Selskapssongar og drikkeviser
Av Jens Zetlitz
Arrangert for mannskor av Roald Arild Solheim
Gjendikta av Tore Fagerli
Copyright © 2026 by Norsk Musikkforlag www.notebutikken.no
Materialet er vernet etter åndsverkloven. Uten uttrykkelig samtykke er eksemplarfremstilling, som utskrift og annen kopiering, bare tillatt når det er hjemlet i lov (kopiering til privat bruk, sitat o.l.) eller avtale med Kopinor (www.kopinor.no).
Utnyttelse i strid med lov eller avtale kan medføre erstatningsog straffeansvar.
This material is protected by copyright law. Without explicit authorisation, reproduction is only allowed in so far as it is permitted by law or by agreement with a collecting society.
ISMN 979-0-065-18298-8
Grafisk produksjon/trykk: Norsk Musikkforlag www.notebutikken.no
FORORD
Det kan verke respektlaust å omskrive poetars tekstar, men mange gamle tekstar har fått fornya språket med tida, også tekstar som er nyare enn Zetlitz sine Han levde for over 200 år sidan, og språket har endra seg, ikkje minst dei språklege referansane
Ideen til dette prosjektet kom etter at vi hadde kome over nokre Zetlitzviser og vellukka arrangert dei for mannskor Ut frå dette sprang tanken om å fornye språket i visene Vi valde nynorsk språkdrakt, og det fungerte bra, sjølv om vi i nokre tilfelle måtte kompromisse på bøyingsformer i høve til korrekt nynorsk Eit utval av desse visene er med her Vi har avgrensa oss til drikke- og selskapsviser
Omskrivinga er forsøkt lagt så nært opp mot originalen som mogleg Også i delar med omfattande omskriving har vi vektlagt meiningsinnhaldet og stemninga i teksten Dette har ikkje alltid vore enkelt, for stundom var språket så krunglete at det var vanskeleg å forstå kva som eigentleg sto der Nokre ord og uttrykk har også kome ut av bruk, t d «perial» som er omsett til «rus» Akademikarar rundt år 1800 var nok langt betre inne i antikkens mytologi enn vi er i dag Difor er nokre referansar til dette universet lett omskrivne, t d er «Kamøner» skriven om til «muser» Så har vi guden Evan Denne gestalten er ikkje å finne, korkje i gresk, romersk eller norrøn mytologi Den einaste Evan som er å finne er ein etruskisk guddom for udødelegheit, og som truleg var hokjønn Hos Zetlitz er Evan tydeleg hankjønn, og han blir framstilt som om han var vinguden Bacchus Heilt den same kan han likevel ikkje vere, for Zetlitz har også skrive ei «Ode til Bacchus» (som ikkje er med i denne samlinga)
Songtitlane er ikkje eintydige hos kjeldene våre, og Zetlitz sjølv nyttar til dømes tittelen «Selskabssang» på mange av visene Difor har vi i nokre tilfelle valt å nytte dei første orda i visa som tittel Tittelen er skriven med feit skrift, originaltittelen (slik vi oppfattar han) står under, i hermeteikn, og med mindre skrift Der kjeldene har gjeve melodien referanse til ein annan song, er dette tatt med som undertittel i kursiv
Nokre av songane har mange vers Det heiter seg at ein i kor ikkje skal syngje meir enn tre vers arrangert på same vis I så fall må ein velje ut kva vers som skal vere med, men dette kan gå ut over heilskapen Variasjon er stikkordet her, og det kan enkelt løysast med å synge eitt eller fleire vers unisont, eller å deklamere noko av teksten Andre metodar kan vere at melodistemma syng teksten medan dei andre nynnar si stemme Det er med andre ord mange måtar å gjere ei framføring interessant på – det handlar om å vere kreativ
For å forenkle bruken av heftet er det lagt opp slik at det ikkje skal vere naudsynt å bla når ein arbeider med kvar enkelt song Ingen av songane er på meir enn to sider
For mange er kanskje berre «Mine lengsler» («Hvor saare lidet vil der til») den einaste Zetlitz- visa dei kjenner Gjennom dette heftet håpar vi fleire får opp interessen for den gamle meisteren
Vanvikan/Trondheim februar 2026. Roald Arild Solheim og Tore Fagerli
KORT BIOGRAFI
OM JENS ZETLITZ
Jens Zetlitz (26/1-1761 – 14/1-1821):
Prest, poet og forfattar
Han var født og vaks opp i Stavanger Faren døydde tidleg Stefaren fekk han inn på Bergen katedralskole før også han døydde I Bergen kom Zetlitz i kontakt med Johan Nordahl Brun som vart ein slags inspirator og mentor for han Brun var ein frilynt prest (seinare biskop), eit produkt av opplysningstida Han vektla det viktige med odelsretten, men også nasjonalkjensle og verdien i den norske naturen Dette var tema som opptok Zetlitz heile livet
Etter katedralskolen starta han på teologistudium i København, der vart han kjent med miljøet i Det Norske Selskab med Johan Herman Wessel i spissen Her var Bruns idear viktige, i tillegg til lystig livsførsel Opphaldet i København vart kortvarig av økonomiske grunnar Han reiste til Noreg og tok seg arbeid som huslærar i 1781, og fram til 1788 var han lærar fleire stader I denne perioden skreiv han dikt og viser, nokre med så frilynt innhald at prestar reagerte på dei Han tok opp att teologistudiet i 1788, avla embetseksamen 1789, og reiste heim i 1790 Også i det siste København-opphaldet var han aktiv i Det Norske Selskab, no som ein slags frontfigur
Då han kom heim att fekk han stilling som personalkapellan i Lye, rett ved Bryne, og i 1791 gifta han seg med Maren Elisabeth Bull («Elisa») I tida fram til ho døydde i barsel i 1801 fekk dei fem døtre, og dette er rekna som den mest produktive og lukkelegaste perioden i livet hans Han gifta seg på nytt i 1802 med Christiane Sophie Fasting von Krogh, og dei fekk ein son og to døtrer
Zetlitz prøvde fånyttes å få kall som sokneprest i Stavanger, men dei styrande i kyrkja var avvisande, ikkje minst på grunn av visene han skreiv og som ikkje harmonerte med eit strengt moralsyn I 1801 vart han likevel sokneprest Det var i Vikedal, eit nokså fattig sokn Han sleit med økonomien og søkte stadig om meir innbringande soknekall Det fekk han i Kviteseid 1811, og der vart han buande til han døydde i 1821 Utover 1800- talet vart nok også alkoholkonsumet i høgaste laget, men han fungerte som sokneprest heilt til det siste
Zetlitz hadde ein mangfaldig litterær produksjon, det meste var lyrikk i form av viser, salmar og episke dikt Han gav også ut ei samling av preiketekstar, samt «Læsebog for Norske Bønderbørn» og andre prosatekstar
Diktinga bærer preg av opplysningstida og det frilynte miljøet i Det Norske Selskab i København Dette var også mot slutten av dansketida, der norsk nasjonalkjensle var tydeleg i framvekst Den rettskafne og hardt arbeidande norske odelsbonden var mønsterfiguren hans Samstundes var han kritisk til maktmenneske som nyttar makt og rikdom til å utbytte småkårsfolk Han var likevel ingen revolusjonær, Zetlitz Heller konservativ, tilhengar av kongemakta og ingen sterk kritikar av eineveldet Likevel skreiv han mange nasjonalpatriotiske songar, utan at dei yppar til strid mot danskeveldet
Jens Zetlitz var nok mest av alt ein fredsæl mann
Original tekst: Jens Zetlitz Gjendikting: T. Fagerli
Jacob Middelthon i Det Stavangerske Klubselskab skal ha fått denne visa av Alexander Kielland med opplysning om at forfattaren var Jens Zetlitz. (Wyller 1934, s.200)
BASS I BASS II
TENOR I TENOR II
BASS I BASS II
1. E
3. Som
4. Vin
2. Som mf me til me van-blir som å som of ny kryd drikk, te ter re; bru-på dei til karman stå gav gle ge ke mil da-vis og de ådyr støy drå dyrke, par e: ka;-i skjul E blir så vil pat leis vannok får ri kom
man skyl o u ge da, tar skyl-til så med digtem tra hud skjemt pe sig og tillet og med vår - gå. trist! hår. jord. Dei «Til mf hå gjen Sta Ve per si tar ner,-at dig blir søknå gle mons gle den de tre, da,-hans og re gje då gagn gen trivvil kan tar sevi bli blir len -
sjå. visst. går. bord.
Forfedrane hadde ein vane
Original tekst: Jens Zetlitz
Gjendikting: T. Fagerli
TENOR I
TENOR II
BASS I BASS II
2. Og 1. For 3. Den mf fed nors så - ra ke varne dei A - had mer nade ke kre-ein leg onsva stil vi ne le ser,-som kvar dei fram gong syng leis dei vi - står sat til att ned breidd et med fullter sin po - dei. drikk, kal.Dei og Den
viss det fi te tyk loå kjer sodyr vi fike var ensin rett han ga il pri ne; le, ser-den for har va vi vak nen har kervar ein e ver langt tikkke bet og - leg re mo
ei drikk har nas ik pate kje hansdrikk øl ik som rett kjedei frå kling
Den norske Anakreon: Her tenker nok Zetlitz på Johan Vibe, eller kanskje Johan Herman Wessel. Den verkelege Anakreon var ein gresk poet rundt år 500 f.Kr., kjent for sine drikkeviser og erotiske dikt.
Skal vi tru på omtale av vikinganes gjestebod, var dei slett ikkje stille, slik det står i andreverset. Kanskje var det slik i århundra etterpå, då moralkrava var strengare, men er det truverdig?
Original tekst: Jens Zetlitz
Gjendikting: T. Fagerli
TENOR I
TENOR II
BASS I BASS II
Jordas lukke
» (Mel: Es ritten drei Reiter zum Thore hinaus) Tysk-ungarsk folkemelodi Arr.: R. A. Solheim
1. For 4. H ar 3. Når 2. H an mf fjer jor ver du nar das da ein-smer luk rundt kjæ te ke deg ras-og er er tesorg dru ber i og a re dittsut; god; mas; liv; skjenk skjenk skjenk skjenk f i! i! i! i! I Vi og Ein
tor dyr an li ne kar, den ten-kjerr gjæ søv, rus - strør rar ta gjerhan og då degat blo ny fram trak mar ter ditt-ut; ho; glas; tiv; skjenk skjenk skjenk skjenk f i! i! i! i! Han I Då Med dri kru vak eld ver set nar og-bort som an styr bå E den, kede van og skal-
skam har opp du og i stig for sin han sje klane, da, la, re,-får er ditt og temt jor agg hjar kvar das mot tetlø gå ver hen ve ver da nar-og med blir skal kal gud en stå de dom kelt i-kvin blan he fa ne. da. la. re.-Drikk Drikk Drikk Drikk f
f
Mitt fulle glas
TENOR I
TENOR II
3. Eg
BASS I
BASS II
Original tekst: Jens Zetlitz Gjendikting: T. Fagerli
TENOR I
TENOR II
Mang ein kjeltring
BASS I
BASS II
Ukjend komponist Arr.: R. A. Solheim
2. Å 4. Ei 1. At 3. Eg mf mang du tok flas ein som mitt kekjelt suk be vin ring ka ger er-kjem så og jo høgt tungt tøm mei på til de restrå, meg det verd at når og enn løgn dyd gløym all blir og de denmf dyr san lan vel ka ning det stand-og vart og ein san un al snyl ning der le tar-ka knu då skavar, ga, rer. par,-at når Eg og stor han såg om folk blir at han - ra mek nar æ nar tig ren rast
-dei og kan i
ar sta hal all me te dast si-små. leg med, ferd,og som som då akt lov fli vin verd og rar ner
ka har le det
Song og skjemt
Original tekst: Jens Zetlitz Gjendikting: T. Fagerli
TENOR I TENOR II
BASS I BASS II mp 3. E 2. Song 4. Kom 1. Song og vans no ogskjemt be brød skjemt og ger, re! og-
sig Vi E vans na vil vans
gle ve hyl gle der, re! le der, -
skjen Skjen skuld skjen ka ken fri ka-oss i skjemt, oss i frå og fråven him song ven skap lens og skaps-
hand. mp mann som My Li doms all kje vets -
inn, port vin.
smi skyl dei mun ler le som trar-mot sju gløym då eit kes de denverk sor smer tris samt gar ten tes--
sinn.
TENOR II
1. Ho
2. Men
3. Det
BASS I
BASS II
KJELDELISTE
Brun, Frimann og Zetlitz, «Norske Almuesangeres Kløverblad, Sange for den norske Bondestand», M A Aaeflots Forlag, 1853
DEMO
«Danmarks Melodibog, danske Sange for Piano med underlagt Text», Wilhelm Hansen, Musik-forlag, Kjøbenhavn og Leipzig
Eduard Meyer «Drikkeviser, Ældre og Nyere», Kjøbenhavn 1851
Else Breen «Jens Zetlitz Et tohundreårsminne», Aschehoug 1990
Fr Ricard, «Danmarks Visebog, Ældre og nyere Viser», Wilhelm Hansen, Musik-forlag, Kjøbenhavn og Leipzig
Hans Eyvind Næss, «Teolog og trubadur Jens Zetlitz 1761 – 1821», Kulturkonsult 2011
Jens Zetlitz «Poesier Første samling», Gyldendals Forlag, København 1789
Jens Zetlitz, «Psalmer» Trykt hos Matthias Seest, Kiøbenhavn 1795
Jens Zetlitz, «Sange for den Norske Bondestand»
Det Kongelige Norske Selskab for Norges Vel, Christiania 1812
«Jens Zetlitz Samlede Digte», Trykt hos Chr Grøndahl, Christiania 1825
Lars Roverud, ”Viser og Sange med Accompagnement af Piano-Forte», Lars Roverud, Christiania 1819
«Norges Melodier, arrangerede for pianoforte med text», E Wagner’s Forlag, Kjøbenhavn
«Norsk Visebok, eller Samling af Selskabssange forfattede av Normænd», Thorstein Hallagers Forlag, Bergen 1821
«Sange til brug for Selskabet», N Møller og Søn, Kiøbenhavn 1798
«Sangsamling for Norske Selskabskredse» Det norske Studentersamfund, Christiania, 1842
«Spøg og Alvor eller Viser og Sange for Klaveret», Kiøbenhavn
Trygve Wyller, «Det Stavangerske Klubselskab og Stavanger by i 150 år», Dreyers Grafiske Anstalt 1934
Artiklar frå Wikipedia og Store norske leksikons nettutgåve med «Jens Zetlitz» som søkeord
Søk på ulike nettstader om den mytologiske figuren Evan