íåñêîëüêî ýñýñîâöåâ âðûâàþòñÿ â äîì è, óãðîæàÿ ïèñòîëåòîì, ñî ñëîâàìè «øíåëü, øíåëü» âûãîíÿþò ìåíÿ íà óëèöó, âòàëêèâàþò â ñòðîé þíîøåé è äåâî÷åê. Íàì áåç ñëîâ ïîíÿòíî - óâåçóò íà ðàáîòó â Ãåðìàíèþ. Áåç âåùåé, â îäíèõ ïëàòüÿõ, ó íåêîòîðûõ êîñûíêè íà ãîëîâå, êàêèå-òî óçåëî÷êè â ðóêàõ. ×òî óñïåëè âçÿòü. Ïðèãíàëè íàñ íà æ/ä ñòàíöèþ, çàòîëêàëè â òîâàðíûå âàãîíû. Íàáèëè êàê ñåëüäåé â áî÷êó. Ìîæíî áûëî òîëüêî ñòîÿòü ëèáî ñèäåòü. È òàê 10 äíåé â ïóòè. Äâåðè âàãîíà îòïèðàëèñü òîëüêî îäèí ðàç â ñóòêè, êîãäà äàâàëè ïîõëåáêó, ìîæíî áûëî íàïèòüñÿ âîäû, âäîõíóòü ñâåæèé âîçäóõ. Âî âðåìÿ îñòàíîâêè â ãîðî- Ãîðîõîâà Ëþäìèëà Ìàðêîâíà äå Êðàêîâå íàñ ïîäâåðãëè òùàòåëüíîìó ìåäèöèíñêîìó îñìîòðó. Êîå-êîãî ïîñëå îñìîòðà óâîäèëè â íåèçâåñòíîì íàïðàâëåíèè, è ìû èõ áîëüøå íèêîãäà íå âèäåëè. Íàêîíåö ïîåçä îñòàíîâèëñÿ íàäîëãî. Íàñ ïðèâåçëè â ãîðîä Íîðäãîðí. Ýòî â 8-ìè êèëîìåòðàõ îò Ãîëëàíäèè. Îòîáðàëè îäíèõ äåâî÷åê è ïîñåëèëè â áàðàêè. Ýòî áûëè ïîñòðîåííûå èç òîíêèõ äîñîê ïîìåùåíèÿ ñ äâóõúÿðóñíûìè êðîâàòÿìè, íàñêâîçü ïðîäóâàåìûå ñûðûì ëåäåíÿùèì âåòðîì çèìîé. Ëàãåðü áûë îãîðîæåí 3-ìåòðîâîé êîëþ÷åé ïðîâîëîêîé. Ñ íàñòóïëåíèåì õîëîäîâ íàñ îäåëè â ëåãêèå ãðÿçíî-ñåðîãî öâåòà ïàëüòî ñ íàãðóäíûì çíàêîì OST. Íà íîãàõ äåðåâÿííûå êîëîäêè, êîòîðûå íå ñïàñàëè îò õîëîäà, à â äîæäëèâûå äíè íàïîëíÿëèñü âîäîé. Óòðîì íàñêîðî ñúåäàëè ñêðîìíûé çàâòðàê èç ÷àøêè áàëàíäû è êóñî÷êà õëåáà. Âûñòðàèâàëèñü â øåðåíãó è, â ñîïðîâîæäåíèè ïîëèöàåâ ñ ñîáàêàìè, îò-

http://evpatoriya-history.info/


66

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

ïðàâëÿëèñü íà ôàáðèêó. Òàì íàñ îáó÷èëè òåêñòèëüíîìó ðåìåñëó è ðàáî÷åìó æàðãîíó.  öåõå, ãäå ÿ ðàáîòàëà íà òêàöêèõ ñòàíêàõ, âîçäóõ áûë íàñòîëüêî ïûëüíûì, ÷òî íåëüçÿ áûëî ðàçãëÿäåòü ÷åëîâåêà â äâóõ ìåòðàõ. Ïûëü ïðîíèêàëà â íîñ, óøè, çàñòèëàëà ãëàçà. Òðóäíî áûëî äûøàòü. Ðàáîòàëè ïî 10 ÷àñîâ â ñóòêè. Äíåì ïðèâîçèëè íà îáåä áàëàíäó, ïðèãîòîâëåííóþ èç íåñâåæèõ î÷èñòêîâ îâîùåé, è êóñî÷åê «õëåáà» èç äðåâåñíûõ îïèëîê, èíîãäà ñ ÷åðâÿìè, çàìåøàííûõ íà ñâåêîëüíîé ïàòîêå. Âå÷åðîì - ñóï. Ñúåäàëè âñå è áûëè ïîñòîÿííî ãîëîäíûìè. Êàê-òî íà óæèí íàì íå õâàòèëî 6-òè ïîðöèé. Ìåíÿ ïîïðîñèëè ñêàçàòü îá ýòîì íåìêå-êîìåíäàíòøå. Îíà ðàçãíåâàëàñü, îáîçâàëà ìåíÿ «âðåäíîé êîøêîé» è íàîòìàøü óäàðèëà ïî ëèöó. Çâåðèíûé ãîëîä è õîëîä ïðèâîäèë íàñ â îò÷àÿíèå. Ïî äîðîãå íà ðàáîòó íåêîòîðûå èç íàñ ïàäàëè, èõ çàáèðàëè ñîïðîâîæäàâøèå íàñ ïîëèöåéñêèå, è îíè áåññëåäíî èñ÷åçàëè. ×òîáû íå óïàñòü, ìû äåðæàëèñü çà ðóêè. ß âñÿ ïîêðûëàñü ôóðóíêóëàìè. Êîãäà îíè ñîçðåâàëè, ìîÿ ïîäðóãà óêëàäûâàëà ìåíÿ íà ñòîë è â àíòèñàíèòàðíûõ óñëîâèÿõ âûäàâëèâàëà èõ ñòåðæíè. Óìó íåïîñòèæèìî, êàê ÿ èçáåæàëà îáùåãî çàðàæåíèÿ êðîâè. Âñå ýòî âðåìÿ ÿ ñêðûâàëà ñâîþ áîëåçíü, äî òåõ ïîð, ïîêà íà âíåøíåé ñòîðîíå ðóêè íå ïîÿâèëñÿ íîâûé 3-ñòåðæíåâîé ôóðóíêóë, âñïóõëà ðóêà. Ýòî íå îñòàëîñü íå çàìå÷åííûì ìàñòåðîì öåõà, è ìåíÿ îòâåëè ê ôàáðè÷íîìó äîêòîðó. Îí óñàäèë ìåíÿ íà ñòóë, ìîë÷à áåç àíåñòåçèè âñêðûë ôóðóíêóë. Ñòèñíóâ çóáû, ïðåâîçìîãàÿ áîëü, ÿ ìîë÷àëà. È òîëüêî áåççâó÷íûå ñëåçû âûäàâàëè ìîè ñòðàäàíèÿ. À íåìåö óäèâëåííî ñìîòðåë íà ìåíÿ, ñêàçàë: «Ñèëüíàÿ êàêàÿ». Îò èñòîùåíèÿ ÿ ñòàëà ïóõíóòü. Ñïàñëî íåîæèäàííîå îáñòîÿòåëüñòâî. Íåìåöêîé ôðàó, ðàçäàâàâøåé ïèùó èíîñòðàííûì âîåííîïëåííûì, ïîíàäîáèëàñü ïîñóäîìîéùèöà. È ÿ åþ ñòàëà.  îáåäåííûé ïåðåðûâ ÿ ìûëà ïîñóäó, çà ÷òî ïîëó÷àëà îäíó ïîðöèþ åäû, à ïîòîì âîçâðàùàëàñü ê ñâîèì ñòàíêàì. Òàêèì îáðàçîì ìíå óäàëîñü èçáåæàòü ñòðàøíîé ó÷àñòè. Îäíàæäû ìû óñòðîèëè çàáàñòîâêó. Äâà äíÿ íå õîäèëè íà ðàáîòó.  ðåçóëüòàòå òðåõ îðãàíèçàòîðîâ èçáèëè äî êðîâè íà íàøèõ ãëàçàõ è îòïðàâèëè â êîíöåíòðàöèîííûé ëàãåðü. Óñëîâèÿ íå óëó÷øèëèñü, à ñòàëè ñóðîâåå. Ñïðàâåäëèâîñòè ðàäè íàäî ñêàçàòü, ÷òî ñðåäè íåìåöêèõ æåíùèí áûëè è ñî÷óâñòâóþùèå íàì. Îíè, âîïðåêè çàïðåòàì ôàáðè÷íîé àäìèíèñòðàöèè, ïîäñîâûâàëè íàì â êàðìàí áóòåðáðîä, îïàñëèâî îãëÿäûâàÿñü ïî ñòîðîíàì. Îñâîáîäèëè íàñ àíãëî-àìåðèêàíñêèå âîéñêà 9 àïðåëÿ 1945 ãîäà. Íàñ ïåðåïðàâèëè â îãðîìíûé ðàñïðåäåëèòåëüíûé ëàãåðü, ãäå ìû íàõîäèëèñü äî êîíöà âîéíû. À îòòóäà óæå óâåçëè íà Ðîäèíó. Ïèøó î ïåðåæèòîì â íàçèäàíèå ìîëîäîìó ïîêîëåíèþ – áåðå÷ü ìèð, çàâîåâàííûé íåâåðîÿòíûìè óñèëèÿìè íàøèõ îòöîâ è áðàòüåâ”.

Ïàìÿòü

67 ÏÎÁÅÃ È ÑÍÎÂÀ ÏËÅÍ

(Ðàññêàçûâàåò Äèäåíêî Ìèõàèë Àëåêñàíäðîâè÷) “ß, Äèäåíêî Ì.À., áûë çàáðàí íåìåöêèìè ñîëäàòàìè â íà÷àëå èþíÿ 1943 ãîäà èç Ñóìñêîé îáëàñòè, ãîðîä Ðîìíû, ãäå áûë ëàãåðü äëÿ îòïðàâêè ëþäåé â Ãåðìàíèþ.  Ðîìíû ìåíÿ ïðèâåçëè íåìöû.  Ðîìíàõ íàñ ïîñàäèëè â òîâàðíûå âàãîíû è äîñòàâèëè â ã. Ãäûíÿ íà Áàëòèéñêîì ïîáåðåæüå Ïîëüøè.  ýòîì ãîðîäå áûë ïåðåñûëüíûé ïóíêò, êóäà ñâîçèëè ëþäåé. Ïî ìåðå íàêîïëåíèÿ ëþäåé ïðîèçâîäèëè ìåäèöèíñêèé îñìîòð è ãðóïïàìè ðàñïðåäåëÿëè ïî ëàãåðÿì Ãåðìàíèè è íà ðàáîòû â øàõòû â Ñèëåçñêèé ïðîìûøëåííûé ðàéîí ñ öåíòðîì â ãîðîäå Êàòîâèöå. Ãðóïïó ìîëîäåæè, â êîòîðóþ âõîäèë è ÿ, íàïðàâëÿëè â øàõòåðñêèé ïîñåëîê Êíóðîâ èëè Êðóíîâ (òî÷íî íå ïîìíþ).  øàõòå ÿ ðàáîòàë ñ çåìëÿêîì Èâàíîì Æîâàíèêîì. Íà÷àëüíèêîì øàõòû áûë íåìåö ïîëüñêîãî ïðîèñõîæäåíèÿ. Îêîëî ýòîãî ïîñåëêà íàõîäèëèñü äâà ãîðîäêà: Ñîñíîâåö è ×åíñòîõîâà. Óñëîâèÿ ðàáîòû áûëè î÷åíü òðóäíûå. Ïðîðàáîòàâ äî äåêàáðÿ 1943 ãîäà â øàõòå, ìû ñ çåìëÿêîì ñìîãëè óáåæàòü èç ïîñåëêà. Ïîìíþ, áûëî ðàííåå òóìàííîå óòðî, ðÿäîì ëåñ. Ìû íåçàìåòíî ñïðÿòàëèñü è óáåæàëè â ëåñ. Ïîãîíè íå áûëî. Áëóæäàëè ìû ïî ëåñó äîëãî, ãîëîäàëè, åëè ÷òî ñìîãëè, è áûëè çàìå÷åíû íåìåöêîé ïîëèöèåé. Íàñ ïîéìàëè, è ìû ñêàçàëè, ÷òî îòñòàëè îò ïîåçäà ñ ðàáî÷èìè (îñòàðáàéòåðàìè). Ïîëèöåéñêèå íàì ïîâåðèëè è ïåðåäàëè íàñ íà áèðæó òðóäà â ã. Ëåîáøèö. Ñ ýòîé áèðæè ðàñïðåäåëÿëè ëþäåé íà ðàáîòû ôåðìåðàì. Çäåñü íàñ ñ çåìëÿêîì ðàçëó÷èëè. Îí ïîïàë â äðóãîå ìåñòî, êàêîå, ÿ íå çíàþ. Ìåíÿ âçÿë íà ðàáîòó ôåðìåð Þçåô Àëüêåð. Ýòî ôåðìåðñêîå õîçÿéñòâî íàõîäèëîñü â ãîðîäêå Ñàëèñâàëüäå. Ðàáîòàë ñî ìíîé íà ôåðìå ïîëÿê Çèñëàâóñ Íåãîäà. Ðàáîòàëè ìû ïî ñåëüñêîìó õîçÿéñòâó, è âìåñòå ñ òåì â ñâîáîäíîå îò ðàáîòû âðåìÿ îí èñïîëüçîâàë íàñ â ïåñ÷àíîì êàðüåðå íà ïîãðóçêå ïåñêà. Ïåñîê äîñòàâëÿëè â ã. Åãåíäîðô íà ñòðîèòåëüñòâî âîåííûõ îáúåêòîâ. Ïî ìåðå ïðèáëèæåíèÿ íàøèõ âîéñê ïîñòóïèë ïðèêàç âñåì ôåðìåðàì, ÷òîáû ñäàëè ñâîèõ ðàáî÷èõ íà áèðæó òðóäà â ã. Ëåîáøèö. Ñ áèðæè òðóäà îíè ñîáèðàëèñü îòïðàâèòü âñåõ ðàáî÷èõ (îñòáàéòåðîâ) âãëóáü Ãåðìàíèè. Ôåðìåð Þçåô Àëüêåð ïðîÿâèë äîáðîòó, îí íå ñäàë ìåíÿ íà áèðæó, à îòïóñòèë. ß áðîäèë è íàáðåë íà íàñåëåííûé ïóíêò Çàóáèö, ãäå ìåíÿ âçÿë ê ñåáå íà ðàáîòó ÷åõ-ôåðìåð, ò.ê. íà÷èíàëèñü ïîëåâûå ðàáîòû. Åìó íóæåí áûë ðàáî÷èé. È çäåñü ìåíÿ íàñòèãëî îñâîáîæäåíèå ñîâåòñêèìè âîéñêàìè.  àïðåëå 1945 ãîäà áûë íà ñáîðíîì ïóíêòå â ã. Ãðîíàó, ãäå ïðîõîäèëè ïðîâåðêó íàøèì îñîáûì îòäåëîì”.

http://evpatoriya-history.info/


68

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ïàìÿòü

69

ÒßÆÅËÛÅ ÑÍÛ Î ÏÎÒÅÐßÍÍÎÌ ÄÅÒÑÒÂÅ

Âñòðå÷à ñ ïðîøëûì

Ñåìüÿ Õîçÿèíîâûõ â ðàáñòâå “B 1942 ãîäó äåðåâíþ íàøó Õîðàéëîâî Êàëèíèíñêîé (íûíå Ïñêîâñêîé) îá ëàñòè ñîæãëè íåìöû, è ÿ ñ ìàìîé, áðàòîì è ñåñòðîé áûëè îòïðàâëåíû â Ãåðìàíèþ, - âñïîìèíàåò Ãàëèíà Õîçÿèíîâà, - äîâåçëè íàñ â òîâàðíîì âàãîíå äî ñòàíöèè Òèòóîíå (â Ëèòâå). Òàì óæå îæèäàëè õîçÿåâà-ëèòîâöû íà ñâîèõ ïîäâîäàõ. Íåìöû ðàñïðåäåëèëè êîãî êîìó, è òå ðàçâåçëè Ñåìüÿ Õîçÿèíîâûõ íàñ ïî ñâîèì õóòîðàì. Ìàìå è 12-ëåòíåìó áðàòó Èâàíó îïðåäåëèëè ðàáîòó. Ýòî áûë íàø âðåìåííûé ïóíêò ïðåáûâàíèÿ â íåâîëå. Ïîñëå 3-ìåñÿ÷íîãî ïðåáûâàíèÿ â Ëèòâå ìû áûëè âûâåçåíû â Ãåðìàíèþ. Ìåñòî íàçíà÷åíèÿ – ãîðîä Ãîðåñëàó, ïðîáûëè òàì íåäîëãî. Ãîíÿëè ïî ìíîãèì ëàãåðÿì è ïîñòîÿííî øëè êîëîííîé, îõðàíÿåìûå êîíâîåì.  êîíöëàãåðå ïî ïðèáûòèè ñðàçó æå ñäåëàëè îòìåòêó – ïðèêîëîëè íà îäåæäó «ñåìàôîð÷èêè» êðàñíîãî öâåòà, êîòîðûå îïðåäåëÿëè íàöèîíàëüíîñòü. Ó äðóãèõ áûëè «ñåìàôîð÷èêè» ðàçíûõ öâåòîâ. Íåêîòîðûå íîñèëè æåëòóþ çâåçäó íà ñïèíå. Áûëè è â Ãàëåðàó, äàëåå â Äðåçäåíå, ãäå íàñ îñâîáîäèëè ñîâåòñêèå âîéñêà â àïðåëå 1945 ãîäà. Ôèçè÷åñêîãî íàñèëèÿ ñî ñòîðîíû íåìöåâ íàä äåòüìè íå ïðèïîìèíàþ, íî âîò ãîëîä îùóùàëñÿ ïîñòîÿííî. Äîìîé âåðíóëèñü îñåíüþ 1945 ãîäà. Íà ìåñòå êîãäà-òî ñòîÿùèõ äîìîâ – íåìåöêèå çåìëÿíêè. Ïîñåëèëèñü òàì ñ ñîñåäÿìè.  äîæäü ñ ïîòîëêà êàïàëî íà ãîëîâû, ïîä íîãàìè õëþïàëà âîäà, æèâîòû ïîäâîäèëî îò ãîëîäà. Îòåö ïîãèá â 1944 ãîäó â Ïîëüøå. Ìàìà îñòàëàñü ñ òðåìÿ äåòüìè, è âñå òðóäíîñòè ïàëè íà åå ïëå÷è. Õîäèëà ïîáèðàòüñÿ, ÷òîáû ÷åì-òî ïðîêîðìèòü íàñ. Áðàò, îáåññèëåííûé îò ãîëîäà, íå ìîã ïîäíÿòüñÿ. Âåñíà êîå-êàê îæèâèëà íàñ. Òàì ïîøëà êðàïèâà, ëåáåäà, ùàâåëü, ëåñíîé ëóê. Íî, ê ñîæàëåíèþ, ê íèì íå áûëî íè îäíîé êàðòîôåëèíû. Ëåòîì áûëî ìíîãî ÿãîä, íî íå áûëî âîçìîæíîñòè ñîáðàòü - âñå ãóñòî áûëî çàìèíèðîâàíî. Áûëè ñëó÷àè ïîäðûâà íàøèõ îäíîñåëü÷àí, æåëàþùèõ ïîäêðåïèòüñÿ ëåñíîé ïèùåé. Åùå äîëãîå âðåìÿ íàøà äåðåâíÿ áûëà â êðàéíåé áåäíîñòè. Ðàáîòàëè ìíîãî, à ïîëó÷àòü áûëî íå÷åãî”.

Ó ìåíÿ óñòàíîâèëñÿ òåñíûé êîíòàêò ñ àðõèâîì ãîðîäà Àðîëüçåí. Êîíå÷íî, ìíîãî ïîìîãàëà ïàðòíåðñêàÿ îðãàíèçàöèÿ ãîðîäà Ìîåðñà. Ýòî  èë ëè è Ó ðçó ëà Ø òî ðê , Áåðíä Øìèäò,Òàòüÿíà Þíêåðñ, Ôðèäà Ãîðëîâà è ìíîãèå äðóãèå ãðàæäàíå Ãåðìàíèè. Ìíîãèå êðûì÷àíå, êàê Íèíà Ëûñèêîâà, Ëþäìèëà Ðîäèíà, Âëàäèìèð Ôåäîðîâ, ã. Ìîåðñ, íà âñòðå÷å ñ ðóêîâîäèòåëÿìè Þ.Ñóëåéìàíîâ, Â.Ðåóò, â òîì îáùåñòâåííîé îðãàíèçàöèè ÷èñëå è ÿ, áëàãîäàðíû èì çà “Ïàìÿòü âî èìÿ áóäóùåãî” áåñêîðûñòíóþ ïîìîùü è ìíîãèå äðóãèå óçíèêè. Çà ñ÷åò ôîíäîâ ìýðèè ãîðîäîâ Ìîåðñ, Ãåëüçåíêèðõåí, Ýññåí, Áåðëèí, Áîõóì áûëè ïðèãëàøåíû ïîñåòèòü áûâøèå øàõòû, çàâîäû, êîíöëàãåðÿ, â êîòîðûõ ïîáûâàëè êðûì÷àíå. Íàñ ïðèãëàñèëè â çíàê ïðèìèðåíèÿ, â çíàê äîáðîé âîëè íûíåøíåãî ïîêîëåíèÿ íåìöåâ. Ïðîãðàììà áûëà ïðåäåëüíî íàñûùåíà ðàçíîîáðàçíûìè âñòðå÷àìè, ïîñåùåíèÿìè áûâøèõ ðàáî÷èõ ìåñò, ïàìÿòíûõ ìåñò çàõîðîíåíèÿ íàøèõ ïëåííûõ ñîëäàò è îôèöåðîâ, à òàêæå çàõîðîíåíèÿ áûâøèõ ñîâåòñêèõ ëþäåé, óìåðøèõ â íåâîëå îò ðàí, áîëåçíåé, ãîëîäà. Ñî ñòîðîíû ðàáîòíèêîâ ìýðèè ãîðîäà Ýññåíà ïîñòîÿííî ÷óâñòâîâàëèñü äîáðîòà, âíèìàíèå, ñåðäå÷íîå ãîñòåïðèèìñòâî. Ìû óáåäèëèñü, ÷òî ìîãèëêè íà ãîðîäñêîì êëàäáèùå è â ïàðêå ñîäåðæàòñÿ â ÷èñòîòå è ïîðÿäêå, à íà ìåñòå ãèáåëè îò àìåðèêàíñêîé áîìáû 900 íàøèõ âîåííîïëåííûõ ñòîèò ìåìîðèà ëü íû é êðåñ ò ñ íàäïèñüþ íà ðóññêîì è íåìåöêîì ÿçûêàõ. Åâãåíèÿ Êàäàöêàÿ.

Íà ôîòî: áûâøèå óçíèêè êîíöëàãåðåé Ãåðìàíèè íà çåìëå ã. Ýññåí. Å. Êàäàöêàÿ – òðåòüÿ ñëåâà

http://evpatoriya-history.info/


70

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ïàìÿòü

71

"ß ÈÇÌÅÍÈË ÑÂÎÈ ÏÐÅÄÑÒÀÂËÅÍÈß Î ÍÅÌÖÀÕ” (Ðàññêàçûâàåò Êðèâîøååâ Èâàí Âàñèëüåâè÷)

Ìîãèëû óçíèêîâ, êëàäáèùå â ãîðîäå Ìîåðñå

" 1996-ì ãîäó â Ãåðìàíèþ ïî ïðèãëàøåíèþ ñîáèðàëèñü åõàòü Íèêîëàé Øâåö èç ñåëà Ñóâîðîâî è Íèêîëàé Ðàä÷åíêî èç ãîðîäà Åâïàòîðèè. Ïðèãëàøàëà èõ íåìåöêàÿ îáùåñòâåííàÿ îðãàíèçàöèÿ "Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî".  ãîäû âîéíû ÿ âìåñòå ñ íèìè áûë óãíàí â Ãåðìàíèþ. Ðàáîòàëè âìåñòå íà øàõòå ¹6 ãîðîäà Ìîåðñ, æèëè â îäíîé êîìíàòå, îäíó áàëàíäó õëåáàëè. Íî òîãäà ÿ îòêàçàëñÿ îò ïîñåùåíèÿ Ãåðìàíèè. Óæ î÷åíü ïàìÿòíûìè áûëè ãîäû, ïðîâåäåííûå â íåìåöêîé êàáàëå. Ïîñëå âîçâðàùåíèÿ Ðàä÷åíêî è Øâåöà èç Ãåðìàíèè îíè ðàññêàçàëè ìíå î òåõ ïåðåìåíàõ, êîòîðûå ïðîèçîøëè â Ãåðìàíèè â îòíîøåÊðèâîøååâ Èâàí Âàñèëüåâè÷ íèè ñîâåòñêèõ ãðàæäàí. ß èì ïîâåðèë, òàê êàê èç ãàçåò è êèíîôèëüìîâ óæå âèäåë ýòó íîâóþ Ãåðìàíèþ è åå ëþäåé.  1999 ãîäó íåìåöêîå îáùåñòâî "Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî" âíîâü ïðèãëàñèëî åâïàòîðèéöåâ ïîñåòèòü èõ ñòðàíó. ß ñîãëàñèëñÿ. Íàøó ãðóïïó âñòðåòèëè â àýðîïîðòó ãîðîäà Óð. Âñòðå÷àëè íàñ êàê äîðîãèõ ãîñòåé, ñ öâåòàìè. Âñòðå÷àë ñàì ãîñïîäèí Øòîðê ñ ÷ëåíàìè îáùåñòâà "Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî", ñðàçó æå ïðåäëîæèëè êîôå, ÷àé, ïèðîæíîå. Çàòåì ïîñàäèëè â àâòîáóñû è ïðèâåçëè â ãîñòèíèöó. Ïîñëå, êàê ðàññåëèëèñü ïî êîìíàòàì, îòïðàâèëèñü íà óæèí. Íà ñëåäóþùèé äåíü íàñ ïîâåçëè â ìóçåé, çàòåì â øêîëó, ïîêàçàëè ãîðîä. Ñîñòîÿëàñü âñòðå÷à ñ ìýðîì ãîðîäà Ìîåðñ ãîñïîäèíîì Âåçåëåì. Îí ìíîãî ðàññïðàøèâàë î íàøåé æèçíè, î çäîðîâüå, î çàíÿòîñòè. Âñå äíè, êîòîðûå ìû òàì ïðîâåëè, óáåäèëè ìåíÿ â êîðåííîé ïåðåìåíå ëþäåé ê íàì, ðóññêèì è óêðàèíöàì. Îíè áûëè áëàãîæåëàòåëüíû è äîáðû. ×óâñòâóåòñÿ âî âñåì, ÷òî îíè èñêðåííå ïåðåæèâàþò çà òî ïðîøëîå, êîòîðîå èì óñòðîèë ôþðåð. Íà âòîðîé äåíü íàøåãî ïðåáûâàíèÿ ãîñïîäèí Øòîðê ïðåäëîæèë ìíå ïîçâîíèòü äîìîé æåíå. Íà áåäó, íèêòî èç îêðóæàþùèõ íå çíàë êîä

http://evpatoriya-history.info/


72

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Êðûìà, òîãäà îí ïðåäëîæèë ïîåõàòü ê íåìó äîìîé, òàê êàê åãî æåíà êîä Êðûìà çíàåò, îíà íå ðàç çâîíèëà ñâîèì ïðèÿòåëÿì. ß óáåäèëñÿ, ÷òî íå âñå íåìöû – ôàøèñòû, òàê æå, êàê íå âñå ñîâåòñêèå ëþäè áûëè êýãýáèñòàìè. ß óâàæàþ íåìöåâ è áëàãîäàðåí îáùåñòâåííîé îðãàíèçàöèè "Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî" çà åå êðîïîòëèâóþ è íóæíóþ ðàáîòó ïî óêðåïëåíèþ äðóæáû è ìèðà íà çåìëå!.."

×ËÅÍÛ ÑÎÞÇÀ "ÏÎÌÍÈÒÜ ÐÀÄÈ ÁÓÄÓÙÅÃÎ" ÏÎÑÅÒÈËÈ ÓÊÐÀÈÍÓ 26 ÈÞÍß 2002 Ã. Êëàðà Õåëìåñ. Íèæíèé Ðåéí. Ìíîãèå ãîäû îíè áûëè ïðåäàíû çàáâåíèþ - áåñ÷èñëåííîå êîëè÷åñòâî óãíàííûõ âî âðåìÿ âîéíû â ðåéõ, âûíóæäåííûõ ðàáîòàòü â òÿæåëåéøèõ óñëîâèÿõ. Ñîþç "Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî" âîñêðåñèë èõ èç çàáâåíèÿ. Ïðåäñåäàòåëü ñîþçà Âèëüãåëüì Øòîðê è åãî ñóïðóãà Óðñóëà èç Ìåðçà íåäàâíî âîçâðàòèëèñü èç ñâîåé ÷åòâåðòîé ïîåçäêè â Óêðàèíó, â ýòîò ðàç îíè áûëè íà ïîëóîñòðîâå Êðûì. Ñîþç áûë îñíîâàí â 1995 ãîäó áëàãîäàðÿ èíèöèàòèâå ñîñåäíèõ ãîðîäîâ è öåðêâè. "Ìû ñòàâèëè ïåðåä ñîáîé çàäà÷ó âîññòàíîâèòü èñòîðèþ óçíèêîâ", - âñïîìèíàåò ã-í Øòîðê. Òàê âîçíèêëà ïîäáîðêà äîêóìåíòîâ îá óçíèêàõ â îêðóãå Ìåðç ïîä íàçâàíèåì "Ëþäè è íåëþäè". Ñ òîãî âðåìåíè áûëî îðãàíèçîâàíî áîëüøîå êîëè÷åñòâî âñòðå÷, ñðåäè ïðèãëàøåííûõ áûëè è áûâøèå óçíèêè èç Ôðàíöèè è Ãîëëàíäèè. "Íà ýòîò ðàç íàñ ïðèãëàñèë ñîþç èç ãîðîäà Åâïàòîðèÿ íà çàïàäíîì ïîáåðåæüå ïîëóîñòðîâà Êðûì", - ðàññêàçûâàåò Óðñóëà Øòîðê. Ýòîò ñîþç ïîìîãàåò îñòàâøèìñÿ â æèâûõ áûâøèì óçíèêàì. Òîëüêî èç Åâïàòîðèè íàöèñòû äåïîðòèðîâàëè îêîëî 4500 ÷åëîâåê. Îêîëî 800 èç íèõ åùå æèâû. "Åñëè íåîáõîäèìî, ìû ñòàðàåìñÿ ïîìî÷ü â îôîðìëåíèè äîêóìåíòîâ äëÿ ïîëó÷åíèÿ êîìïåíñàöèè è ò.ä.". Èíîãäà òàêæå è â òîì ñëó÷àå, åñëè áûâøèé óçíèê õî÷åò ñíîâà óâèäåòü òî ìåñòî, ãäå îí áûë âî âðåìÿ âîéíû. "Íàïðèìåð, íà øàõòå â Áîõóìå íà ðóêîâîäÿùåé äîëæíîñòè ðàáîòàë ñëóæàùèé. Åìó ñòàëî íàñòîëüêî æàëü îäíó ñóïðóæåñêóþ ïàðó èç ðàáî÷èõ, ÷òî îí çàáðàë îáîèõ ðàáîòàòü ó ñåáÿ äîìà", - ðàññêàçûâàåò ã-í Øòîðê. Òàì ñóïðóãàì èç Óêðàèíû æèëîñü õîðîøî, ó íèõ äàæå ðîäèëàñü äåâî÷êà (÷òî â òî âðåìÿ íåîáõîäèìî áûëî òùàòåëüíî ñêðûâàòü). Ðîäèòåëè óæå óìåðëè, à "äåâî÷êà" èùåò ñåìüþ, êîòîðàÿ ñïàñëà æèçíü åé è åå ðîäèòåëÿì. "Íàø ñîþç ñìîã âîññòàíîâèòü ýòîò êîíòàêò", - ðàäóåòñÿ ïðåäñåäàòåëü ñîþçà. Ïîñëå òîãî êàê “æåëåçíûé çàíàâåñ” â Åâðîïå óïàë, òàêæå è ñîþç â

Ïàìÿòü

73

Åâïàòîðèè ïîä ðóêîâîäñòâîì Åâãåíèè Êàäàöêîé ñìîã ïîìîãàòü ëþäÿì ñ òàêèìè ñóäüáàìè. Îðãàíèçîâûâàþòñÿ ãðóïïû âçàèìîïîìîùè, ãðóïïû òåðàïèè, ïðåäîñòàâëÿåòñÿ âðà÷åáíàÿ ïîìîùü. "Íåêîòîðûå äàæå íå çíàþò ñâîèõ íàñòîÿùèõ ôàìèëèé. Ðîäèòåëè ïîãèáëè â Îñâåíöèìå, êîãäà äåòè áûëè åùå ñîâñåì ìàëåíüêèå. Çäåñü ìû òîæå ïûòàåìñÿ ïîìî÷ü". Ñîþç "Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî" ñóùåñòâóåò çà ñ÷åò ïîæåðòâîâàíèé. "Òàì âñå ìîæíî êóïèòü, ãëàâíîå èìåòü äåíüãè. Îäíàêî áîëüøèíñòâî ëþäåé â Êðûìó áåäíû. Ïîýòîìó ñåìüÿì íåîáõîäèìà ïðî÷íàÿ ñâÿçü, ÷òîáû âûæèòü", - ïðèçíàåòñÿ Óðñóëà Øòîðê. Íàñ âåçäå ðàäîñòíî ïðèíèìàëè, ñîâñåì áåç ïðåäðàññóäêîâ, íåñìîòðÿ íà ïðîøëîå. Äëÿ ñîþçà î÷åíü âàæíî ðàññêàçûâàòü â øêîëàõ î íåñïðàâåäëèâîñòè è ïðè ýòîì äàâàòü âîçìîæíîñòü âûñêàçàòüñÿ ñâèäåòåëÿì òåõ ñîáûòèé. "Ìû âåäåì ïðîñâåòèòåëüíóþ ðàáîòó, ÷òîáû ýòî íèêîãäà íå ïîâòîðèëîñü", - ïîä÷åðêèâàåò Óðñóëà Øòîðê.

ÄÎÐÎÃÈÅ ÓÊÐÀÈÍÑÊÈÅ ÄÐÓÇÜß! Âîò è çàêàí÷èâàåòñÿ 2003 ãîä. Êàê áûñòðî ëåòèò âðåìÿ! Îáùåñòâî Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî - âñòðå÷è ñ áûâøèìè ïðèíóäèòåëüíûìè ðàáî÷èìè è ðàáîòíèöàìè íà Íèæíåì Ðåéíå» èç ñòàðîãî îêðóãà Ìîåðñ ðàáîòàåò óñïåøíî óæå 8 ëåò è â ïðåäåëàõ ñâîèõ âîçìîæíîñòåé ñïðàâëÿåòñÿ ñî ñâîèìè ñëîæíûìè çàäà÷àìè. Ìíîãèå ÷ëåíû îáùåñòâà ðàáîòàþò â îáùåñòâå ñ ñàìîãî íà÷àëà, íåêîòîðûå ðàññòàëèñü ñ íàìè, à íåêîòîðûå ïðèñîåäèíèëèñü ê íàì íåäàâíî. Îò èìåíè âñåõ ÷ëåíîâ îáùåñòâà ìû, àêòèâèñòû îáùåñòâà, ïåðåäàåì âñåì Âàì ñåðäå÷íûé ïðèâåò. Ñî ìíîãèìè èç Âàñ ìû ïîçíàêîìèëèñü ëè÷íî âî âðåìÿ íàøèõ âñòðå÷ â Ìîåðñå èëè âî âðåìÿ íàøèõ âèçèòîâ íà Óêðàèíó, íî áîëüøèíñòâî ìû çíàåì áëàãîäàðÿ ïåðåïèñêå, êîòîðóþ ìû âåäåì óæå íà ïðîòÿæåíèè, ìíîãèõ ��åò. Âàøè àäðåñà ìû ïîëó÷èëè ÷åðåç «Ìåìîðèàë» â Ìîñêâå, íåäàâíî ìû ïîëó÷èëè 40 íîâûõ àäðåñîâ. Íà äàííûé ìîìåíò ìû âåäåì ïåðåïèñêó ñî 100 àäðåñàòàìè èç Óêðàèíû, ïîýòîìó ìû ïðîñèì ïðîñòèòü íàñ, åñëè ìû íå ñðàçó îòâå÷àåì íà êàæäîå îòäåëüíîå ïèñüìî. Íàì íå õâàòàåò âðåìåíè, äà è ÿçûêîâîé áàðüåð èãðàåò ñâîþ ðîëü. Êàæäîå ïèñüìî ïåðåâîäèòñÿ, à çàòåì îòäàåòñÿ àêòèâèñòàì îáùåñòâà. Ìû áëàãîäàðèì Âàñ çà Âàøè ïèñüìà, çà èíôîðìàöèþ è çà Âàøè äîáðûå ïîæåëàíèÿ. Âåðå Îñàä÷åé ìû îñîáåííî áëàãîäàðíû çà åå óñåðäèå è ðàáîòó ïî íàëàæèâàíèþ êîíòàêòîâ.  ýòîì ãîäó çäåñü â Ìîåðñå íå ïðîâîäèëàñü âñòðå÷à. Ìû íå ìîãëè òàêóþ âñòðå÷ó ôèíàíñèðîâàòü, à äëÿ Âàñ òàêîå ïóòåøåñòâèå áûëî áû î÷åíü òðóäíûì. Ó íàñ åñòü òàêæå êîíòàêòû ñ áûâøèìè ïðèíóäè-

http://evpatoriya-history.info/


74

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

òåëüíûìè ðàáî÷èìè èç Ôðàíöèè, Ãîëëàíäèè è Ïîëüøè. Ñ íèìè ó íàñ òàêèå ìàëåíüêèå âñòðå÷è ïðîâîäÿòñÿ ÷àùå. Çàäà÷è îáùåñòâà áûëè ðàñøèðåíû. Òàêàÿ ðàáîòà, êàê ðàáîòà ñ ìîëîäåæüþ ïî ðàçúÿñíåíèþ íàøåãî ïðîøëîãî ñî âçãëÿäîì íà áóäóùåå, ÷òîáû ýòî áîëüøå íèêîãäà íå ïîâòîðèëîñü, äîáàâèëàñü ñî âðåìåíåì. Ðàáîòàåì ìû íàä ýòèì íà çàíÿòèÿõ â øêîëàõ, â ìîëîäåæíûõ ãðóïïàõ, ïðè âñòðå÷àõ ìîëîäûõ ëþäåé èç ðàçíûõ ñòðàí, íà âûñòàâêàõ, à ñåãîäíÿ è â Èíòåðíåòå.  îñíîâó äîêóìåíòàöèè ëåãëè áîëüøåé ÷àñòüþ Âàøè èíòåðâüþ, êîòîðûå Âû äàëè âî âðåìÿ Âàøèõ âèçèòîâ, à òàêæå Âàøè ïèñüìà - ïèñüìà ñâèäåòåëåé òîãî âðåìåíè è ãàçåòíûå çàìåòêè. Ìû óæå èìååì äîâîëüíî áîëüøîå êîëè÷åñòâî èñòîðè÷åñêèõ äîêóìåíòîâ.  ýòîì ãîäó íàì ïîâåçëî, è ìû ïîëó÷èëè îò ïîëèòèêîâ îêðóãà Âåçåëü ôèíàíñîâóþ ïîääåðæêó. Ýòîò ïîäàðîê ìû õîòåëè áû ïåðåäàòü äàëüøå è âûñëàòü êàæäîìó èç Âàñ ïî 40 åâðî. Ñ ïîìîùüþ Âåðû Îñàä÷åé ìû ïåðåøëåì Âàì ýòè äåíüãè ïî ïî÷òå. Àäðåñ Âåðû â Êèåâå: 01001 Êèåâ, ãëàâïî÷òàìò, Âåðå Îñàä÷åé, äî âîñòðåáîâàíèÿ. Ñîîáùèòå, ïîæàëóéñòà, î ïîëó÷åíèè äåíåã. Ìû íàäååìñÿ, ÷òî åùå ìíîãî ëåò áóäåì ïîääåðæèâàòü êîíòàêòû ñ Âàìè. Ìû æåëàåì Âàì è Âàøèì ñåìüÿì õîðîøåãî íîâîãî ãîäà è æåëàåì ê Ðîæäåñòâó âñåãî ñàìîãî äîáðîãî: ñ÷àñòüÿ è ïðåæäå âñåãî õîðîøåãî çäîðîâüÿ!

 ÃÅÐÌÀÍÈÈ ÓËÈÖÛ ÍÀÇÛÂÀÞÒ ÈÌÅÍÀÌÈ ÎÑÒÀÐÁÀÉÒÅÐΠÍÀ ÊËÀÄÁÈÙÅ «ËÎÕÌÀÍÑÃÀÉÄÅ» ÂÁËÈÇÈ ÌÎÅÐÑÀ ÇÀÕÎÐÎÍÅÍÛ ÄÅÂßÒÜ ÄÎÍ×ÀÍ Èâàí Ôåäîòîâè÷ Ìàðòûíåíêî - êîðåííîé äîí÷àíèí.  ãîäû Âåëèêîé Îòå÷åñòâåííîé âîéíû îí îêàçàëñÿ â Ãåðìàíèè ñàìûì «åñòåñòâåííûì» äëÿ òîãî âðåìåíè îáðàçîì - ïîïàë â îáëàâó è áûë îòïðàâëåí íà ïðèíóäèòåëüíûå ðàáîòû íà øàõòó âáëèçè ãîðîäà Ìîåðñ. Âñå òàê íàçûâàåìûå îñòàðáàéòåðû æèëè â íàñòîÿùåì ëàãåðå ñòðîãîãî ðåæèìà, íà ðàáîòó èõ îòïðàâëÿëè ïîä êîíâîåì. Èç ëàãåðÿ íèêóäà íåëüçÿ áûëî îòëó÷àòüñÿ, èíà÷å - ðàññòðåë, áàðàêè íà íî÷ü çàïèðàëèñü íà çàïîðû. Î÷åðåäíàÿ ïàðòèÿ ìîëîäûõ ðàáîâ ñ âîñòîêà, â êîòîðîé áûëè Èâàí Ìàðòûíåíêî è åãî ìëàäøèé áðàò Íèêîëàé, ïðèáûëà â ýòîò ëàãåðü 15 àïðåëÿ 1942 ãîäà, à óæå ñïóñòÿ ïÿòü äíåé ïÿòåðî èç íèõ íå âûäåðæàëè òÿãîò ïëåíà è ðåøèëè áåæàòü, â òîì ÷èñëå è 15-ëåòíèé Íèêîëàé Ìàðòûíåíêî. Ñìåëü÷àêîâ òóò æå íàñòèãëà îõðàíà ñ ñîáàêàìè, è îíè ïðèíÿëè ìó÷åíè÷åñêóþ ñìåðòü îò ñîáà÷üèõ êëûêîâ, à åùå æèâûõ äîáèâàëè íîãàìè, è ïîòîì äëÿ âåðíîñòè æåðòâû ïîëó÷èëè êîíòðîëüíûå âûñòðåëû â ãîëîâó.

Ïàìÿòü

75

Òåëà þíîøåé ïðèâåçëè â ëàãåðü, ïåðåä íèìè âûñòðîèëè óçíèêîâ è ïðåäóïðåäèëè: êàæäîãî îñìåëèâøåãîñÿ íà ïîáåã æäåò òàêàÿ æå ó÷àñòü. Èâàíó òðóäíî áûëî óäåðæàòüñÿ, ÷òîáû íå ðâàíóòüñÿ ñ êðèêîì ê òåëó áðàòà, çà ÷òî îí òóò æå áûë íàêàçàí òèïè÷íî ïî-ôàøèñòñêè. Òðè äíÿ ïîäðÿä åãî äåðæàëè â ìåðòâåöêîé êàìåðå âìåñòå ñ æåðòâàìè. Íà ÷åòâåðòûå ñóòêè ïðèâåçëè äâà áîëüøèõ ÿùèêà, êóäà è ïîìåñòèëè îñòàíêè ïîãèáøèõ, à ñîïðîâîæäàòü çàñòàâèëè âñå òîãî æå íåñ÷àñòíîãî, áîëüíîãî îò ãîðÿ ñòàðøåãî áðàòà. Òàê â ñîïðîâîæäåíèè êîíâîÿ è îòïðàâèëèñü íà êëàäáèùå. Èâàí Ìàðòûíåíêî òîãäà íå çíàë, ãäå îíî íàõîäèòñÿ, åìó òðóäíî áûëî ñîðèåíòèðîâàòüñÿ â íåçíàêîìîé ñòðàíå. Ïîñëå îêîí÷àíèÿ âîéíû åãî îñâîáîäèëè èç ïëåíà àìåðèêàíöû, ïîñëå äîëãèõ ìûòàðñòâ ïîïàë, íàêîíåö, â ñîâåòñêóþ çîíó îêêóïàöèè Ãåðìàíèè. Óñïåë ïîñëóæèòü åùå â Ñîâåòñêîé Àðìèè è òîëüêî â 1946 ãîäó âåðíóëñÿ íàçàä - â ãîðîä Ñòàëèíî. Ê êîíöó âîéíû â ëàãåðå îò íåïîñèëüíîãî òðóäà è áîëåçíåé, èñòÿçàíèé ïîãèáëî óæå áîëåå 500 îñòàðáàéòåðîâ. Ïîëâåêà ó Èâàíà Ôåäîòîâè÷à íå óòèõàëà äóøåâíàÿ ðàíà, ÷òî íå óáåðåã îí â ëèõóþ ãîäèíó ìëàäøåíüêîãî, è òîãäà îí ñòàë ïèñàòü âî âñå èíñòàíöèè, ÷òîáû íàéòè ìåñòî çàõîðîíåíèÿ Íèêîëàÿ. Òîëüêî áëàãîäàðÿ ñîþçó ïîáðàòèìîâ «Áîõóì – Äîíåöê» îí ñìîã ïîïàñòü â Ãåðìàíèþ è óçíàë äëÿ ñåáÿ îòðàäíóþ âåñòü - ñåìüÿ Çåìïåëü èç Áîõóìà (ðàñïîëîæåííîãî íåïîäàëåêó îò ãîðîäà Ìîåðñ) âñå ýòè ãîäû âìåñòå ñ æèòåëÿìè îêðåñòíûõ ìåñò ïîääåðæèâàåò èäåàëüíûé ïîðÿäîê íà êëàäáèùå áûâøèõ oñòàðáàéòåðîâ. Âñåãî òàì ïoxopîíåíî îêîëî 200 ÷åëîâåê èç Óêðàèíû, Ðîññèè, äðóãèõ áûâøèõ ðåñïóáëèê Ñîþçà. Íà íàäãðîáíûõ áåòîííûõ ïëèòàõ âûñå÷åíû èìåíà áåç äàòû ðîæäåíèÿ è ñìåðòè. Âî âðåìÿ ïîñåùåíèÿ êëàäáèùà «Ëîõìàíñãàéäå» Èâàí Ìàðòûíåíêî îáíàðóæèë, êðîìå ñâîåãî áðàòà, åùå 8 ÷åëîâåê, óãíàííûõ íåïîñðåäñòâåííî èç Äîíåöêà (òîãäà - Ñòàëèíî). Ñêðóïóëåçíî ïåðåïèñàë âñå èìåíà, ñäåëàë ñõåìó çàõîðîíåíèé è ïî âîçâðàùåíèè îáðàòèëñÿ â ãàçåòó «Æèçíü» ñ ïðîñüáîé î ïóáëèêàöèè ýòèõ èìåí. Âîçìîæíî, â íàøåì ãîðîäå äî ñèõ ïîð åñòü ïîòîìêè, íå çíàþùèå, ãäå íàøëè ñåáå ïîñëåäíåå ïðèñòàíèùå èõ îòöû è äåäû. Âîò èõ èìåíà: Àëåêñåé Êîâòóí - óáèò 20.04.42, Íèêîëàé Çóáêîâ - óáèò 20.04.42, Àëåêñåé Ìàéáîðîäà - óáèò 20.04.42, Èâàí Øåáåëåâ èç Êðàñíîãîðîâêè - óáèò 20.04.42, Àëåêñåé Ñàðàíñêèé - ïîãèá 09.06.42, Ôåäîð Áåëÿêîâ - ïîãèá 25.06.42,

http://evpatoriya-history.info/


76

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Ïàìÿòü

77

Èâàí Õðèïêîâ - ïîãèá 27.06.42, Àëåêñåé Ìèðîøíè÷åíêî - ïîãèá 12.07.42. È.Ìàðòûíåíêî ãîâîðèò: “ß õî÷ó, ÷òîáû î íèõ çíàëè èõ ðîäíûå è áëèçêèå, òàê, êàê ÿ òåïåðü çíàþ î Íèêîëàå. Çà âñåìè ðàçúÿñíåíèÿìè ïðîøó îáðàùàòüñÿ íåïîñðåäñòâåííî êî ìíå ïî àäðåñó: 34030, Äîíåöê, óëèöà Îêòÿáðÿ, 28/2, äîìàøíèé òåëåôîí 21-24-77”. Âî âðåìÿ ïîåçäêè â Ãåðìàíèþ Èâàí Ôåäîòîâè÷ ïðèâëåê âíèìàíèå ðóêîâîäèòåëåé ìåñòíîé âëàñòè, îáùåñòâåííîñòè ê òåì äàëåêèì òðàãè÷åñêèì ãîäàì. Ñîâðåìåííûå íåìöû íå îòêðåùèâàþòñÿ îò ñâîåãî ïðîøëîãî, äàáû óáèòü ðîñòêè ôàøèçìà â áóäóùåì. È òåïåðü â ãîðîäå Ìîåðñ åñòü óëèöà èìåíè Íèêîëàÿ Mapòûíåíêî. À ïî ðåøåíèþ ãîðîäñêîãî ñîâåòà ïëàíèðóåòñÿ ïåðåèìåíîâàòü åùå íå ìåíåå äâóõ äåñÿòêîâ óëèö, ïðèñâîèâ èì èìåíà äåïîðòèðîâàííûõ ñîâåòñêèõ ðàáî÷èõ. Ìíîãèå áîõóìöû ñòàëè ëó÷øèìè äðóçüÿìè íàøåãî äîí÷àíèíà.

×ëåíû àêòèâà Åâïàòîðèéñêîãî îòäåëåíèÿ Ñîþçà óçíèêîâ íàöèçìà

Äåïóòàò ãîðñîâåòà Ïàâëþê Â.Ì. ïîçäðàâëÿåò Íåäáàé Àëåêñàíäðó ßêîâëåâíó ñ íàãðàäîé ôîíäà Âñòðå÷à â êðàåâåä÷åñêîì ìóçåå, ó÷àùèåñÿ 2-é øêîëû ñ î÷åâèäöàìè

http://evpatoriya-history.info/


78

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ ÂÌÅÑÒÎ ÏÎÑËÅÑËÎÂÈß

"Êðåäî-Êðûì" – çà òîãî ïàðíÿ. Ñóòü ýòîé áëàãîðîäíîé àêöèè èçëîæèë êîððåñïîíäåíòó ãàçåòû "ÅÇ" Â.Øåëåñòó ïðåçèäåíò ÎÎÎ ôèðìû "Êðåäî-Êðûì" ãåíåðàë-ìàéîð êàçà÷üèõ âîéñê, ÷ëåí Ðàäû Åâïàòîðèéñêîé ãîðîäñêîé îáùåñòâåííîé îðãàíèçàöèè êàçà÷åñòâà Àíàòîëèé Íèêîëàåâè÷ Ïåêàðíèêîâ. -Åñëè ïîìíèòå, â îäíîé ïåñíå î âîéíå,êîòîðóþ èñïîëíÿåò Ëåâ Ëåùåíêî, åñòü òàêèå ñëîâà: "È æèâó ÿ íà çåìëå äîëãî - çà ñåáÿ è çà òîãî ïàðíÿ". Êîãäà-òî áûëî äàæå ïàòðèîòè÷åñêîå äâèæåíèå ïîä ëîçóíãîì "Çà òîãî ïàðíÿ", êîãäà òðóäîâûå êîëëåêòèâû ñèìâîëè÷åñêè çà÷èñëÿëè â ñâîè ñïèñêè ïîãèáøèõ ñîëäàò Ïîáåäû è íà÷èñëÿåìóþ èì çàðïëàòó îòäàâàëè â Ôîíä ìèðà. Âîò ýòó ïðåêðàñíóþ òðàäèöèþ ìû è ðåøèëè âîçðîäèòü... À òîë÷êîì äëÿ òàêîé èäåè ïîñëóæèëà íåäàâíî èçäàííàÿ êíèãà Ñòåïàíà Áóáåíèíà "Êðàñíàÿ ãîðêà", â êîòîðîé àâòîð ïðèâîäèò ñïèñîê ñîáðàííûõ èì 1063 èìåí ãðàæäàí Åâïàòîðèè èç 12150 ðàññòðåëÿííûõ ôàøèñòàìè â ïåðèîä îêêóïàöèè 1941-1944ãã. Ïåðâûì â ýòîì ñïèñêå ÷èñëèòñÿ Êðûìè ßêîâ Ìîèñååâè÷,1893 ãîäà ðîæäåíèÿ. Åãî è ðåøèëè íà îáùåì ñîáðàíèè êîëëåêòèâà ôèðìû "Êðåäî-Êðûì" çà÷èñëèòü â ñïèñêè ÷ëåíîâ ïðåäïðèÿòèÿ, ñ ïîñëåäóþùèì åæåìåñÿ÷íûì îò÷èñëåíèåì ìèíèìàëüíîé çàðàáîòíîé ïëàòû. Ýòè äåíüãè, ïî çàìûñëó èíèöèàòîðîâ ïî÷èíà, äîëæíû ñòàòü ÷àñòüþ îáùåñòâåííîãî ôîíäà ïî ñáîðó ñðåäñòâ íà ðåêîíñòðóêöèþ ìåìîðèàëà "Êðàñíàÿ ãîðêà". Åñëè õîòÿ áû ïîëîâèíà èç áîëåå ÷åì äâóõ òûñÿ÷ çàðåãèñòðèðîâàííûõ â Åâïàòîðèè þðèäè÷åñêèõ ëèö (ñ÷èòàé ïðåäïðèÿòèé) ïîñëåäóåò ýòîìó ïðèìåðó, ïîëó÷èòñÿ åæåìåñÿ÷íàÿ âíóøèòåëüíàÿ ñóììó, ïðè÷åì áåç îñîáûõ çàòðàò äëÿ îòäåëüíî âçÿòîãî ó÷àñòíèêà. À ãîðîä òàêèì îáðàçîì íà äåëå äîêàæåò, ÷òî åãî ïàìÿòü î ñâîèõ áåçâèííî óáèòûõ ñîãðàæäàíàõ - äåéñòâèòåëüíî æèâà è íåïðåõîäÿùà. ×òî êàñàåòñÿ ôèðìû "Êðåäî-Êðûì", òî çäåñü íàìåðåíû âåñòè ëèöåâîé ñ÷åò ñâîåãî ñèìâîëè÷åñêîãî ñîòðóäíèêà âïëîòü äî ïîëíîãî îêîí÷àíèÿ ðåêîíñòðóêöèè “Êðàñíîé ãîðêè”. Îäíàêî è íà ýòîì òî÷êà ïîñòàâëåíà íå áóäåò.  íàñòîÿùåå âðåìÿ Àíàòîëèé Ïåêàðíèêîâ ñîçäàåò ôîíä "Åâïàòîðèéñêèé äåñàíò", î ïåðâîî÷åðåäíûõ öåëÿõ è çàäà÷àõ êîòîðîãî ãîâîðèò óæå ñàìî íàçâàíèå. Äëÿ íà÷àëà â øòàò ïðåäïðèÿòèÿ áóäåò çà÷èñëåí ïåðâûé èç ñïèñêà 734-õ ïîãèáøèõ ãåðîåâ -ó÷àñòíèêîâ òðàãè÷åñêîãî Åâïàòîðèéñêîãî äåñàíòà 1942 ãîäà - êðàñíîôëîòåö Ìóêàäàñ Èáðàãèìîâ. È, îïÿòü-òàêè, â ñëó÷àå øèðîêîé ïîääåðæêè ýòîãî ïî÷èíà ìîæåòü áûòü òàêèì îáðàçîì ñèìâîëè÷åñêè âîññòàíîâëåí âåñü ñîñòàâ òîãî ãåðîè÷åñêîãî îòðÿäà - ïðèçðà÷íûé, íî ñîâñåì ñ íå ïðèçðà÷íûìè âîçìîæíîñòÿìè. Íîâûé "Åâïàòîðèéñêèé äåñàíò" áóäåò "âûñàæèâàòüñÿ" òàì, ãäå ïîòðåáóåòñÿ åãî ñóùåñòâåííàÿ ïîääåðæêà.  îòëè÷èå îò ôîíäà "Êðàñíàÿ ãîðêà", îí áóäåò ñóùåñòâîâàòü áåññðî÷íî - ôèíàíñèðîâàòü ðàáîòû ïî óõîäó çà ïàìÿòíèêàìè ãåðîÿì-äåñàíòíèêàì, îêàçûâàòü ìàòåðèàëüíóþ ïîìîùü èíâàëèäàì âîéíû, âåò��ðàíàì - ó÷àñòíèêàì áîåâûõ äåéñòâèé, ñòðîèòü è áëàãîóñòðàèâàòü íîâûå èñòîðè÷åñêèå ìåìîðèàëû è ò.ï. Ãëàâíîå,÷òîáû èíèöèàòèâà ôèðìû "Êðåäî-Êðûì" íàøëà øèðîêóþ ïîääåðæêó ñðåäè ãîðîæàí, îñîáåííî ñðåäè ïðåäïðèíèìàòåëåé, ó êîòîðûõ áîëåå ñåðüåçíûå âîçìîæíîñòè, ÷åì ó ðÿäîâûõ ãðàæäàí. Âàæíî ïîìíèòü âñåì, ÷òî ìû ñåãîäíÿ èìååì, ìû îáÿçàíû òåì ïàðíÿì", êîòîðûå ñëîæèëè ñâîè ãîëîâû íà ïîëÿõ ñðàæåíèé. Îíè øëè íà ñìåðòü ñ ìûñëüþ, ÷òî áëàãîäàðíûå ïîòîìêè íå çàáóäóò èõ ïîäâèã. È ìû íå èìååì ìîðàëüíîãî ïðàâà îáìàíóòü èõ, ãëÿäÿùèõ ñåãîäíÿ íà íàñ ñ íåïîñòèæèìûõ âûñîò âîèíñêîãî áåññìåðòèÿ.

Ïàìÿòü

79

Ñ Î Ä Å ÐÆ À ÍÈ Å Ê ÷èòàòåëþ.......................................................................................... ..3 Âûïèñêà èç "Àêòà ãîðîäñêîé êîìèññèè ïî óñòàíîâëåíèþ çëîäåÿíèé, ñîâåðøåííûõ íåìåöêî-ôàøèñòñêèìè çàõâàò÷èêàìè â ïåðèîä îêêóïàöèè ãîðîäà Åâïàòîðèè"...................................................5 Çâåðñêè çàìó÷åí â çàñòåíêàõ ãåñòàïî......................................................7 Ìåñòü ïðåäàòåëÿ................................................................................... 9 Ãîðîä-ïðèçðàê......................................................................................10 Ìàòåðèíñêîå ñåðäöå íå äåëèò ëþäåé ïî íàöèîíàëüíîñòè............................12 Êèðèëë.............................................................................................. ....14 Îí æèâåò â ïàìÿòè äåòåé, âíóêîâ è ïðàâíóêîâ.........................................15 Èõ ïîëå áîÿ......................................................................................... .17 Èì îáåùàëè "ðàé â Àìåðèêå"..............................................................19 Êðàñíûé ãàëñòóê....................................................................................21 Ðàññòðåëÿëè âñþ ñåìüþ........................................................................22 Óâåçåííàÿ â ðàáñòâî..............................................................................24 Ñïèñîê ðàññòðåëÿííûõ íà Êðàñíîé ãîðêå (Èç àðõèâà Åâïàòîðèéñêîãî ÇÀÃÑà).....................................................25 Êîìèòåò ìàëîëåòíèõ óçíèêîâ ã.Åâïàòîðèè................................................35 Êàðòà êîíöåíòðàöèîííûõ ëàãåðåé â Óêðàèíå..............................................36 Âîñïîìèíàíèÿ ðîæäåííîé â íåâîëå Êàäàöêîé Å.Ì..................................37 Âîéíà - ýòî ñìåðòü...............................................................................40 "Åñòü õîòåëîñü äàæå âî ñíå"...................................................................41 Æèçíü áåç èìåíè, æèçíü ïîä íîìåðîì....................................................42 "ß âûæèëà áëàãîäàðÿ äîáðûì íåìöàì"..................................................43 "Òàê õîòåëîñü äîìîé!.."........................................................................45 Îäèññåÿ ïëåííîãî ñîëäàòà.....................................................................47 Áîëüíûå äåòè èñ÷åçàëè íåèçâåñòíî êóäà...............................................49 “ Ìàóòõàóçåíå ÿ âñòðåòèë íàñòîÿùèõ ãîëîâîðåçîâ”..............................50 Ñìåðòü â òðþìàõ ..................................................................................51 "Ñòðàøíåå Ãåíðèõà Øòðàóñà ÿ íå âñòðå÷àë ÷åëîâåêà"..............................53 Íà ðàññâåòå 3 ÿíâàðÿ 1944 ãîäà............................................................54 Õëåá, ÷òî äàëè ìíå íà äîðîãó, îòäàëà âîåííîïëåííûì...............................56 "ß íå çíàëà, ÷òî æèëà â Àâñòðèè"............................................................56 Ôàáðèêè ñìåðòè.....................................................................................57 Ñïèñîê åâïàòîðèéöåâ, ïðîøåäøèõ ÷åðåç êîíöëàãåðÿ................................59 Ðàññêàç, îìûòûé ãîðüêèìè ñëåçàìè..........................................................61 2 ÷àñà íà ÿíâàðñêîì ìîðîçå...................................................................63 Ãîäû òðåâîæíîé ìîëîäîñòè....................................................................65 Ïîáåã è ñíîâà ïëåí...............................................................................67 Òÿæåëûå ñíû î ïîòåðÿííîì äåòñòâå........................................................68 Âñòðå÷à ñ ïðîøëûì................................................................................69 “ß èçìåíèë ñâîè ïðåäñòàâëåíèÿ î íåìöàõ”...............................................71 ×ëåíû ñîþçà "Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî" ïîñåòèëè Óêðàèíó.......................72 Ïèñüìî îáùåñòâà "Ïîìíèòü ðàäè áóäóùåãî" 2003 ã.................................73 " Ãåðìàíèè óëèöû íàçûâàþò èìåíàìè îñòàðáàéòåðîâ" ........................74

http://evpatoriya-history.info/


80

Ñ. Áóáåíèí. Å. Êàäàöêàÿ

Степан БУБЕНИН Евгения КАДАЦКАЯ ПАМЯТЬ очерки (російською мовою)

Коректор Степанова О.О. Комп’ютерний набір та верстка Цокур Н.О.

Ñâ³äîöòâî ïðî âíåñåííÿ â äåðæàâíèé ðåºñòð ÄÊ ¹ 2494 îò 15.05.2006 ð.

ϳäïèñàíî äî äðóêó 2.07.2008 ð. Ôîðìàò 60õ84/16. Ãàðí³òóðà “Pragmatica “ Ïàï³ð îôñåòíèé. Äðóê îôñåòíèé. Óìîâí.äðóê. àðê. 5. Íàêëàä ïðèì 500. Çàìîâëåííÿ ¹ 1298. ÂÀÒ “ªâïàòîð³éñüêà ì³ñüêà äðóêàðíÿ” 97412, ì. ªâïàòîð³ÿ, âóë. Íåêðàñîâà, 40.

http://evpatoriya-history.info/


С. Бубенин 'Память'