Wetenschap@gelre Magazine nr 23 2025

wetenschap@gelre

wetenschap@gelre magazine najaar 2025 / nummer 23

Samen sterk door kennis  magazine

In dit nummer o.a.

• 9 Wetenschap die werkt: visie van onze bestuurder • 15 Klinische psychologie: Beter voorspellen en signaleren van emotionele zorgbehoeften bij patiënten • 18 De rol van CMIO en CNIO bij digitale transformatie • 27 Zorgevaluaties in Gelre (ZE&GG): Ondersteuning en samenwerking verbetert de uitvoering aanzienlijk

De kracht van samen

Onderwijs Wetenschap 2026

Cursus Good Clinical Practice (GCP) (basistraining)

In samenwerking met de TAPAS Trainings Groep organiseert het Leerhuis de cursus Good Clinical Practice.

Datum De cursus is online waardoor aanmeldingen het gehele jaar door gedaan kunnen worden. (Het doen van examen bij EMWO na de basistraining is (voor lokale hoofdonderzoekers) binnen Gelre verplicht gesteld.

Doelgroep Professionals die klinisch mensgebonden onderzoek (willen gaan) doen.

Doel Verwerven van kennis en vaardigheden die noodzakelijk zijn voor het toepassen van Good Clinical Practice (GCP).

Kosten Het Leerhuis neemt per cursist de kosten van een keer training en een examen voor haar rekening. Eventuele herexamens zijn voor rekening van de cursist zelf.

Aanmelding Stuur een e-mail aan: wetenschap@gelre.nl

Nascholing Good Clinical Practice (GCP)

Net als de reguliere cursus Good Clinical Practice organiseert het Leerhuis ook de nascholing in samenwerking met de TAPAS Trainings Groep.

Datum Ook de nascholing is online waardoor aanmeldingen het gehele jaar door gedaan kunnen worden.

Doelgroep Iedereen die tot 3 jaar geleden zijn of haar certificaat behaald heeft.

Doel Bekend raken met de veranderingen die er de afgelopen jaren aan nieuwe wet- en regelgeving zijn bijgekomen op het gebied van medisch wetenschappelijk onderzoek. Aan de hand van casuïstiek de kennis rondom wet- en regelgeving rondom de uitvoering van medisch wetenschappelijk onderzoek opfrissen.

Kosten Het Leerhuis neemt de kosten van deze training voor haar rekening.

Aanmelding Stuur een e-mail aan: wetenschap@gelre.nl

Leergang

medisch-wetenschappelijk schrijven in het Engels

Data & tijdstip Voor het voorjaar van 2026 staat nog geen scholing Medischwetenschappelijk schrijven gepland. Zo gauw de datums bekend zijn laten we het weten. Het gaat om een online scholing.

Doelgroep Medewerkers die zich bezighouden met medisch wetenschappelijk onderzoek.

Doel De leergang geeft adviezen voor het schrijven van een medisch wetenschappelijk Engelstalig artikel, behandelt veel voorkomende grammaticale fouten, de academische woordenschat, de taalkundige regels en de stilistische middelen die nodig zijn om leesbaar medisch wetenschappelijk Engels te kunnen schrijven.

Kosten deze komen ten laste van de eigen afdeling.

Opgave en informatie Voor informatie en aanmelding kan men terecht bij het Wetenschapsbureau via wetenschap@gelre.nl.

Colofon

Wetenschap@gelre is een uitgave van het wetenschapsbureau van Gelre ziekenhuizen. Wetenschap@gelre heeft tot doel om wetenschappelijk onderzoek in Gelre ziekenhuizen te stimuleren, alsmede om belangstellenden over de resultaten van wetenschappelijk onderzoek te informeren.

Uitgave: nummer 23, najaar 2025

Redactie:

Marnix Kuindersma, voorzitter WAR Dianne Alewijnse, adviseur communicatie

Maaike Langelaan, adviseur kwaliteit & veiligheid

Ingrid van Iperen, fysiotherapeut & epidemioloog

Anja Bussink, adviseur EBP en verpleegkundig onderzoek & verplegingswetenschapper

Tjard Schermer, epidemioloog & wetenschapsadviseur

Margit Wouters, wetenschapscoördinator & voorzitter LTC

Liduin Slief-Klomp, managementassistente wetenschapsbureau

Aan dit nummer werkten mee: Eugénie van Dijk, informatiespecialist vakbibliotheek

Redactieadres:

Gelre ziekenhuizen, Leerhuis

Albert Schweitzerlaan 31 Postbus 9014, 7300 DS Apeldoorn E wetenschap@gelre.nl I www.gelreziekenhuizen.nl

Eindredactie: Wetenschapsbureau, Gelre ziekenhuizen

Fotografie: Maarten Haazebroek, Medische Fotografie, Gelre ziekenhuizen

Uitgever:

BC Uitgevers BV, Postbus 416, 8600 AK Sneek www.bcuitgevers.nl

Bladmanager en advertentieverkoop: Barbara Verschoor, tel. 06 - 45 57 66 70

Basis ontwerp: VA communication by design

Opmaak:

BC Uitgevers BV, Nanno van Leeuwen

Druk: Scholma Druk B.V., Bedum, oplage 600 ex.

De productie van wetenschap@gelre wordt mede mogelijk gemaakt door de Stichting Vrienden van Gelre ziekenhuizen Apeldoorn. Reproductie van de inhoud van dit magazine is toegestaan na toestemming van de afdeling Communicatie van Gelre Ziekenhuizen.

Inhoudsopgave

9

Wetenschap die werkt: visie van onze bestuurder

27

Zorgevaluaties in Gelre: bijdragen aan passende zorg voor de toekomst

7 Samen sterk door kennis

10 Subsidies voor onderzoeksprojecten via Wetenschapsfonds Gelre

13 Terugblik Symposium Innovatie & Wetenschap Gelre ziekenhuizen

15 Emotionele zorgbehoeften bij kanker in de palliatieve fase onderzocht

16 Continue trendmonitoring op de chirurgische verpleegafdeling (A6)

44

Van visie naar een STZ erkend Nier Expertisecentrum

18 Verbinders in de Zorg: De Rol van CMIO en CNIO bij Digitale Transformatie

22 Artificial intelligence als digitale collega op de SEH

24 Artificial Intelligence (AI) inzetten voor capaciteitsmanagement op de IC

25 ARMICA: Professionele autonomie van verpleegkundigen

29 Duurzaam toedienen van paracetamol

31 Onderzoek in beweging: van WMO-GCP naar ICH-GCP R3

Bekijk het Wetenschapsmagazine én de publicatielijst van wetenschappelijke publicaties online op: www.gelreziekenhuizen.nl/ wetenschapsmagazine, of scan de QR code.

33 Passie voor Wetenschap

35 Interview met promovenda Noortje Vosbeek

36 STZ-expertisecentrum: Apeldoorns Duizeligheidscentrum

38 Vijf jaar STZ-expertisecentrum Gelre-iLab

40 STZ-expertisecentrum ExpIRA: Sterk door kennis, rijk door diversiteit

42 STZ-expertisecentrum ECO: Logisch toch?

46 Promotie: Heleen Eising, gynaecoloog

47 Promotie: Frederike M.M. Oud, klinisch geriater

48 Promotie: Gerda van den Berg, projectleider Strategie & Allianties

49 Promotie: Niala den Braber, data-analist

50 Promotie: Reitze Bruinsma, kinderarts

Samen sterk door kennis

Wanneer u door dit magazine heen bladert ziet u meerdere collega’s die met een lampje op de foto staan, het klinkt misschien wat lichtvoetig maar achter dat lampje schuilt iets groters: het eren van de mensen die anders vaak onzichtbaar blijven. De stille krachten achter de schermen, die dagelijks bijdragen aan research en innovatie. De mensen die niet met hun naam bij een paper staan, maar onmisbaar zijn. Dit is voor mij de kracht van samen! En telkens is daar diezelfde droom: kunnen we het nóg beter, slimmer en menselijker doen?

Die droom van betere zorg door slimme technologie en hechtere samenwerking zien we vandaag de dag terug in een van de grootste ontwikkelingen van dit moment: kunstmatige intelligentie (AI). En net als bij eerdere innovaties, vraagt ook deze om meer dan alleen techniek. Het vraagt om visie, afstemming en vooral: mensen die het samen willen dragen.

Tot voor kort was mijn visie op AI nogal bekrompen omdat ik er simpelweg vanuit ging dat het mijn werk niet direct zou beïnvloeden. Stilletjes dacht ik dan: eerst maar eens de dagelijkse zorg op orde krijgen voordat we een nieuwe techniek gaan incorporeren. Hoewel er nog genoeg is te onderzoeken in de alledaagse zorg, ben ik inmiddels fan. En ik ben zeker niet de enige!

Uit een recente enquête van Medisch Contact blijkt dat bijna

dagelijks. Van triage tot administratieve ondersteuning, van medische beeldanalyse tot patiëntvoorlichting: AI vindt zijn weg. Nu we besloten hebben AI te omarmen in de zorg, is het tijd om ook kritisch te kijken naar hoe we dat doen. Want het succes van deze technologie hangt sterk af van de modellen die we gebruiken en van hoe we deze inpassen in onze dagelijkse zorg.

De grootste hoop is dat de zorg efficiënter wordt door het gebruik van AI. Dat een nieuwe techniek niet altijd leidt tot meer efficiëntie, werd in het verleden al aangetoond in de informatie communicatie technologie (ICT). In de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw nam de computercapaciteit in de Verenigde Staten met een factor honderd toe, terwijl de productiviteitsgroei juist bijna halveerde vergeleken met de 25 jaar daarvoor. Deze opvallende combinatie staat bekend als de “ICT-productiviteitsparadox”. Die paradox bleek het gevolg van slecht management, gebrekkige implementatie en technologie die niet goed aansloot op de praktijk. Een deel van deze paradox was echter te herleiden tot tekortkomingen in onderzoek: sommige productiviteitswinsten van ICT bleven verborgen door de gebruikte analysemethoden.

Inmiddels lijken we van deze periode te hebben geleerd. Zo hebben we in Gelre ziekenhuizen met een CNIO en twee CMIO's een verbindende schakel tussen praktijk en techniek, en wordt veel beter gelet op de wensen van de werkvloer.

Toch moet er nog heel veel gebeuren voordat ik AI-modellen blindelings wil inzetten voor grotere delen van mijn werk. Dat komt omdat voor veel klinische vragen (zeker binnen de IC) een gebrek is aan kwalitatief goede data, waardoor de modellen minder betrouwbaar worden. Bovendien weet ik nog onvoldoende of modellen een bias bevatten die je als gebruiker moet kennen. Gevaarlijker wordt het als een AI-model gaat hallucineren en overtuigend klinkende onzin gaat produceren. Voorlopig vind ik één delier per kamer wel genoeg.

Helaas is AI geen magische oplossing, maar een hulpmiddel met heel veel mogelijkheden. En zoals met ieder hulpmiddel, is verstandig gebruik essentieel. Dat vraagt om onderzoek, scholing, duidelijke richtlijnen en goede toetsing van de kwaliteit. Dat er in Gelre inmiddels vele collega’s zijn die onderzoek doen naar AI verheugt me dan ook zeer!

Drs. Marnix Kuindersma, intensivist voorzitter Wetenschappelijke Advies Raad

Wetenschap die werkt: visie van onze bestuurder

Martiene Riedijk is internist-intensivist en sinds maart 2025 lid van de Raad van Bestuur van Gelre. De voorzitter van onze Wetenschapsadviesraad, Marnix Kuindersma, stelde haar een aantal vragen over haar visie over wetenschap in Gelre.

Je werkte lang in het Amsterdam UMC, waar wetenschappelijk onderzoek een kerntaak is. Gelre is geen academisch ziekenhuis, maar wat kunnen wij qua onderzoek van het Amsterdam UMC leren?

In Gelre beschouwen we onderzoek, naast zorg en opleiding, als een van onze drie kerncompetenties. Als STZ-ziekenhuis is toegepast wetenschappelijk onderzoek een belangrijke bouwsteen, en ik ben er trots op dat we dit in Gelre stevig hebben neergezet. Een groot universitair centrum als Amsterdam UMC beschikt vanzelfsprekend over meer tijd en middelen voor wetenschap. Daardoor slagen zij er vaak beter in om een langetermijnstrategie en onderzoeksagenda te ontwikkelen, grotere onderzoeksnetwerken op te bouwen en duurzame financiering aan te trekken. Bovendien is binnen de academie het pad richting een wetenschappelijke carrière zichtbaarder en toegankelijker – iets waar wij ons door kunnen laten inspireren. Tegelijkertijd onderscheiden wij ons als STZziekenhuis juist door onze pragmatische aanpak en het doen van toegepast onderzoek, dicht bij de patiënt.

Veel artsen en verpleegkundigen zien het doen van onderzoek als iets ‘extra's’ naast hun drukke klinische werk. Wat kun je als bestuurder doen om onderzoek daadwerkelijk te integreren in het dagelijkse zorgproces? Als bestuurder kun je vooral zorgen dat de randvoorwaarden voor onderzoek goed geregeld zijn, zodat collega’s er ook daadwerkelijk mee aan de slag kunnen. Dat betekent bijvoorbeeld het opzetten, financieren en ondersteunen van een wetenschapsbureau, meedenken over het aantrekken van onderzoeksgelden en bewaken dat alles volgens de wettelijke kaders verloopt. Ook kun je bijvoorbeeld bijdragen door (mede) te investeren in een onderzoeksverpleegkundige en door regionale en landelijke netwerken te stimuleren waarin wetenschap een vanzelfsprekende plek krijgt. Op deze manier organiseer je bepaalde wetenschapsvoorwaarden centraal, zodat iedere onderzoeker in Gelre zijn of haar tijd maximaal efficiënt aan het onderzoek zelf kan besteden.

Onderzoek wordt vaak alleen beoordeeld op kwantiteit, zoals aantallen publicaties en promotietrajecten. Wat is ervoor nodig om onderzoek in Gelre zichtbaar te laten bijdragen aan betere patiëntenzorg en innovatie?

Pas wanneer onderzoeksresultaten echt op de werkvloer zijn geïmplementeerd, zie je het positieve effect op zowel patiëntenzorg als innovatie. Het implementeren van onderzoeksresultaten kan echter uitdagend zijn. Belangrijke sleutels hiervoor zijn dat we duidelijk laten zien welke resultaten onderzoek heeft opgeleverd, dat we deze bespreken in brede teams en dat we ze uitproberen in pilots. Vervolgens is het belangrijk om de nieuwe inzichten op te nemen in protocollen en kwaliteitsmetingen. Een goed voorbeeld hiervan is het landelijke ZE&GG-programma (Zorgevaluatie en Gepast Gebruik — ZE&GG), waarin wordt gedeeld welke zorg geanalyseerd is en hoe je deze gepast kunt toepassen in de praktijk. Ook wij doen als Gelre actief mee aan dit programma. Uiteindelijk zie ik vaak dat implementatie met name snel en effectief is, als er iemand op de werkvloer in de verandering gelooft en het aanpakt, samen met collega’s.

Hoe kunnen we in Gelre de onafhankelijkheid en integriteit van onderzoek beter waarborgen, vooral bij samenwerkingen met commerciële partijen zoals farmaceutische bedrijven?

Door transparantie, duidelijke en vastgelegde afspraken, onafhankelijke toetsing – bijvoorbeeld via de METC – en het creëren van een cultuur van integriteit zorgen we samen dat ons wetenschappelijk onderzoek voldoet aan de geldende normen, zoals onafhankelijkheid en betrouwbaarheid. Een paar concrete voorbeelden: contracten moeten volledig en juridisch getoetst zijn voor de start van het onderzoek, financiële stromen transparant en goed vastgelegd, en eventuele commerciële belangen duidelijk zichtbaar. Daarnaast speelt onze cultuur in Gelre een belangrijke rol: we moeten zaken delen en open durven zijn, nieuwsgierig blijven en vragen durven stellen over de methodologie van ons onderzoek. Dat houdt ons scherp en maakt onderzoek niet alleen veilig, maar ook leuk en stimulerend voor iedereen!

Martiene Riedijk, lid RvB Gelre ziekenhuizen

Subsidies voor onderzoeksprojecten via Wetenschapsfonds Gelre

Het Wetenschapsfonds Gelre ziekenhuizen ondersteunt medewerkers die medisch-wetenschappelijk onderzoek willen doen. Niet alleen artsen, maar ook verpleegkundigen, paramedici en andere geïnteresseerden kunnen een aanvraag indienen. Het fonds, sinds 2021 ondergebracht in een ANBI-stichting, draagt zo bij aan betere zorg en vernieuwende inzichten in Gelre.

Toegekende projecten tweede ronde 2024:

Titel

Pupillaire hippus als biomarker bij vestibulaire migraine en de ziekte van Ménière

Voorspellende waarde van nierbloedvaatjes bij hart- en vaatziekten

Lyme-artritis in de knie: een multicenterstudie

Sterven en rouw op de IC (STRIC): implementatieonderzoek

Meer beweging voor ouderen tijdens opname: M.I.E.S. care-project

De Stichting Wetenschapsfonds Gelre ziekenhuizen heeft in de tweede subsidieronde van 2024 een totaalbedrag van € 54.364,08 toegekend aan vijf veelbelovende onderzoeksprojecten. Hiermee komt het totaal toegekende subsidiebedrag in 2024 op € 89.823,08. In de eerste ronde van 2025 is aan vier onderzoeksprojecten een totaalbedrag van € 32.653,58 toegekend. De Wetenschappelijk Advies Raad (WAR) beoordeelde de aanvragen op juridische, ethische, wetenschappelijke, organisatorische en beleidsmatige aspecten. Het bestuur van de stichting nam dit advies over bij de toekenning van de subsidies.

De tweede ronde van 2025 is opengezet en inmiddels gesloten. De uitslag van deze ronde kan nog niet gegeven worden, omdat de procedure nog loopt op het moment van verschijnen van dit magazine.

Eerste ronde Wetenschapsfonds 2026

De eerste ronde van 2026 gaat in januari open. Houd intranet in de gaten voor informatie over deze nieuwe subsidieronde of kijk op intranet bij Serviceplein onder Wetenschap. Informatie is tevens op te vragen bij het wetenschapsbureau via wetenschap@gelre.nl.

Aanvrager

Drs. Noortje Vosbeek, arts-onderzoeker biometrie

Dr. Carine Peutz-Kootstra, patholoog

Drs. B. de Klerk, reumatoloog

Marleen Flim MSc, verplegingswetenschapper, Intensive Care

S. de Vries. geriatriefysiotherapeut

Toegekende projecten eerste ronde 2025:

Titel

Independent predictors positive sentinel node in clinically cN0 breast cancer patients

Virtual Reality om angst te verminderen voor het aanprikken van hemodialysepatiënten: een interventie-studie

Effectiviteit GEM-team Gelre Apeldoorn

Van SEH naar thuis: Volgen kwetsbare ouderen het fysiotherapeutisch advies op na een val?

Aanvrager

Dr. A.P.J. Jilesen, oncologisch chirurg

Dr. A.D. Moes, internist-nefroloog

Dr. H.J. Schouten, klinisch geriater, MSc klinische epidemiologie

Susanne de Vries, Geriatriefysiotherapeut en Hanna Koppelaar - van Eijsden MSc, Fysiotherapeut en Fysiotherapeutonderzoeker

Evaluatie van het Gelre Wetenschapsfonds geeft

mooi inzicht

Sinds 2014 heeft Gelre ziekenhuizen een Wetenschapsfonds waar medewerkers subsidie kunnen aanvragen voor eigen onderzoek. Om zicht te krijgen op wat het Wetenschapsfonds Gelre in de afgelopen jaren heeft opgeleverd is onlangs in kaart gebracht voor welke onderzoeksprojecten in de afgelopen 12 jaar subsidie is toegekend en aan welke afdelingen.

De voornaamste conclusies uit de evaluatie zijn:

• In de periode 2014 t/m 2024 werden 64 subsidieaanvragen toegekend (gemiddeld 5,3 per jaar), voor een totaalbedrag van bijna 915 duizend euro (gemiddeld ruim 14 duizend euro per aanvraag);

• Aan 18 afdelingen werden één of meer subsidies toegekend, waarbij 6 afdelingen er 5 of meer wisten te verwerven (Intensive care, Interne geneeskunde, Chirurgie, Geriatrie, Gynaecologie en KNO); de figuur laat de verdeling van de subsidiegelden over de verschillende afdelingen zien;

Sinds 2021 is het beheer van het subsidiegeld ondergebracht bij de Stichting Wetenschapsfonds Gelre ziekenhuizen. Tot nu

toe wordt het fonds alleen gevuld door een jaarlijkse bijdrage van de Raad van Bestuur van Gelre ziekenhuizen. Met de resultaten van de evaluatie in de hand wordt nu bekeken of en hoe het Wetenschapsfonds verder financieel versterkt kan worden.

Subsidiebedragen uit het Gelre Wetenschapsfonds per kalenderjaar (2014-2024) naar afdeling

Terugblik Symposium Innovatie & Wetenschap Gelre ziekenhuizen

Op dinsdag 25 maart was het zover;  meer dan 100 enthousiaste deelnemers kwamen naar het auditorium om kennis en ervaringen uit te wisselen op het gebied van innovatie, wetenschap en praktijk.

Bij deze editie waren ook de afdelingen Kwaliteit & Veiligheid en Strategie & Allianties betrokken. Hun deelname benadrukte het belang van een integrale benadering van zorgverbetering, waarbij kwaliteit en strategische allianties hand in hand gaan met innovatie en onderzoek, zeer waardevol!

De middag begon met een inspirerende opening door de voorzitter van de Raad van Bestuur Pier Eringa. Hierna kregen de deelnemers de kans om te luisteren naar een breed scala aan presentaties. Van de Beterdichtbij app tot de inzet van VR en evidence-based mantelzorgprogramma's, de sprekers deelden hun inzichten over hoe we de zorg kunnen verbeteren en de werkervaringen kunnen verrijken. Johan Berghuis (verpleegkundige op de verpleegafdeling neurologie) won de prijs voor de beste presentatie. Hij liet zijn Gelre collega’s letterlijk en figuurlijk zien hoe de MyPatch werkt en wat het oplevert voor de patiënt en de zorgprofessionals.

De keynote van Prof. dr. Anne Marie Weggelaar (bijzonder hoogleraar Innovatie en Transformatie in de Zorg) aan het eind van het middagprogramma, bood een krachtige boodschap over de toekomst van de zorg en de innovaties die deze zullen transformeren. Haar inzichten inspireerden de deelnemers om na te denken over hun eigen rol in deze veranderingen. De pauze was vervolgens een prachtig moment om te netwerken en vragen te stellen.

optreden van delier op de IC. Britt van Ruijven (PhD kandidaat MDL) won de prijs voor het beste abstract innovatie voor de e-health-toepassing “mijnLEVERcoach” en Stephanie Winters kreeg de prijs voor de beste flitspresentatie over het gebruik van de Nystagmocatcher voor het beoordelen van oogbeweging tijdens een duizeligheidsaanval.

Al met al een bijzonder mooi symposium waarbij de mix van ervaren en minder ervaren onderzoekers en sprekers een goede inkijk gaf in wat iedereen kan bijdragen aan de verbetering van de zorg. De kracht van samen van Gelre kwam duidelijk naar voren. De samenwerking tussen verschillende disciplines in de organisatie maakte deze dag tot een waardevolle ervaring.

Samen zetten we mooie stappen in een innovatieve en wetenschappelijk onderbouwde toekomst in Gelre ziekenhuizen en daar buiten.

Zet het volgende symposium alvast in je agenda: dinsdag 24 maart 2026

De avond begon wederom met de opening door Pier Eringa. De deelnemers werden vervolgens opnieuw uitgenodigd zich te laten inspireren door het vervolg van de keynote van Anne Marie Weggelaar. Daarna deelden verschillende sprekers hun onderzoek en ervaringen, waaronder onderwerpen als remote monitoring van patiënten, promotieonderzoek over Lyme Neuroborreliosis bij kinderen en de mogelijkheden van 3D technologie.

Na alle mooie presentaties was het tijd voor de prijsuitreikingen: de prijs voor het beste abstract onderzoek werd gewonnen door Peter Spronk (intensivist (ExpIRA)) voor zijn retrospectieve cohortanalyses m.b.t intraveneuze thiaminesuppletie en het

Emotionele zorgbehoeften bij kanker in de palliatieve fase onderzocht

Danny Bastings is klinisch psycholoog in Gelre. Tijdens zijn opleiding tot klinisch psycholoog deed hij onderzoek naar de emotionele zorgbehoeften van patiënten met gevorderde kanker. De redactie van Wetenschap@Gelre vroeg hem naar zijn motivatie, de uitdagingen tijdens het onderzoek en wat zijn bevindingen betekenen voor de zorgpraktijk.

Je hebt je onderzoek gericht op de emotionele zorgbehoeften bij patiënten met gevorderde kanker. Waarom koos je voor dit onderwerp?

Als mens en psycholoog voel ik me begaan met oncologische patiënten. Zeker wanneer de behandeling niet meer gericht is op genezing, ervaren patiënten vaak somberheidsklachten, onzekerheden ten aanzien van de toekomst, existentiële dillema’s, angst voor nieuwe metastases of om dood te gaan. Een deel van deze patiënten wenst méér aandacht van zorgverleners voor hun emotionele problemen.

Geïnspireerd door de visie op positieve gezondheid en herstel, is voor mij goede zorg, naast de medische behandeling, patiënten te ondersteunen bij hun emotionele en sociale uitdagingen. Daarom wilde ik beter begrijpen hoe groot de behoefte is aan meer aandacht door zorgverleners voor emotionele problemen. En hoe we deze emotionele zorgbehoeften bij patiënten nou beter kunnen voorspellen en signaleren, zodat we beter aansluiten bij wat voor patiënten echt belangrijk is.

Berdine Koekoek, netwerkcoördinator Palliatieve zorg adviseerde mij te gaan praten met Natasja Raijmakers, onderzoeker bij het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). Al snel ging dit gesprek over de eQuiPe-studie: een landelijk onderzoek naar de ervaren kwaliteit van leven én zorg, van patiënten en hun naasten. Toen ook onze oncologiecollega’s de schouders eronder wilden zetten, kon het onderzoek in Gelre van start gaan. Daarbij was de deal dat wij de data van veertig deelnemende ziekenhuizen mochten gebruiken. Daar was ik natuurlijk erg blij mee.

Wat vond je het moeilijkste aan het doen van onderzoek?

Het meest uitdagend aan onderzoek vond ik het combineren van patiëntenzorg met het schrijven van het artikel.

Naarmate het schrijfproces vorderde vond ik het ingewikkeld tijd en aandacht aan punten en komma’s te blijven besteden, terwijl patiënten wachten op psychologische behandeling. Wat hielp is dat ik leer- en nieuwsgierig kon blijven en echt overtuigd bleef dat wetenschappelijk onderzoek op de lange termijn bijdraagt aan kwalitatief betere zorg. Ook vond ik het een uitdaging met SPSS opnieuw in statistische analyses te duiken. Ik ben daarom ontzettend dankbaar voor de niet aflatende steun van Gelre collega’s, in het bijzonder van oncologie en medische psychologie en voor de betrokkenheid van epidemioloog Tjard Schermer bij de statistische analyses. En niet te vergeten de collega’s van het psychosociaal team die in de pauze, in ons keukentje op R196, mijn eigen frustraties aanhoorden.

Welke invloed hebben de onderzoeksresultaten voor de zorg voor patiënten met gevorderde kanker in Gelre? Emotionele problemen bij patiënten met gevorderde kanker zijn zeer veelvoorkomend. Dit onderzoek laat zien dat een derde van deze patiënten méér aandacht van zorgverleners wenst voor deze problemen. Het onderzoek maakt ons ervan bewust dat dit vaak de patiënten zijn die meer pijn, vermoeidheid en minder steun uit hun eigen sociale netwerken ervaren.

Landelijk als ook in Gelre ziekenhuizen maken we echt stappen in het beter signaleren van deze zorgbehoeften. Dit gebeurt al door op gezette tijden in het behandeltraject een screeningsinstrument in te zetten zoals de lastmeter. Ik denk wel dat dit nog beter zou kunnen binnen alle oncologische zorgpaden.

Persoonlijk vind ik het belangrijk dat wij in Gelre ziekenhuizen samen oog blijven houden op het gehele welzijn en de emotionele zorgbehoeften van deze patiënten. In de eerste plaats door de betrokken artsen en verpleegkundigen en zo nodig kunnen patiënten worden aangemeld bij het psychosociaal team in het Gelre.

Drs. Danny Bastings, klinisch psycholoog

Continue trendmonitoring op de chirurgische verpleegafdeling (A6)

Met continue trendmonitoring wordt patiëntenzorg efficiënter en veiliger, doordat zorgverleners tijdig en goed onderbouwd beslissingen kunnen nemen. In Gelre ziekenhuizen voert Arthur de Lange (Biomedische Technoloog / QME i.o.) een pilot uit op de chirurgische afdeling (A6) met wearables van Masimo. Doel is de kwaliteit en efficiëntie te vergroten, om de werkdruk te verlagen en het werkplezier van verpleegkundigen te verbeteren.

Aanleiding

In ziekenhuizen is er een tekort aan personeel en ervaren verpleegkundigen een hoge werkdruk en registratielast. Wat als technologie kan bijdragen aan het ondersteunen van verpleegafdelingen en tegelijkertijd de weg opent naar

trendmonitoring van vitale functies met behulp van wearables een oplossing kan bieden.

Toepassing

Op de chirurgische verpleegafdeling wordt continue trendmonitoring ontworpen en toegepast, met als doel de kwaliteit en efficiëntie van de zorg te bevorderen en waardevolle kennis op te bouwen. Hiervoor worden Masimo wearables (Radius VSM en Radius PPG) gebruikt. Deze registreren continu de vitale functies en de positie van de patiënt en sturen deze gegevens naar de centrale post. Het gaat hierbij niet om bewaking, maar om signalering. Met deze signalering kan eerder ingegrepen worden bij achteruitgang van de patiënt en is er meer overzicht over de status van alle aangesloten patiënten.

“Op de chirurgische verpleegafdeling wordt continue trendmonitoring ontworpen en toegepast, met als doel de kwaliteit en efficiëntie van de zorg te bevorderen en waardevolle kennis op te bouwen.”

Met de wearable en het bedzijdige scherm (Masimo Root) kan daarnaast driemaal per dag de Early Warning Score (EWS) worden vastgesteld en doorgestuurd naar HiX. Zowel op de centrale post als op het Masimo Root-scherm zijn de trends van de patiënten overzichtelijk zichtbaar. Deze werkwijze wordt vergeleken met de reguliere monitoring, die enkel driemaal per dag plaatsvindt met de Welch Allyn Spot

Voor dit onderzoek wordt door middel van enquêtes onder verpleegkundigen inzicht verkregen in de invloed van deze methode op werkdruk en werkplezier. Door het timen van de werkzaamheden kunnen we bovendien ervaring opdoen met de eventuele tijdswinst bij het uitvoeren van EWS-controles. Ook patiënten wordt gevraagd naar hun ervaring via enquêtes, zodat een beeld ontstaat van het ervaren comfort en gevoel van veiligheid bij het gebruik van de wearable.

Arthur de Lange, biomedische technoloog / QME i.o. aan de TU/e

Met de verzamelde gegevens uit HiX onderzoeken we het effect dat continue monitoring heeft op het aantal interne IC-opnames, het aantal SIT-oproepen en de vroegtijdige signalering van klinische achteruitgang, in vergelijking met de huidige standaardmethode. Dit zijn voor nu echter secundaire doelen, gezien we geen statistisch relevante resultaten verwachten met het beperkte aantal patiënten (~300) dat geïncludeerd kan worden in deze pilot.

Samenwerking

Dit project wordt uitgevoerd in samenwerking met de verpleegkundig coördinatoren en de physician assistant van de chirurgische afdeling in Gelre. Daarnaast zijn Chirurgie, I&T, CNIO, CMIO, KF en de IC in meer of mindere mate betrokken. Voor de sensortechnologie werken we samen met Masimo, een vertrouwde leverancier voor Gelre.

Belangrijk is ook de aansluiting bij het project van Hanneke Zweekhorst (Strategie & Allianties), Jelco Tramper (longarts) en Karin Kaasjager (internist) rond remote patiëntmonitoring. Door onderling kennis te delen, versterken we innovaties op het gebied van monitoring binnen en buiten Gelre. In de nabije toekomst zal monitoring van patiënten met wearables thuis een vanzelfsprekend onderdeel van zorg zijn.

Implementatiefase

De pilot start begin oktober 2025 op de chirurgische verpleegafdeling. Buiten Gelre zijn er al ziekenhuizen, zoals het Radboud UMC, die hier al standaard zorg van hebben gemaakt. Hier heeft het bewezen meer overzicht te bieden over de status van de patiënten waardoor eerder ingrijpen mogelijk is, wat verlichting en ruimte geeft in de rest van de zorgketen. De techniek is dus beschikbaar, maar de uitdaging ligt in een goede implementatie en toepassing. Daarom zijn inspraak van verpleegkundigen en scholing en training van groot belang. De komende maanden wordt hier veel tijd en aandacht aan besteed.

Arthur de Lange, biomedische technoloog / QME i.o. aan de TU/e

Het 16e wetenschapssymposium staat gepland op dinsdag 24 maart 2026 Save

24 maart

Ik ben Marieke Prins-Dijkstra, in het kader van mijn opleiding tot dialyseverpleegkundige heb ik een CAT geschreven over de invloed van een VR bril op pijnbeleving tijdens het aanprikken van een shunt op de dialyseafdeling.

Verbinders in de Zorg: De Rol van CMIO in Gelre ziekenhuizen

In een tijd waarin de zorgsector kampt met grote uitdagingen zoals personeelstekorten, vergrijzing en een toenemende zorgvraag, spelen digitale innovaties een cruciale rol in het toekomstbestendig maken van de gezondheidszorg. In Gelre ziekenhuizen vervullen de CMIO's (Chief Medical Information Officer) en CNIO (Chief Nursing Information Officer) een sleutelpositie in deze digitale transformatie. Als verbindingspersonen tussen zorgverleners en IT geven zij richting aan vernieuwing, stimuleren zij co-creatie tussen disciplines en zorgen zij voor een veilige, mensgerichte implementatie van technologieën zoals kunstmatige intelligentie en telemonitoring. In dit artikel delen onze CNIO, oncologieverpleegkundige Annelies Braat en CMIO's, MDLarts Boudewijn Kessing en orthopedisch traumachirurg Bart Boesenach, hun visie, ervaringen en lessen die waardevol kunnen zijn voor andere zorginstellingen die een vergelijkbare weg willen inslaan.

Wat zijn de belangrijkste taken van de CNIO en CMIO, en hoe werken jullie samen met andere zorgprofessionals om digitale innovaties te implementeren?

Met stip op 1 staat de brugfunctie die we vervullen tussen de zorgverleners en IT-afdeling. We kijken samen met artsen en verpleegkundigen waar ruimte is voor verbetering in

“Samenwerking tussen technologie en medewerkers is absoluut de motor van onze transformatie in Gelre!”

zorgprocessen. Vervolgens werken we met de IT-afdeling uit wat er mogelijk is op dit gebied en werken we samen aan een passende verbetering. Omdat we beide kanten goed kennen, herkennen we kansen op het gebied van innovatie. Daarnaast hopen we met onze digitale innovaties ook mensen te inspireren om zelf te zoeken naar mogelijkheden voor verbeteringen.

Boudewijn Kessing, MDLarts (links) en Annelies Braat, oncologieverpleegkundige

Bart Boesenach, orthopedisch traumachirurg

en CNIO bij Digitale Transformatie

Welke rol speelt samenwerking tussen technologie en zorgprofessionals in de digitale transformatie? Hoe zorgen jullie ervoor dat alle medewerkers en zorgverleners betrokken worden bij deze veranderingen?

Samenwerking tussen technologie en medewerkers is absoluut de motor van onze transformatie in Gelre! Technologie is geen doel op zich, maar een krachtig middel om de zorg te verbeteren, en dat kan alleen als het naadloos aansluit bij de behoeften van de mensen die het dagelijks gebruiken. We zorgen ervoor dat alle medewerkers betrokken worden door samen iedere vakgroep actief te laten participeren. Dit zie je bijvoorbeeld terug in het ontwikkelen van hybride zorgpaden, waarbij het echt een co-creatie is tussen IT-afdeling en de zorgverleners. Training in de mogelijkheden van nieuwe technologie is hierbij essentieel. We proberen dit aan te bieden maar zien ook dat in de drukte van de dag hier niet altijd tijd voor gevonden kan worden. Deze digitale inclusie van al onze collega's is een groot aandachtspunt.

Wat zijn de belangrijkste strategische keuzes die Gelre momenteel maakt over het inzetten van technologie in de zorg?

Onlangs hebben we de digitaliseringsvisie van Gelre ziekenhuizen gelanceerd. Deze visie beschrijft hoe we de komende jaren de zorg willen transformeren met digitale oplossingen. We staan voor grote maatschappelijke uitdagingen, zoals de toenemende vergrijzing en comorbiditeit, waardoor de zorgvraag toeneemt. Tegelijkertijd zien we een afname van beschikbaar zorgpersoneel. Juist daarom is het essentieel om op de juiste plekken digitale oplossingen in te zetten. Ons doel is helder: ervoor zorgen dat de zorg in de toekomst toegankelijk en van hoge kwaliteit blijft voor iedereen, ondanks deze uitdagingen. We zijn ervan overtuigd dat innovatie en slimme technologie hierbij een cruciale rol spelen.

Hoe zien jullie de rol van data-analyse in het verbeteren van de zorgkwaliteit? Zijn er al voorbeelden waar data en technologie daadwerkelijk hebben bijgedragen aan betere patiëntuitkomsten?

Data-analyse is voor Gelre een onmisbare pijler in het continu verbeteren van de zorgkwaliteit. Inzicht uit data leidt tot betere

“ Ons doel is helder: ervoor zorgen dat de zorg in de toekomst toegankelijk en van hoge kwaliteit blijft voor iedereen, ondanks deze uitdagingen.”

beslissingen en drijft innovatie. We hebben onlangs onze visie op data en kunstmatige intelligentie (AI) scherp geformuleerd en de komende jaren zullen we hierin verder investeren om ook op dit vlak toekomstbestendig te zijn. Een prachtig voorbeeld van hoe we nu al slim met data omgaan, is te zien op onze Intensive Care (IC). Hier werken we al geavanceerd met dataanalyse. Het doel is o.a. een optimale inzet van de beschikbare zorgcapaciteit. Dit betekent concreet dat we willen zorgen voor voldoende bedden wanneer de zorgvraag hoog is, terwijl we tegelijkertijd het aantal onnodig lege bedden minimaliseren bij een lagere vraag. Zo zetten we onze middelen efficiënter in en kunnen we de beste zorg garanderen.

Welke rol speelt kunstmatige intelligentie in de toekomst van de ziekenhuiszorg? Hebben jullie al concrete plannen om AI toe te passen in de medische besluitvorming?

AI zal een cruciale en steeds grotere rol spelen in de toekomst van de ziekenhuiszorg. We verwachten komende jaren een enorme toename aan nieuwe toepassingen. Bij Gelre verkennen we de mogelijkheden al actief. Zo zetten we op de Radiologie in een pilot AIFI (AI for Imaging) in voor het herkennen van botbreuken op röntgenfoto's. Echter, de inzet van AI moet veilig en verantwoord gebeuren. Dit vraagt om uitgebreide scholing van onze medewerkers, zodat zij AI als een betrouwbare assistent kunnen gebruiken, met behoud van een kritische blik. Vragen over betrouwbaarheid en veiligheid, zoals bij ChatGPT, zijn essentieel. Ons AI-beleid, onderdeel van de digitaliseringsvisie, stelt strikte richtlijnen op voor informatiebeveiliging en gegevensbescherming. Elke AItoepassing wordt getoetst en vrijgegeven. Beperkingen door wet- en regelgeving, met name op het gebied van beslisondersteuning, vragen om zorgvuldige overweging. Zo zorgen we ervoor dat AI de zorg verbetert, zonder de patiëntveiligheid of privacy in gevaar te brengen.

Lees verder op pagina 21

Vervolg van pagina 19

Wat kunnen andere ziekenhuizen leren van de aanpak van Gelre op het gebied van technologische innovatie en samenwerking?

Andere ziekenhuizen kunnen zeker waardevolle lessen trekken uit onze aanpak van technologische innovatie en samenwerking. Wij geloven sterk in de kracht van partnerschappen. Zelf alles ontwikkelen kost enorm veel tijd en investeringen, iets wat voor een ziekenhuis van onze omvang simpelweg niet realistisch is. Daarom zoeken we actief de samenwerking op met gespecialiseerde innovatiepartners. Zij brengen de diepgaande kennis en middelen in, terwijl wij onze klinische expertise en praktijkbehoeften aandragen.

Daarnaast zijn we groot voorstander van kennisdeling en samenwerking met vergelijkbare ziekenhuizen. We leren ontzettend veel van elkaar door ervaringen uit te wisselen, zowel successen als lessen uit minder geslaagde projecten. Waar wij op dit moment in uitblinken, is in het slim inzetten van reeds ontwikkelde technologie. In plaats van het wiel opnieuw uit te vinden, focussen we op de adoptie en integratie van bewezen oplossingen die echt waarde toevoegen aan de zorg voor onze patiënten. Dit stelt ons in staat om snel te innoveren en de zorg continu te verbeteren.

Wat zouden jullie als de belangrijkste prioriteiten beschouwen voor de komende jaren op het gebied van digitalisering en innovatie in de zorg?

• Digitale Inclusie: We focussen op het verhogen van de digivaardigheid van zowel medewerkers, zorgverleners als patiënten, zodat iedereen optimaal kan profiteren van digitale zorg.

• Robuust Data Fundament: We investeren in een stevig datafundament om klaar te zijn voor toekomstige innovaties en data gestuurde zorg.

• Nieuwe manier van werken: We transformeren de zorg met telemonitoring en hybride zorgpaden om te kunnen blijven voldoen aan de zorgvraag die op ons afkomt.

• AI & Robotisering slim inzetten: We verkennen actief hoe we AI en robotisering op een zinvolle en veilige manier kunnen integreren in onze zorgprocessen.

Wat zijn de grootste uitdagingen die je tegenkomt bij het integreren van nieuwe technologieën in de bestaande zorgprocessen?

De integratie van nieuwe technologieën in bestaande zorgprocessen brengt zeker uitdagingen met zich mee. Innovatie vraagt om significante investeringen en het vinden van de middelen om dit te doen kan een grote uitdaging zijn. Daarnaast ervaren we soms de stroperigheid van processen in een grote organisatie als ons ziekenhuis, wat de snelheid van innovaties kan belemmeren. Misschien wel de grootste uitdaging is de menselijke factor: medewerkers die al jaren gewend zijn aan een bepaalde werkwijze en daar comfortabel mee zijn. Het is cruciaal om hen mee te nemen in de verandering, het nut en de meerwaarde van nieuwe technologieën duidelijk te maken, en hen te inspireren om de stap naar innovatie te zetten. Dit vraagt om geduld, goede communicatie en vooral goede scholing.

Hoe ziet de toekomst eruit voor Gelre op het gebied van technologie en zorg? Wat zijn de belangrijkste doelen voor de komende jaren?

De toekomst van Gelre ziet er in onze ogen stralend uit. Het is een tijd van spannende innovaties, gedreven door technologie en samenwerking. Onze doelen zijn helder: digitale inclusie versterken, zodat iedereen meedoet. We bouwen aan een robuust datafundament. We transformeren de zorg met telemonitoring en hybride zorg. Door slimme adoptie van bewezen technologieën en partnerschappen verbeteren we de zorg continu en houden we die toegankelijk voor iedereen.

Annelies Braat, oncologieverpleegkundige / CNIO, dr. Boudewijn Kessing, MDL-arts / CMIO en drs. Bart Boesenach, Orthopedisch Traumachirurg / CMIO

In Gelre ziekenhuizen zijn de CMIO's en CNIO de verbinders die zorg en techniek laten samengaan. Ze zorgen ervoor dat innovaties niet in een la verdwijnen, maar écht het verschil maken aan het bed én achter het scherm. Met samenwerking en een flinke dosis realisme bouwen ze aan de zorg van morgen. Want toekomstbestendige zorg? Die maak je samen.

Joëlle Kouprie, verpleegkundige op A6 en één van de vier actieonderzoekers van het Armica project.

‘Armica heeft laten zien dat je samen met je team het verschil kunt maken!’

Artificial intelligence als digitale collega op de SEH

Het klinkt ideaal: een digitale collega die altijd tijd heeft om mee te denken en nooit iets vergeet, maar hoe goed werkt dat in de hectiek van de SEH? Artificial intelligence (AI) is niet meer weg te denken uit de huidige maatschappij en wint ook snel terrein in de gezondheidszorg.

denkstappen voordat het tot een antwoord komt.

• R1 Distill Qwen 32B (DeepSeek): een lokaal draaiend, open-source model. Dit model kan op een eigen computer draaien, waardoor patiëntgegevens intern blijven en privacy beter gewaarborgd is. Het is minder krachtig dan ChatGPT o1, maar schaalbaar: grotere modellen bieden meer intelligentie tegen hogere kosten.

Om privacy te waarborgen is een Data Protection Impact Assessment (DPIA) uitgevoerd en goedgekeurd door het Wetenschapsbureau van Gelre Ziekenhuizen. Patiëntgegevens werden geanonimiseerd en alleen verwerkt na toestemming van de patiënt. Om de AI-modellen te laten meedenken, is een gerichte instructie geschreven, ook wel een prompt genoemd. Hierin werd precies beschreven wat de AI moest doen, namelijk een werkdiagnose met bijbehorende differentiaaldiagnoses formuleren.

Voorbeeld van een uitgewerkte casus

Zo wordt onder andere in Gelre Ziekenhuizen al gebruik gemaakt van AI bij het opsporen van fracturen op röntgenfoto’s. Een ander voorbeeld is het gebruik van AI voor het beoordelen van mammografieën op borstkanker, waarbij AI accurater is dan het menselijk oog1 en worden er modellen ontwikkeld die hartritmestoornissen detecteren op ECG’s2 Dit zijn allemaal voorbeelden waarin AI voornamelijk een ondersteunende diagnostische functie heeft.

Wat minder onderzocht is, is in hoeverre AI kan meedenken over diagnoses en behandelopties, en of ze zorgverleners hierin kunnen ondersteunen, met name in de context van de spoedeisende hulp (SEH), waar snelheid, betrouwbaarheid en privacy cruciaal zijn. Voor een verdiepende opdracht onderzocht Juliëtte Kuiken als coassistent (inmiddels ANIOS) op de SEH van Gelre of ChatGPT o1 en een lokaal draaiend AI-model, gevoed met geanonimiseerde patiëntgegevens, even goed diagnoses kunnen formuleren als een arts.

Onderzoeksmethode

Voor deze opdracht zijn twee AI-modellen onderzocht:

• ChatGPT o1: een recent model van OpenAI dat in de ‘cloud’ draait op meerdere servers wereldwijd. Dit model kan complexe vragen analyseren en doorloopt verschillende

Een oudere man van in de 80, met een voorgeschiedenis van angina pectoris en een verminderde linkerventrikelejectie, presenteerde zich op de SEH met progressieve kortademigheid bij inspanning, voornamelijk bij traplopen. Hij ervaarde sinds een week druk op de borst bij inspanning en moest een uur uitrusten om zich weer goed te voelen. Er was geen uitstralende pijn naar de arm of kaak en geen orthopneu. Wel meldde hij milde vochtophoping in de benen. Bij lichamelijk onderzoek had de patiënt een onregelmatige hartslag van 134 slagen per minuut, werden beiderzijds inspiratoire crepitaties gehoord over de longen en werd pitting oedeem tot halverwege de kuiten gezien.

In het kader hiernaast is te lezen hoe Chat GPT o1 en het DeepSeek model bij een casus zijn toegepast en wat de bevindingen hiervan zijn.

Juliëtte Kuiken, ANIOS SEH

“ Concluderend laat deze opdracht zien dat AI op de SEH vooral als geheugensteun of ondersteunend hulpmiddel gebruikt kan worden, en dat een kritische beoordeling altijd nodig blijft.”

Juliëtte Kuiken, ANIOS SEH

Aanvullend onderzoek

Bloedonderzoek toonde een verhoogd NT-proBNP van 3768 ng/L en een troponine van 25. Het ECG liet atriumfibrilleren zien met een snelle volgfrequentie en een linkerbundeltakblok. De X-thorax liet geen afwijkingen zien.

Interpretatie en beleid door de specialist

De cardioloog stelde HFREF (hartfalen met verminderde ejectiefractie) vast, in combinatie met atriumfibrilleren.

Interpretatie van de AI-modellen

Chat GPT o1

Werkdiagnose

Differentiaaldiagnose

Werkdiagnoses

Acute decompensatie van hartfalen bij verminderde ejectiefractie (HFREF)

1. Atriumfibrilleren met snelle ventrikelrespons

2. Ischemische hartziekte

3. Kleplijden: mitralisklepinsiffuciëntie of aortastenose

4. Hypertensieve hartaandoening

5. Restrictieve of infiltratieve cardiomyopathie

DeepSeek

Exacerbatie van hartfalen

1. Longembolie

2. Complicaties van atriumfibrilleren

3. Pneumonie

4. COPD

5. Anemie

De werkdiagnose van ChatGPT komt goed overeen. Dit model beredeneert dat de patiënt al een verminderde ejectiefractie had en noemt dit expliciet in de werkdiagnose. ChatGPT evalueert ook de uitkomst van het ECG en linkt daarmee ook het atriumfibrilleren en de linkerbundeltakblok aan het hartfalen. Het DeepSeek model is iets minder intelligent dan ChatGPT-o1. Toch weet het een goede werkdiagnose te stellen en gebruikt het de juiste pijlers, zoals het verhoogde NTproBNP, de verminderde ejectiefractie, het atriumfibrilleren en de klinische symptomen. Er is wel een duidelijk verschil tussen de output van ChatGPT en het DeepSeek model: laatstgenoemde mist diepgang en legt belangrijke verbanden niet.

Differentiaaldiagnoses

Wat betreft de differentiaaldiagnoses denkt ChatGPT-o1 voornamelijk aan cardiale problematiek en benoemt als eerst ‘atriumfibrilleren met snelle ventrikelrespons, wat ook overeenkomt met de conclusie van de specialist. De overige differentiaaldiagnoses bestaan uit andere cardiale oorzaken. Hier valt op dat ChatGPT-o1 mogelijk iets last heeft van tunnelvisie, waarbij het weinig rekening houdt met niet-cardiale oorzaken die bij een patiënt met dyspnoeklachten ook een rol kunnen spelen. Wat opvalt is dat het DeepSeek-model een bredere differentiaaldiagnose opstelt, waarin wederom diepgang ontbreekt.

Conclusie

Beide modellen zijn in staat om op basis van patiëntgegevens een werkdiagnose en differentiaaldiagnoses te genereren. ChatGPT o1 levert doorgaans inhoudelijk sterkere en beter onderbouwde resultaten dan DeepSeek. Het laatstgenoemde taalmodel geeft weliswaar bredere differentiaaldiagnoses, maar mist soms relevantie. Een belangrijk voordeel van het DeepSeek is dat het lokaal kan draaien, waardoor patiëntgegevens intern blijven en privacy beter is gewaarborgd. ChatGPT biedt daarentegen een groter risico op datalekken, zeker gezien eerdere hacks. De intelligentie en snelheid van DeepSeek 32B blijkt echter nog beperkt. Dit maakt het model in spoedsituaties, zoals op de SEH, minder praktisch inzetbaar. Een groot pluspunt is dat deze open-source modellen schaalbaar zijn, waarbij zowel intelligentie als snelheid verbeterd kunnen worden, al is dat wel tegen hogere kosten. Beide modellen zijn trainbaar met eigen datasets, maar dit proces is tijdsintensief en afhankelijk van goede prompts. Daarnaast blijft de output deels willekeurig, al kan dit met de juiste technieken worden verminderd. Concluderend laat deze opdracht zien dat AI op de SEH vooral als geheugensteun of ondersteunend hulpmiddel gebruikt kan worden, en dat een kritische beoordeling altijd nodig blijft.

Referenties: 1. Suzanne, Peters J, Janssen N, Kroes J, Loehrer EA, Gommers J, et al. AI as an independent second reader in detection of clinically relevant breast cancers within a population-based screening programme in the Netherlands: a retrospective cohort study. The Lancet Digital Health [Internet]. 2025 Aug 1 [cited 2025 Sep 16];100882–2. Available from: https://www.thelancet.com/journals/ landig/article/PIIS2589-7500%2825%2900064-0/fulltext?utm_ 2. Oke OA, Cavus N. A systematic review on the impact of artificial intelligence on electrocardiograms in cardiology. International journal of medical informatics [Internet]. 2024 Sep;195:105753. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39674006/

Artificial Intelligence (AI) inzetten voor capaciteitsmanagement op de IC

Ik ben Tijmen, een 23-jarige student aan de Universiteit Twente, waar ik twee masters volg: Technische Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen. Voor mijn afstudeeronderzoek van Gezondheidswetenschappen heb ik een aantal maanden onderzoek gedaan naar mogelijkheden voor ondersteuning van capaciteitsmanagement op de intensive care, onder begeleiding van dr. Nicolas Schroten (intensivist) en dr. Niala den Braber (data scientist).

De intensive care

Op de intensive care (IC) krijgen patiënten hoogstaande, innovatieve zorg. Technologische ontwikkelingen vinden dan ook vaak plaats aan de klinische kant van de acute zorg. Maar, ontwikkelingen in de zorg gaan verder dan dat, bijvoorbeeld aan de organisatorische kant van de zorg. In het bijzonder willen we de personeelsplanning verbeteren op de IC. We hebben weinig inzicht in hoeveel, en wanneer er nieuwe opnames komen uit de kliniek. Dat maakt het inplannen van personeel erg lastig.

Om de (personeels)planning op de IC te ondersteunen, hebben we onderzoek gedaan naar manieren om IC-opnames te voorspellen. Met verbeterd inzicht in toekomstige patiënten, kunnen we daarop het personeel beter, en verder van tevoren, inplannen. Dat zou een hoop onregelmatigheden, zoals piekdrukte met een hoge werkdruk en verschoven diensten met dure onregelmatigheidstoeslagen, kunnen verminderen. Ons onderzoek richtte zich op één specifieke doelgroep, namelijk opnames vanaf de operatiekamer. Ongeplande post-operatieve opnames komen erg onverwacht, en zorgen voor de eerdergenoemde onregelmatigheden in de personeelsplanning op de IC.

Machine learning

We gaan mee in de golf van ontwikkelingen op het gebied van artifical intelligence (AI). We gebruiken namelijk machine learning, een onderdeel van AI, om nieuwe, post-operatieve IC-opnames te voorspellen. In ons model gebruikten we pre-operatief beschikbare data uit HiX, zoals medicatie-, diagnose- en lab-data. Dat maakt het mogelijk om ruim van tevoren te voorspellen, nog voordat de operatie plaatsvindt.

We gebruikten een zogenaamd classificatiemodel dat we hebben getraind om onderscheid te maken tussen twee

“ We gaan mee in de golf van ontwikkelingen op het gebied van artifical intelligence (AI).”

met andere ziekenhuizen kunnen we onze krachten én data bundelen om zo in de toekomst het model te optimaliseren voor gebruik. We krijgen dan meer inzicht in aankomende post-operatieve opnames op de IC. Zo kunnen we beter het personeel inplannen en voorkomen we piekdrukte met hoge werkdrukken en verminderen we onregelmatigheden in de diensten van verpleegkundigen.

Voor verdere vragen ben ik bereikbaar via e-mail: tijmensijtsma@gmail.com.

Tijmen Sijtsma, student aan de Universiteit Twente

Professionele autonomie van verpleegkundigen

Tussen 2023 en 2025 is in Gelre ziekenhuizen het wetenschappelijke onderzoeksproject ARMICA uitgevoerd: Applied Research into how hospital-based nurses use their professional autonomy in nursing decision-making: The case of MIcturation Care. Dit onderzoek werd mogelijk gemaakt door een subsidie van ZonMw en een bijdrage van de Stichting Wetenschapsfonds Gelre ziekenhuizen. Onderzoekers van Gelre ziekenhuizen, de Christelijke Hogeschool Ede en Saxion werkten in dit project samen met ROC Aventus en met de deelnemendeverpleegkundigen in Gelre ziekenhuizen.

Het doel in dit onderzoek was de professionele autonomie van verpleegkundigen op de verpleegafdelingen te versterken, zodat zij hun leiderschap in de Evidence Based Practice nog meer zouden kunnen inzetten. Professionele autonomie is de vrijheid en onafhankelijkheid van professionals om hun werk te organiseren en onafhankelijk beslissingen te nemen binnen de professionele kaders, verder dan de standaard verpleegkundige praktijk, in beste belang van verpleegkundige en patiëntuitkomsten. Veel onderzoek over verpleegkundig leiderschap en professionele autonomie richt zich op wat organisaties en managers zouden moeten doen, maar wat kunnen verpleegkundigen zelf doen om hun professionele autonomie te versterken?

Eén van de aanleidingen voor dit onderzoek was een Critically Appraised Topic (CAT) van een verpleegkundige op verloskunde over urinekathetergebruik bij een bevalling met epiduraal anesthesie en het risico op urineretentie. Wegens het ontbreken van wetenschappelijk bewijs vanuit de literatuur werd er een matched case control studie opgezet. Hieruit bleek dat vroegtijdige verwijdering van de urinekatheter niet significant geassocieerd is met het risico op urineretentie postpartum, terwijl verlengde uitdrijvingsfase en toename van bloedverlies dat wel zijn. De resultaten van deze studie dragen bij aan wetenschappelijke kennis om urineretentie postpartum te

in Gelre ziekenhuizen over een periode van vijf jaar; een prachtig uitgangspunt voor analyses in de toekomst.

Daarnaast is in de ARMICA studie gedurende 14 maanden Participatief Actie Onderzoek (PAR) uitgevoerd op twee verpleegafdelingen. In maandelijkse leersessies werkten in totaal zo’n 55 verpleegkundigen aan het versterken van hun professionele autonomie door reflectie, in verbondenheid met elkaar en door elkaar te steunen in gedragsverandering om hun professionele autonomie te versterken. Ter ondersteuning van de dagelijkse praktijk zijn vier BN-verpleegkundigen van de deelnemende afdelingen opgeleid in actieonderzoek. Zij hebben enthousiast en met verve hun taken op zich genomen.

Om zicht te krijgen op het effect van de PAR bijeenkomsten zijn in een prospectief vergelijkende studie vóór de start en na afloop van het leertraject vragenlijsten afgenomen op de twee participerende en twee controleafdelingen. Voor de teams die aan de PAR sessies deelnamen werd een significant positief verschil gemeten voor verpleegkundig leiderschap. Door het versterken van professionele autonomie ervaarden de verpleegkundigen meer kennis en vaardigheden in EBP en zijn ze in staat om elkaar te versterken met voorbeeldgedrag en het actief vormgeven van verbeterkansen. Ook voor dit deel

Vlnr: Ria den Hertog, PhD (senior onderzoeker CHE), Marjon Wolters-Zwolle, MSc (transferverpleegkundige Gelre ziekenhuizen), Anja Bussink-Legters, MSc (adviseur EBP & verpleegkundig onderzoek Gelre ziekenhuizen), Tjard Schermer, PhD (epidemioloog & wetenschapsadviseur Gelre ziekenhuizen)

Zorgevaluaties in GELRE: bijdragen aan passende zorg voor de toekomst

Al enkele jaren nemen verschillende afdelingen van Gelre deel aan studies in het landelijke programma ‘Zorgevaluatie en Gepast Gebruik’ (ZE&GG). Het doel van het ZE&GG-programma is het evalueren van bestaande ziekenhuiszorg en het breder implementeren van bewezen effectieve behandelingen en diagnostiek. Tegelijkertijd wordt gekeken naar zorg die geen toegevoegde waarde heeft, zodat hiermee kan worden gestopt. Het uiteindelijke doel is dat iedere patiënt de best passende zorg ontvangt, gebaseerd op de laatste wetenschappelijke inzichten.

In september 2024 ontving Gelre een subsidie van ZonMw om in 12 maanden een ondersteuningsstructuur op te zetten voor de uitvoering van verschillende ZE&GG-zorgevaluaties in het ziekenhuis. Het doel is om zoveel mogelijk geschikte patiënten in te sluiten in een aantal zorgevaluaties en dit proces efficiënt te laten verlopen.

Hiervoor is vanuit het Wetenschapsbureau en de afdeling Kwaliteit en Veiligheid het ZOEV-project (ZOrgEvaluaties Versneld) opgezet. De projectgroep, bestaande uit

Annemarie Verburg, Jacolien van Zwienen – ter Harmsel en Tjard Schermer (zie foto), heeft in nauwe samenwerking met de lokale hoofdonderzoekers van drie zorgevaluaties waaraan Gelre deelneemt (de REPEAT- en SAFEST-studies bij neurologie en de PNEUMOTRIAL-studie bij chirurgie)

onderzocht hoe geschikte patiënten het beste ‘in beeld’ kunnen komen en benaderd kunnen worden voor mogelijke deelname. Daarnaast is gekeken naar andere behoeften van de lokale hoofdonderzoekers om de deelname aan de zorgevaluaties goed voor te bereiden en de uitvoering vervolgens zo vlot mogelijk te laten verlopen.

Voor het project is met Annemarie Verburg, een ervaren researchcoördinator, aangetrokken om de opstart en uitvoering te coördineren en, indien nodig, de inclusie van patiënten te helpen uitvoeren. Daarnaast fungeert zij als intern aanspreekpunt voor de lokale hoofdonderzoekers, bewaakt zij de voortgang van het aantal benaderde en geïncludeerde patiënten in de drie zorgevaluaties en zorgt zij ervoor dat de studieprocedures voor de lokale hoofdonderzoekers en andere betrokken medewerkers van de afdelingen duidelijk zijn. Als onderdeel van het ZOEVproject zijn ook de verschillende mogelijkheden die HiX biedt om de inclusie van patiënten in zorgevaluaties te bevorderen, verkend en ontwikkeld. Dit betreft onder andere het inzetten van de HiX Research-module, het maken van eigen lijsten met potentieel geschikte patiënten en het aanmaken van sjablonen voor het documenteren van informatie en deelname in de patiëntendossiers.

Gedurende het project is de samenwerking gezocht met het Isala ziekenhuis in Zwolle. Twee ervaren researchverpleegkundigen uit Isala, die de twee zorgevaluaties binnen neurologie al uit hun eigen ziekenhuis kenden, hebben een belangrijke rol gespeeld bij het opzetten en uitvoeren van deze zorgevaluaties in Gelre.

Door extra ondersteuning tijdens het ZOEV-project verloopt de uitvoering van de zorgevaluaties beter. Tegelijkertijd zijn verschillende verbeterpunten naar voren gekomen die nog verdere aandacht en oplossingen behoeven. Het ZOEV-project is inmiddels afgerond, op de eindrapportage voor ZonMw na. Omdat de komende jaren meer zorgevaluaties in Gelre uitgevoerd zullen worden, is als resultaat van het ZOEV-project een advies opgesteld voor het Bestuurlijk Beraad. Dit advies gaat in op de vraag of en hoe de uitvoering van zorgevaluaties binnen Gelre geborgd en ondersteund kan blijven worden. Een belangrijk punt daarbij is of we hiervoor subsidie kunnen verkrijgen uit de 'Open ZE&GG ronde' bij ZonMw, die naar verwachting eind 2026 zal worden opengesteld. Dit zou Gelre, als één van de STZ-ziekenhuizen, in staat stellen een belangrijke rol te blijven spelen in de transformatie naar passende zorg voor de toekomst.

Jacolien van Zwienen – ter Harmsel (Kwaliteit en Veiligheid), Annemarie Verburg (Wetenschapsbureau) en Tjard Schermer (Wetenschapsbureau)

Duurzaam toedienen van paracetamol: van intraveneus naar oraal

Anouk van Kleef, student farmacie, voerde in de ziekenhuisapotheek een onderzoek uit naar het duurzaam toedienen van een veel gebruikt geneesmiddel: paracetamol. Anouk werd bij dit onderzoek begeleid door ziekenhuisapothekers Judith Bosman en Sarah Wilkes. Ook heeft zij hulp gehad van intensivist/ medisch specialist duurzaamheid Anke Kröner.

Medicijnen spelen een cruciale rol in de gezondheidszorg, maar hebben ook een aanzienlijke impact op het milieu. Het is daarom belangrijk om de beschikbare geneesmiddelen op een duurzame manier toe te passen. Het is beter voor het milieu om paracetamol toe te dienen via een tablet in plaats van via een infuus. Daarnaast is een tablet goedkoper en eenvoudiger toe te dienen. Vanuit het Erasmus MC in Rotterdam is de paracetamol challenge opgezet: als een ziekenhuis het onterecht gebruik van paracetamol via het infuus kan terugdringen komt er een XL paracetamol op bezoek.

Het doel van het onderzoek van Anouk was om het verbruik van paracetamol per afdeling in Gelre in kaart te brengen,

Toedienvorm

Kosten

Totaal: €0,08

€0,08 2 tabl. 500mg

Exclusief

Bekertje Water

Tabel 1: kosten paracetamol 1000mg per toedieningsvorm Oraal Oraal via sonde

Intraveneus

Totaal: €0,46

€0,08 2 tabl. 500mg

€0,38 spuit

Totaal: €0,16

€0,16 1 zetpil 1000mg

Totaal: €1,40

€0,51 glas flacon 10mg/ml 100ml

€0,86 koppelstuk

€0,03 ca. 30 ml NaCl

Water

Handschoenen

Handschoenen desinfectans Gaasje

de verhoudingen tussen de verschillende toedieningsvormen te analyseren en de redenen achter de keuze van de toedieningsvorm te onderzoeken. Daarnaast heeft zij onderzocht wat het verschil in kosten was tussen verschillende toedienvormen. In september 2024 werden 18.665 giften paracetamol geregistreerd in HiX. Hiervan werd gemiddeld 6% van de giften paracetamol via een infuus gegeven. De toepassing van het infuus werd vooral toegepast op de OK, de afdeling KNO en MDL. Na beoordeling van deze giften via het infuus bleek dat vrijwel alle patiënten geen optie hadden voor een tablet in plaats van een infuus. De kosten van een gift paracetamol per toedieningsvorm zijn weergegeven in tabel 1.

Op de OK en de IC werd de orale toepassing van paracetamol in 2023 al eens onder de aandacht gebracht. Anouk heeft onderzocht of dit tot een afname in het gebruik van de paracetamolinfusen heeft geleid. Dit was niet het geval, omdat het gebruik al zo laag was, werd er geen verdere afname in het gebruik gezien. Kortom, Gelre heeft het onnodig gebruik van infusen voor paracetamol al zo ver mogelijk terug gebracht. In de toekomst zal verder onderzocht worden of andere geneesmiddelen zoals antiemetica, maagbeschermers en antibiotica ook vaker van een infuus kunnen worden omgezet naar een tablet.

Carla Meijer, Functionaris Gegevensbescherming; houdt toezicht op de toetsing van wetenschappelijk onderzoek op naleving van de AVG (privacy wetgeving).

V.l.n.r. met de XL paracetamol: Sarah Wilkes, Anke Kröner en Anouk van Kleef

Onderzoek in beweging: van WMO-GCP naar ICH-GCP R3

Goed klinisch onderzoek doen is teamwork – en begint met kennis. Daarom volgen de onderzoeksteams in uw ziekenhuis regelmatig de verplichte WMO-GCP training. In deze training fris je niet alleen de basisprincipes op van de Wet Medisch-wetenschappelijk Onderzoek (WMO), de ICH-GCP richtlijn voor geneesmiddelenonderzoek en de MDR voor onderzoek met medische hulpmiddelen, maar leer je ook hoe je deze vertaalt naar de dagelijkse praktijk in uw ziekenhuis.

De trainingen worden in uw ziekenhuis verzorgd door de TAPAS Group. Met onze ervaring in de uitvoering van klinisch onderzoek en met praktijkvoorbeelden brengen wij de theorie tot leven. Zo zien deelnemers direct hoe de regels en richtlijnen doorwerken in hun werk: van het opstellen van een protocol tot het vastleggen van data en van monitoring tot archivering.

Dit jaar staat er iets extra’s op de agenda: de update van ICH-GCP E6(R2) naar ICH-GCP E6(R3), de internationale richtlijn voor het uitvoeren van geneesmiddelenonderzoek. De nieuwste versie legt meer nadruk op proportionaliteit, risicogestuurd werken en moderne digitale systemen. Ook wordt de rol van de onderzoeksdeelnemer sterker benadrukt – passend bij het steeds centralere belang van patiëntgericht onderzoek.

Dit artikel is geschreven door de TAPAS Group, op verzoek van het Wetenschapsbureau. Samen zorgen we ervoor dat het onderzoek in uw ziekenhuis betrouwbaar, ethisch en toekomstbestendig blijft.

Anneke van de Wetering, Clinical Research Consultant Partner, TAPAS Group

Wil je meer weten of je aanmelden voor de training? Neem dan contact op met het Wetenschapsbureau.

“ Met onze ervaring in de uitvoering van klinisch onderzoek en met praktijkvoorbeelden brengen wij de theorie tot leven. Zo zien deelnemers direct hoe de regels en richtlijnen doorwerken in hun werk.”

Dr. Dianne Alewijnse, adviseur (patiënten)communicatie, lid redactieraad Wetenschapsmagazine ‘De ultieme uitdaging voor elke wetenschapper is om de brug te slaan tussen wetenschap en praktijk met de juiste implementatie en communicatie’.

Win-Win voor de zorg en de wetenschap

Tijdens mijn studie geneeskunde in Leiden ben ik in mijn 3e jaar begonnen met onderzoek naar heupprotheses op de afdeling Orthopedie. Uiteindelijk kon ik dit presenteren op de EFORT en heb ik dit gepubliceerd in de Acta Orthopaedica. Dit opende voor mij de deur naar een opleidingsplaats in het LUMC, waar ik mij naast de wetenschap ook verdiept heb in medisch leiderschap. Sinds 2017 werk ik met veel plezier in Gelre ziekenhuizen en kan ik mij sinds vorig jaar als CMIO ook bezighouden met het verbeteren van zorgprocessen. De laatste jaren heb ik weinig onderzoek gedaan, maar begin dit jaar werd ik benaderd door een oud-collega uit het LUMC of wij wilden deelnemen aan een nieuwe studie en toen begon het toch weer te kriebelen.

Als orthopedisch chirurg / traumatoloog plaats ik veel gewrichtsprotheses. Het mooie van mijn vak is dat ik mensen letterlijk weer in beweging kan brengen. Na een operatie zie je vaak hoe patiënten hun vrijheid terugkrijgen: weer lopen, fietsen en zelfs weer sporten. Toch kent ons werk ook uitdagingen. Een van die uitdagingen is het voorkomen van complicaties na de operatie, zoals trombose of een longembolie.

De nabehandeling van gewrichtsprotheses is in de loop der jaren enorm veranderd; vroege, intensieve mobilisatie en een snel ontslag is de standaard geworden. Ondanks deze veranderingen krijgt nog steeds iedereen na de operatie bloedverdunners om het risico op trombose te verkleinen. Toch zien we dat sommige mensen ondanks deze behandeling alsnog een trombose krijgen, terwijl anderen juist last krijgen van bloedingen door de medicatie. Dat onderstreept dat de huidige “one size fits all”aanpak zijn beperkingen heeft. Daarom doen wij als ziekenhuis mee aan de DISTINCT-studie. DISTINCT staat voor Deep venous thrombosis Individualized Screening To Improve Clinical ouTcomes. Het is een landelijke studie die wordt gecoördineerd door het Leids Universitair Medisch Centrum en waar meerdere ziekenhuizen in Nederland aan deelnemen. Het doel is om te onderzoeken of we beter kunnen voorspellen wie na een heup- of knieoperatie daadwerkelijk een verhoogd risico heeft op trombose, en wie niet. Er zullen in totaal ongeveer 10.000 patiënten worden geïncludeerd.

In Nederland ondergaan jaarlijks ongeveer 65.000 mensen een heup- of knievervangende operatie. Dat betekent dat de impact van dit onderzoek groot kan zijn. Als we erin slagen de bloedverdunningsstrategie te verfijnen, kan dat leiden

“ Een van de leuke dingen van dit onderzoek is dat het twee van mijn favoriete dingen samenbrengt: Verbeteren van kwaliteit en verhogen van de efficiëntie.”

tot minder complicaties, minder ziekenhuisopnamen en een veiliger herstel voor duizenden patiënten per jaar.

Een van de leuke dingen van dit onderzoek is dat het twee van mijn favoriete dingen samenbrengt: Verbeteren van kwaliteit en verhogen van de efficiëntie. Als blijkt dat een deel van de mensen inderdaad geen langdurige fraxiparine nodig heeft dan bespaart dit kosten terwijl dit tegelijkertijd de kwaliteit verbeterd. Een win-win dus, mijn favoriete uitkomst. Dit is iets waar ik ook in mijn dagelijkse praktijk naar streef: Binnen de Focuskliniek proberen we nu alle processen door de molen te halen: Door slim onnodige stappen eruit te halen en gebruik te maken van digitale ondersteuning kan je vaak een proces veel efficiënter maken terwijl je tegelijk de kwaliteit van zorg verbeterd, een win-win voor iedereen dus.

Drs. B. (Bart) Boesenach, Orthopedisch Traumachirurg / CMIO Gelre ziekenhuizen

Interview met Noortje Vosbeek

Kun je iets vertellen over je (academische) achtergrond?

Ik heb geneeskunde gestudeerd aan de Universiteit Maastricht en ben tijdens mijn master begonnen met wetenschappelijk onderzoek. Tijdens mijn coschappen had ik een brede interesse en schreef ik mijn eerste artikel bij de afdeling neonatologie in het Maastricht Universitair Medisch Centrum. Toen ik ontdekte dat de KNO mij meer lag dan de kindergeneeskunde, ben ik samen met KNO-artsen uit het Universitair Medisch Centrum Utrecht gestart met een project over necrotiserende otitis externa. Na mijn master werkte ik ook enkele jaren als arts niet in opleiding tot specialist (ANIOS) om klinische ervaring op te doen, namelijk bij de chirurgie, spoedeisende hulp en kinderchirurgie. Op 1 december 2023 mocht ik starten met mijn promotieonderzoek bij het Apeldoorns Duizeligheidscentrum (ADC).

Waar gaat je promotieonderzoek over?

In mijn promotieonderzoek ben ik op zoek naar diagnostische markers om het onderscheid tussen de ziekte van Ménière en vestibulaire migraine beter te kunnen maken. Bij beide aandoeningen hebben mensen last van uren durende, en erg invaliderende, aanvallen van draaiduizeligheid. Mensen met de ziekte van Ménière hebben daar typisch oorklachten en gehoorverlies bij, terwijl mensen met vestibulaire migraine migraineuze kenmerken beschrijven bij hun aanvallen. Met name in de vroege stadia van de aandoeningen, als er (nog) geen gehoorverlies meetbaar is, is het onderscheid vaak lastig. De behandeling en prognose zijn echter wel verschillend, en ook voor de patiënt is het belangrijk om snel duidelijkheid te bieden. Ik kijk op dit moment onder andere naar mogelijke verschillen bij vestibulaire functieonderzoeken, MRI-scans van het binnenoor en spontane pupilveranderingen (pupillaire hippus).

Wie wordt je promotor en hoe is die samenwerking tot stand gekomen?

Mijn promotoren zijn prof. dr. Tjasse Bruintjes en prof. dr. Gisela Terwindt, en mijn co-promotor is dr. Meinie Seelen. Deze artsen zijn werkzaam in verschillende ziekenhuizen (Gelre ziekenhuizen en Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC)) en in verschillende vakgebieden (KNO en neurologie), wat de samenwerking erg waardevol maakt. Wanneer de opvattingen van mijn promotoren over onderwerpen binnen mijn onderzoek verschillen, is dat soms ook een extra uitdaging, maar gaandeweg leren we veel van elkaar en komen we toch samen tot conclusies waar we allemaal achter staan. Ik ervaar het daarom als erg leerzaam om door deze mensen begeleid te worden. Het leuke van de samenwerking met het LUMC

vind ik daarnaast dat ik gemakkelijk contact heb met andere PhD-studenten en dat het LUMC een breed aanbod aan cursussen heeft zoals presenting skills en scientific storytelling. Ook heb ik recent de kans gekregen om met mijn promotor prof. dr. Terwindt een podcast-aflevering over vestibulaire migraine op te nemen.

Wat zou je willen dat je onderzoek bijdraagt aan het vakgebied?

Ik hoop enerzijds dat mijn onderzoek in de brede zin een bijdrage gaat leveren aan de onduidelijkheden die er zijn over vestibulaire migraine en de ziekte van Ménière. Specifiek is het mijn streven dat onze resultaten praktisch toepasbaar zijn voor behandelend artsen om sneller tot een juiste diagnose te kunnen komen. Zoals eerder gezegd geeft dit de patiënt duidelijkheid en kan er dan eerder met een geschikte behandeling gestart worden. Op dit moment zijn mijn eerste twee artikelen over vestibulaire functieonderzoeken geaccepteerd voor publicatie. Daaruit komen al enkele praktische conclusies die behulpzaam kunnen zijn in het diagnostisch proces. Kort gezegd is de kans op de diagnose Ménière groter bij vestibulaire uitval, en áls er sprake is van vestibulaire uitval, dan is de uitval ernstiger bij Ménière patiënten dan bij vestibulaire migraine patiënten.

Heb je al ideeën over wat je na je promotie zou willen doen?

Na mijn promotie wil ik de opleiding tot KNO-arts volgen. Ik zie mezelf daarnaast ook nog betrokken bij wetenschappelijk onderzoek, het liefst binnen de vestibulologie. Voor de start van mijn PhD had dit subspecialisme nooit echt mijn aandacht, maar inmiddels ben ik helemaal verkocht!

Noortje Vosbeek, arts-onderzoeker KNO/neurologie

Het multidisciplinaire

team van het Apeldoorns Duizeligheidscentrum & Kenniscentrum Duizeligheid

STZ Expertisecentrum ADC

Inmiddels 25 jaar geleden, in 2000, is het Apeldoorns Duizeligheidscentrum (ADC) opgericht als een multidisciplinair zorgtraject voor patiënten met als hoofdklacht duizeligheid. KNO-artsen en neurologen beoordelen, samen met medewerkers van de afdeling Biometrie (klinische neurofysiologie) en fysiotherapie, iedere patiënt samen en komen tot een gezamenlijke diagnose en plan van aanpak. Bij de meeste patiënten lukt het om diagnostiek en consult van de artsen binnen 1 dag af te ronden. In de loop der jaren is het ADC een 3e-lijns expertisecentrum geworden, waarbij patiënten uit het gehele land worden gezien. Jaarlijks worden er ongeveer 1000 nieuwe patiënten gezien.

Het Kenniscentrum Duizeligheid is opgericht om de kennis over duizeligheid onder zorgprofessionals en patiënten te vergroten.

In 2012 is naast het ADC het Kenniscentrum Duizeligheid opgericht. Het Kenniscentrum Duizeligheid is opgericht om de kennis over duizeligheid onder zorgprofessionals en patiënten te vergroten. Het centrum bereikt dit door het verrichten van klinisch georiënteerd wetenschappelijk

onderzoek op het gebied van duizeligheid, het geven van voorlichting aan professionals en patiënten en door het organiseren van nascholing voor huisartsen, medisch specialisten en fysiotherapeuten.

De landelijke toonaangevende positie van het ADC werd in 2020 bekroond met de hoogleraaraanstelling van Tjasse Bruintjes. Hij is benoemd tot bijzonder hoogleraar KNO-

heelkunde aan de Universiteit Leiden, in het bijzonder M. Menière. Zijn leeropdracht sluit direct aan bij de verschillende onderzoeksgebieden van het ADC (ziekte van Menière, positieduizeligheid, vestibulaire uitval) en door de aanstelling is verbinding met de academie geborgd. De verschillende promovendi van het ADC maken hierdoor ook deel uit van de academische gemeenschap.

Afgelopen jaar is Fieke Oussoren, inmiddels AIOS KNO, gepromoveerd op onderzoek naar de vasculaire etiologie bij acute audio-vestibulaire uitval. Dit onderzoek zal nog een vervolg krijgen middels een landelijke MRIstudie. De overige lopende onderzoekslijnen van het ADC concentreren zich rond de ziekte van Menière en vestibulaire migraine (in samenwerking met het Leids Hoofdpijn Centrum van het LUMC, Noortje Vosbeek), vestibulair functieverlies en functioneel herstel (Hanna Koppelaar-van Eijsden) en benigne paroxysmale positieduizeligheid (Britta Maas).

Daarnaast hebben we het afgelopen jaar nieuwe technologische ontwikkelingen aan het ADC kunnen toevoegen: de Rotundum stoel, voor de diagnostiek en behandeling van positieduizeligheid; en de Nystagmocatcher, een specifiek cameraatje voor de mobiele telefoon die diagnostiek vanuit huis van aanvalsgewijze duizeligheid mogelijk maakt. Zo blijven we, ook na 25 jaar, als ADC innovatief en patiëntgericht, en behouden wij een sterke positie als landelijk expertisecentrum.

We hebben het afgelopen jaar nieuwe technologische ontwikkelingen aan het ADC kunnen toevoegen. Zo blijven we, ook na 25 jaar, als ADC innovatief en patiëntgericht, en behouden wij een sterke positie als landelijk expertisecentrum.

Joost Eggink, Zorgcontroller, betrokken bij de registratie en declaratie van Trials in HiX.

Vijf jaar STZ-expertisecentrum Gelre-iLab: samen sterker door kennis

Op 25 september 2020 ontving Gelre-iLab formeel de STZ-erkenning. Vijf jaar later is duidelijk wat die erkenning mogelijk maakte: gezamenlijke inzet van analisten, interne en externe zorgverleners, instellingen en partners in binnen- en buitenland die kennis samenbrengen en vertalen naar de patiëntenzorg. Deze gezamenlijke inspanningen vormen de basis voor de innovatieve ontwikkelingen die het expertisecentrum kenmerken.

Het Gelre-iLab werkt op drie fronten aan diverse innovaties:

Ontwikkeling van capillaire technieken (‘dried blood/plasma spot’) voor afname van bloedmonsters

De afgelopen vijf jaar leverden waardevolle inzichten op. Uitdagingen zoals het ondervinden van problemen bij het produceren van grotere batches afnamemateriaal door de leverancier en tijdelijke onderbezetting van ons eigen laboratorium, hebben desondanks toch geleid tot stappen: er is een methode ontwikkeld om infliximabconcentratie te meten met behulp van dried blood spot (DBS)technologie.

Ook is er een methode ontwikkeld voor het bepalen van meropenem en vancomycine in dried plasma spot (DPS). De analytische en klinische validatie van beide methoden staat nog open.

Op maat doseren van antimicrobiële middelen

Door het meten van concentraties en het in verband brengen hiervan met behandeluitkomsten wordt gestreefd naar het optimaliseren van de dosering voor de individuele patiënt: een zo effectief mogelijke behandeling met zo min mogelijk bijwerkingen.

Voorbeelden van middelen die de afgelopen jaren de revue hebben gepasseerd zijn: amfotericine B, colistine, clindamycine, flucloxacilline en meropenem.

De afgelopen vijf jaar hebben we via deze onderzoeken inzicht gekregen in het individualiseren van deze middelen, wat tot beleidswijzigingen, zowel lokaal als nationaal, heeft geleid.

V.l.n.r. Sarah Wilkes (ziekenhuisapotheker), Dr. Erik van Kan (ziekenhuisapotheker / klinisch farmacoloog), Judith Bosman, (ziekenhuisapotheker), Dr. Lutea van Gendt-de Jong, (ziekenhuisapotheker), Petra Menkveld (research coördinator) en Robbert Zuidema (ziekenhuisapotheker)

De STZ-erkenning heeft de ziekenhuisapotheek de infrastructuur en netwerken geboden om kennis te bundelen en te vertalen naar concrete verbeteringen in diagnostiek en klinische zorg. De komende jaren blijven validatie, opschaling en implementatie prioriteit.

Screenen van ‘drugs of abuse’ in alternatieve biologische materialen

De belangrijkste vooruitgang is geboekt op het gebied van alternatieve matrices, in het bijzonder binnen de ademanalyse. Het STZ-expertisecentrum Gelre-iLab heeft een geavanceerde multi-componenten-ademanalysemethode ontwikkeld waarmee meer dan vijftig verschillende drugs in één analyse kunnen worden geïdentificeerd. Deze methode maakt gebruik van een geautomatiseerd opwerkingsproces met de robot ‘Yumi’, waardoor de arbeidsintensieve voorbewerking door analisten wordt beperkt. Daarnaast is Gelre-iLab medeauteur van de Europese richtlijn inzake "workplace drug testing" in adem en fungeert Gelre-iLab als referentiecentrum voor ademanalyse binnen Europa. Verder heeft het STZexpertisecentrum Gelre-iLab in samenwerking met Breath Explor® en Waters® een prototype mobiel laboratorium ontwikkeld dat is uitgerust met een geavanceerde ademanalysetechniek. Dit mobiele laboratorium kan flexibel worden ingezet op diverse locaties, zoals in het bedrijfsleven en bij verkeerscontroles, om het drugsgebruik snel en accuraat te detecteren. Bovendien heeft Gelre-iLab een challenge gewonnen, waarbij zij samen met de Dienst Justitiële Inrichtingen werken aan het opschalen van ademanalyse binnen detentie als alternatief voor urine.

Niet alleen in het laboratorium vindt onderzoek plaats. Het afgelopen jaar zijn nog meer onderzoeksactiviteiten ontplooid die direct bijdragen aan patiëntgerichte medicatiezorg. Er lopen op dit moment twee onderzoeken om in kaart te brengen hoe de informatievoorziening over medicijnen aan klinische patiënten verbeterd kan worden. In het eerste onderzoek wordt met behulp van focusgroep interviews in kaart gebracht wat voor zorgverleners belemmerende en helpende factoren zijn voor het geven van medicijninformatie.

Daarnaast onderzoeken we of een consult van een apothekersassistente bij nieuw gestarte medicijnen de patiënttevredenheid verbetert. Daarnaast wordt er onderzoek uitgevoerd naar digitale medicatieverificatie in de poliklinische setting. Hierbij zijn gegevens van meer dan 2000 patiënten geïncludeerd en geanalyseerd. Het onderzoek richt zich op verschillen tussen patiëntengroepen en poliklinieken die in aanmerking kwamen voor deze digitale aanpak. De resultaten kunnen bijdragen aan het toekomstbestendig maken van het proces in Gelre ziekenhuizen en geven inzicht in waar nog extra aandacht noodzakelijk is, zoals het verhogen van het percentage patiënten met een geregistreerd e-mailadres.

Astrid Ritman, Researchverpleegkundige / Clinical Research Coördinator Gynaecologie | Verloskunde | Voortplantingsgeneeskunde | Kindergeneeskunde: 'Kinderen zijn van nature nieuwsgierig en verkennen de wereld door vragen te stellen, te observeren en te experimenteren. Wetenschap sluit hier goed op aan. Wetenschap is nieuwsgierigheid. Nieuwsgierigheid leidt tot een kritische houding, wat essentieel is in de wetenschap. Het gaat niet alleen om antwoorden vinden, maar ook om vragen stellen.'

Sterk door kennis, rijk door diversiteit

De nieuwe IC-daktuin: een ruimte voor rust en herstel

Na 5 jaar hard werken door vele vrijwilligers, dankzij de bijdrage van vele stichtingen en fondsen en met behulp van talloze acties konden we op 2 september de lang gedroomde IC-buitenruimte openen. De ruimte bestaat uit een grote serre met weids uitzicht en een terras dat is ingericht met groene borders en een aantal zit-/lighoekjes om in privacy te kunnen genieten van het buiten zijn. De buitenruimte is bedoeld voor patiënten en personeel van de IC en grenst direct aan de Intensive Care waardoor de drempel om er gebruik van te maken laag is.

Ter gelegenheid van de officiële opening van de IC-buitenruimte werd een mini-symposium voor zorgpersoneel, sponsoren en andere belangstellenden georganiseerd. Dagvoorzitter Peter Spronk, intensivist, opende de bijeenkomst en schetste hoe revalidatie van IC-patiënten binnen het ExpIRA-project wordt ondersteund door een groene buitenruimte. Vervolgens liet Brenda Horstra, adjunct-directeur van Tuinbranche Nederland, zien hoe natuur en groen bewezen positieve effecten hebben op gezondheid en herstel in de samenleving. Vanuit Engeland deelde Kate Tantam, intensive-careverpleegkundige bij het University Hospitals Plymouth, haar ervaringen met een soortgelijke IC-buitenruimte in Plymouth en de impact daarvan op patiënten en hun familieleden. Tot slot besprak Ingrid van Iperen, epidemioloog en fysiotherapeut, hoe een groene omgeving het welbevinden en het werkplezier van zorgpersoneel kan vergroten.

Aansluitend waren er rondleidingen door de buitenruimte, zodat de vrijwilligers en sponsors kennis konden maken met het resultaat van dit project. Bezoekers konden luisteren naar de gedoneerde piano die door vrijwilligers werd bespeeld, dezelfde groep die ook elders in het ziekenhuis voor muziek zorgt. De officiële opening werd verricht door Paul Janssen, voorzitter stichting buitenruimte Gelre IC, Pier Eringa, voorzitter raad van bestuur, en Bruno Bruins, oud-minister voor Medische Zorg en Sport. Hierbij werd symbolisch de sleutel van de IC-buitenruimte door de stichting buitenruimte aan het ziekenhuis overhandigd. Er was aandacht van kranten en RTV Apeldoorn. Deze groene plek biedt patiënten en hun naasten de kans om buiten

te zijn, samen van de frisse lucht, de zon en de wind te genieten en in een niet-kunstmatige omgeving contact met elkaar te kunnen hebben. Daarnaast is de IC-buitenruimte ook van grote waarde voor IC-zorgmedewerkers. Voor verpleegkundigen, artsen en ondersteunend personeel van de IC vormt de tuin een moment van rust in een vaak intensieve en prikkelende werkomgeving.

Binnen ExpIRA grepen we de komst van de tuin aan om te onderzoeken welke effecten een dergelijke buitenruimte heeft op het welzijn van IC-personeel. Voor de bouw verzamelden we gegevens over waar, volgens de literatuur, een buitenruimte invloed op kan hebben bij werknemers: de beleving van pauzeruimtes, werk- stress en vitaliteit en burn-out symptomen. Sinds de opening volgen we dezelfde groep medewerkers opnieuw, zodat we de situatie vóór en na de ingebruikname met elkaar kunnen vergelijken.

Het onderzoek wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met dr. Jolanda Maas, universitair hoofddocent aan de Vrije Universiteit Amsterdam en gespecialiseerd in de relatie tussen natuur en gezondheid. Daarmee sluit ons project aan bij een groeiend nationaal onderzoeksveld. Daarnaast nemen we deel aan internationale studies met University Hospitals Plymouth en King’s College in Londen. Deze samenwerking versterkt ons onderzoek en maakt het mogelijk om bevindingen internationaal uit te wisselen.

Scan de QR-code om een filmpje te bekijken van de opening van de IC ruimte

Ons expertisecentrum stelt zich ten doel om het herstel en revalidatie van langdurig zieke IC-patiënten zo goed mogelijk te bevorderen.

Activeren van patiënten

Patiënten die ontwaken na een fase van ernstige ziekte zijn vaak erg zwak en ervaren regelmatig gevoelens van uitzichtloosheid en somberte. Dat is soms een barrière om actief deel te nemen aan revalidatie-bevorderende activiteiten zoals de bed-fiets of computer spellen die specifiek voor dit doel werden ontwikkeld. Onze IC past, net als een aantal andere Nederlandse IC's, de optie van methylfenidaat (ritalin (R)) toe in de ochtend om patiënten te activeren. Dit wordt ook ter bestrijding van apathie in de ouderenzorg wel toegepast. Soms lijkt dat erg goed te werken, maar we weten niet zo goed of dit een bruikbare optie is voor alle patiënten. Momenteel zijn wij het gebruik van methylfenidaat op de IC gedurende de afgelopen jaren aan het evalueren.

Promotieonderzoek

Marleen Flim is gestart met een promotietraject bij het AMC. Haar promotor is professor Frederique Paulus van de intensive care in het AMC. Frederique was de eerste professor in Nederland met een achtergrond als IC verpleegkundige. Haar groep doet veel onderzoek naar de beste zorg voor beademde IC-patiënten. Peter Spronk is een van de co-promotoren. De onderzoeken binnen het promotietraject van Marleen zullen zich focussen op dorst bij IC patiënten.

Dorst is het meest intense symptoom waar onze

deze dorst speelt vaak nog veel langer door. Dit is iets wat we vaak van oud-IC patiënten terug horen op onze IC-poli, en ook blijkt uit onderzoek. Het onderwerp is nog onderbelicht in de literatuur; zo is bijvoorbeeld niet goed bekend hoe patiënten dorst precies beleven en wat de beste strategie is om dorst te voorkomen of verlichten.

Onze onderzoeksgroep is zeer divers wat betreft professionele achtergrond en daar zijn we trots op en plukken we de vruchten van. Door nu ook ruimte te bieden aan promotieonderzoek boeien en binden we onze onderzoekers,

Het team van IC-research: Van links naar rechts: MSc Ingrid van Iperen (epidemioloog/ fysiotherapeut), Msc MD Marnix Kuindersma (intensivist), MSc Marleen Flim (verplegingswetenschapper/ IC-verpleegkundige), Dr. Peter Spronk (intensivist), MSc Evelien Nijenhuis-Dik (gezondheidswetenschapper/diëtist)

“Heel motiverend dat dit mogelijk is in Gelre.”

Logisch toch?

Je kunt je afvragen of je moet blijven aantonen dat de brede geriatrische beoordeling voordelen oplevert voor de oudere patiënt. In de jaren ’90 is immers al herhaaldelijk aangetoond dat zo’n beoordeling leidt tot afname van complicaties en langer behoud van zelfstandigheid. Maar de zorg verandert: waar in de jaren ’90 in de geriatrie nog electieve opnames plaatsvonden voor observatie van gedrag, komen de meeste patiënten nu via de SEH in het ziekenhuis, niet zelden omdat ze door de thuiszorg op de grond zijn aangetroffen.

GEM-team

In april is in Gelre ziekenhuizen locatie Apeldoorn gestart met een Geriatric Emergency Medicine (GEM)-team, een team waarin een verpleegkundig specialist geriatrie, klinisch geriater, SEH-verpleegkundige, apothekersassistent en transferverpleegkundige nauw samenwerken en betrokken worden bij oudere patiënten met aanwijzingen voor kwetsbaarheid. Heeft dit meerwaarde? Logisch verstand zegt van wel. Bewijs

is nog schaars, hoewel de eerste geluiden landelijk suggereren dat de ligduur op de SEH in ieder geval afneemt. In Gelre doen we bij het Expertisecentrum Ouderengeneeskunde ook onderzoek naar het effect van ons GEM-team. We hebben een voormeting gedaan voorafgaand aan de start van het GEM-team en we zijn inmiddels bezig om follow up data te verzamelen van patiënten die door het GEM-team gezien zijn. We kijken daarbij naar ligduur op de SEH, ontslagbestemming vanaf de

Een deel van de betrokkenen bij het GEM-team en het ECO

SEH, ligduur van ziekenhuisopname en sterfte binnen 3 en 6 maanden. De resultaten worden in de loop van 2026 verwacht.

TiGer project

Met dit soort onderzoeken van het ECO blijven we kritisch kijken naar onze handelswijze. Want zonder onderzoek is het lastig om te weten of je goed bezig bent. Mede daarom starten we in het najaar het TiGer project: Topklinisch onderzoek in de Geriatrie. We maken een cohort van alle nieuwe patiënten die op de poli geriatrie gezien worden, waarbij we mensen om toestemming vragen voor het gebruik van hun gegevens, voor follow up én om ze te benaderen voor toekomstig onderzoek. We verwachten op deze manier waardevolle kennis te krijgen over de prognose van onze patiënten. Zeker bij de complexe behandelbeslissingen die patiënten van onze poli Samen Beslissen moeten nemen, is nog teveel onduidelijk over het beloop daarna. Het TiGer project zal helpen om toekomstige patiënten beter te informeren over wat hun te wachten staat. Ook verwachten we dat we dankzij het TiGer cohort bij nieuwe onderzoeken veel gerichter mensen kunnen includeren.

Kritisch kijken

Kritisch kijken naar onze handelswijze doen we ook voor dingen die al jaar en dag gangbaar zijn, zoals bijvoorbeeld bloedonderzoek op de geheugenpoli. De richtlijn dementie zegt dat je onder andere bezinking, glucose, schildklierfunctie en nierfunctie moet bepalen. Logisch – of niet? Onze indruk is dat dit bloedonderzoek zelden nieuwe inzichten geeft. Dat gaan we wetenschappelijk onderbouwen. Misschien kan het voortaan wel achterwege gelaten kan worden. (Of misschien ontdekken we dat het wél nuttig is om standaard bloedonderzoek te doen…)

We gaan graag de uitdaging aan om te kijken naar wat er wél kan en zijn momenteel in gesprek over het ontwikkelen van een digitaal zorgpad voor mensen met cognitieve stoornissen.

Maar we kijken ook kritisch naar nieuwe ontwikkelingen, zoals de digitalisering in de zorg. Zijn onze oudere patiënten wel vaardig genoeg om hier gebruik van te maken? Of onderschatten we ze met onze twijfel? Uit ons onderzoek op de poli geriatrie blijkt dat slechts 56% van de patiënten gebruikt maakt van e-mail en 45% van DigiD. Maar op de poli longziekten en cardiologie gebruikt 86% van de 70+’ers e-mail en 73% DigiD. Digitale inclusie (het streven dat iedereen kan meedoen in de digitale samenleving) moet dus verschillend vormgegeven worden voor verschillende patiëntenpopulaties en moet niet leiden tot analoge exclusie. Toch gaan we graag de uitdaging aan om te kijken naar wat er wél kan en zijn we momenteel in gesprek over het ontwikkelen van een digitaal zorgpad voor mensen met cognitieve stoornissen.

Ideaalbeeld

Het ideaalbeeld van ons Expertisecentrum Ouderengeneeskunde is dat Gelre ziekenhuizen een expertisecentrum ouderengeneeskunde ís: een centrum waar iedereen die met ouderen te maken heeft, in staat is om kwetsbaarheid te signaleren, risico’s op achteruitgang te verminderen en de oudere betrekt in de besluitvorming. Met bovenstaande initiatieven komen we daar steeds dichterbij.

Dr. Petra E. Spies, klinisch geriater, klinisch farmacoloog, voorzitter Expertisecentrum Ouderengeneeskunde

Het ideaalbeeld van ons Expertisecentrum Ouderengeneeskunde is dat Gelre ziekenhuizen een expertisecentrum ouderengeneeskunde ís: een centrum waar iedereen die met ouderen te maken heeft, in staat is om kwetsbaarheid te signaleren, risico’s op achteruitgang te verminderen en de oudere betrekt in de besluitvorming.

Sanny Sloof – Smits, Coördinator van het researchbureau van de Interne Geneeskunde (SWOIG) en superuser van de HiX researchmodule van Gelre ziekenhuizen & deelnemer  ‘Ronde Tafel’ bij Chipsoft ten behoeve van de verdere ontwikkeling van de Hix researchmodule. Mijn missie: wetenschappelijk onderzoek makkelijker maken met IT én inzicht.

Met visie en ambitie: de Nier Expertisecentrum in

De totstandkoming van het STZ Nier Expertisecentrum in Gelre ziekenhuizen is het resultaat van een langlopend en intensief traject. Het is een traject geweest van meerdere jaren, waarin doorzettingsvermogen, passie, samenwerking en lef onmisbaar waren. Wat begon met een visie – betere zorg op maat voor patiënten met chronisch nierfalen, verankerd in wetenschap en innovatie – is inmiddels uitgegroeid tot een STZ erkend Nier Expertisecentrum.

Een STZ expertisecentrum oprichten vraagt om meer dan ambitie: het vereist doorzettingsvermogen, samenwerking, een heldere visie op patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek, en bovenal tijd. Tijd om het STZ expertisecentrum op te zetten, maar ook tijd om het te onderhouden en innoveren. Binnen het centrum werken nefrologen, dialyseverpleegkundigen, een verpleegkundig specialist, een research verpleegkundige, een epidemioloog, een diëtist, een maatschappelijk werker en een manager nauw samen. Deze samenwerking heeft geleid tot een zorgstructuur die patiënten met chronisch nierfalen evidence-based benadert, met blijvende aandacht voor kwaliteit en innovatie. De combinatie van klinische expertise en wetenschappelijk onderzoek vormt een stevig fundament voor zowel praktijk als onderzoek.

Een belangrijk speerpunt binnen het Nier Expertisecentrum is het doen van wetenschappelijk onderzoek, zowel zelf-geïnitieerd onderzoek als deelname aan landelijke onderzoeken. Het zelf-geïnitieerd onderzoek heeft zich onder andere gericht op kwetsbaarheid (frailty) bij patiënten met chronisch nierfalen. Er is gekeken onder de gehele patiëntenpopulatie van de dialyse-afdeling naar hoe frailty het meest effectief kan worden bepaald, aangezien het in kaart brengen van frailty met de Frailty Index tijdrovend is.

De Clinical Frailty Scale is een sneller alternatief (1 uur versus 5 minuten). Tijdens de frailty1 studie in 2021 tot 2023 deden 144 patiënten mee. Dit waren patiënten die hemodialyse

De combinatie van klinische expertise en wetenschappelijk onderzoek vormt een stevig fundament voor zowel praktijk als onderzoek.

of peritoneale dialyse ondergingen, maar ook pre-dialyse patiënten en patiënten met conservatief beleid. In eerste instantie werd de Clinical Frailty Scale vergeleken met de Frailty Index. De resultaten lieten zien dat de sensitiviteit te laag was voor toepasbaarheid in de klinische praktijk. Daarom werd in 2024 gestart met de Frailty2 studie, waaraan 122 patiënten deelnamen. In dit onderzoek werd de Clinical Frailty Scale uitgebreid met een “classification tree” en weer vergeleken met de Frailty Index. Resultaten lieten nu een hogere sensitiviteit zien, met name als de Clinical Frailty Scale met “classification tree” gecombineerd werd met een handknijpkrachttest. Deze gecombineerde benadering levert een beter voorspellend vermogen op voor frailty,

oprichting van het STZ

en stelt zorgverleners in staat om tijdig gepaste zorg of ondersteuning in te zetten. Hiermee levert het STZ expertisecentrum een waardevolle bijdrage aan gepersonaliseerde en doelmatige zorg voor een kwetsbare patiëntengroep. Ander onderzoek van het Nier Expertisecentrum richt zich op nachtdialyse. Nachtdialyse kan thuis of in een dialysecentrum plaatsvinden. Slechts een beperkt aantal dialysecentra in Nederland biedt nachtdialyse aan, ondanks de voordelen voor patiënten, zoals betere metabole controle, meer hemodynamische stabiliteit tijdens dialyse, en een verbeterde kwaliteit van leven door meer vrije tijd overdag. Het onderzoek richtte zich op praktische aanbevelingen voor centra die nachtdialyse in het dialysecentrum willen opstarten.

(ANIOS interne geneeskunde/ arts-onderzoeker), Jeanette Mulderij (research verpleegkundige), Arthur Moes (internist-nefroloog), Paul Rootjes (internist-nefroloog) en Yolande Vermeeren (internist-nefroloog)

De officiële erkenning als STZ Nier Expertisecentrum is een belangrijke mijlpaal. Tegelijkertijd markeert deze status het begin van een continu proces: het waarborgen van kwaliteit, het blijven evalueren en verbeteren, en het verder ontwikkelen van expertise en onderzoek. De ervaring leert dat het realiseren van een dergelijk centrum niet iets is dat ‘erbij’ kan worden gedaan – en hetzelfde geldt voor het in stand houden ervan. Wij zijn er trots op dat het STZ centrum zowel in de regio als landelijk van toegevoegde waarde is voor de zorg aan patiënten met chronische nierfalen. Het STZ Nier Expertisecentrum is daarmee niet alleen een erkenning van onze inzet, maar vooral een belofte voor de toekomst.

Van links naar rechts: Tizza Zomer (epidemioloog), Julia Klerk

‘Towards tailoring care in the gynaecology for women with bleeding disorders’

Meer aandacht in de gynaecologische zorg voor vrouwen met een stollingsprobleem

Het doel van het onderzoek is om in de gynaecologie op verschillende manieren meer aandacht te creëren voor vrouwen met bloedstollingsstoornissen. Zoals door eerder onderliggende stollingsproblemen te ontdekken door inzet van een gestructureerde vragenlijst, aandacht voor counseling van de operatieve behandelstrategie bij vrouwen met stollingsproblemen en meer aandacht voor de maatschappelijke impact van stollingsproblemen bij vrouwen.

Het onderzoek werd opgebouwd vanuit deze vragen:

1. Strategie: Welke chirurgische ingreep (baarmoederverwijdering versus endometrium ablatie) om hevig menstrueel bloedverlies (HMB) te verminderen heeft de voorkeur bij vrouwen met een stollingstoornis? Wat zijn strategieën om intra-operatieve bloedingen te verminderen bij vrouwen met stollingstoornissen?

2. Screeningsinstrumenten: Hoe verhouden BAT (Bleeding Assesment Tool) scores zich tot de keuze van behandeling voor HMB? Is er een relatie tussen een BAT score en het behandelresultaat na een endometriumablatie wegens HMB?

3. Communicatie: Hoe bespreek je taboeonderwerpen als HMB en impact op kwaliteit van leven in de gynaecologische? En welke bijdrage kan een methode zoals narratieve geneeskunde met inzet van specifieke kunst hieraan leveren?

Resultaten en implicaties voor de praktijk

De uitgevoerde studies geven aan dat er bij vrouwen met een stollingsprobleem vaker een baarmoederverwijdering plaats vindt, waar mogelijk een minimaal invasieve ingreep zoals endometrium ablatie ook zinnig had kunnen zijn. Het is waardevol om voor start van enige behandeling vanwege hevige menstruaties bij (jonge) vrouwen eerst een stollingsanamnese uit te vragen gecombineerd met het door de patiënt in laten vullen van een gestructureerde vragenlijst zoals de Self-Bleeding Assesment Tool (Self-BAT). Bij een afwijkende score, deze is afhankelijke van de leeftijd, kan aanvullend laboratoriumonderzoek worden ingezet. De sociaaleconomische impact van niet erkende stollingsproblemen is voor veel vrouwen groot. Het blijkt nog steeds lastig om over deze complexe problematiek zowel privé als op de werkvloer te praten, met name omdat taal en interpretatie vanuit ieders perspectief erg verschillend kan zijn. Inzet van specifieke kunst als ‘derde oog’ in combinatie met een methode zoals narratieve geneeskunde wordt door zorgverleners en patiënten als een plezierige ontdekking ervaren en maakt het gemakkelijker om met elkaar over taboe onderwerpen te spreken.

Symposium

Op 22 mei 2025 vond in Gelre ziekenhuizen een symposium plaats voor zowel patiënten als medewerkers, naar aanleiding van het promotieonderzoek. Diverse sprekers kwamen aan het woord om de zorg voor (jonge) vrouwen te ondersteunen. De aanwezigen waren enthousiast over de verschillende onderwerpen en vonden het erg leerzaam.

Subsidies

Enkele studies konden worden uitgevoerd door ontvangen subsidies van de Van den Tol stichting en het Wetenschapsfonds van Gelre ziekenhuizen.

Dr. Heleen Eising, MD, (gynaecoloog)

De interdisciplinaire wetenschappelijke projecten worden uitgevoerd vanuit de Stichting Junction Care. Voor meer informatie over de projecten of samenwerking, kijk op: https://junction.care/. Heb je vragen? Stuur dan een e-mail aan Heleen Eising (h.eising@gelre.nl).

Dr. Heleen Eising, gynaecoloog

Towards tailored screening for frailty and geriatric syndromes in older hospital patients’ A special focus on the VMS frailty instrument’

Dr. Frederike M.M. Oud, klinisch geriater

Achtergrond

Door de vergrijzing neemt het aantal oudere patiënten in het ziekenhuis toe. Voor ouderen vormt een ziekte, behandeling of ziekenhuisopname een risicovolle gebeurtenis. Dit geldt vooral voor kwetsbare ouderen, die een verhoogd risico lopen op complicaties als gevolg van behandeling of ziekenhuisopname. Denk hierbij aan verminderd zelfstandig functioneren, opname in een verpleeghuis of zelfs overlijden. Het is daarom van groot belang om kwetsbare patiënten tijdig te signaleren, zodat gerichte interventies kunnen worden ingezet om dergelijke complicaties te voorkomen. Landelijk wordt hiervoor de Veiligheid Management Systeem (VMS) “kwetsbare ouderen’’ vragenlijst gebruikt.

Het doel van het proefschrift is het onderzoeken van de waarde van een aantal veelgebruikte screeningsvragenlijsten voor het opsporen van kwetsbaarheid bij oudere ziekenhuispatiënten, met speciale aandacht voor de VMS ‘kwetsbare ouderen’ vragenlijst.

Belangrijkste resultaten

Uit het onderzoek zijn een aantal belangrijke aspecten bij beoordeling van kwetsbaarheid aan het licht gebracht. Allereerst blijken er in de praktijk verschillende doelstellingen voor de beoordeling te zijn. Een kwetsbaarheidsvragenlijst wordt bijvoorbeeld gebruikt om patiënten te selecteren voor geriatrisch onderzoek of in gedeelde besluitvorming. Daarnaast is de groep ouderen zeer divers; er kunnen grote verschillen zijn tussen patiënten in welke problemen bijdragen aan de kwetsbaarheid (bijvoorbeeld geheugenproblemen, valrisico of ondervoeding).

Conclusie

Dit proefschrift adviseert een aanpak op maat om de beoordeling van kwetsbaarheid bij oudere ziekenhuispatiënten te verbeteren. De beoordeling moet aangepast worden aan het doel en de patiëntengroep. Dit kan door, naast de inschatting van de kwetsbaarheid zelf, ook te kijken naar de problemen die bijdragen aan de kwetsbaarheid van de patiënt. De VMS ‘kwetsbare ouderen’ is een goed voorbeeld van een kwetsbaarheidsvragenlijst die specifieke problemen identificeert.

Dr. Frederike M.M. Oud, MD (klinisch geriater) E-mail: F.M.M.Oud@umcutrecht.nl

Rhiannon van Loenhout, radioloog en lid wetenschapsadviesraad (WAR).

De WAR speelt een belangrijke rol bij het stimuleren en coördineren van wetenschappelijk onderzoek binnen Gelre.

Nurses For Food – Promoting patient participation in malnutrition care

Ondervoeding bij ziekenhuispatiënten is een hardnekkig probleem dat vaak te weinig prioriteit krijgt. In haar proefschrift Nurses for Food: Promoting patient participation in malnutrition care onderzocht Gerda van den Berg hoe patiëntparticipatie en verpleegkundige voedingszorg beter vorm kunnen krijgen. Haar centrale vraag: hoe kunnen patiënten actiever betrokken worden bij hun eigen voedingszorg? Gerda van den Berg promoveerde op 3 september aan de Radboud Universiteit.

Uit de kwalitatieve interviews die Van den Berg afnam bij 26 patiënten rond een geplande operatie, bleek dat patiënten zich vaak niet bewust zijn van de risico’s van gewichtsverlies en ondervoeding. Sommigen vonden de term zelfs “overdreven en stigmatiserend”. Toch zagen patiënten wél een rol voor zichzelf weggelegd. “Het verbeteren van het bewustzijn is een belangrijke basis voor patiënteducatie en informatie-uitwisseling,” concludeert

Van den Berg. Verpleegkundigen die responsief zijn en aansluiten bij de motivatie van de patiënt, creëren voorwaarden voor gezamenlijke voedingsdoelen.

Het verpleegkundig perspectief

Vanuit de zorgverleners gezien, blijkt voedingszorg vaak kwetsbaar. Verantwoordelijkheden zijn versnipperd: diëtisten, verpleegkundigen en voedingsassistenten werken naast elkaar, maar niet altijd samen. Daardoor raken maaltijden verstoord en voedingsregistraties onvolledig. Een focus op patiëntparticipatie vraagt daarom om nieuwe competenties van verpleegkundigen. “Het prioriteren van voedingszorg vereist een flexibele en gemotiveerde houding van zowel verpleegkundigen als patiënten,” schrijft Van den Berg.

Wat werkt wel?

In een systematische review analyseerde de onderzoeker 15 gecontroleerde studies. Twee interventies sprongen eruit: een verpleegkundig voedingsplan en verpleegkundige assistentie. Vooral het voedingsplan bleek effectief, omdat daarin meerdere activiteiten werden geïntegreerd die bijdragen aan betere voedingstoestand en inname.

Nurses for Food

Op basis van deze inzichten ontwikkelde

Van den Berg de interventie Nurses for Food. Dit programma stimuleert verpleegkundig leiderschap en betrekt patiënten via zelfmanagementtools, zoals de SEFI®-kaart waarmee

patiënten hun eigen inname kunnen monitoren. In een pilotstudie gebruikte meer dan 80% van de patiënten de interventie zoals bedoeld. Toch bleef actieve participatie beperkt tot 60% en paste slechts 31% van de verpleegkundigen de interventie daadwerkelijk toe. De SEFI®-kaart liet zien dat patiënten in staat zijn hun voedselinname redelijk accuraat te registreren, terwijl traditionele registraties door verpleegkundigen vaak arbeidsintensief en foutgevoelig zijn. Daarmee biedt deze tool een praktische manier om patiënten te betrekken.

De praktijk is weerbarstig

Ondanks de potentie van Nurses for Food, blijkt implementatie complex. Patiënten zijn bereid actief deel te nemen, maar verpleegkundigen aarzelen. Tijdgebrek, gebrek aan kennis en het gevoel dat voedingszorg ondergeschikt is aan andere taken spelen hierbij een rol. Van den Berg concludeert dat de interventie verpleegkundigen kan versterken en patiënten kan empoweren, maar dat vervolgonderzoek nodig is om effecten op klinische uitkomsten hard te maken.

Relevantie voor diëtisten

Ook voor diëtisten biedt dit proefschrift nieuwe inzichten. Enerzijds benadrukt het de waarde van patiënteducatie en samenwerking: patiënten moeten leren wat ondervoeding inhoudt en waarom adequate voeding rond een operatie belangrijk is. Anderzijds toont het hoe interdisciplinair werken, mét duidelijke rollen, kan bijdragen aan betere resultaten. Diëtisten kunnen hierin een sleutelrol spelen, zowel in de voorlichting als in de begeleiding van verpleegkundigen en patiënten.

Bron: Gerda van den Berg, Nurses for Food: Promoting patient participation in malnutrition care. Proefschrift Radboud Universiteit Nijmegen, verdedigd op 3 september 2025.

Scan voor het proefschrift en lekenpraatje van Nurses for Food: Promoting patient participation in malnutrition care de QR-code hiernaast.

Dr. Gerda van den Berg

Data-driven decisions in type 2 diabetes management in daily life monitoring

Niala den Braber promoveerde 19 december 2024 aan de Universiteit Twente op haar proefschrift: “data-driven decisions in type 2 diabetes management in daily life monitoring”. In dit onderzoek richtte ze zich op de steeds groter worden de impact van diabetes type 2 (T2DM) en hoe mobiele apps kunnen helpen bij betere glucosecontrole en gezondere keuzes voor patiënten. Dit onderzoek werd uitgevoerd onder begeleiding van prof. dr. Goos Laverman, internist-nefroloog en prof. Dr. Miriam Vollenbroek-Hutten.

Het aantal mensen met T2DM neemt wereldwijd toe, wat grote gevolgen heeft voor de volksgezondheid. T2DM ontstaat vaak door ongezonde eet- en beweegpatronen. Een effectieve aanpak vraagt om een brede strategie, waarbij continue monitoring van glucosewaarden en leefstijl een cruciale rol speelt. In haar proefschrift

gegevens over glucose, voeding en fysieke activiteit kan worden gebruiken om de glucosecontrole te verbeteren en mensen te helpen gezondere gewoonten aan te nemen. Haar onderzoek laat zien hoe mobiele apps patiënten kunnen ondersteunen bij het volgen van hun dieet, beweging en glucosewaarden, en hoe real-life gegevens helpen bij het ontwikkelen van gepersonaliseerde adviezen. Zo identificeerde ze bijvoorbeeld drie verschillende activiteitprofielen bij mensen met T2DM en benadrukte ze het belang van voldoende beweging en eiwitinname voor het behoud van spiermassa.

Het proefschrift draagt bij aan het ontwikkelen van een patiëntgericht hulpmiddel dat praktische, actiegerichte inzichten biedt voor een gezondere leefstijl en betere gezondheid, en daarmee bijdraagt aan het voorkomen van complicaties en het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met T2DM.

Dr. Niala den Braber, PhD, data-analist

T2DM ontstaat vaak door ongezonde eet- en beweegpatronen. Een effectieve aanpak vraagt om een brede strategie, waarbij continue monitoring van glucosewaarden en leefstijl een cruciale rol speelt.

Dr. Niala den Braber

‘Lyme Neuroborreliosis in Children; Clinical manifestations and prognosis’

Dit proefschrift is ontstaan uit jarenlange ervaring als kinderarts, met bijzondere aandacht voor kinderen met neuroborreliose, en uit de betrokkenheid bij het Lyme Centrum in Apeldoorn. Het is niet voortgekomen uit een academische onderzoekslijn, maar uit praktijkgericht onderzoek in een gebied waar de ziekte van Lyme veel voorkomt. Apeldoorn ligt immers op de Veluwe, een regio die endemisch is voor Lyme. De diverse onderwerpen in dit proefschrift zijn onderzocht in zeven studies die in de afgelopen zes jaar zijn gepubliceerd. Reitze Bruinsma promoveerde op 26 juni 2025 bij de Universiteit van Amsterdam op het proefschrift ‘Lyme Neuroborreliosis in Children; Clinical manifestations and prognosis’.

De centrale focus ligt op Lyme neuroborreliose (LNB) bij kinderen, een neurologische uiting van de ziekte van Lyme — de meest voorkomende door teken overgedragen infectie op het noordelijk halfrond. De ziekte begint vaak met erythema migrans, een kenmerkende huiduitslag na een tekenbeet, maar kan zich bij uitblijven van behandeling verspreiden naar het zenuwstelsel. Bij kinderen is LNB, na erythema migrans, de meest voorkomende presentatie.

De klinische symptomen van LNB bij kinderen variëren van aangezichtsverlamming en hersenvliesontsteking tot meer aspecifieke klachten zoals hoofdpijn en nekpijn. Vooral bij jonge kinderen kunnen de klachten vaag zijn, wat de herkenning bemoeilijkt. Betrouwbare diagnostiek, met name via hersenvochtonderzoek (lumbaalpunctie), blijkt essentieel voor tijdige behandeling. Serologie (meten van aanwezigheid van antistoffen)

kan in de vroege fase van neuroborreliose nog negatief zijn, terwijl er dan al wel antistoffen in het hersenvocht aanwezig zijn. Een van de studies laat zien dat in de regio rond Apeldoorn een aanzienlijk deel van de kinderen met aangezichtsverlamming LNB blijkt te hebben. In de acute fase kunnen symptomen als hoofdpijn richting geven aan het stellen van de diagnose. Een tekenbeet of een kenmerkende huiduitslag wordt heel vaak niet opgemerkt of gezien. Ook wordt duidelijk dat kinderen andere neurologische verschijnselen vertonen dan volwassenen en over het algemeen sneller herstellen.

Daarnaast wordt ingegaan op de verwarring die in de praktijk bestaat rond de term "chronische Lyme", een benaming die vaak op uiteenlopende en niet altijd goed gedefinieerde situaties wordt toegepast. Heldere terminologie en zorgvuldige diagnostiek zijn daarbij van groot belang om overdiagnostiek en onnodige behandelingen te voorkomen. Uit het onderzoek blijkt bovendien dat niet-specifieke klachten zoals vermoeidheid of hoofdpijn bij kinderen zelden wijzen op een eerder doorgemaakte Lyme-infectie. In de discussie wordt erop gewezen dat een klein deel van de patiënten na een doorgemaakte Lymeziekte langdurige klachten houdt, die sterke overeenkomsten vertonen met post-infectieuze klachten zoals die ook bij post-COVID worden gezien.

Tot slot wordt ingegaan op de lange termijn uitkomsten van LNB bij kinderen. De prognose is overwegend gunstig, met minimale restverschijnselen bij tijdige herkenning en adequate behandeling.

Dr. Reitze Bruinsma, MD, (kinderarts)

Marion Fitskie, verpleegkundig specialist diabetes: Als verpleegkundig specialist breng ik met wetenschap en ervaring helderheid en richting in de zorg voor mensen met diabetes.

Dr. Reitze Bruinsma, kinderarts