NoordZ Juni 2026 Friesland by Multiplus media

RENOVEREN RESTAUREREN HERBESTEMMEN

BOUWEN AAN WAT ER AL STAAT

Nieuwbouw

kantoor Van Wijnen Gorredijk:

ÑZo ziet de bouw van morgen eruitî

Wie straks het nieuwe kantoor van Van Wijnen in Gorredijk binnenstapt, ziet niet alleen een modern kantoorgebouw. Het pand wordt vooral een praktijkvoorbeeld van hoe de bouwsector volgens directeur Joan Veenstra duurzamer, slimmer en toekomstbestendiger kan bouwen.

ÑWe praten veel met opdrachtgevers over materiaalgebruik, hergebruik en impactî, zegt Veenstra. ÑDan moet je dat ook zelf laten zien, vinden wij. Dit gebouw wordt ons visitekaartje voor hoe wij denken dat bouwen eruit zou moeten zien.î Het huidige kantoor in Gorredijk voldeed niet langer aan de eisen van deze tijd. De werkomgeving was verouderd. Het kantoor bood onvoldoende mogelijkheden om mee te groeien met nieuwe manieren van werken en bouwen. Nieuwbouw bleek uiteindelijk de meest logische keuze. ÑWe wilden een gebouw realiseren dat aansluit bij onze visie en ambities. Een prettige werkplek voor onze medewerkers, maar ook een plek waar we laten zien welke keuzes vandaag al mogelijk zijn.î

Eerst oogsten, dan bouwen Die keuzes beginnen al voordat de eerste fundering wordt gelegd. Voor de sloop van het bestaande pand stelde Van Wijnen een uitgebreide inventarisatie om materialen zorgvuldig te demonteren om opnieuw te kunnen gebruiken. ÑWe noemen dat oogsten. In plaats van slopen kijk je welke onderdelen nog waarde hebben. Kozijnen, plafondplaten, vloerafwerking; alles wat je opnieuw kan gebruiken, bekijk je bewust. . Sommige onderdelen passen we straks ÈÈn op ÈÈn weer toe in het nieuwe kantoor. Andere materialen zijn hier misschien niet meer nodig, maar krijgen ergens anders opnieuw een plek. Dat vraagt meer voorbereiding, maar levert uiteindelijk veel op.î

De manier van slopen is daarbij net zo belangrijk als wat we behouden. Ook het daadwerkelijke sloop- en hijswerk wordt emissieloos uitgevoerd. Daarmee beperken we niet alleen de hoeveelheid afval, maar ook de impact van de werkzaamheden op de omgeving.

Ook in de nieuwbouw zelf spelen circulaire principes een belangrijke rol. Het gebouw krijgt een houten draagconstructie en wordt zoveel mogelijk demontabel uitgevoerd. Zo kunnen onderdelen in de toekomst opnieuw worden ingezet. Daarnaast maken ze gebruik van biobased materialen, zoals natuurlijke isolatie. ÑDat passen we steeds vaker toe in projecten voor opdrachtgevers. Dus die keuze was nu ook snel gemaakt.î

ëGebruikt materiaal hergebruiken in plaats van slopen en afvoerení

Paris Proof als uitgangspunt Het nieuwe kantoor wordt gebouwd volgens het zogeheten Paris Proof-principe. Daarbij draait het om een zo laag mogelijk energieverbruik en een minimale CO₂-uitstoot gedurende de levensduur van het gebouw. ÑAls bouwsector hebben we een verantwoordelijkheid. We moeten zuinig omgaan met grondstoffen en onze impact beperken. Met ons nieuwe kantoor laten we zien dat daar nu al veel mogelijkheden voor zijn.î

Die visie komt terug in grote en kleine keuzes. Zo wordt regenwater gebruikt voor toiletten, komen er watervrije urinoirs en wordt sterk ingezet op energiezuinigheid en materiaalbesparing.

Meer ruimte voor natuur Èn mensen Rondom het kantoor wordt veel aandacht besteed aan biodiversiteit, wateropvang en een groene inrichting van de omgeving. ÑWe kijken naar ons nieuwe kantoor, maar zeker ook naar de ruimte en het gebied eromheen. Is er voldoende plek

voor planten, insecten en waterberging? Diezelfde benadering passen we ook toe in woonwijken die we ontwikkelen.î Daarnaast draagt het nieuwe kantoor bij aan het welzijn van medewerkers. Veel daglicht, een gezond binnenklimaat en faciliteiten om te bewegen, zoals een fitnessruimte, maken onderdeel uit van het ontwerp. ÑUiteindelijk draait het om mensen. We willen een plek creÎren waar medewerkers zich prettig voelen en graag werken.î

Leren door het zelf te doen

Veenstra ziet het project nadrukkelijk als een leerproces. ÑNiet alles is vanzelfsprekend. Soms komen berekeningen anders uit dan je verwacht en moet je opnieuw keuzes maken. Maar juist daardoor leer je wat werkt en wat beter kan. En het is ook interessant om nu in de schoenen van opdrachtgever te staan. Je realiseert je nu hoeveel keuzes die allemaal moeten maken. Het draagt bij aan bewustwording.î

ëBewuste keuzes daadwerkelijk uitvoerení

Veenstra hoopt dat het kantoor anderen inspireert. ÑIk hoop dat mensen zeggen: hier zie je hoe toekomstgericht bouwen eruit ziet. Met natuurlijke materialen, aandacht voor hergebruik, oog voor de omgeving en een prettige plek om te werken. We laten hier zien hoe wij als bouwer onze rol zien: door bewuste keuzes te maken en die ook daadwerkelijk uit te voeren.î

Meer lezen? Bezoek www.vanwijnen.nl/locaties/gorredijk

Joan Veenstra

VOORWOORD

WONINGTEKORT OPLOSSEN

Jaar op jaar lukt het maar niet om voldoende nieuwe huizen te bouwen. Het doel om elk jaar 100.000 woningen erbij te bouwen, komt maar niet van de grond. Het aantal bouwplannen neemt dit jaar wel toe, maar ja… dan zijn ze nog niet gebouwd. Plannen moeten door de vergunningenmolen en zo blijft het woningtekort met zo’n 400.000 enorm.

In het Noorden is de druk wat minder dan in de Randstad. In de provincie Groningen werden in 2025 2700 nieuwe huizen gebouwd, in Drenthe en Friesland elk 1300 (volgens CBS-cijfers).

Mooi, maar niet genoeg.

Daarom, stelt Raymond Klompstra van Van der Hoek Bouw in Leeuwarden in deze NoordZ, moet de oplossing van de woningnood niet alleen worden gezocht in nieuwbouw: „Renoveren, restaureren en herbestemmen is de toekomst.”

Oude winkelpanden, leegstaande kantoren, voormalige bedrijfsgebouwen, vrijkomende boerderijen bieden volgens Klompstra volop kansen om nieuwe woonruimte te creëren. Zeker nu Nederland vergrijst en de vraag naar appartementen toeneemt.

Maar ook bij het veranderen van de bestemming van een gebouw geldt dat er mensen moeten zijn die dat werk doen. Daaraan levert Tonny Grotenhuis een bijdrage. Hij is van de social support-afdeling van Bouwend Nederland. Hij helpt werknemers als zij in de problemen raken. Door een scheiding, schulden of depressieve klachten bijvoorbeeld.

Tonny zoekt de mensen op en helpt hen de sores op te lossen in een poging om de werknemer aan het werk te houden. Bouwend Nederland is de enige branchevereniging die dit aanbiedt aan haar leden, groot en klein.

Natuurlijk zetten we alle bouwplaatsen in Drenthe, Friesland en Groningen in een handig overzicht op een rij die zaterdag in het kader van Dag van de Bouw de hekken openen voor publiek. Het gaat om vijftien bouwlocaties in de drie provincies.

In onze Start-Up-serie gaat het onder andere over reizen. En dan niet met een bustochtje naar Duitsland, maar met Reisnaarhetonbekende.nl gaat het over Myanmar, Jemen, Saoedie-Arabië en Noord-Korea. „Geweldig land met prachtige mensen en schitterende natuur’’, aldus Jan Koning uit Eelde voor wie de wereld weinig geheimen meer kent.

Veel leesplezier, Jan Rozendaal

INHOUD

Tonny houdt werknemers met sores aan het werk Bouwend Nederland biedt service aan leden

Ook zonder cement kun je een stevige muur bouwen

Column Eelko Huizingh

Renoveren, restaurern en herbestemmen is de toekomst Raymond bouwt met zijn bedrijf aan wat er al staat

Bioased bouwen voelt ook anders

Peter timmert met biobased bouwen hard aan de weg

Wat gebeurt er achter de hekken?

Dag van de bouw: op deze plekken kun je gaan kijken

Ronald Koeman als bedrijfskundige

Column Ronald Mulder

Flexibele warmtebatterij verdient zichzelf terug

Start Me Up

Met reisleider Jan uit Eelde ga je naar Irak, Myanmar of Noord-Korea Start Me Up

Blijven kiezen om relevant te blijven Ate uit Emmen ging met zijn softwarebedrijf van floppy’s naar AI

Smaakvolle ingrediënten uit gekraakte botten Nieuwe toekomst voedsel en landbouw

COLOFON

noordz is een bijlage van Mediahuis Noord

Samenstelling & eindredactie Jan Rozendaal, Roel Snijder, Theo Zandstra

Vormgeving Alie Veenhuizen

E-mail bijlagen@mediahuisnoord.nl

Advertenties/branded content Multiplus Media, Drachten

T: 06 44 91 12 63 E: s.osinga@mulitplusmedia.nl

Volg noordz ook online op het blog: www.noordz.nl

TONNY GROTENHUIS

Tonny Grotenhuis helpt werknemers bij schulden, echtscheidingen en andere problemen waardoor zij dreigen uit te vallen. In dienst van Bouwend Nederland probeert Tonny orde in de sores te brengen en de mensen aan het werk te houden.

TEKST JAN ROZENDAAL FOTO’S SJEF PRINS

TONNY HOUDT WERKNEMERS MET SORES AAN HET WERK

Een stratenmaker bij een infrabedrijf belandde in een vervelende scheiding. De woning, die onder water stond, moest worden verkocht en de helft van de resterende hypotheekschuld kwam op zijn bordje terecht. En daar lagen al een paar persoonlijke leningen.

„Uiteindelijk lag er voor 70.000 euro aan loonbeslagen bij de werkgever. Als je dat wilt afbetalen, dan ben je wel dertig jaar bezig’’, zegt Tonny Grotenhuis, adviseur social support bij Bouwend Nederland.

Grotenhuis (64), ingeschakeld door de HRafdeling van het infrabedrijf, heeft samen met de werknemer alle schulden boven water gehaald en vervolgens een schuldhulpverleningstraject opgezet.

,,In samenwerking met een gemeentelijk ambtenaar van de schuldhulpverlening probeerden we afspraken te maken met de schuldeisers. In zo’n geval probeer je zonder tussenkomst van een rechter een schuld op te lossen door de schuldeisers te vragen genoegen te nemen met een gedeeltelijke terugbetaling. Drie van de tien zeiden: ‘Dat gaan we niet doen.’

Wanneer dat minnelijke traject niet werkt, moet het via de rechter lopen. Via de Wet schuldsanering natuurlijke personen heeft deze medewerker de schulden afgelost. Een pittig traject. Maar als je dat volgt, dan wordt aan het eind een deel van je schuld kwijtgescholden en ben je schuldenvrij. Ik kwam deze man onlangs toevallig tegen en hij maakt het goed.”

Het merendeel van de werkgevers ondersteunt medewerkers desgewenst met mentale ondersteuning om zo het ziekteverzuim te verminderen. Het zijn vooral grote bedrijven en organisaties die daarvoor een bedrijfspsycholoog in dienst hebben, vitaliteitsprogramma’s aanbieden of vertrouwenspersonen inzetten. Middelgrote en kleine bedrijven hebben de middelen er niet voor om hier structureel beleid op te voeren.

PROBLEMEN MEE NAAR HET WERK

Bouwend Nederland is de enige branchevereniging die dit aanbiedt aan alle werknemers van haar leden: groot en klein. De basis hiervoor werd gelegd in de jaren 70 van de vorige eeuw. De bazen van Rijkswaterstaat en bouwreus Heijmans merkten dat als de medewerkers thuis problemen

Hulp nodig?

Schulden, een scheiding of depressieve klachten? Als jouw werkgever is aangesloten bij Bouwend Nederland kun je hulp inroepen van Tonny Grotenhuis. Voor werknemers zijn hier nooit kosten aan verbonden. Bouwend Nederland garandeert dat de gesprekken vertrouwelijk zijn en niet worden gedeeld met de werkgever. Bouwend Nederland legt op hun site uit waarom ze deze service verlenen: ‘Bouwend Nederland ziet optimaal presterende werknemers als een belangrijk fundament voor een gezonde bouwsector. Werkgevers halen zo het hoogst mogelijke rendement uit hun personeel. Dit zorgt voor tevreden medewerkers en heeft een positieve invloed op het bedrijfsresultaat.’

Voor meer informatie: bouwendnederland.nl/lidmaatschap/socialsupport

hadden, zij die meenamen naar het werk. Zij besloten gezamenlijk een afdeling sociale bemiddeling op te tuigen.

De afdeling kreeg later een plekje binnen de Nederlandse Vereniging van Wegenbouwers en de wegenbouwers namen deze vervolgens als kroonjuweel mee toen hun vereniging opging in Bouwend Nederland. Grotenhuis, van huis uit maatschappelijk werker, doet dit werk al sinds 1990.

Wat er door de jaren heen is veranderd? Het aandeel financiële problemen neemt toe. „Het valt tegenwoordig ook allemaal niet mee. Waar vroeger alleen de vader werkte en een gezin met zes kinderen had, kan dat nu echt niet meer. Als jong gezin moet je tegenwoordig anderhalf inkomen hebben om alle vaste lasten op te kunnen brengen.’’

Grotenhuis kan door de werkgever worden ingeschakeld. „Een bedrijf kan het vaak aan zien komen. Loonbeslagen die binnenkomen. Verzoek van de medewerker om het vakantiegeld eerder uitgekeerd te krijgen. Dat kunnen signalen zijn om ons in te schakelen.’’

En dan?

„Wij maken dan een afspraak om bij de werknemer thuis te kijken waar de pijn zit. En dan helpen met het maken van een budget. Dan geven we tips. De loterij mis-

„Een

schien wegdoen? Na zo’n gesprek weet je waar de pijn zit. Als de problemen groter zijn, een gezinsschuld van 30.000 of 40.000 euro, dan kom je in aanmerking voor de gemeentelijke schuldhulpverlening en in dat traject helpen we dan.’’

Ook bij echtscheidingen?

„Ja. Wij zijn natuurlijk geen mediator of echtscheidingsadvocaat, maar wij weten wel wat een convenant is. Waar je aan moet denken als je een ouderschapsplan opstelt. Dat je denkt aan het partnerpensioen en hoe je dat kunt regelen. Dat wordt nog weleens vergeten namelijk. En tijdens het proces kunnen mensen ons altijd bellen. Korte lijntjes, lage drempels, daar zijn wij van. Huisbezoeken, graag als dat kan. Dat wordt wel gewaardeerd. Kennis is macht. Wij weten hoe het spel gespeeld wordt.

Ook bij rouwverwerking als een partner komt te overlijden. Dan is iemand opeens weduwnaar of weduwe en kan het fijn zijn als iemand helpt bij de rouwverwerking en meekijkt naar het financiële verhaal. Of er nog ergens een pensioen is of eventueel een weduwepensioen.’’

Dus de werknemers én de werkgevers spinnen garen bij jullie?

„Dan trek je misschien wel een grote broek aan, maar wij en andere hulpverleners dragen er zeker aan bij dat mensen in de benen blijven. Blijven werken dus. Die steun wordt zeker gewaardeerd. En het werkt ook goed voor de baas, die indirect meehelpt om de problemen van de werknemer op te lossen. Dan voel je als medewerker dat je werkgever betrokken is bij jouw wel en wee. Ja, het klopt, als wij eraan te pas komen is de insteek altijd negatief. Maar toch is het een mooi beroep. Ondanks alle sores, kun je veel betekenen.’’

Bouwend Nederland

Bouwend Nederland is met 4600 aangesloten bouwen infrabedrijven de grootste ondernemersorganisatie in de bouw. Als branchevereniging behartigt het de belangen van de leden bij overheden voor nieuwe bouwprojecten in het kader van ‘Nederland is niet af’. Ook faciliteert Bouwend Nederland allerlei programma’s om de sector verder te professionaliseren. Er werken 140 mensen.

Tonny Grotenhuis:

bedrijf kan geldproblemen vaak zien aankomen. Loonbeslagen die binnenkomen. Verzoek van de medewerker om het vakantiegeld eerder uitgekeerd te krijgen.”

Van aggregaat tot complete bouwplaatsinrichting

ëKomt goedí, zo luidt de korte maar krachtige slogan van AIC Visser, specialist in bouw en infra. Van aggregaat tot complete bouwplaatsinrichting: AIC Visser ontzorgt bouwen infrabedrijven met totaaloplossingen voor een veilige, efficiÎnte en duurzame bouwplaats. Met een breed assortiment, verhuur- en koopoplossingen en specialistische kennis op het gebied van veiligheid, verlichting, steigerconstructies en bouwplaatsinrichting is het bedrijf een partner die begrijpt wat er speelt op de bouwplaats. ÑWe zijn een full-service specialist voor klanten in de bouw en infra, die het vaak onmogelijke mogelijk weet te makenî, zegt CEO Iris van der Sterre.

Het is 70 jaar geleden dat AIC in Harderwijk het levenslicht zag. In 2023 volgde een fusie met Visser Assen, specialist in de infra. Zo ontstond AIC Visser: ÈÈn organisatie waar partners in de bouw en infra altijd op terug kunnen vallen. Ruim een maand geleden lanceerde AIC Visser een nieuw online platform met meer dan 25.000 artikelen. Daarmee sluit de digitale omgeving naadloos aan op de rol die AIC Visser al jaren vervult als groothandel en totaalpartner voor bouw en infra. ÑHet biedt onze klanten nog meer gemakî, zegt Iris. ÑZe vinden er duizenden artikelen, kunnen reparaties aanmelden en eerdere bestellingen terugvinden.î In korte tijd trok het platform al veel bezoekers.

Uitdaging

De dienstverlening van AIC Visser gaat echter veel verder. ÑVoor ons betekent de slogan ëkomt goedí dat we bouwers ondersteunen bij iedere uitdaging waar zij mee te maken krijgen. Alles betekent in dit geval ook echt alles.î Het is de aanpak waarmee AIC Visser de afgelopen decennia klanten heeft gebonden. ÑWat we beloven moet gewoon gedaan worden.î

Meedenken

Dat AIC Visser een innovatief bedrijf is, blijkt telkens weer. ÑWe hebben bijvoorbeeld een nieuwe lichtmast voor de bouwplaats ontwikkeld, die nu standaard wordt gebruikt in de branche. We ontwikkelen ook producten op het gebied van valbeveiliging en steigerconstructies. Bijvoorbeeld een steigerconstructie voor het leggen van dakpannen op woningen, die rechtstreeks uit de fabriek komen. Dat vraagt om een andere steigerconstructie, die we in overleg met de klant ontwikkelen, tot en met de certificering aan toe.

ëMeedenken zit in onze genení

Meedenken zit in onze genen. Daarom zitten we het liefst zo vroeg mogelijk met de klant om tafel: hoe richt je een bouwplaats zo efficiÎnt mogelijk in en hoe waarborg je daarbij de veiligheid? AIC Visser denkt mee en kan vervolgens elk gevraagd product leveren, van complete lichtplannen en valbeveiliging tot aggregaten, steigerconstructies en een beveiligingspoort voor de toegang.î

De klant kan daarbij kiezen uit huur, koop of een combinatie. Iris: ÑWe noemen dat het hybride model, waarmee we uniek zijn in de markt. De klant kiest zelf hoe hij het wil hebben; wij nemen hem vervolgens het werk uit handen. Noem het ontzorgen. We hebben de kennis, de ervaring en de mensen om een complete bouwplaatsinrichting te verzorgen. En daar is steeds meer behoefte aan.î

Uitbreiding

Naast Harderwijk en Assen heeft AIC Visser een derde vestiging in het Brabantse Veghel. Onlangs

opende het nieuwe pand in Assen de deuren: 20.000 vierkante meter met showroom, magazijn en kantoor. ÑDe koffie staat altijd klaar voor iedereen die een kijkje wil komen nemen. Naast de showroom kunnen we er ook demonstraties van allerlei machines en apparaten geven.î

Jubileumfeest

Terug naar het 70-jarig bestaan van AIC Visser. Precies vandaag, vrijdag 19 juni, wordt het jubileumfeest gevierd. ÑDat doen we uiteraard met alle 160 collegaís. We vinden het belangrijk om dit met elkaar te vieren, omdat elke schakel binnen AIC Visser ertoe doet. We zijn een maatschappelijk verantwoord bedrijf en daar past goed personeelsbeleid bij. Zo komt er

twee keer per week een personal trainer naar de vestigingen, is er een studiefonds voor de kinderen van onze medewerkers, doen we vaak mee aan sportieve uitdagingen, organiseren we regelmatig bedrijfsuitjes en zijn we loyaal naar elkaar. Wanneer je dat goed voor elkaar hebt, werkt dat positief door binnen het bedrijf. En daar profiteren onze klanten weer van. Immers, het komt goed!î www.aicvisser.com

CEO Iris van der Sterre

COLUMN

BOUWEN ZONDER CEMENT

Soms lijkt het alsof we in vreselijke tijden leven. Onze problemen zijn zo groot dat alles een crisis lijkt. We hebben een energiecrisis, wooncrisis en stikstofcrisis, om er een paar te noemen. Ondernemers, burgers en overheden worstelen er mee. Hoe vinden we oplossingen?

Als ik met studenten praat over het oplossen van problemen raad ik ze altijd eerst aan om beter hun best te doen. Als goede docent verdenk ik namelijk veel van mijn studenten er van liever lui dan moe te zijn. Dus doe eerst maar eens je best. Maar wat als het dan nog niet lukt?

Dan is mijn tip: stop met proberen, zet een stap terug en analyseer hoe je probeerde een oplossing te vinden. Als je echt goed je best hebt gedaan dan weet je nu een ding zeker: op deze manier is geen oplossing te vinden. Bedenk daarom wat al jouw pogingen gemeen hebben. En vervolgens: wat zou een heel andere aanpak kunnen zijn?

Dit advies heb ik niet zelf bedacht. Albert Einstein zei ooit al eens dat we problemen niet kunnen oplossen met de kennis die ze heeft veroorzaakt. We hebben

‘Albert Einstein zei ooit al eens dat we problemen niet kunnen oplossen met de kennis die ze heeft veroorzaakt’

een nieuwe manier van denken nodig en die vind je door creatief te zijn. Creatieve oplossingen ontstaan vaak min of meer toevallig, maar gelukkig zijn er creativiteitsmethoden die je het toeval een handje laten helpen. Ze zorgen voor een grotere variatie aan oplossingen, het met een frisse blik bezien van bekende zaken en je los te maken van ‘zoals we het altijd doen’.

De methoden laten je op een andere manier naar de werkelijkheid kijken. En ze zijn vaak verrassend eenvoudig. Zo vraagt de methode ‘Vooronderstellingen kraken’ je om aannames expliciet te maken en ze daarna kritisch tegen het licht te houden.

1 Stel: je wilt een muur maken, dan ga je metselen met specie want anders liggen de stenen los op elkaar. Maar is specie echt wel nodig, kun je zonder cement geen stevige muur maken? Dat blijkt te kunnen. Inmiddels zijn er meerdere bedrijven met bakstenen die je als lego-steentjes gewoon kunt stapelen. Een koppelstuk houdt de bakstenen bij elkaar.

1 De voordelen: sneller bouwen en duurzamer, want je hebt geen cement nodig en je kunt de stenen eindeloos hergebruiken. Nog een voordeel: in de bouw is

een groot tekort aan metselaars, de opleiding om met legostenen een huis te leren bouwen duurt welgeteld twee weken!

Een andere, ook eenvoudige methode is ‘Omkering’. De methode start met hoe je nu tegen de werkelijkheid aankijkt en vraagt je dan de situatie om te keren en te onderzoeken welke mogelijkheden dat biedt. Neem het bekende probleem van netcongestie. Voor ons elektriciteitsnet geldt hetzelfde als het wegennet: in het overgrote deel van de tijd is er niets aan de hand maar tijdens de spits loopt alles vast. Voor het stroomnet is dat vooral tussen 17 en 19 uur. Elektrische auto’s verergeren dit probleem omdat we die na thuiskomst van het werk massaal aan de laadkabel hangen.

De voor de hand liggende oplossing, onlangs nog verwoord in deze krant: verbied om elektrische auto’s in de spits aan het stroomnet te koppelen. De methode Omkering stelt echter dat in het probleem de oplossing ligt. En dat geldt ook hier: elke elektrische auto bevat een forse batterij die tijdens de stroomspits vaak niet leeg is. De oplossing: laat elektrische auto’s tijdens de spits massaal stroom terugleveren aan het net en laad ze ’s nachts op (of ’s zomers overdag wanneer veel zonne-energie wordt opgewekt). Zo maakt omkering van het probleem de oplossing.

Creativiteitsmethoden helpen je om nieuwe oplossingen te zien. Ze bieden geen garantie. Maar als we blijven doen wat we altijd deden, weten we zeker dat het probleem blijft. Menselijk vernuft is oneindig, maar soms kunnen we er gewoon even niet bij. Creativiteitsmethoden kunnen je dan net het zetje geven dat je nodig hebt.

Dr. Eelko Huizingh werkt bij de vakgroep Innovatiemanagement & Strategie van de Rijksuniversiteit Groningen en is auteur van het boek Innovatiemanagement.

Lont en landbouw: bouwen op vertrouwen

De komende aardappeloogst wordt een bijzonder moment voor Cor Biemond in het Groningse Godlinze. Op 11 augustus 2024 brandden zijn landbouwbedrijf en woonhuis tot de grond toe af. Met Auke Bangma van Lont kijkt hij uit naar de oplevering van het nieuwe duurzame bedrijfscomplex.

In augustus 2024 waren de schuren van Biemond Landbouw (gevestigd in het Groningse aardbevingsgebied) door Lont net nog volledig versterkt en uitgebreid. De tijdelijke containerwoning stond al naast het monumentale voorhuis uit 1800. Het gezin zou daar intrekken, zodat de versterkingsoperatie van het voorhuis ook van start kon gaan.

Op zondagochtend 11 augustus voltrekt zich een ramp. Binnen twee uur is alles tot de grond toe afgebrand, inclusief installaties en machines. Gelukkig zonder persoonlijk letsel. Het oogstseizoen staat voor de deur. Zoín vierduizend ton aardappels, kostbaar pootgoed voor met name de export naar 90 landen. Hulp wordt van alle kanten geboden. En omdat ik niet kon slapen, zat ik de eerste nacht al te zoeken naar hoe het nieuwe huis en bedrijf er uit moesten zien.î

Auke Bangma begint die ochtend in Frankrijk aan een ontspannen vakantiedag, als zijn telefoon snel roodgloeiend wordt. Vol ongeloof staart hij naar fotoís van een zwartgeblakerde ruÔne in Godlinze. Even later hangen de mannen al met elkaar aan de telefoon. ÑIk wilde met Lont verder, ik had en heb alle vertrouwen in ze.î Een maandenlang gevecht met de verzekeraar volgde, maar uiteindelijk wist Biemond wat hij kon voor zijn toekomst.

Een uitgewerkt plan

Na het wegen van verschillende locaties, wordt het nieuwbouw schuin tegenover het dorp. ÑLandbouwgrond die ik al had. Achteraf zeg ik, we hebben met de juiste input het hele traject van aanvragen, overleg met provincie en gemeente, de burgerparticipatie, goed gedaan. We hadden een uitgewerkt plan met inhoudelijke hulp van Lont en tekeningen van Penta Architecten.î Een plan met een duidelijk uitgangspunt. ÑHet woonhuis moest los van het bedrijfsgedeelte. De gedachte dat die brand middenin de nacht was geweest terwijl je als gezin een paar meter verderop slaaptÖ?î

Biemond wil niet op de oude plek herbouwen. ÑHet bedrijf zat verdeeld over een paar boerderijen en opslaglocaties in de omgeving, dat wilde ik bij elkaar op ÈÈn locatie. In het plan hebben we daarom meegenomen dat we meewerkten aan maatschappelijke herbestemming van onze oude plek.î

Met het hart op de tong Er wordt een bouwteam gevormd met Cor Biemond, Penta architecten en Lont. In oktober 2025 zijn de vergunningen onherroepelijk en geven Biemond en Bangma ook een klap op hun

overeenkomst. Cor Biemond: ÑOp voorwaarde dat Lont de leiding had, ik wilde ÈÈn aanspreekpunt.î

Auke Bangma: ÑHet voelde heel goed. Je kent elkaar al een paar jaar, we hebben de complete versterkingsoperatie van de boerderij voor Cor gedaan, alles stond klaar om het monumentale woonhuis te versterken en dan dat dramaÖWe hebben dit mogen doen vanuit de relatie die we hebben opgebouwd. Dit is bouwen op vertrouwen, in elkaar en op de toekomst. Daar ben ik trots op. Maar eerlijk is eerlijk, zonder het enorme doorzettingsvermogen van Cor in de afgelopen twee jaar was het in deze korte tijd niet gelukt.î

In november í25 slaat Lont de eerste van 850 palen voor een nieuwe toekomst van de maatschap. Er verrijst een bijzonder complex met twee immense schuren van 80 bij 95 meter voor sterk geautomatiseerde aardappelverwerking en opslag, gescheiden door een logistieke middensectie. Op gepaste afstand het nieuwe woonhuis. Met de zomer in aantocht is het bouwkundige werk na zeven maanden bijna gereed.

Auke Bangma: ÑDe dynamiek in het bouwteam was intens en goed. Het ging gestroomlijnd. Korte lijnen, duidelijke communicatie. Uitspreken wat goed is en wat niet.î Cor Biemond: ÑMet het hart op de tong, maar altijd zakelijk, nooit persoonlijk.î Hij wijst naar de dorpskern met de

Auke Bangma en Cor Biemond

kerktoren in het groen. ÑZoals we hier zeggen, laat de kerk waar hij hoort, middenin het dorpÖJe wilt er met elkaar uitkomen, dat telt.î

Toekomst is meer dan nieuwe oogst ÑLont heeft verstand van deze bedrijfstakî, licht Cor Biemond toe als hij zijn nieuwe bedrijf laat zien. ÑOnze filosofie als akkerbouwer is goed rentmeesterschap. Dat komt hier overal in terug.î Auke Bangma: ÑWe hebben daarvoor alles in eigen huis. Dit project sluit aan bij het maken van duurzame keuzes vol passie en vanuit rentmeesterschap, zoals we dat bij Lont doen. De lat van kwaliteit en planning lag hoog en het hele complex is straks GPR 8.5 gecertificeerd. Op alle niveaus is duurzaamheid het uitgangspunt geweest. Wat we hier hebben gerealiseerd, heeft toekomst.

Cor Biemond: ÑHet voelt nog wel dubbel. Het is allemaal zoveel groter dan die brand. Natuurlijk wil ik dolgraag dat de nieuwe oogst hier straks wordt verwerkt. Het worden nog een paar spannende maanden, klopt het inderdaad zoals het bedacht is? Maar ik hoop vooral ook dat ik straks voor mín kinderen een nieuw thuis heb gecreÎerd.î

lont.nl

Technopark, de opleider voor de Timmerindustrie

Wie aan de slag wil in de Timmerindustrie, gaat naar Technopark in Heerenveen. De ideale opleidingswerkplaats. Opstap voor een prima stageplek en baan in de regio. Het geheim? Het vakmanschap en de korte lijntjes naar de aangesloten bedrijven. Directeur Maarten Willemsen over gemotiveerde mensen en de toekomst van hout.

Friesland is de enige provincie in het noorden met een eigen volwaardige gespecialiseerde Timmerindustrie opleiding. 30 Regionale houten timmerbedrijven zijn eigenaar van de timmeropleiding in Heerenveen. ÑWij verzorgen de instroom voor de betrokken Friese bedrijven en nemen mensen in dienst als ze als BBLíer aan hun opleiding beginnen. Technopark is hÈt opleidingsbedrijf voor bedrijven in de Timmerindustrie, Houtskeletbouw en Houthandel. Een praktische plek voor individueel onderwijs. We zijn een brede opleidingswerkplaats met een persoonlijke en flexibele aanpak die aansluit bij jouw wens.î

ÑWe zijn er voor VMBO afgestudeerden, schoolverlaters, omscholers en voor werkzoekenden. Heb je een basisopleiding, ben je nieuwsgierig naar een BBL- of BOL-traject, kom je via een samenwerking met het UWV of je de gemeente? Of zoek je een andere baan, een nieuwe uitdaging? Met jouw motivatie, kun je hier aan de slag. Het draait om de vraag, wat past bij jou? En als je twijfelt of de houten timmerindustrie iets voor jou is, dan ben je welkom om een dag mee te werken.î

Opleiden en detacheren

De Hout- en Timmerindustrie in NoordNederland is een breed vakgebied, legt Maarten Willemsen uit. Van kozijnen trappenfabrieken tot houtskeletbouwbedrijven, van prefabwoningfabriek en houtleveranciers tot timmerfabrieken en houtconstructiebedrijven in de heel Noord-Nederland, van Emmeloord tot Eemshaven, van Hoogeveen tot Dokkum, van Wolvega tot Drogeham.

Ze zijn al decennia lang verenigd in het Samenwerkingsverband Praktijkopleiding Timmerindustrie Friesland en samen eigenaar van Technopark in Heerenveen. Dat is de praktische en theoretische werkplaats waar iedereen wordt opgeleid die een baan zoekt in de Timmerindustrie. De afgelopen jaren groeide Technopark uit tot volwaardig opleidingsen detacheringsbedrijf voor de regionale Hout- en Timmerindustrie.

Van allround naar specialist Jullie krijgen hier allerlei mensen over de vloer. Weten ze al meteen wat ze willen? Maarten Willemsen: ÑNee, dat weet niet iedereen. Juist daarom kiezen we altijd voor een persoonlijke aanpak. Wat voor iedereen geldt, is dat de opleiding vijf dagen per week is, praktijk en theorie. Het is werken en leren. Na een persoonlijke kennismaking doen we een praktijkassessment. Dat is een dagdeel meelopen om te kijken hoe je werkt. Ben je precies, ben je praktisch? Daarop kunnen we je leertraject aanpassen. Daarna laten we je kennismaken met de kansen van een baan in het hout. Waar bestaat dat werken in die sector uit, welke onderdelen in hout worden gemaakt en welke banen zijn er? Wat is houtbewerken, welke machines zijn er, hoe lees je een tekening, hoe maak je een vloer of kozijn?î

Maarten Willemsen

ÑBen jij meer een machinaal houtbewerker, of toch eerder werkplaatstimmerman; ben je liever een houtskeletbouwer of trappensteller en monteur aftimmering of tekenaar of werkvoorbereider? Je ziet heel snel waar mensen zich bij thuis voelen. En altijd geldt, ook als op een gegeven moment het toch niet goed past, dan kijken we samen naar wat wel past. Wij zijn de schakel, we kennen de bedrijven, de banen, het perspectief. Het belangrijkste is dat mensen zich goed voelen in wat ze doen, in hun opleiding, stage en baan. We leiden je op in de richting die je wilt, bij het bedrijf waar jij wilt werken. Wij zijn daarin de schakel. Na enkele weken bij ons op Technopark, ga je aan de slag bij jouw bedrijf in de regio.î

ëHet belangrijkste is dat mensen zich goed voelen in wat ze doen, in hun opleiding, stage en baaní

Meer binnen bouwen

Digitalisering? ÑDe Hout- en Timmerindustrie wordt steeds breder. Het aandeel toelevering en prefab bouwen neemt toe en heeft zich de laatste jaren door digitalisering enorm geprofessionaliseerd. Van gespecialiseerde toeleveringsbedrijven op kozijnengebied en woningfabrieken tot prefab woning bouwers. Er vindt in de bouw een verschuiving plaats van buiten naar binnen, en van handwerk naar machinaal en montage werk.î

ÑSteeds meer complete woningen of onderdelen van woningen worden binnen gebouwd in gecontroleerde en goede omstandigheden. Hout en andere natuurlijke (isolatie)materialen worden in het bouwproces steeds belangrijker. Het zijn duurzame materialen, fijn om mee te werken. In de breedte van de bouwproductie neemt het belang van digitalisering en data sterk toe. Het vraagt van ons steeds meer gespecialiseerde hout opleidingen en maatwerk. De allround timmerman van toen, is nu al veel eerder een specialist op de werkvloer.î

Toekomst? ÑIk zie de toekomst voor het werken met hout zonnig in. We leiden enthousiaste mensen uit de regio op voor gekwalificeerde banen met perspectief bij betekenisvolle bedrijven in onze regio. De urgentie om te goed, efficient en duurzaam te bouwen wordt ook in het noorden alleen maar groter. Technopark leidt daarom samen met betrokken regionale bedrijven de makers van morgen op voor onze Hout- en Timmerindustrie!î En nu? ÑBel voor een kennismaking!î www.technopark.nl

JELLE VISSER

RAYMOND KLOMPSTRA

De oplossing voor de woningnood wordt nog te vaak alleen gezocht in nieuwbouw. Volgens Raymond Klompstra van Van der Hoek Bouw in Leeuwarden wordt een belangrijk onderdeel over het hoofd gezien. „Renoveren, restaureren en herbestemmen is de toekomst.”

TEKST RADBOUD DROOG FOTO’S JAAP SCHAAF

BOUWEN AAN WAT ER AL STAAT

Oude winkelpanden, leegstaande kantoren, voormalige bedrijfsgebouwen, monumentale gebouwen en vrijkomende boerderijen bieden volgens directeur Raymond Klompstra van Van der Hoek Bouw in Leeuwarden volop kansen om nieuwe woonruimte te creëren. Zeker nu Nederland vergrijst en de komende decennia steeds meer gebouwen van functie veranderen. Renovatie en restauratie zijn volgens hem daarom niet alleen goed voor het behoud van erfgoed, maar ook voor de woningmarkt van de toekomst.

Het Leeuwarder bedrijf bestaat inmiddels ruim honderd jaar en richt zich vooral op renovatie, verbouw en restauratie. Klompstra: „Vroeger woonde de ondernemer boven de winkel. Later werden die ruimtes vooral gebruikt als opslag of magazijn. Daardoor zijn heel veel woningen verdwenen en staat er op dit moment nog veel leeg.”

Klompstra wijst op panden aan onder meer de Voorstreek, de Tweebaksmarkt, Wirdumerdijk, Nieuwestad en het voormalige pakhuis De Klasse in Leeuwarden. In dat monumentale gebouw aan de Gysbert Japicxstraat werden door zijn bedrijf acht appartementen gebouwd, terwijl de karakteristieke elementen van het pand behouden bleven.

MEER DAN ALLEEN NIEUWBOUW

De woningnood vraagt om nieuwe woningen, daar bestaat volgens Klompstra geen twijfel over. Tegelijkertijd vindt hij dat de aandacht voor bestaande gebouwen veel groter mag worden. Met de toenemende vergrijzing ziet hij nieuwe ontwikkelingen –en kansen – ontstaan. Veel gezinswoningen zullen de komende jaren vrijkomen wanneer oudere bewoners verhuizen of overlijden. Daarnaast staan er verspreid over Friesland talloze oude boerderijen, pakhuizen en bedrijfsgebouwen die een nieuwe functie kunnen krijgen.

Door bestaande gebouwen een nieuwe bestemming te geven, kan niet alleen extra woonruimte worden gecreëerd, maar wordt ook voorkomen dat karakteristieke panden leeg komen te staan of uiteindelijk vervallen.

„Er zijn natuurlijk heel veel boerderijen buiten de stad. Boeren waren vroeger rijk. Dat leverde oerdegelijke boerderijen met dikke muren en flinke zolders op. Ga die maar herbestemmen. Bouw er vier woningen in. Je hoeft geen nieuwe wegen aan te

leggen, want de infrastructuur ligt er vaak al. Er hoeft geen nieuwe grond bouwrijp te worden gemaakt en veel materialen kunnen behouden blijven.”

Volgens Klompstra is dat uiteindelijk de meest duurzame vorm van bouwen. „Als je kijkt naar restaureren van een pand dat al honderd, tweehonderd of driehonderd jaar staat, dan spreek je volgens mij echt over een duurzaam gebouw. Die materialen gaan heel lang mee. Je moet er alleen voor zorgen dat ze nog eens een paar honderd jaar meegaan.” Zijn boodschap is helder: „De woningmarkt van morgen draait niet alleen om uitbreiden, maar ook om slimmer omgaan met wat er al staat.”

BEHOUD VOOR VERVANGEN

Dat uitgangspunt vormt ook de basis van veel restauratiewerk. Waar renovatie vaak draait om verbeteren en aanpassen, gaat restauratie vooral over behouden. „Behoud gaat voor vervangen”, zegt Klompstra. „Je

Doorleren kan ook prima in een vak dat je met je handen doet

probeert zo lang mogelijk het oude te repareren voordat je iets vervangt voor iets nieuws.”

Dat betekent niet dat gebouwen een museum moeten worden. Juist de combinatie van behoud en modern gebruik maakt oude panden toekomstbestendig. Volgens Klompstra vraagt dat soms om meer flexibiliteit van alle betrokken partijen. „Een opdrachtgever moet soms iets meer betalen en een gemeente moet soms iets meer toelaten. Als iedereen heel strak in zijn eigen standpunt blijft zitten, dan lukt het gewoon niet. Je moet zorgen dat een monument ook prettig bewoonbaar blijft.”

Al die plannen vragen om vakmensen die het werk ook kunnen uitvoeren. Mensen die oude panden begrijpen, herstellen en aanpassen aan de eisen van deze tijd. Jonge vakmensen zoals de 20-jarige timmerman Jelle Hendrik Visser, die sinds kort bij Van der Hoek Bouw werkt.

De voormalige Firdastudent rondde versneld zijn opleiding Allround Timmerman af en volgt inmiddels een aanvullende kaderopleiding. Juist de afwisseling binnen renovatieprojecten spreekt hem aan. „Renovaties en een aanbouwtje vind ik het leukste om te doen”, zegt hij. „Alle facetten van de bouw zitten erin. Je werkt van fundering tot afwerking en je ziet snel resultaat. En je komt altijd verrassingen tegen als je iets ouds openmaakt.”

Geen klus is voor hem hetzelfde. „En dus is elke dag anders.” Visser merkt dat het vak de afgelopen jaren steeds complexer is geworden. Niet alleen constructies en materialen vragen aandacht, maar ook verduurzaming, ventilatie, isolatie en comfort zijn onderdeel van de bouw geworden. „Je moet daar allemaal meer over nadenken dan vroeger”, aldus Klompstra. Hij ziet in jonge vakmensen als Jelle de sleutel tot de renovatieopgave van de komende decennia.

VAKMANSCHAP BEHOUDEN Ondanks alle nieuwe technieken blijft vakmanschap volgens beide mannen onmisbaar, terwijl die kennis langzaam onder druk komt te staan. „Door standaardisering en prefabricering staan niet zozeer de kwaliteit van de bouwmethoden onder druk, maar wel het vakmanschap”, zegt Klompstra.

Simpeler uitgelegd: als steeds meer onderdelen in fabrieken worden gemaakt en op de bouwplaats in elkaar worden gezet, zijn de traditionele bouwtechnieken niet meer nodig. „Hierdoor dreigt kennis verloren te gaan die juist bij renovatie- en restauratieprojecten zo belangrijk is. Oude gebouwen zijn namelijk zelden standaard. Ze vragen om maatwerk, materiaalkennis en het vermogen om oplossingen ter plekke te bedenken. Dat leer je trouwens niet alleen uit een boek, maar vooral in de praktijk.”

Klompstra vreest dat op termijn te weinig vakmensen overblijven die historische panden kunnen herstellen, aanpassen en behouden. „Daarom investeren we nadrukkelijk in opleiding en begeleiding van jonge vakmensen. Techniek- en bouwopleidingen verdienen in het algemeen meer waardering. We hebben vakmensen nodig! Doorleren kan ook prima in een vak dat je met je handen doet. Bovendien wordt lang niet iedereen gelukkig achter een bureau.”

Jelle Visser is daar het levende bewijs van. Zijn keuze voor de bouw werd mede ingegeven door een docent die hem wees op de kansen in het vak. Een besluit waar hij vooralsnog geen moment spijt van heeft gekregen. „Ik wil uiteindelijk mijn aannemerspapieren halen.” Bij het horen van die woorden knikt Klompstra tevreden. Want hij weet: oude gebouwen behouden is één ding. Maar zonder nieuwe vakmensen die het werk willen leren, blijft zelfs de mooiste restauratie uiteindelijk slechts een plan op papier.

Raymond Klompstra (rechts): „Als je kijkt naar restaureren van een pand dat al honderd, tweehonderd of driehonderd jaar staat, dan spreek je volgens mij echt over een duurzaam gebouw.”

Alkimon: ÑWe zijn dakdekkers, daar leven we voor!î

Ervaren dakdekkers in Noord-Nederland. Betrouwbare partner voor zowel zakelijke opdrachtgevers als voor particuliere klanten. Dakdekkers met een eigen zinkafdeling voor ieder bouwproject, Alkimon in Peins. De kracht van ouderwets vakmanschap in een moderne jas.

Nuchter en klantgericht, van klein tot groot project. Voor alles met daken en goten, bent u bij Alkimon in Peins aan het juiste adres. Van het verhelpen van lekkages en verzorgen van reparaties tot en met daken zinkwerk in renovatie en nieuwbouw. Van bitumineuze dakbedekking, isolatie voor platte of licht hellende daken, zinken dakgoten, afvoeren en gevelbekleding tot koperen goten en aluminium maatwerk.

Richard Kienstra en Arno Bosma vormen samen de directie van het bedrijf dat 20 jaar geleden begon in Dronrijp. Het bedrijf is gegroeid naar een moderne en goed toegerust allround dakdekkersbedrijf met een eigen zinkafdeling in Peins. De kracht van Alkimon? ,,We zijn er voor iedere klus op het gebied van daken en goten, van klein tot groot. Van reparatie en onderhoud voor de particulier in de buurt tot en met bouwpartner voor grote zakelijke opdrachtgevers. We zijn flexibel en schakelen snel. Dat hoort bij ons vak: inspelen op de vraag en het weer. Ons werk blijft altijd mede bepaald door natuurlijke omstandigheden. Een platte organisatie en klantgericht. Uiteraard werken we met louter goed geschoolde vakmensen, want kennis en kunde bepalen onze kwaliteit. Van voorbereiding tot en met de afwerking op detailniveau.î

Dakdekkers, dat zijn we! De stap naar een middelgroot dakdekkersbedrijf, betekent voortdurende groei, zegt Richard Kienstra. ,,Een professioneel bedrijf zijn, betekent stappen blijven zetten op ieder gebied van bedrijfsvoering. Scholing, kennis, weten regelgeving, voorwaarden, verduurzaming op ieder vlak, automatisering en ict, meer allrounders en specialisten. We werken nu met 17 mensen, waarvan 4 op kantoor. Calculatie en voorbereiding neemt steeds meer tijd en kennis. Want hoe vaak je ook hoort dat het aantal regels moet afnemen, het neemt alleen maar toe. Maar wat is, dat is: het geldt voor iedereen, dus ook voor ons. Het belangrijkste? Plezier houden in wat je doet, de lol van dingen inzien, met elkaar de goede sfeer houden, doen waar je goed in bent. Met een knipoog en een glimlach. De omgekeerde bedrijfsnaam op onze bussen is daar een voorbeeld van en in de regio goed bekend! Maar bovenal: we zijn dakdekkers, daar leven we voor.î

Dakdekkers met een nuchtere en open mind. Arno Bosma: ,,De wereld verandert, daar gaan we in mee. Of dat nu meer automatisering en digitalisering is of verduurzaming, het hoort erbij. We zien dat terug in de materialen die we gebruiken. Het aandeel recycling en hergebruik neemt bijvoorbeeld toe, ook in onze bitumineuze APP en SBS- dakbedekking. Op ons dak hebben we nu 54 zonnepanelen, de volgende vraag is of we ook naar opslag van energie gaan.î

,,We kijken met belangstelling naar de mogelijkheden om ons transport te kunnen verduurzamen, maar dat is geen eenvoudige. Gezien de locaties waar we werken, de kilometers

en het gewicht dat we mee moeten nemen aan materiaal, kunnen we niet zomaar onze bussen inruilen. Zeker met de toenemende beperking van de uitstoot in steden, wordt het voor ons daaraan voldoen straks wel een uitdaging, want de ideale elektrische bus hebben wij nog niet gevonden. Met alles wat we graag doen om verder te verduurzamen, wordt het meeste bepaald door praktische efficiency en (on)duidelijkheid in weten regelgeving: daar gaat het wel naartoe, wanneer kun je de volgende stap zetten, wanneer is het praktisch en lonend?î

Goed gemaakt, vakkundig gemonteerd! Met plezier constateren de dakdekkers dat het aandeel zinkwerken groeit. Richard Kienstra: ,,Zink is net als koper natuurlijk een prachtig en duurzaam materiaal: het heeft een lange levensduur van tientallen jaren tegen lage onderhoudskosten. Het is een flexibel en goed verwerkbaar materiaal met een fraaie

onderscheidende uitstraling. Niet voor niets hebben wij onze eigen zinkafdeling. De vakmensen van Alkimon zijn gespecialiseerd in het installeren, repareren en renoveren van zinken felsbanen, goten en regenpijpen. De laatste paar jaar zien wij een stijgende vraag naar goed gemaakt en vakkundig gemonteerd zinkwerk, niet alleen voor renovatieprojecten, maar ook in de nieuwbouw.ì

Ouderwets vakwerk met plezier gemaakt. De ervaren daken zinkwerkers van Alkimon doen wat je van ze mag verwachten. Met kennis en kunde degelijke kwaliteit verzorgen voor alles dat met daken zinkwerk te maken heeft.

www.alkimon.nl

Verbinding tussen bedrijven Concordia Groep versterkt

De bedrijven die samen de Concordia Groep vormen, versterken elkaar. Die onderlinge dwarsverbanden worden steeds beter zichtbaar gemaakt. Fysiek worden Bouwcenter Concordia, Concordia Keuken & Bad en Primo Keukens vaker samengebracht en ook in de presentatie wordt gekozen voor meer eenheid.

Bouwcenter Concordia is leverancier van hout en bouwmaterialen voor particulieren, zzpíers en middelgrote aannemers, Concordia Keuken & Bad is specialist in keukens en badkamers en Primo Keukens is het adres voor voordelige keukens. AndrÈ Bruining, commercieel directeur van Bouwcenter Concordia: ,,Een recent voorbeeld van de verbinding tussen die bedrijfsonderdelen is de opening van een Ruwbouw Showroom van Bouwcenter Concordia in de vestiging van Concordia Keuken & Bad in Heerenveen. Net als in de vestiging in Meppel zien klanten daar ons complete assortiment onder ÈÈn dak.íí

Totaalaanbod

Concordia Groep belooft een partner te zijn in klussen van a tot z. In de organisatie, die dit jaar 120 jaar bestaat, noemen ze dat ëVan fundering tot plintí. Door dat totaalaanbod fysiek bij elkaar te brengen, profiteren klanten daar optimaal van. ,,Bij het bouwen of verbouwen van een huis hebben klanten vaak niet alleen een keuken of badkamer nodig, maar ook gevelstenen, dakpannen, vensterbanken en binnendeureníí, vertelt Bruining. ,,In Meppel en Heerenveen vinden klanten dit allemaal op ÈÈn adres.íí

Ook Primo Keukens is steeds vaker een zichtbaar onderdeel van de Concordia Groep. Het bedrijfsonderdeel groeit hard en heeft inmiddels tien vestigingen in het Noorden van het land. De groei laat zien dat Concordia Groep succesvol inspeelt op behoeften in de markt. Bruining: ,,Primo Keukens is een ideaal adres voor mensen die rond een budget van 7500 tot 12.500 euro uit willen komen voor een complete keuken. De Duitse kwaliteitskeukens hebben een vaste, scherpe prijs waarover niet onderhandeld wordt. Die prijs is volkomen transparant. Verkopers laten klanten zien waar prijsverschillen in zitten. Met de uitbreiding van het aantal vestigingen van Primo Keukens kunnen we een nog grotere groep klanten optimaal van dienst zijn.íí

Duurzaam bouwen

Ondertussen levert Concordia Groep een bijdrage aan het behalen van duurzaamheidsdoelen in de bouwsector, door het gebruik van ecologische,

AndrÈ Bruining (links) en Jaap Janssen, commercieel directeuren van respectievelijk Bouwcenter Concordia en Concordia Keuken & Bad, in de Ruwbouw Showroom.

biobased en circulaire bouwmaterialen te stimuleren. Een vaste medewerker deelt kennis over deze materialen met collegaís en aannemers. Daarnaast wordt in het najaar de showroom in Meppel uitgebreid met duurzame bouwmaterialen van Bouwgroen. ,,Onder de naam Bouwgroen werken we al jaren aan duurzaamheidsdoelen. Duurzame bouwmaterialen dragen niet alleen bij aan een gezonde planeet, maar ook aan een gezond leefklimaat in gebouwen. In de nieuwe showroom kunnen architecten en aannemers hun klanten laten zien wat de mogelijkheden op dit gebied zijn. De producten variÎren van isolatiemateriaal en leem tot natuurverf en hout. In samenwerking met twintig leveranciers van ecologische en biobased bouwmaterialen houden we dit najaar ook informatiebijeenkomsten in vier vestigingen. Met dergelijke initiatieven hopen we

zoveel mogelijk mensen te inspireren om de bouw te verduurzamen.íí

Circulaire gevelstenen Het blijft echter niet bij vertellen en laten zien. Namens Rebrick is Bouwcenter Concordia in Meppel de Noordelijke vertegenwoordiger van circulaire gevelstenen. Rebrick is een initiatief van een Bouwcenter-ondernemer in Noord-Holland. Bouwcenter Concordia in Meppel is ÈÈn van de vier deelnemende vestigingen. Het hergebruiken van gevelstenen leidt tot 95 procent CO2-reductie in vergelijking met traditionele bouwmethoden. De gebruikte gevelstenen worden geoogst, gereinigd, opgeslagen en getest door Bouwcenter Concordia. In de showrooms in Meppel en Heerenveen zijn ze al opgenomen in het assortiment. Volgens Bruining neemt circulariteit in de bouw een vlucht. ,,De vraag neemt toe, maar het aanbod ook. Steeds meer slopers verdiepen zich in de mogelijkheden van hergebruik en werken samen met Rebrick.íí

Duurzaamheid is tevens een terugkerend thema in het Concordia Renovatie Concept. De zelfstandig opererende dienst is ontwikkeld door de Concordia Groep om woningcorporaties, vastgoedonderhoudsbedrijven en aannemers in Noord-Nederland te ontzorgen bij renovatieprojecten. ,,Veel woningen en bedrijfspanden zijn nu toe aan renovatie en ook verduurzaming zorgt voor een toename van het aantal renovatieprojecten, die bovendien aan hoge eisen moeten voldoeníí, aldus Bruining. ,,Met onze kennis van materialen, processen Èn eisen brengen we duurzame oplossingen onder de aandacht, helpen we onze klanten om een project succesvol af te ronden en efficiÎnter te werken.íí

www.bouwcenterconcordia.nl www.concordiakeukenenbad.nl www. Primokeukens.nl

Een exclusieve keuken van Concordia Keuken & Bad.

PETER KROES

Het is van buitenaf niet te zien, maar in dezelfde werkplaats van Drents Eiken Gebint in Veenhuizen is ook de Bio Based Bouwer gevestigd. Beide bedrijven hebben raakvlakken met elkaar, maar de Bio Based Bouwer is uniek in haar soort; in de regio een pionier op het gebied van duurzaam bouwen.

TEKST MARCO KUIPER

FOTO’S MARCEL JURIAN DE JONG

BIOBASED BOUWEN VOELT OOK ANDERS

Het begon in 2006 toen eigenaar Peter Kroes zijn eigen bedrijf opzette. Hij merkte dat er in de omgeving weinig kennis was over biobased bouwen en er nog amper mee werd gewerkt. „Niet alleen in de regio, maar ook landelijk zijn wij een pionier geweest op dit gebied”, vertelt Kroes. „Tegenwoordig is het duurzaam bouwen veel groter. In de regio Amsterdam heeft men de ambitie uitgesproken om een aanzienlijk deel van de nieuwbouw in houtbouw of andere biobased-materialen uit te voeren.”

De Biobased Bouwer is, naast producent van constructies, ook een netwerkorganisatie. Commerciële of particuliere klanten kunnen adviezen opvragen bij de Bouwer voor bijvoorbeeld de meest passende aannemer of welke subsidies per project mogelijk zijn. Kroes legt kort uit wat zijn bedrijf aan adviezen verstrekt. „Opdrachtgevers weten vaak wel dát ze biobased willen bouwen, maar niet welke partijen daarbij passen. Mede dankzij ons netwerk van architecten, aannemers, leveranciers en adviseurs helpen wij hen om de juiste partners te vinden.”

De fase dat het biobased bouwen in de kinderschoenen staat, is wel voorbij volgens Kroes. „Vanuit de overheid wordt het gestimuleerd en er zijn allerlei subsidies voor het duurzaam bouwen die anders zijn dan in de traditionele bouw. Verder zijn er vele coöperaties ontstaan waardoor uitwisseling van kennis makkelijker is.”

ZONDER BETON BLIJFT LASTIG Volgens Kroes is de bouwsector een sector die het liefst vasthoudt aan traditionele werkwijzen en materialen. „Ook in het Noorden, waar we juist dichtbij de natuur leven, zijn er nog niet veel partijen die gebruikmaken van de voordelen van natuurlijke materialen.” Het traditionele bouwen, met beton, bakstenen en glaswol, is de meest gebruikte methode en die materialen hebben ook een lange levensduur, maar de productie ervan is niet altijd duurzaam.

„Nu vind ik wel dat je beton duurzaam kunt noemen áls je het op de juiste plek in het gebouw toepast. Bijvoorbeeld in de fundering, daarvoor heeft beton nu nog de beste eigenschappen: het is sterk, zwaar en gaat

Bouwgroep

Dijkstra Draisma

Bouwgroep Dijkstra Draisma in Bolsward, Dokkum en Groningen zet zich actief in om de circulariteit van gebouwen te vergroten. Dit doen zij door hergroeibare materialen in te zetten als onder andere isolatiemateriaal. Een bijkomend voordeel hiervan is dat er lokale, korte ketens kunnen worden ingezet. Dijkstra Draisma was de voorloper van het gebruik van de lisdodde als isolatiemateriaal. De lisdodde is in samenwerking met partners ontwikkeld tot een duurzaam materiaal, dat goed hergroeibaar is. Doordat de plant van zichzelf al een isolerende werking heeft, is het goed te gebruiken als isolatiemateriaal in combinatie met spouwmuren.

Daarnaast zet de bouwgroep ook hennepvezel en -wol in. Net als de lisdodde isoleert het goed en neemt hennep veel CO2 op. Ook vlas en miscanthus wordt door Dijkstra Draisma ingezet als duurzame bouwmaterialen.

lang mee.” Een huis bouwen zonder beton is en blijft lastig, zo vertelt Kroes. „De fundering blijft beton: zonder fundering kun je geen huis bouwen. Maar als je duurzame elementen kan toevoegen na het leggen van de fundering dan zou je het een duurzame woning kunnen bouwen.”

Biobased bouwen brengt ook uitdagingen met zich mee. Het is vaak een beetje kostbaarder en net als in de traditionele bouw zijn er ook tekorten aan mensen met vakkennis. Kroes: „Je moet mensen vinden die goed snappen hoe je de materialen moet toepassen én kun handen willen gebruiken.”

Zo langzamerhand komt het biobased bouwen steeds meer in trek. Het aantal nieuwe projecten groeit langzaam, maar er zit een stijgende lijn in. Ook omdat er steeds meer kennis is over duurzaam bouwen, hierdoor lopen de kosten terug. Dat komt ook doordat grotere bouwbedrijven zich steeds meer bewust worden van de duurzame bouw. „Als een grote speler zoals Dijkstra Draisma zich inzet in bioba-

Wat is biobased bouwen?

Biobased bouwen is een vorm van bouwen met materialen die hergroeibaar zijn. Na het oogsten/rooien van grondstoffen (hout, hennep, vlas) kun je op dezelfde plek weer nieuwe bomen laten groeien. De vezels in het hout of hennep nemen vocht op; daardoor ademt het materiaal meer en is het minder hittegevoelig dan traditionele bouwmaterialen.

sed bouwen dan gaan mensen vanzelf volgen.”

DE TOEKOMST VAN BIOBASED BOUWEN Bouwers staan nu voor de keuze: blijven ze traditioneel bouwen? Een manier die op dit moment sneller, goedkoper en makkelijker lijkt. Of durven zij het aan om de stap te zetten naar (volledig) duurzaam bouwen? „Overheden stimuleren duurzaam bouwen steeds meer. Er zijn doelen gesteld over welk percentage biobased gebouwd moet worden”, stelt Kroes. Dat klopt: in 2030 wil het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening dat minstens 30 procent van alle nieuwbouwwoningen gebouwd moet worden met minstens 30 procent aan biobased materialen.

„In goede toepassing kan traditioneel bouwen ecologisch verantwoord zijn”, stelt Kroes. „Een fundering is duurzaam, deze gaat jaren, zelfs decennia mee. Een keuken daarentegen is niet duurzaam, deze vervang je na 15 tot 20 jaar.”

En toch voelt biobased ook anders dan een traditioneel gebouwde woning. „Het gaat bij een biobased woning niet alleen om het uiterlijk, het voelt ook anders”, vindt Kroes. „Dat hoor ik ook vaker van klanten. In feite is dat ook zo omdat er natuurlijke materialen worden gebruikt. De woning ademt. In een biobased-woning hangt een bepaalde rust, een vredige sfeer.”

Een voorbeeld van biobased bouwen: isolatiemateriaal dat is gemaakt van gerecyclede spijkerbroeken.

Kansen voor sociale huisvesting in leegstaand maatschappelijk vastgoed

In Friese dorpen staan nogal wat oude scholen leeg. Dat maatschappelijke vastgoed kan uitstekend herbestemd worden voor sociale woningbouw voor dorpelingen. Harm Bijland uit Stiens ontwikkelde de visie en heeft er goede ervaringen mee.

ÑZo hebben we eerder een mooi woonproject gerealiseerd in Spannum en gaan we nu aan de slag in Oosterbierum. Wat ons betreft kunnen de woningen aan het eind van het jaar klaar zijn. Het is een mooi voorbeeld van goede samenwerking tussen Dorpsbelang, gemeente Waadhoeke en ons. De voormalige basisschool stond daar leeg. Tegelijk was er in het dorp veel vraag naar sociale woningbouw, naar betaalbare woningen. Het is gelukt om met elkaar het plan te maken dat we nu realiseren. Er komen zes huurappartementen in; vier voor Oosterbierumers en twee bestemd voor mensen die de gemeente aandraagt uit het sociale domein.î

De visie op lokale sociale woningbouw in leegstaand maatschappelijk vastgoed in dorpen is in de kern eenvoudig. Harm Bijland: ÑIn veel dorpen zie je ouder maatschappelijk vastgoed, zoals scholen of dorpshuizen, vaak jaren leeg staan. Er is geen geld ze te onderhouden, dus het verloedert in de loop der jaren. Je weet ook dat die oorspronkelijke functie niet meer ingevuld wordt. Scholen zijn groter geworden en keren niet terug in het dorp.î

Geen sloop, maar hergebruik ÑWoningbouwcoˆperaties en grote projectontwikkelaars vinden het niet interessant, omdat ze de gebouwen of te oud of te klein vinden. Met onze visie op herbestemming van dat vastgoed, komt er juist weer op korte termijn een duurzame en sociale invulling voor het dorp. En het slopen van die panden draagt zeker niet bij aan de oplossing!î

ÑAls je dat doet, heb je dubbele kosten: de sloop en de nieuwbouw. Dan ben je sowieso veel duurder uit dan bij herbestemming. Eenmaal gesloopt heb je een mooie maar relatief kleinschalige locatie, waar sociale woningbouw niet meer loont. Wat je dan ziet gebeuren, is dat er koopwoningen op zoín beeldbepalende plek komen, die vaak worden gekocht door mensen van buiten het dorp. Daarmee los je het lokale woningvraagstuk ook niet op. Door in te zetten op herbestemming naar sociale huurwoningen voor dorpelingen, draag je bij aan de leefbaarheid van het dorp.î

Samenwerking Dorpsbelangen en gemeente ÑJuist de mensen in de dorpen kennen de problematiek van te weinig betaalbare woningen

Harm Bijland

voor dorpelingen en de toenemende urgentie. Daarom is het zo belangrijk dit vraagstuk met de Dorpsbelangen samen op te pakken. Zij kennen de lokale situatie en de woningbehoefte. De gemeente is de tweede belangrijke factor. Vaak is ze eigenaar van dat maatschappelijke vastgoed en in alle gevallen is ze de vergunningverlener. Via haar kan bovendien het sociale domein erbij betrokken worden. Ze heeft immers de wettelijke taak om voor een deel van haar inwoners, woonruimte te regelen. Juist door het grootste deel van de woningen in de planvorming te bestempelen als ëbedoeld voor bewoning door eigen inwonersí blijven die huurwoningen ook behouden voor mensen in het dorp.î

ÑBehalve te sturen op het hergebruik van al jaren leegstaand maatschappelijk vastgoed, is het belangrijk te zorgen voor verduurzaming van de woningen die je realiseert. Daarom gaan we in onze visie uit van toekomstbestendige, goed geÔsoleerde, gasloze huurwoningen. Daarmee beperk je direct ook op langere termijn de woonuitgaven voor toekomstige huurders.î

Regie op tijd en kosten

Welke uitdagingen kom je tegen bij het realiseren van deze woningen? Harm Bijland: ÑAls je de uitdagingen samenvat, gaat het over het beheersen van kosten en tijd. Zoals ik zei, het vastgoed staat er al, de Dorpsbelangen kennen de problematiek en de urgentie en ook de gemeenten willen graag het beste voor hun dorpen. Lokaal een goed plan maken, is prima te doen. Wij durven gerust de handtekening te zetten en te zorgen voor de bouwkundige transformatie.î

ÑMaar juist in de uitvoering van het plan, vanaf vergunningverlening, zie je het lastiger worden. Het zit in beperkingen vanuit weten regelgeving, hoe begrijpelijk die op zichzelf ook mogen zijn. Het beperkt je slagkracht. Het zorgt -in onze ogen- voor een vaak nodeloze stapeling van kosten, bovenop de toch al gestegen bouwkosten. Zeker in sociale woningbouw geldt dat het ook in de uitvoering efficient moet zijn. Daarom is het belangrijk een regisseur te hebben met mandaat, die over tijd en kosten waakt. En die alle betrokkenen, Dorpsbelang, gemeente en ons, bij de les kan en durft te houden: als je zegt dat je graag wilt, moet je ook concreet en tijdig leveren.î

In het dorp, voor het dorp ÑDeze visie op de transformatie van leegstaand maatschappelijk vastgoed naar sociale woningbouw voor en in de dorpen hebben we ontwikkeld, omdat ze overal toepasbaar is. Wij kopen het vastgoed, transformeren het in overleg met het dorp en gemeente naar sociale woningbouw, verhuren de woningen in samenspraak met beide partijen aan de inwoners en wij doen het beheer. Met een goede regie op de uitvoering, kun je in relatief korte tijd op een duurzame manier het maatschappelijk vastgoed sociaal herbestemmen.î

bijlandvastgoed.nl

Van der Wiel Holding & Weed Free Service: samen slagvaardig tegen invasieve exoten

Van der Wiel Holding in Drachten heeft een belang genomen in Weed Free Service uit Heerenveen. Een strategische samenwerking in de milieuvriendelijke strijd tegen invasie exoten. ìOnze synergie is uniekî stellen Harry Kloosterman (directeur Weed Free Service) en Henner de Vries (commercieel manager Van der Wiel Holding).

In 2013 maakten overheden duidelijk dat chemische bestrijdingsmiddelen en -methodes zouden verdwijnen. Al snel kwam er een Europese vraag naar alternatieven. Harry Kloosterman, gedreven, praktisch en innovatief, ziet een nieuwe markt ontstaan. Hij startte als eerste met de heetwatertechniek. ÑZeker de eerste jaren was het uitzoeken, leren en proberen. Ik hou van innovatie, ik wil steeds betere methoden bedenken.î

Hij is nu een toonaangevend specialist in het monitoren en milieuvriendelijk bestrijden van exoten. Met name van snel oprukkende en allesverwoestende invasieve exoten zoals de Aziatische Duizendknoop, Reuzenberenklauw en Watercrassula. Weed Free Service werkt vanuit twee vestigingen met circa 25 mensen landelijk voor opdrachtgevers als Boskalis, Defensie en Staatsbosbeheer en tal van rijks-, provinciale- en gemeentelijke overheden. Ook over de grens maakt exotenbestrijder Harry Kloosterman naam. Zo verzorgt hij exotenbestrijding langs Duitse wegen en Belgische spoorbanen.

Friese slagkracht

De ondernemende innovatieve geest van de exotenbestrijder, die zijn weg vond in een snel groter wordende markt, viel Van der Wiel al eerder op. Het deed Henner de Vries denken aan de snelle opkomst van een nieuw fenomeen in de jaren negentig: het onderzoeken en saneren van vervuilde grond. ÑDaar hebben we toen veel in geÔnvesteerd en lerenderwijs onszelf ontwikkeld. Vanuit Van der Wiel hebben we toen een eigen ingenieursbureau opgericht. Het was leren en schakelen, prachtig. De laatste jaren is eenzelfde focus ontstaan bij het bestrijden, saneren en verwerken van deze invasieve exoten. Het is een snel ontwikkelende markt, waarin Harry met Weed Free Service toonaangevend is. Ook een Fries bedrijf, met dezelfde ondernemerszin, nuchtere mentaliteit en kwaliteit van werken.î Dit jaar nam familiebedrijf Van der Wiel Holding vijftig procent van de aandelen van Weed Free Service over. Het meer dan 70 jaar oude familiebedrijf in civiele techniek, natuurontwikkeling, sloopwerk en bodemsanering, logistieke dienstverlening, grondstromen en ingenieursdiensten breidt het dienstenpakket daarmee sterk uit.

Ontzorgen opdrachtgevers

ÑOnze synergie is uniekî, stelt Harry Kloosterman van Weed Free Service. ÑWe vullen elkaar met verschillende diensten en expertises heel goed aan. Van der Wiel als ÈÈn van de grootste en meest veelzijdige bedrijven in grond-, weg en waterbouw, met Enviso Ingenieursbureau en DBG Bouw- en Reststoffen. Die combinatie werkt nu samen met exotenbestrijder Weed Free Service: samen vormen we een strategische partner. We zijn van A tot Z een landelijk werkend specialist in de duurzame bestrijding van met name invasieve exoten.î

Henner de Vries: ÑDaarmee kunnen we opdrachtgevers totaal ontzorgen in deze groeiende problematiek. Van inventarisatie, (drone)inspectie, onderzoek en advies tot exotenbestrijding, bodem saneren en het transporteren en hergebruiken van grond. De omvang van het probleem is groot en groeiend en daarom groeit ook de lijst van invasieve exoten met bijbehorende weten regelgeving. In alle sectoren, van natuurbehoud tot infra en woningbouw, groeit het besef dat dit een speerpunt wordt. Het gaat er in toenemende mate om opdrachtgevers proactief en deskundig te adviseren en mee te denken in duurzame bestrijding en sanering. Met deze stap brengen we specialisme, expertise, stabiliteit en financiÎle slagkracht samen in een unieke en krachtige samenwerking van twee Friese bedrijven.î

Schade en hoge kosten voorkomen ÑWe kunnen veel van elkaar lerenî, stelt De Vries. Want de invasieve exoten verdringen bestaande flora en fauna en verstoren ecosystemen. Sommige soorten zijn zelfs schadelijk voor mens en dier. Ook infrastructuur, kustverdediging en gebouwen kunnen aanzienlijke schade ondervinden van de planten. Het vroegtijdig verwijderen van invasieve exoten voorkomt

langdurige schade en hoge beheerkosten. Beide bedrijven zetten in op verdere duurzame ontwikkeling in de relatief jonge bedrijfstak.

ÑWe staan aan het begin van een ontwikkeling, waarbij het nu vooral gaat om bestrijding en sanering. Het gaat er om voor ieder van die exoten de juiste duurzame vormen van bestrijding te bedenken en dat proces vakkundig te kunnen uitvoeren. Je hebt slagkracht en innovatie nodig. En we zullen nog veel moeten leren over wat het allemaal betekent: bedenk dat een enkel zaadje dat uitwaait, makkelijk en snel overal kan wortelen. Hoe kun je verspreiding voorkomen en waar zit het precies? En nu praten we vooral over invasieve exotische planten, maar ook voor bepaalde dieren, zoals de Amerikaanse rivierkreeft geldt eenzelfde problematiek.î

Er is werk aan de winkel, stellen Kloosterman en De Vries om de problematiek van invasieve exoten grondig aan te pakken. Gedreven, duurzaam en praktisch: samen aan de slag!

www.vanderwiel.nl www.weedfreeservice.nl

Harry Kloosterman (directeur Weed Free Service) en Henner de Vries (commercieel manager Van der Wiel Holding)

ANDRIES VEENSTRA BERBER DEDDEN

Wat gebeurt er achter de bouwhekken van diverse bouwen infraprojecten?

Op zaterdag 20 juni kunnen bezoekers tijdens de Dag van de Bouw een kijkje nemen op diverse bouwlocaties door heel Nederland. Om de diversiteit aan te geven lichten we drie bouwprojecten toe in Groningen, Friesland en Drenthe en geven een overzicht van alle vijftien locaties, die in de noordelijke provincies hun deuren voor het publiek openstellen.

TEKST YKE BREMER

FOTO JAAP SCHAAF

WAT GEBEURT ER ACHTER DE BOUWHEKKEN?

HUIS VAN DE TOEKOMST

In Leeuwarden opentFriso Leeuwarden samen metBouwbedrijf Kolthof enHoukesloot Toeleveringde deuren van het Huis van de Toekomst, vertellen Berber Dedden en Andries Veenstra van het team Klant en Markt. De drie zusterbedrijven zitten samen onder één dak in het nieuwe gebouw.

Omdat Friso Bouwgroep dit jaar 80 jaar bestaat, neemt het bedrijf bezoekers op de Dag van de Bouw mee terug naar 1946 én kijkt daarnaast vooruit naar de toekomst van bouwen. Van traditioneel vakmanschap tot prefab productie, bio-based materialen, duurzaamheid en slimme bouwmethoden: alles komt samen in een interactieve experience met onder andere muziek en theater.

De mensen kunnen een bijzondere reis door de tijd gaan maken in het Huis van de Toekomst, aldus Veenstra en Dedden. „Het is een soort tijdscapsule van 1946 tot en met 2040, waarbij we de mensen meenemen in de ontwikkelingen in de bouw van de afgelopen eeuw. We eindigen met een vooruitblik hoe we in de toekomst leven en bouwen.”

De nieuwe kantoren zijn gebouwd als een soort etalage. „Het kantoor is één grote showroom, waarbij de diverse bouwtechnieken direct zichtbaar zijn voor bezoekers en klanten. Naast de staalconstructie, de betonvloeren en de gelamineerde CLT vloeren, zijn ook de gelamineerde spanten, eigen geproduceerde houten kozijnen en het groene beton zichtbaar.”

Het Huis van de Toekomst is interessant voor jong en oud en bovendien goed toegankelijk voor mensen die minder goed ter been zijn, besluiten Dedden en Veenstra.

KENNIS- EN TRAININGSCENTRUM

Op het bedrijventerrein Rengerspark aan de snelweg A7 bij Hoogezand/Kolham wordt door aannemingsbedrijf Paas b.v.

20 juni: Dag van de Bouw

De negentiende editie van Dag van de Bouw op zaterdag 20 juni is een initiatief van Bouwend Nederland. Vorig jaar namen circa 45.000 bezoekers een kijkje bij bouwen infraprojecten in Nederland. Bouwend Nederland, de vereniging van bouwen infrabedrijven, is met ongeveer 4600 aangesloten bouwen infrabedrijven de grootste ondernemersorganisatie in de bouw. In de drie noordelijke provincies doen vijftien locaties mee. De toegang is gratis.

GRONINGEN

Open dag met informatiedag, Fivelweg 2B, Zijldijk. (10 - 15 uur)

Nieuwe sporthal voor T.T.V Midstars, Coendersweg 15A, Middelstum (van 10 – 14 uur)

Nieuwbouw Kennis- en Trainingscentrum Bouw en Infra, Alfred Nobelstraat 9, Kolham (10 – 14 uur)

Nieuwbouw Lauwerscollege Grijpskerk, Sportlaan 5, Grijpskerk (10 – 14 uur)

TenneT Hoogspanningsstation Groningen-Zuid, Ambachtsweg 15, Ter Apelkanaal (10 – 16 uur)

Poort van Leek, Euroweg 1A, Leek (10 – 14 uur)

1 FRIESLAND

Huis van de Toekomst, Newtonweg 2, Leeuwarden (van 10 – 16 uur)

Netuitbreiding Lelie – Noord Friesland, Oude Commissieweg, Hurdegaryp (10 – 14 uur)

Galemahiem Mantgum, Seerp van Galemawei 12, Mantgum (van 11 – 14 uur)

Sneeckermeesters, Oude Koemarkt 40, Sneek (10 – 14 uur)

Nieuwbouw Kindcentrum De Vogelwijk Heerenveen, Tureluurstraat 20, Heerenveen (10.30 –14.30 uur)

1 DRENTHE

Neptunusbad Klazienaveen, Boogschutter 23, Klazienaveen (10 – 16 uur)

Milieupark Assen, Van Doornestraat 11, Assen (10 – 16 uur)

Nieuw te bouwen stations TenneT en Enexis

Wijster, Weegbrugweg 7, Wijster (10 – 14 uur)

Hoogspanningsstations Meppel Noord, Jaagpad t.h.v. 1, Meppel (van 10 – 15.30 uur).

1 Voor meer informatie kijk op: dagvandebouw.nl

druk gebouwd aan het Kennis- en Trainingscentrum Bouw en Infra. Dat gebeurt in opdracht van opleidingsbedrijf SSPB.

Bijzonder aan dit nieuwbouwproject is dat de bouw als leerlingenbouwplaats is ingericht, legt projectleider Jeroen te Velde van Paas b.v. uit. Leerlingen van SSPB, die momenteel werkzaam zijn bij Paas b.v., werken actief mee aan de realisatie van de nieuwbouw.

Het ontwerp van het nieuwe circulaire praktijk- en onderwijsgebouwis gemaakt door Van Ringen Architecten uit Paterswolde. „Het pand heeft het karakter van een school met twee grote praktijkhallen. Scholieren kunnen er in de praktijk leren om bijvoorbeeld te timmeren en metselen. Je kunt er met heftrucks rondrijden en er loopt zelfs een kraanbaan doorheen”, aldus architect Jakob van Ringen. Maar het gebouw is meer dan alleen een school. Het biedt naast leslokalen en praktijkruimte, plek aan kantoren en een auditorium voor congressen en presentaties. Het wordt hét bruisend opleidingsen trainingscentrum, dat de bouw en infra in het Noorden vanaf eind 2026 gaat bedienen. SSPB werkt samen met bouwbedrijven, metselbedrijven en de ROC’s Alfa College en Noorderpoort. In de campus op het Rengerspark gaan naast SSPB ook het Alfa College, Noorderpoort, InfraVak en Bouwend Nederland zich vestigen.

ELEKTRICITEITSSTATION MEPPEL NOORD

Tijdens de landelijke Dag van de Bouw openen netbeheerders Tennet en Enexis samen met aannemers Heijmans, BAM en Equans de bouwhekken van elektriciteitsstation Meppel Noord op de bouwlocatie aan bedrijventerrein Meppel Noord III.

Bezoekers krijgen een unieke kans om de normaal afgesloten bouwplaats van dichtbij te bekijken. Tijdens rondleidingen vertellen vakmensen over de werkzaamheden, de techniek en de aanleg van

het nieuwe station. Op het informatieplein geven medewerkers uitleg over het elektriciteitsnet en de rol van het project binnen de energietransitie. Ook is er gelegenheid voor een drankje en iets lekkers.

Voor kinderen zijn verschillende activiteiten georganiseerd. Zij kunnen proefjes doen, kleurplaten maken en een kijkje nemen in de grote bouwmachines op het terrein. Daarmee is de Dag van de Bouw niet alleen informatief, maar ook een leuke activiteit voor het hele gezin.

Op de locatie wordt een nieuw hoog- en middenspanningsstation gebouwd als onderdeel van de Drents Overijsselse Netversterking. Het station zet elektriciteit om van 110.000 volt hoogspanning naar 20.000 volt middenspanning. Vervolgens wordt de stroom via het regionale netwerk verder verspreid naar huishoudens en bedrijven in de regio.

Het station bestaat onder meer uit meerdere transformatoren, een schakeltuin en ondersteunende gebouwen voor bediening en beveiliging van het netwerk. De bouw is inmiddels in volle gang. Zo zijn fundaties geplaatst in de vorm van betonnen poeren, die zorgen voor een stabiele basis voor de staalconstructies en technische installaties van het station.

De uitbreiding van het elektriciteitsnet is noodzakelijk door de groei van duurzaam opgewekte energie, elektrische auto’s, warmtepompen en bedrijven die overstappen op elektrisch werken. Het nieuwe station zorgt voor extra transportcapaciteit en draagt bij aan een betrouwbare en toekomstbestendige energievoorziening voor Meppel en omgeving.

Om de veiligheid op de bouwplaats te waarborgen, kunnen maximaal honderd bezoekers tegelijk het terrein betreden. Bij drukte wordt bezoekers gevraagd even te wachten tot er weer ruimte beschikbaar is.

Hoekstra Makelaardij en Vastgoedbeheer: nieuw hoofdkantoor bij 40- jarig bestaan

Hoekstra heeft alles in huis. Dirk Hoekstra bedacht de slogan (bijna) veertig jaar geleden toen hij voor zichzelf begon. In april 2027 bestaat Hoekstra Makelaardij en Vastgoedbeheer 40 jaar. In dat jaar neemt het bedrijf ook haar nieuwe hoofdkantoor in gebruik.

Het piepjonge kantoor, met het bekende logo dat Dirk Hoekstra aan de Westerplantage bedenkt, groeit als kool. Binnen een jaar werken er al 15 mensen in de makelaardij en het vastgoedbeheer. Begin 1990 opent Hoekstra een vestiging in Heerenveen, later volgen Sneek, Drachten en Joure. Ook Jeannette Hoekstra stapt in het bedrijf. In 1995 wordt wonen en zakelijk vastgoed gesplitst in twee aparte bedrijven en wordt Hoekstra Bedrijfsmakelaars opgericht.

Regionaal en landelijk

Vijfentwintig jaar geleden verhuist Hoekstra naar het huidige markante hoofdkantoor aan de Leeuwarder Willemskade. In het voormalige pand van de Friese Maatschappij voor Landbouw, groeit Hoekstra door. Jeannette Hoekstra: ÑAlles in huis staat nu voor woningmakelaardij, nieuwbouw, bedrijfsmakelaardij, vastgoedbeheer, VvE beheer en zorgvastgoed. We werken met ruim 100 mensen. Naast de Friese vestigingen hebben we vestigingen in Groningen en Almere en binnenkort in Amsterdam.î

Gees Adema, directeur Bedrijfsmakelaardij: ÑOnze betekenis als bedrijfsmakelaar en landelijk vastgoedbeheerder voor institutionele beleggers is sterk toegenomen, zodat het efficient is in Amsterdam een eigen kantoor te hebben. Bijkomend voordeel van die samenwerking op landelijk niveau is dat de interesse van die partijen in het Noorden toeneemt.î

Persoonlijke aandacht

Persoonlijke aandacht, betrouwbaarheid, herkenbaarheid, specialisatie en continuiteit zijn vaste kernwaarden bij Hoekstra in particulier en zakelijk vastgoed. ÑWat nooit is veranderd is het persoonlijke. Dat is waar het om gaat, wat het vak zo mooi maakt. Om ieders wens en ieder aspect van de markt optimaal te kunnen bedienen, hebben we op iedere afdeling specialisten zitten.

Binnen Hoekstra Makelaardij de bestaande bouw, nieuwbouw, taxaties woningen, taxaties bedrijven en bedrijfsmakelaardij en binnen Hoekstra

Vastgoedbeheer de afdeling residentieel vastgoed, commercieel vastgoed, VVE beheer en

Staand v.l.n.r.: Jeannette Hoekstra, Gees Adema en Dirk Hoekstra. Zittend: Hendrik Fokkema

zorgvastgoedî, lichten Dirk en Jeannette Hoekstra toe.

Zelf het initiatief nemen

De groei van Hoekstra, kan niet los worden gezien van de toegenomen betekenis in de Friese regio. Hendrik Fokkema, directeur Nieuwbouw: ÑEr is geen plaats, dorp of wijk in Friesland waar we niet hebben bijgedragen, los van aan- en verkoop en taxaties van woningen. We initiÎren werk en projecten. Onze kracht is kansen zien, signalen oppikken en kijken wat ergens past. We zijn sterk gegroeid als adviseur in ontwikkeling. We zijn duidelijk in wat we vinden, zeggen het ook als we iets niet goed vinden. Die actieve, heldere rol vertaalt zich in veel nieuwbouwprojecten, van klein tot groot, van 10 woningen tot een paar honderd. Jeannette Hoekstra: ÑOns motto is altijd, nooit afwachten, zelf het initiatief nemen.î

Samenwerking

De groei van Hoekstra wordt mede bepaald door het vermogen om samen te werken. ÑDaar ben ik trots op, want het heeft veel gebrachtî, stelt Dirk Hoekstra. Om de continuiteit van het familiebedrijf te borgen, is daarom afgelopen jaar de samenwerking aangegaan met FB Oranjewoud. ÑZij investeren met name in familiebedrijven, die een economisch of maatschappelijk belang hebben voor Friesland en de regio. Ik vond het belangrijk om de continuiteit van Hoekstra te borgen en we hebben elkaar in dat wederzijdse belang gevondenî, vertelt Dirk Hoekstra over het minderheidsbelang dat FB Oranjewoud nu in het bedrijf heeft. ÑWe profiteren bovendien direct van elkaars netwerk en expertise. FB Oranjewoud is een participatiemaatschappij met aanzien, die oog heeft voor kansenî, vult Gees Adema aan.

Verhuizen naar Iqon Komend jaar bestaat Hoekstra 40 jaar. Een mijlpaal die feestelijk gevierd gaat worden. Op hetzelfde moment verhuist Hoekstra van de vertrouwde Willemskade naar de Lange Markstraat. Op die centrale plek naast de Achmeatoren wordt het huidige kantoorgebouw getransformeerd naar een nieuw zakenhart onder de naam Iqon. Op de begane grond, 1e en 2e verdieping krijgt Hoekstra haar nieuwe hoofdkantoor. ÑEen pand met een geweldig mooie uitstraling op een dynamische locatie, waar we heel blij mee zijn. We groeien hier uit onze jas, het kan ook niet anders. We nemen straks met een beetje pijn in het hart afscheid van dit kantoor, en tegelijk zijn we vooral heel blij met het nieuwe.î En dit prachtige pand aan de kade?

Dirk Hoekstra: ÑAls we verhuisd zijn, transformeren we dit naar vijftien appartementenÖHoe mooi wil je wonen?î

www.makelaardijhoekstra.nl

Gebroeders Kok: vrijheid en de passie voor machines

Wie zijn die mannen die je op dijken ziet, langs de waterkant of bij de zandput?

En wat betekenen die vele klanten en het veelzijdige werk voor de planners?

Dat zijn de mannen van Gebroeders Kok. Mensen met passie voor machines.

Ze zijn flexibel, innovatief en veelzijdig. Ze doen in grondverzet, agrarisch loonwerk, cultuurtechniek, natuur- en infrabouw, rijplatenverhuur en verticaal transport. Wat in 1949 begon in Bakkeveen, is uitgegroeid tot een veelzijdig familiebedrijf met zoín 150 mensen en zes locaties met een indrukwekkend machinepark. Het werk zit vooral in het noorden, van de Afsluitdijk tot aan de Eemshaven, van Zwolle tot de Duitse grens. Nee verkopen, is niet hun ding. Wie morgen een bulldozer nodig heeft, belt met Kok uit Bakkeveen.

Trots en vakmanschap

Vaak krijgen ze het van huis uit mee, die passie voor machines. Veel van hen zijn jong begonnen, als leergierige jongens in de zaterdagploeg. Het is trots, vakmanschap, plezier en verantwoordelijkheidsgevoel. Dat is wat ze bindt. Kilometers dijk versterken bij Lauwersoog, dat doet Miente. Nu al drie jaar, binnen het project van de Bouwcombinatie Waddenkwartier. De machinist op zijn elektrische, mobiele kraan vindt ít machtig. ÑDe vrijheid, het werk, de rust.î Miente kwam veertien jaar geleden als stagiair bij Kok en werd machinist. Bevalt de elektrische kraan? ÑNiet te gek doenî, zegt hij lachend. ÑLekker stil natuurlijk. Je kan er prima een volle dag mee draaien, maar je moet ook leren wanneer je overdag wel een keer moet bijladen.î Hij in zín element. ÑLekker buiten, geen dag is gelijk. Heerlijk!î

Collega Egbert Jan hekkelt als loonwerker de sloten rond Rottevalle in opdracht van het waterschap. ëKok íwas thuis allang en goed bekend: zín vader werkte er namelijk ook. En zo begon Egbert-Jan toen ít kon op zaterdag aan zijn eerste klussen. ÑDit is mijn passie. Ik hou ervan om het zo netjes en zo snel mogelijk te doen. De uitdaging het iedere dag ietsje beter of sneller te

Planner Mark

doen. Het is aangenomen werk, het moet goed en snel.î Het gevoel van de machinist, de machine het werk laten doen. Vervelen doet het werk nooit, hij straalt. ÑKijk om je heen, lekker in de natuur, mooier wordt het niet!î Zo is het ook voor machinist Tjeerd met zín werk in Nij Beets. Op het terrein van de inmense zandput is hij druk met zandproductie en compostering. 36 Jaar geleden is hij begonnen bij Kok. ÑHet moet in je hart zitten, de passie voor de machines, de vrijheid van buiten werken.î Het straalt van hem af. ÑMens en machine, gemoedelijke klanten, de hele dag buiten. Dit is waar ik gelukkig van word.î

Wat betekent dat veelzijdige werk voor de planners? Geen ëneeí verkopen en flexibel zijn. 150 mensen en machines matchen met de vraag van de klant. Mark is planner bij Kok: ÑJe moet luisteren naar de klant, wat is waar en wanneer nodig. Wij moeten gevoel hebben wie en wat het beste bij elkaar past: De juiste man op de juiste plaats, als dat slaagt dan ben ik in mijn elementî

Gert-Jan (links) en Patrick Kok

Machinist Egbert-Jan hekkelt de sloten bij Rottevalle

Veelzijdig, verantwoordelijk en afwisselend: het matchen van mens en machine in een hecht familiebedrijf.

De gebroeders Patrick Kok: ëíWe werken met leuke mensen, mooie machines en trouwe klanten. Samen met een gemotiveerd team doen we ons werk met passie, en dankzij een groot en veelzijdig machinepark kunnen we slagkracht bieden aan onze klanten.î Hij is inmiddels met zín broer Gert-Jan de derde generatie in het bedrijf. ÑWe zijn veelzijdig en proberen altijd de beste oplossing te bieden voor alle partijen. Dit maakt geen dag hetzelfde en daarmee ons werk zo leuk!î, zegt Gert- Jan. Dat zijn de mannen die je ziet, de nuchtere doeners van een hecht familiebedrijf. gebroederskok.nl

W2N Engineers, denkers in constructieve oplossingen

Gedegen, creatief, uitdagend en sterk in samenwerking. De bouwkundige constructeurs en modelleurs van W2N Engineers in Drachten combineren ervaring, kennis en kunde. ëElk bouwwerk kan in beginsel op een A4-tje worden ontworpení.

Freerk Wiersum, Jan-Marten van der Reest en Robert van Althuis vormen de directie van W2N Engineers in Drachten. In 1997 opgezet door Fred Wiersum senior en voorgezet door zoon Freerk en compagnons Jan Marten en Robert. Het ingenieursbureau geldt als een ervaren bouwkundige partner, die met 45 mensen vanuit Drachten werkt voor tal van regionale en landelijke opdrachtgevers en een grote diversiteit

aan projecten. Van zwembaden en sporthallen tot appartementencomplexen, woningen en hallen tot distributiecentra, kantoren en scholen.

Werkend in zelfsturende teams vanuit een integrale aanpak: constructief, bouwkundig en bouwfysisch. Het onderscheid? Jan-Marten van der Reest: ÑWe zijn klassieke constructeurs, die een gebouw kunnen ontwerpen op een A4-tje. We werken vanuit de inhoud van het vak, met alle programmaís en middelen die ons van dienst zijn. Maar altijd vanuit controleerbare kennis: je moet zelf kunnen toetsen of wat een programma berekent, daadwerkelijk een deugdelijke constructie oplevert. We zijn gericht op flexibiliteit, haalbaarheid en toegankelijkheid, maar altijd met dubbelgecheckte berekeningen.î Construeren in beton, staal, steen, houtskelet, gerecycled materiaal of aardbevingsbestendig: W2N doet uiteenlopende projecten voor veelal vaste opdrachtgevers van klein tot groot door het hele land. Bij elkaar zoín 2000 projecten per jaar.

De inhoud telt

Een platte organisatie met een gemoedelijke en plezierige werksfeer. Met ontwikkelen doorgroeimogelijkheden. ,,In de ruimte die we hier hebben, combineren we de passie en inhoud van ons vak met de aandacht voor ontspanning.

We bieden ruimte aan mensen, die het nodig hebbenî, stelt Freerk Wiersum. Veel collegaís zijn gekomen als stagiair of na hun afstuderen. Sfeer is wezenlijk, zegt hij, net als samenwerking. ,,Met elkaar en in wisselwerking met anderen, zoals architecten, aannemers en andere adviseurs is een voorwaarde om inhoudelijk partner te zijn in het bouwproces.î Scholing en opleiding worden omarmd, het is de verdieping in het vak. Daarom heeft W2N eigen registerconstructeurs, net als bezielde werktuigbouwers, die zich in bouwberekeningen hebben gespecialiseerd. Plezier staat voorop, de inhoud telt.

Bij W2N Engineers draait het om meer dan berekenen. Het gaat om inzicht, samenwerking en de ambitie om elke bouwkundige uitdaging slimmer en beter te maken. Wij ontwerpen economisch Èn deugdelijk - altijd vanuit kennis en kunde. Een omgeving voor professionals die willen blijven ontwikkelen en het beste uit zichzelf en elkaar halen. w2n.nl

WKBpro: waar kwaliteitsborging en samenwerking samenkomen

De Wet Kwaliteitsborging in de bouw bestaat twee jaar. Te kort om perfect te zijn, lang genoeg om positief te beoordelen. Linda van der Veen van WKBpro in Drachten ziet de kwaliteit in de bouw beter worden.

WKBpro is een gecertificeerd kwaliteitsborger. In het leven geroepen om vanaf januari 2024 te zorgen voor een betere, veiliger bouw en aantoonbaar goede bouwwerken. Het is de eerste fase, bedoeld voor woningen en kleine bedrijfspanden. Later zal de wet ook worden ingezet bij bouwwerken met een hoger risico. Waar eerst gemeenten bij die controle aan zet waren, is dat nu belegd bij onafhankelijke marktpartijen zoals WKBpro. Na ruim een jaar gecertificeerde kwaliteitsborging, ziet Van der Veen dat de wet zín werk doet.

ÑDe meeste aannemers willen met de wet werken en de kwaliteit verbetert op de bouwplaats stap voor stap. Moet de wet worden aangescherpt? Zeker. De onafhankelijkheid en de kwaliteitstoetsing in onze keten moet beter worden geborgd, dus de wet moet zeker aangescherpt. Opdrachtgevers zoals aannemers, moeten er net als de consument of uiteindelijke gebruiker op kunnen vertrouwen dat de kwaliteit van de bouw en het bouwwerk deskundig en onafhankelijke getoetst is op ieder aspect.î

De kwaliteit legt ze uit, wordt op meerdere aspecten getoetst en vastgelegd tijdens het bouwproces. Op algehele bouw, constructie, brandveiligheid, bouwfysica en op installaties.

ÑDaarom heeft WKBpro op al die zogeheten te

beoordelen scopes een eigen gecertificeerde deskundige in dienst. Het gaat om je totale deskundigheid en de manier waarop je die inzet. We zijn technische experts en praktisch betrokken: je moet elkaar ook willen verder helpen in complexe trajecten van weten regelgeving.î

Lagere faalkosten

De kwaliteit neemt toe. En verder? ÑWe merken dat de wil om samen te werken eigenlijk de belangrijkste factor is. Niet alleen om van elkaar

te leren, maar ook om de acceptatie van de wet te vergroten. De wet heeft een lange aanloop gehad, en daar zat ook frustratie. Het afgelopen jaar merken wij dat er niet alleen bij aannemers, maar ook bij gemeenten, steeds meer positief gevoel bij de wet komt. Mensen zijn nieuwsgierig naar de inhoud: hoe kunnen we met elkaar zorgen voor lagere faalkosten, duidelijker communicatie, transparantie en uiteindelijk aantoonbaar betere kwaliteit?î

ÑDe Omgevingswet die vorig jaar is ingegaan, draagt daar aan bij. Steeds meer aannemers realiseren zich dat hun verantwoordelijkheid binnen die nieuwe regels is aangescherpt. Het alleen maar zo bouwen als een klant het wil, is simpelweg voorbij. Bouwen betekent verantwoordelijk zijn voor het aantoonbaar maken of wat je bouwt en hebt gebouwd, wel voldoet aan alle voorschriften. WKBpro is er voor al die opdrachtgevers die de voordelen zien van de wet en daarom graag hun bouwkwaliteit willen laten toetsen en borgen.î

wkbpro.nl

Samen werken aan een fraaie en vernieuwde wijk

In de wijk Opwierde in Appingedam worden momenteel 113 koopwoningen gesloopt en inmiddels is een start gemaakt met de bouw van de eerste nieuwe woningen: aardbevingsbestendig, energiezuinig en comfortabel. Het project wordt in het eerste kwartaal 2028 afgerond en dan vormen 112 nieuwe koopwoningen het vernieuwde hart van Opwierde. Verantwoordelijk voor de sloop en bouw van de woningen zijn Brands Bouw en Hesco Bouw.

Een rondgang over het terrein leert dat we hier te maken hebben met een ingewikkeld project. ÑNormaal gesproken ligt er bouwgrond waarop we nieuwe woningen bouwenî, zegt Anton Brinkman van Hesco Bouw, directeur van het project Opwierde. ÑIn dit geval staan er nog rijtjes huizen overeind, wordt op een andere plek al gesloopt en zijn we ook al begonnen met nieuwbouw. Dat betekent onder andere dat je logistieke processen goed op elkaar moet afstemmen.î

Heldere afspraken ÑEn dan heb je ook nog te maken met twee bouwbedrijvenî, voegt Edwin Hof, vestigingsleider bij Brands Bouw toe. De beide bouwbedrijven hebben voor deze opdracht een VOF opgericht: Hart voor Opwierde. ÑHet is de eerste keer dat we met elkaar samenwerken. Dus, we hebben vooraf heldere afspraken gemaakt, zodat iedereen weet waar hij aan toe is.î

Projectleider Vincent Eefting en uitvoerder Roel de Vos zeggen in de praktijk niets te merken van het feit dat twee bouwbedrijven aan deze omvangrijke klus samenwerken. ÑHet verloopt goed, er is sprake van natuurlijk overleg, niet per sÈ meer of minder dan wanneer je alleen op een klus zit. We hebben korte lijntjes en de bedrijfsculturen zijn vergelijkbaar.î

Overleg

Voordat tot sloop kon worden overgegaan, vond uitgebreid overleg plaats met de bewoners van de 113 woningen. ÑDe rijtjes woningen zoals ze bestonden, komen in principe op dezelfde plek weer terugî, geeft Brinkman aan. ÑAlleen de grootte van de woningen neemt iets toe. Daarnaast hebben de bewoners een ruim keuzepakket van hoe ze hun woning opgeleverd willen hebben. Dat kan zelfs tot de gordijnen en

Brands Bouw, met vestigingen in Emmen en Groningen, is een familiebedrijf met een rijke geschiedenis, actief in de drie noordelijke provincies en Overijssel. Er werken circa 150 vaste medewerkers en dankzij een sterke regionale aanwezigheid en persoonlijke aanpak heeft het bedrijf duurzame relaties met opdrachtgevers in uiteenlopende sectoren opgebouwd. Opdrachten variÎren van klein onderhoudswerk tot grootschalige bouwprojecten.

Roel de Vos, Anton Brinkman en Vincent Eefting

vloerbedekking aan toe. Maar ook waar je eventueel een uitbouw wilt hebben, een schutting of een dakraam. Daarnaast zijn er drive-in woningen waar op de begane grond een garage zat. Bewoners kunnen er voor kiezen om nu op de begane grond hun woonkamer met keuken te situeren.î

Zorgvuldig

Er is voor elke woning een bepaald budget, die bewoners naar eigen smaak en inzicht kunnen inzetten. Dat zorgde ervoor dat de betrokken partijen in het voortraject uitermate zorgvuldig te werk moesten gaan. Zowel Hof als Brinkman denken dat men daar, samen met de NCG en de gemeente Eemsdelta, goed in is geslaagd. ÑAlhoewel we ook begrijpen dat mensen altijd wensen hebben, die wellicht niet volledig kunnen worden ingevuld. We zoeken altijd naar de balans, het moet wel haalbaar zijn.î Uiteindelijk zijn alle woningen in 3D uitgewerkt, zodat de bewoners een idee hebben hoe hun woning er straks uit komt te zien. ÑDaar zit alles in, tot en

Hesco Bouw is een nuchter bouwbedrijf met veel kennis van kleine en grote integrale projecten. Het bedrijf, gevestigd in Stadskanaal, bouwt met oog voor duurzaamheid voor professionele opdrachtgevers en projectmatige woningbouwopgaves. De kracht ligt in samenwerking, door opdrachtgevers en partners actief in het bouwproces te betrekken, waarbij veel waarde wordt gehecht aan persoonlijke aandacht en betrokkenheid.

met de techniek en de inrichting aan toe.î

ÑAlle wensen die zijn vastgelegd, gaan wij tot uitvoering brengenî, gaat Eefting verder. ÑDat doen we samen met onze ketenpartners, een kwestie van gegevens overdragen en de zaken fine tunen. Ondanks dat er veel variatie in de woningen zit, zijn wij zoveel mogelijk op zoek naar repetitie, zeker omdat we een bepaald bouwtempo moeten hebben. Tot nu toe merken we dat alle betrokken partijen daar goed in meedenken en zich flexibel opstellen. Dat komt het bouwproces zeker ten goede.î

Uitdagend en leuk

Hof:Ñ Zo werken we van blok naar blok en dat maakt het allemaal best uitdagend, maar ook leuk. En als het dan allemaal volgens planning lukt, dan mag je tevreden zijn. We doen het met elkaar en gaan ervoor, ook met onze nieuwe jonge medewerkers, die we overal in betrekken. Ja, er is sprake van een wij-gevoel, waardoor iedereen net even een stapje harder wil zetten. Dat maakt dit project ontzettend leuk om aan te werken.î www.hescobouw.nl www.brandsbouw.nl

ëWe zijn op het gebied van grondonderzoek van alle markten thuisí

Of het nu gaat om een bouwproject, de aanleg van een weg of spoorlijn, rioolvervanging, het leggen van kabels en pijpleidingen, dijkverzwaring of problemen met de fundering, er is meestal grond- en/of milieukundig onderzoek nodig. Koops Grondmechanica in Roden is zoín bedrijf die zich daar mee bezighoudt. Ruim 40 mensen zijn dagelijks actief met ëgeotechnisch en milieukundigí onderzoek, zoals het officieel heet. Het voordeel van Koops Grondmechanica is dat het adviesbureau alles in eigen huis heeft, inclusief een modern geotechnisch laboratorium.

Nederland behoort samen met BelgiÎ tot de landen waar de meeste bodemonderzoeken per vierkante kilometer plaatsvinden. Dat heeft vooral met de slappe bodem van veen en klei te maken. Een beeld dat Albert Palsma, die samen met Harry Westerhof en Jan Uitham de directie vormt, kan beamen. ÑBodemonderzoek is nodig om te kijken of de grond waarop gewerkt gaat worden veilig is voor gebruik en geschikt voor de plannen die er voor dat specifiek gebied zijn gemaakt.î

Deskundigheid

Of het nu gaat om een particulier, gemeente, aannemer of een bedrijf als Tennet; allemaal maken ze gebruik van de deskundigheid van Koops Grondmechanica. ÑWe hebben veel werk in de energietransitieî, maakt Palsma duidelijk. ÑZo werken we bijvoorbeeld aan de Drents

Overijsselse Netversterking, zijn we rond het hoogspanningsstation Vierverlaten actief en zijn er voorbereidingen voor de stroomkabel die vanaf de Noordzee naar het vasteland gaat lopen.î

Daarnaast is Koops Grondmechanica al jarenlang actief voor het NCG en voert zij funderingsonderzoek uit in het aardbevingsgebied. Woningfunderingen zijn sowieso actueel, voordat een nieuwe hypotheek wordt afgegeven moet tegenwoordig een funderingsonderzoek plaatsvinden. In eerste instantie wordt een quick scan uitgevoerd, maar als daarbij scheuren worden ontdekt, komt Koops Grondmechanica in beeld. ÑWe staan op de erkenningslijst van het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek, die alle funderingsproblemen in kaart brengtî, vertelt Palsma. ÑFunderingsschade aan woningen is een groot probleem en het herstel hiervan is heel prijzig.î

Ongeroerde grondmonsters Grondonderzoek begint vaak met het maken van een sondering, waarmee de draagkracht en de opbouw van de ondergrond worden bepaald. Via een zogenaamde sondeergrafiek kan exact bepaald worden waaruit de grond bestaat en welke maatregelen er eventueel nodig zijn voor de bouw van een woning, de aanleg van een weg of het leggen van buizen en/of kabels. Na de sondering vindt vaak nog een mechanische grondboring plaats, waarbij ongeroerde grondmonsters worden gestoken. Deze monsters gaan naar het eigen laboratorium, waar ze worden beproefd op geotechnische eigenschappen. ÑDe

kabels die in het kader van de uitbreiding van het elektriciteitsnet worden gebruikt, kunnen in principe overal worden gelegd. Maar, deze kabels worden dusdanig warm, dat ze hun warmte op de juiste manier kwijt moeten kunnen. De samenstelling van de bodem, en met name de thermische eigenschappen, kan daar een rol in spelen. Daarom moet dit worden onderzocht.î

Korte lijntjes

Zoals aangegeven heeft Koops Grondmechanica alles in eigen huis: grondonderzoek, een geotechnisch laboratorium, geomonitoring, advies, funderingsonderzoek en milieukundig onderzoek. ìDat is echter niet de enige reden waarom klanten met ons in zee gaanî, zegt Palsma. ÑWe hebben korte lijntjes, we nemen bijvoorbeeld zelf de telefoon op, daar zit geen telefoniste tussen en we doen ons werk goed en netjes. Je moet altijd doen wat je beloofd. Daarnaast zijn we meestal op het land van een ander bezig, dat is al vervelend genoeg, daarom zorgen we er altijd voor dat we zorgvuldig te werk gaan en het land weer netjes achterlaten. Onze mensen in het veld zijn dit werk gewend, die weten wat er van hen verwacht wordt. Wat ik thuis niet wil, moet je bij een ander ook niet doen.î

Die aanpak zorgt er mede voor dat Koops Grondmechanica veel nieuwe klanten in NoordNederland heeft gekregen, Ñwant we staan goed bekend. Met veel klanten hebben we inmiddels een jarenlange relatie opgebouwd. Er gaat ook wel eens een klant naar de concurrent, maar die komen na verloop van tijd meestal wel weer terug. Dat zegt wel iets.î

Uitdagingen

Dat het druk is bij Koops Grondmechanica behoeft dan ook geen nader betoog. ÑEr staan ons inderdaad wel een aantal uitdagingen te wachten, maar die gaan we graag aanî, zegt Palsma. ìIk nam dit bedrijf in 2014 over en toen werkten er 9 mensen, inmiddels zijn we gegroeid naar ruim 40 vakkundige medewerkers. En zijn we altijd op zoek naar nieuwe mensen. Zo hebben we onlangs een junior adviseur aangenomen, want ook dat werk neemt behoorlijk toe. Op die manier zijn we er zeker van dat we de klant het hele pakket rondom geotechnisch- en milieukundig bodemonderzoek kunnen blijven aanbieden, wij zijn er van overtuigd dat dat de toekomst is.î

www.koops-grondmechanica.nl

Albert Palsma

Van badkamer tot bedrijfspand, altijd dezelfde aandacht en betrokkenheid!

Wie Hiemstra Bouw uit Tzummarum kent, denkt misschien snel aan een bouwer van nieuwbouwwoningen of grotere bouwprojecten. Toch willen eigenaren Feitze Talsma en Durk van der Kuur dat misverstand uit de wereld helpen. Het bedrijf met dertig medewerkers is juist een echte allround bouwer. Ze realiseren net zo graag een badkamer, aanbouw of dakkapel als een complete woning of een grootschalige bedrijfsverbouwing.

ìDat weten veel mensen niet,î vertelt Feitze Talsma. ìWe bouwen inderdaad nieuwbouwwoningen en werken voor grote zakelijke opdrachtgevers, maar we doen net zo goed kleine verbouwingen, badkamers en aanbouwen. Voor ons zit daar geen verschil in. Iedere klant verdient dezelfde aandacht.î Die nuchtere instelling past bij de cultuur van het Friese bedrijf. Hoewel Hiemstra Bouw officieel geen familiebedrijf is, voelt het volgens beide eigenaren wel zo. Talsma en Van der Kuur groeiden zelf op binnen het bedrijf en werkten jarenlang samen onder voormalig eigenaar Jan Bouma. Toen hij in 2020 onverwacht overleed, besloten zij samen het bedrijf voort te zetten.

ìHier geen pakken of ingewikkelde managementlagenî

ìWe hebben meer dan 25 jaar samengewerkt en wisten precies wat we aan elkaar hadden,î zegt Van der Kuur. ìHet bedrijf moest doorgaan. We zaten in een rijdende trein en hebben die samen overgenomen. Dat is uiteindelijk een heel goede beslissing geweest.î Die vertrouwde sfeer is volgens hen overal merkbaar. De lijnen zijn kort, de organisatie is plat en klanten hebben rechtstreeks contact met de eigenaren. ìWij zijn gewoon Durk en Feitze,î zegt Talsma lachend. ìMensen vinden het prettig dat ze direct met de beslissers praten. Dat geeft vertrouwen.î

Vertrouwen als basis

Dat vertrouwen vormt de basis van vrijwel alle werkzaamheden die het bedrijf uitvoert. Die lopen uiteen van particuliere nieuwbouwprojecten en renovaties tot omvangrijke opdrachten voor woningcorporaties, zorginstellingen en industriÎle klanten zoals Ausnutria en FrieslandCampina. ìWij zijn sterk in het organiseren van projecten,î vertelt Van der Kuur. ìOf het nu gaat om een badkamerverbouwing of een complexe interne

verbouwing binnen een fabriek die gewoon moet blijven draaien. Als hoofdaannemer zorgen wij dat alle partijen samenwerken en dat de klant wordt ontzorgd.î

Gewaardeerde betrokkenheid

Juist die combinatie van vakmanschap, organisatievermogen en persoonlijke begeleiding maakt Hiemstra Bouw tot wat het is. Veel particulieren melden zich met niet meer dan een idee en een bouwkavel. ìDan helpen wij ze vanaf het begin,î zegt Talsma. ìMensen zien een stuk grond en weten niet waar ze moeten beginnen. Wij begeleiden het hele proces, van ontwerp tot oplevering. Die betrokkenheid waarderen klanten enorm.î

Hiemstra Bouw beschikt over een uitgebreid netwerk van gespecialiseerde partners. Daardoor kan vrijwel iedere bouwvraag worden opgepakt, terwijl klanten toch ÈÈn aanspreekpunt houden. Minstens zo belangrijk vinden de eigenaren de bedrijfscultuur. Veel medewerkers werken al jarenlang bij Hiemstra en voelen zich sterk betrokken bij het bedrijf. ìDat zie je terug in hoe ze omgaan met klanten, maar ook in de kwaliteit van hun werk.î

ìOnze mensen voelen eigenaarschapî

Een belangrijk onderdeel daarvan is het opleiden van jonge vakmensen. Het bedrijf werkt intensief samen met opleidingsinstituten en biedt plaats aan leerlingen via stage- en BBL-trajecten. ìWe zijn zelf ooit als leerling begonnen,î zegt Talsma. ìDaarom vinden we het belangrijk om jongeren kansen te geven. Vaak blijven ze hier werken. Zo bouwen we aan de toekomst van het bedrijf Èn het vak.î

Een stabiel bedrijf blijven Als het aan beide eigenaren ligt, blijft Hiemstra Bouw ook de komende tien jaar vooral zichzelf. Groei is geen doel op zich. ìWe willen een stabiel bedrijf blijven waar mensen graag werken,î besluit Van der Kuur. ìMet mooie projecten, tevreden klanten en een sterk team. Groot genoeg om alles aan te kunnen, maar klein genoeg om persoonlijk te blijven.î

Wij zijn altijd op zoek naar vakmensen. Zie je werken bij Hiemstra Bouw zitten? Neem dan contact met ons op.

Lees meer op www.hiemstrabouw.nl

Feitze Talsma en Durk van der Kuur

ëMet slimme laadinfra het stroomnet ontlastení

In een tijd waarin de energietarieven blijven stijgen, netcongestie voor problemen zorgt en verduurzaming bij veel bedrijven hoog op de agenda staat, is het goed om zo slim mogelijk met energie om te gaan. Daarvoor kan Repowered zorgen. Repowered helpt bedrijven en organisaties die over een grootzakelijke aansluiting beschikken, met complexe vraagstukken op het gebied van netcongestie, batterijsystemen, laadinfra en energiehubs. En het bedrijf zorgt er bovendien voor dat alle installaties zo optimaal mogelijk worden aangestuurd.

Repowered doet dit met behulp van algoritmes. Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar Repowered maakt het begrijpelijk en de resultaten zijn ernaar. Zo zien klanten op een eigen dashboard, waarop ze van minuut tot minuut hun energiestromen kunnen volgen en ook wat dit oplevert. ÑHet kunnen meekijken op een dashboard wordt erg gewaardeerd door klantenî, vertelt Raymon Koster, business developer. ÑWat we doen is bij elke klant een zo optimaal mogelijk mix van energieopwek, opslag en gebruik van stroom realiseren.î

Repowered is gevestigd in Groningen, telt ongeveer 40 medewerkers, die eerder vooral in Noordoost-Nederland actief waren, maar inmiddels ontdekken klanten uit heel Nederland de gerichte en inventieve aanpak van Repowered. ÑWe zijn een nuchter bedrijf, nemen nog gewoon de telefoon op en praten niet om zaken heen.î

Oplossingen

De ontwikkelingen in het energielandschap gaan razendsnel, zo zien ze bij Repowered.

ÑNetcongestie is een bekend gegeven, het net kan de toenemende elektrificatie niet aan, dus zoeken veel bedrijven met behulp van onze kennis naar oplossingen. Denk aan hoeveel stroom je op moet slaan in een batterij om je bedrijf te kunnen laten draaien? En passen er dan ook nog nieuwe laadpalen bij voor de elektrificatie van de bedrijfsvloot? Of zijn er nog andere mogelijkheden binnen de huidige netcapaciteit?

Al in het voorstadium kan Repowered een juiste berekening maken, de impact van elektrificeren laten zien en bepalen hoeveel batterijen en met welke inhoud er geplaatst moeten worden. Op die manier wordt laadinfra een wezenlijk onderdeel van het lokale energiesysteem. Als de installatie van de diverse systemen is gerealiseerd, waarvoor Repowered samenwerkt met diverse partners, zorgt het bedrijf ervoor dat het systeem slim wordt aangestuurd, in combinatie met batterijen, lokale opwek en beschikbare netcapaciteit. En dat is bij elke organisatie of bedrijf weer anders. Wat we doen is de situatie per bedrijf of organisatie optimaliseren.î

Met name het plaatsen van een of meerdere batterijen wordt door veel bedrijven en

organisaties overwogen, om op die manier piekmomenten op te kunnen vangen. Raymon:Ñ

Met een batterij sla je energie op, op het moment dat het goedkoop is en laat je de batterij stroom leveren wanneer de vraag op het net hoog is of wanneer je het zelf nodig hebt voor de laadpalen. Het is wel van belang om dit steeds op het juiste moment te doen, de batterij moet vol zijn als jij de auto wilt opladen. Daarvoor zorgen de algoritmes van Repowered. Daar heeft de klant geen omkijken naar. En ook zonder batterijen bieden we de mogelijkheid om laadsessies te plannen en zo de autoís op de goedkoopste momenten vol te laden.î

Verder groeien

ÑZelfs met de huidige situatie, waarin uitbreiding op het net vaak niet kan, is het mogelijk dat bedrijven en organisaties verder kunnen groeien, ook wanneer hun vraag naar elektriciteit toeneemt. Repowered laat alle systemen optimaal samenwerken, in combinatie met de huidige aansluiting op het net. Als de wensen realistisch

zijn, kunnen wij elke vraag oplossen. Daar ben ik van overtuigd. Daarbij kijken we altijd naar een systeem dat toekomstbestendig is, duurzaam en betaalbaar.î

Naast het slim laden van voertuigen, integratie met batterijen, een maximale benutting van de netcapaciteit, energie-optimalisatie, centrale regie en inzicht, behoort ook het claimen van EREcertificaten tot de mogelijkheden. Raymon: ÑERE staat voor emissie reductie eenheid, een systeem waarbij exploitanten van elektrische laadinfrastructuur extra worden beloond voor het duurzamere energiegebruik in de vervoerssector. ERE kan dus een extra verdienmodel worden voor gebruikers die hun energie zoveel mogelijk op een milieuvriendelijke manier opwekken. Ook dat maakt Repowered inzichtelijk voor de klant.î

Oplossing

Op die manier wordt laadinfrastructuur geen extra belasting voor het elektriciteitsnet, maar een flexibel, milieuvriendelijk en aantoonbaar waardevol onderdeel van het energiesysteem. ÑOok voor bedrijven die op een wachtlijst staan voor uitbreiding en/of toelating tot het elektriciteitsnet, kunnen we zoeken naar een oplossing, zoals bijvoorbeeld batterijen. Netbeheerders zijn verplicht om daarin mee te denken.î

ÑOndernemers staan voor belangrijke vragen en keuzes, men wil toekomstige problemen graag voor zijn. Probleem is vaak dat men de gevolgen van bepaalde beslissingen niet kan overzien. Repowered denkt mee in oplossingen, maakt het vraagstuk begrijpelijk en inzichtelijk. Op die manier krijg je duurzame energie op het juiste moment, op de juiste plaats en voor de juiste prijs. En dat is precies waar ondernemers naar op zoek zijn.î

www.repowered.nl

Raymon Koster

COLUMN

RONALD KOEMAN ALS BEDRIJFSKUNDIGE

Ronald Koeman is geen prater. Zijn analyses gaan zelden dieper dan die na de verloren oefenwedstrijd tegen

Algerije: „In de eerste twintig minuten kregen we twee of drie grote kansen en als die erin gaan speel je een heel andere wedstrijd.” Dat is jammer, want we kunnen veel leren van Koeman en zijn optreden als bondscoach. Ik zal me hier beperken tot zijn selectiebeleid, waarin ik vier interessante principes meen te ontdekken.

De twee teams die de finale van het WK voetbal halen, spelen acht wedstrijden in vier weken tijd, in de hitte. Er zitten geen makkelijke wedstrijden bij. Koeman kiest daarom voor spelers die hebben laten zien dat ze constant op een hoog niveau kunnen presteren, liefst op een eindtoernooi en anders in een topcompetitie. Hij blijft lang trouw aan degenen die dat bewezen hebben. Ook als er inmiddels alternatieven zijn die misschien beter zijn. Want misschien, daar kopen we niets voor.

Bondscoach Ronald Koeman blijft lang trouw aan degenen die dat bewezen hebben

Dit punt kan het best worden geïllustreerd aan de hand van de casus Dumfries. Denzel Dumfries is na de zomer de rechtsback van Real Madrid en een van de beste spelers ter wereld op zijn positie, maar in zijn PSV-tijd werd over hem gezegd dat hij speelde alsof de dozen nog om zijn schoenen zaten. Toch selecteerde Koeman hem toen al voor het Nederlands elftal, omdat Dumfries altijd alles gaf (en fysiek ijzersterk was, dat ook). Talent is grillig en onvoorspelbaar, op mentaliteit kun je bouwen.

En wie daar doorheen zakt, krijgt niet snel een tweede kans. Dit is in zekere zin een ander gezicht van de eerste regel; het gaat ook om bewijs. Een speler die in een belangrijke wedstrijd slecht speelt, vormt een risico. En een risico blijft een risico, tot het tegendeel bewezen is. Wat er verder ook speelt tussen Koeman en Joey Veerman, laatstgenoemde zal minstens de Champions League moeten winnen om zijn optreden op het EK van 2024 tegen Oostenrijk goed te maken.

Koeman heeft de reputatie een gelukkige hand van wisselen te hebben en zo een wedstrijd ‘om te kunnen draaien’. Om dat te kunnen doen heb je een selectie nodig met spelers die multifunctioneel zijn en spelers die ‘iets brengen wat

de rest niet heeft’. Dan kun je immers met een of twee wissels de tactiek flink veranderen. Koeman noemde dit als reden voor de selectie van Guus Til en Wout Weghorst. (Weghorst redde Oranje al vaker als invaller. Zie ook punt 1 en 2, trouwens.)

Je zou kunnen zeggen dat Ronald Koeman zijn best heeft gedaan om het Nederlands elftal ‘antifragiel’ te maken. U weet wel, uit dat hippe managementboek van een paar jaar terug van N.N. Taleb. ‘Dingen die sterker worden door wanorde’, was de ondertitel. Verstandig, want voetbal is een en al chaos en onvoorspelbaarheid.

Maar misschien zoek ik er veel te veel achter. „We hebben een goed team, dat van iedereen kan winnen”, zegt Koeman in het uitzwaaiinterview met de NOS . „Maar beter daden dan woorden.”

Ronald Mulder is ondernemer en econoom. Man van weinig woorden.

@ronaldmulder

Vaillant maakt overstap naar de warmtepomp aantrekkelijk

Met de juiste warmtepomp bespaar je direct op je gasverbruik. Maar wie weet wat de juiste warmtepomp is? Noordz vraagt het aan erkende installateurs Bert en Foeke Boonstra in Haulerwijk. ÑLuister naar de vraag en kijk wat bij de woonsituatie past. Het moet goed en anders niet.î

Overstappen loont, vertellen zij aan Noordz. Jan Boonstra & Zn. Installatiebedrijf, bekend in Haulerwijk en omstreken. Zoons Bert en Foeke Boonstra namen het bedrijf over van hun vader Jan. ëBoonstraí is een typisch lokaal allround installatiebedrijf, vertrouwd en dichtbij. Ze kennen de ontwikkelingen in hun vak en de markt. Het zijn ervaren vakmannen met liefde voor het juiste technische product bij mensen thuis.

ÑWe nemen de tijd voor het gesprek bij je thuis. Wat is de vraag en welk advies past daarbij? Daarna is het een kwestie van zorgvuldig installeren. Wat je doet, moet passen bij de woonsituatie en het moet goed. Je wilt mensen helpen vanuit kennis en ervaring en we willen dat mensen blij zijn met wat we doen.î

ëOok iets voor ons?í

ÑDaarom werken we al twintig jaar met Vaillant. Het merk en de producten passen bij ons, het is bewezen kwaliteit met keiharde garanties. In-en-in betrouwbaarî, zegt Bert Boonstra. Duitse degelijkheid met 150 jaar ervaring en goed geteste innovatieve producten. Dat geldt dus ook voor de warmtepompen van het merk, die de Boonstraís daarom graag adviseren en installeren. Vragen over warmtepompen worden de laatste paar jaar steeds vaker gesteld, zeggen de broers.

ëIs zoín warmtepomp wel iets voor ons?í, vragen ze dan. Het antwoord daarop begint vaak met ëisolatieí. Peter Wadman, rayonmanager NoordNederland bij Vaillant, is het volledig eens met de Boonstraís. ÑNadenken over een warmtepomp, betekent eerst kijken naar de isolatie. Is je huis niet of slecht geÔsoleerd, dan adviseren we altijd om dat eerst te doen. Is dat niet het geval, dan blijf je veel warmte verliezen en zul je niet besparen op je maandelijkse energiekosten.î

Dat betekent dat een warmtepomp voor veel mensen wel loont? ÑJa, als je huis redelijk goed geÔsoleerd is, loont de juiste warmtepomp heel snel. Ook als je een cv-installatie hebt. Het maakt niet uit of je radiatoren hebt of vloerverwarming. En nee, zonnepanelen hoef je ook niet te hebben.î

Al 20 jaar dÈ experts in duurzame verwarming in Haulerwijk en omstreken: Bert Boonstra, Peter Wadman (Vaillant) en Foeke Boonstra

De juiste keuze

Er zijn, vertelt Peter Wadman, twee manieren om een warmtepomp in te zetten: hybride of allelectric. Kies je voor hybride, dan koppel je de warmtepomp aan je bestaande cv-installatie. De cv-ketel wordt dan alleen nog gebruikt voor warm water en springt bij tijdens hele koude momenten.

Het levert meteen een besparing tot zoín 80 procent op het gasverbruik voor je verwarming. De nieuwe hybride warmtepomp van Vaillant is een prima overstap naar ëall-electricí en gasloos wonen, stelt Peter Wadman. Hij is namelijk volledig voorbereid om bij vervanging van je cv-ketel, direct te kunnen koppelen aan een boiler. Die is dan voor het warme water, de warmtepomp voor de comfortabele verwarming van je huis.

Maar wat is dan ëde juiste warmtepompí voor mij? Peter Wadman: ÑDat is de warmtepomp met het juiste vermogen voor jouw huis. Een groter huis vraagt om meer vermogen. Is het vermogen te laag voor jouw huis, dan verbruik je alsnog te veel energie en krijg je je huis niet comfortabel op temperatuur. Zonde van je investering. Dat is waarom Bert en Foeke als lokaal installateurs zo belangrijk zijn. Zij hebben de kennis om bij jou thuis te beoordelen welk vermogen warmtepomp jouw huis nodig heeft.î

De compacte warmtepomp Vaillant ontwikkelt en produceert al jaren haar eigen warmtepompen. Met die expertise en ervaring zet Vaillant nu een serie compacte warmtepompen in de markt. Peter Wadman: ÑOnze nieuwe aroTHERM-warmtepompen zijn voor veel mensen extra interessant. Omdat ze minder ruimte in beslag nemen en efficiÎnter zijn, zijn ze voor veel meer situaties geschikt. Dus ook als je een kleinere tuin hebt of alleen een balkon.

We zijn erin geslaagd om de vereiste veiligheidszone tot een minimum te beperken. Door de hoge aanvoertemperatuur werkt deze warmtepomp bovendien moeiteloos samen met je huidige cv-ketel.

Lekker stil

Hoe beoordelen Bert en Foeke Boonstra de nieuwe aroTHERM-serie? Foeke Boonstra: ÑDaar zijn we blij mee, omdat we regelmatig merken dat bestaande warmtepompen niet overal passen. Deze nieuwe serie is daar een goede oplossing voor. Bovendien krijg je ook nog maximale subsidie op de aanschaf. Het is dus dubbelop: subsidie op de aanschaf, direct lagere stookkosten en vijf jaar garantie op de hele installatie.î

Hoe zit het trouwens met het geluid van zoín warmtepomp? Peter Wadman: ÑOnze nieuwe aroTHERM-warmtepompen zijn superstil, je merkt nauwelijks dat hij aanstaat.î Bert Boonstra: ÑIn combinatie met de compacte afmetingen is dat natuurlijk heel fijn. Zo worden warmtepompen echt voor meer mensen de moeite waard. Mensen vragen nog weleens bezorgd, als wij bij de buren een warmtepomp installeren, of dat geen lawaai maakt. Nou, we kunnen ze geruststellen. Na een dag weten ook zij dat ze geen geluid horen.î

Snel besparen op energieverbruik? Overstappen op de juiste warmtepomp is nog nooit zo makkelijk en aantrekkelijk geweest. Kleiner en stiller, efficiÎnter en met subsidie. De lokale erkende Vaillant-installateur is altijd dichtbij voor prima advies en kundige installatie. En wie snel is, pakt deze zomer nog een extraatje mee!

Ontdek meer over warmtepompen op Vaillant.nl

Past waar anderen afhaken: de nieuwe Vaillant aroTHERM pro warmtepomp.

ëWe brengen installatiewerk naar de basis terugí

De kracht van eenvoud en terug naar de essentie. Dat is wat Mooj Installaties doet. Het installatiebedrijf heeft zich gespecialiseerd in seriematig werk, waarbij alles wat niet met techniek te maken heeft uit het uit te voeren werk is gehaald. ÑWij laten onze vaklieden alleen datgene doen waar ze goed in zijnî, legt Erich Mooibroek uit. ÑOp die manier maken we het proces van installatiewerk makkelijker, waardoor we met minder mensen meer werk kunnen doen en ook nog met meer plezier.î

Het is een aanpak die opdrachtgevers; woningcorporaties, projectontwikkelaars en aannemers, aanspreekt, getuige het groeiende aantal klanten. En dat terwijl Mooj Installaties nog maar 5 jaar op de markt actief is. HoewelÖ. de eigenaren Erich Mooibroek, Ronald van der Molen en Tim Jongs hebben alle drie een jarenlange ervaring in de installatietechniek. ÑOp een gegeven moment misten we de vrijheid van het ondernemerschap, we waren meer met interne regels en voorschriften bezig dan met het werk. Daarom besloten we voor onszelf te beginnen en het vooral anders te gaan doenî, geeft Erich aan. Dat die aanpak is geslaagd, blijkt uit het feit dat zowel Erich als zijn directe collegaís het gevoel hebben een bedrijf te hebben opgezet, waar het werk soepel verloopt. ÑDat geeft rust en minder stress en dat komt vooral omdat we aan de voorkant alles goed regelen.î

Voortraject

ÑWe weten heel veel van techniek en vooral hoe het niet moetî, gaat hij verder. ÑMet name in het voortraject is het van belang goed in te schatten waar eventuele risicoís zitten en deze tot een minimum te beperken. We hebben daarvoor drie concepten ontwikkeld. Eentje voor appartementencomplexen, voor grondgebonden woningen en voor renovatie. Bijna alles wordt verpakkingsloos geleverd. En daar waar het kan door onze leveranciers op de plaats geleverd waar het gemonteerd moet worden. Monteurs hoeven zich daardoor alleen maar bezig te houden met hun werk, alle ballast is eruit gehaald. Het maakt monteren relatief eenvoudig.î

ÑHet is de kracht van ons bedrijf, met weinig mensen heel veel werk verzetten,î aldus Erich. ÑNatuurlijk zijn ook andere installatiebedrijven op zoek naar deze oplossingen, maar ik durf te zeggen dat Mooj steeds weer een stapje verder kan gaan. Dat heeft ermee te maken dat wij vijf jaar geleden blanco konden beginnen en vanuit onze ervaring de zaken echt anders konden aanpakken.î

Seriematige bouw

De focus van Mooj ligt op seriematige bouw, van 25 tot circa 75 woningen. ÑOp het gebied van renovatie kunnen we wel grotere aantallen aanî, zegt Erich. Op die manier voorziet het bedrijf circa 500 woningen per jaar van installaties. ÑJa, er zit groei in, maar we willen niet te groot groeien, want dan moeten we opschalen en dat zou ten koste gaan van ons concept. Dat willen we niet en onze klanten al helemaal niet.î

Dagelijks zijn circa 40 monteurs voor Mooj op pad. ÑDeels in vaste dienst en deels met vaste partners die worden ingeleend. We hebben een netwerk van mensen waarop we een beroep kunnen doen, waardoor we ook daarmee zo efficiÎnt mogelijk kunnen werken. Uiteindelijk zijn we meer een procesbedrijf dan een installatiebedrijf. Voordat het werk start, regelen we echt alles, waardoor onze monteurs relatief eenvoudig hun werk kunnen doen.î

Strakke planning

Mooj werkt graag voor de grotere opdrachtgevers, Ñwant die hebben hun zaken goed voor elkaar. Bovendien komen we zelf van een grotere

organisatie, we weten wat er gevraagd wordt.î Als totaalleverancier verzorgt Mooj alles onder ÈÈn dak: van het installeren van een CV-ketel tot het installeren van een hybride warmtepomp en van het renoveren van keukens en badkamers tot het aanbrengen van een nieuw toilet, bij Mooj is het in goede handen. ÑDaarnaast kunnen we ook riolering, fundering, waterleidingen en elektriciteit aanleggen. Bij alles wat we doen is een strakke planning noodzaak. Daar spreken we onze klanten ook op aan. We moeten er van op aan kunnen dat onze monteurs het werk kunnen doen, wanneer dat op de planning staat. Alleen dan kunnen we onze belofte van meer werk in minder tijd waarmaken.î

Erich kan zich het eerste project, 6 woningen in Onderdendam, nog goed herinneren. ÑDat was in mei 2021. Sindsdien hebben we in heel NoordNederland al aan vele projecten mogen bijdragen.

Projecten waarbij we niet aan de zijlijn staan, integendeel. We bedenken graag in samenwerking met onze klanten oplossingen die werken en eenvoudig zijn om te installeren. Daar gaat vaak veel teken- en rekenwerk aan vooraf, maar het zorgt er wel voor dat alles uiteindelijk zo efficiÎnt mogelijk kan worden geÔnstalleerd. En dat is precies waar opdrachtgevers naar op zoek zijn.î

www.mooj.nl

Erich Mooibroek

Maak kennis met unieke en duurzame camerabewaking

Een camerabewakingssysteem dat CO2 neutraal is en het hele jaar zonder stroom kan werken. Onmogelijk? Nee, zeker niet. Camsecured mobiele camera bewaking in Joure ontwikkelde een uniek camerasysteem dat draait op ÈÈn zonnepaneel met accu. Geen externe stroombron, geen aggregaten, geen kabels en te plaatsen op elke gewenste plek, dankzij het gebruik van een elektrische minishovel. ÑBovendien krijgt de klant een eigen app, waarmee je altijd live mee kunt kijken naar het te bewaken terrein of object en zelf de bewakingstijden kunt aanpassenî, geeft directeur Jan Ane van der Meer aan.

Operationeel manager Henk Postma haakt daar meteen op in. ÑUiteraard zijn alle mobiele cameraís aangesloten op een gecertificeerde meldkamer, die in contact staat met surveillanten of de politie. Mocht er zich een verdachte situatie voordoen, dan wordt er onmiddellijk actie ondernomen.î

Oplossing in huis Camsecured begon ruim 14 jaar geleden met de ontwikkeling van de CO2 neutrale mobiele camera, inclusief de hard- en software. ÑDaarbij hebben we de wensen van de markt vertaald naar ons productî, geeft Jan Ane aan. ÑZo kunnen de cameraís bijvoorbeeld 360 graden draaien en zijn ze zelf te bedienen.î In de afgelopen jaren groeide de vraag naar mobiele camerasystemen explosief, met name ook op moeilijk toegankelijke plekken en ëoff gridí locaties. Camsecured heeft daar de oplossing voor in huis. De camera voldoet aan alle eisen van deze tijd. Zo beschikt het over ledlampen die aangaan bij bepaalde bewegingen en daarnaast kan de luidspreker vanuit de meldkamer bediend worden. ÑWij zorgen ervoor dat de camera altijd blijft functioneren. Mocht er zich een storing voordoen, dan ontvangen we daarvan direct een melding en kunnen we tot actie overgaan.î Het systeem dat Camsecured heeft ontwikkeld is gebruiksvriendelijk en werkt prettig. ÑDat is wat we van klanten terug horenî, zegt Henk.

Detectiegebied Bouwplaatsen, zonneparken, poortcontroles, in bossen, bij evenementen, logistieke terreinen, parkeerplaatsen, grond-, wegen waterbouwlocaties, bedrijventerreinen; overal staan de cameraís van Camsecured. ÑWe zijn actief in heel Nederlandî, zegt Henk. ÑBij elk object is het van belang dat de camera goed wordt afgesteld, wij hanteren daarbij strikt de

privacyregels die zijn vastgelegd in de AVG. Het detectiegebied is door de klant goed te zien in de app. We bewaken alleen datgene wat nodig is, dat draagt uiteindelijk bij aan de kwaliteit van de bewaking.î

Camsecured is BRL K 21024 niveau 1 t/m niveau 4 gecertificeerd, waarmee het voldoet aan specifieke beoordelingsrichtlijnen op het gebied van kwaliteit, veiligheid en milieu. ÑWe voldoen daarmee ook aan alle richtlijnen die verzekeraars stellen aan objectbeveiliging. De controleur die bij ons langs kwam verbaasde zich over het feit dat wij in eigen beheer een bewakingscamera inclusief hard- en software hadden ontwikkeld, dat had hij nog niet eerder gezien.î

Kwaliteit

Vorig jaar nam Camsecured een nieuw pand langs de A7 in Joure in gebruik, waarmee het bedrijf voor sorteert op een verdere groei. Jan Ane:Ñ Wij hebben een behoorlijke vaste klantenkring opgebouwd, die we de kwaliteit willen blijven bieden die men van ons gewend is. Dat betekent korte lijnen, afspraken nakomen en zaken goed regelen. Dus ja, we willen groeien, maar wel gecontroleerd. Zo begeleiden we elke plaatsing zelf en wordt vanaf kantoor door onze projecteringsdeskundige meegekeken of het detectiegebied goed wordt afgesteld. Het feit dat wij een camerasysteem zonder stroom hebben, dat het hele jaar werkt, maakt ons uniek in Nederland. Het geeft ons een voorsprong in de markt en steeds meer klanten beginnen de voordelen te ontdekken.î

www.camsecured.com

Henk Postma en Jan Ane van der Meer

Honderden start-ups zien jaarlijks het levenslicht. Veel daarvan groeien op tot een stabiele onderneming, sommige stranden vroegtijdig, een heel klein deel verovert de wereld. Wie zijn die starters, wat willen ze, wat doen en laten ze ervoor, waar willen ze heen? Start Me Up duikt in een wereld vol beloften, onzekerheid, doorzettingskracht, visie en hard werken.

Hydrobag

Wat Flexibel buffervat van EPDM om warmte op te slaan

Waar Emmer-Compascuum

Wanneer sinds 2018

Hoe Door een eigen productieproces en flexibel meedenken

TEKST JEAN PAUL TAFFIJN

FOTO’S COR LASKER

Energie was al een thema, is nu in het bijzonder actueel en zal belangrijk blijven. Vooral speelt de vraag: hoe matchen we aanbod en vraag? Daar hebben ze in Emmer-Compascuum een antwoord op gevonden, dat al op heel wat plekken wordt toegepast inmiddels. De Hydrobag is een flexibel, slim buffervat waarin heel efficiënt warmte wordt opgeslagen.

„Als je weet dat tweederde van de energiebehoefte van mensen bestaat uit warmte, dan snap je dat dit veel kan betekenen’’, zegt Yorick Wessels. Hij houdt zich vooral bezig met het vermarkten van het product dat uit de geestelijke koker komt van zijn vader, Luuk Wessels. „We leggen de Hydrobag vaak in de kruipruimte, of onder een terras. Op zolder kan ook. Hij is flexibel, we rollen hem op, brengen hem ergens heen en laten hem vollopen. Dat is een groot voordeel. Zo kunnen we meer volume kwijt, en dat betekent meer warmteopslag. Hij gaat meer dan veertig jaar mee.’’

De opslag van energie zorgt voor veel hoofdbrekens. Accu’s doen prima werk, maar alleen voor de korte termijn. Andere ideeën als waterstof nemen vooral flinke ruimte in, en zijn nog niet efficiënt genoeg. De Hydrobag werkt vooral simpel, zegt Wessels jr. „Je hebt er altijd warm water in, dat je gebruikt als een boiler. Op momenten dat je veel energie opwekt, lever je niet terug aan het net, maar sla je het als warmte op. De gemiddelde besparing op de energierekening is 50 procent, maar vaak gaat het richting 65 procent.’’

Het geheim van de smid is de manier waarop de bag is opgebouwd. Verschillende compartimenten en slimme doorgangen zorgen voor een kleine stroming die de warmteopslag optimaliseert. Op grote machines in de werkplaats van het bedrijf worden de delen aan elkaar ‘genaaid’. „Het materiaal hebben we zelf ontwikkeld door lagen slim op elkaar te hechten.’’ Een groep vertrouwde installateurs zorgt dat de ‘warmtebatterij’ kundig geplaatst wordt.

Om de terugverdientijd te verkorten, bedacht het familiebedrijf slimme toevoegingen. De Hydrobag wordt geleverd met een plaat waarop bijna alle installaties kunnen worden aangesloten. Warmtepomp, zonnepanelen, boiler, heatpipes, zelfs de cv. „Door alles slim aan te sturen, zorgen we voor een grote verhoging van de efficiëntie. Laatst hebben we zo’n heel systeem op een vakantiepark aangelegd. Dat is in twee jaar terugverdiend. En daarna is het profiteren geblazen.’’

SIMON BERENDSEN

WARMTEBATTERIJ VERDIENT ZICHZELF IN PAAR JAAR TERUG

„We leggen de Hydrobag vaak in de kruipruimte, of onder een terras. Op zolder kan ook. Hij is flexibel, we rollen hem op, brengen hem ergens heen en laten hem vollopen.”

De totstandkoming van de Hydrobag stoelt min of meer op toeval. Luuk Wessels, groot geworden in het dakdekkersvak, zag meer mogelijkheden met het extreem slijtvaste kunststof EPDM dan de bedekking van platte daken. Wessels senior: „Ik heb altijd met verbazing zitten kijken naar hoe grote groepen mensen zandzakken vullen en plaatsen als nooddam. Dat moet toch anders kunnen?

De gemiddelde besparing op de energierekening is 50 procent

Zo ben ik begonnen met de ontwikkeling van de flexibele nooddam. Die bestaat uit EPDM met een extra laag erin om hem oersterk te maken.’’

Die zogeheten Slamdam wordt nog steeds gebruikt, in de hele wereld. De voordelen zijn enorm. Hij vult zichzelf met het wassende water, is stabiel en snel weg te halen. Wessels maakte meer van ‘zijn’ materiaal. Een soort ballon om lekken te stoppen, een flexibele brug waar zware wagens overheen kunnen rijden. Wordt allemaal gebruikt en ingezet.

WIJ STAAN TE TRAPPELEN

„Toch wilde ik iets écht van onszelf. Toen ik ontdekte dat het materiaal geweldig warmte isoleert, was het idee van de Hydrobag snel geboren.’’ In twaalf uur tijd verliest het water in het flexibele buffervat nog geen halve graad, zo concludeerde ook KIWA. Inmiddels profiteren zo’n vierhonderd klanten daarvan. Particulieren, groepsaccommodaties, voetbalverenigingen, bedrijfspanden en meer. Nu de bewijzen voor de goede werking en grote besparing zich opstapelen, is het tijd om meer zichtbaarheid te krijgen, vindt Wessels junior. „Dit product verkoopt zichzelf, als mensen er maar van weten. We zaten bij particulieren op een gemiddelde terugverdientijd van pakweg vijf jaar, maar dat was vóór de energieprijzen zo gingen stijgen. En dan zit er nog subsidie op ook. Klaar? Ja, wij staan te trappelen om onze productie flink uit te breiden.’’

Vervolg op pagina 33

LUUK WESSELS

YORICK WESSELS

Wie Luuk en Yorick Wessels

Perspectief voor boer en bouw

Eindelijk! Na vele jaren van praten, vergunningen aanvragen en vooral wachten, mag DunAgro Hemp Group binnenkort beginnen met de uitbreiding en nieuwbouw van de fabriek in Oude Pekela. Daarmee gaat een lang gekoesterde wens van de directie in vervulling. ÑWe gaan alle eindproducten straks in Oude Pekela producerenî, zegt directeur Albert Dun.

BioBased bouwen wordt daardoor interessanter voor tal van bedrijven die bijvoorbeeld hennepvezel isolatiematten in woningen willen toepassen. Nu nog vindt die productie voornamelijk in het buitenland plaats, waardoor transportkosten voor een verhoging van de kostprijs zorgen. Met de eigen productielijnen in Oude Pekela behoort dat tot het verleden. De nieuwe fabriek, er komt 22.000 vierkante meter bij, kan begin 2028 in gebruik worden genomen.

Dun:Ñ In de BioBased sector wordt enorm veel met halffabrikaten en eindproducten rond gereden, dat gaan we veranderen. Doordat we de productie fors gaan verhogen naar minimaal 40.000 ton en er veel meer dan nu wordt ingezet op automatisering, gaat dit iets met de kostprijs doen en kunnen we veel beter concurreren met reguliere bouwproducten.î

Toepassingen

Zo komen er onder andere een isolatielijn, een impregnatielijn, een kalkhennep panelenlijn, een productielijn voor geluidswallen en een platenlijn om board van te maken voor bijvoorbeeld keukenkastjes. ÑHennep heeft zoveel toepassingen, maar in de huidige fabriek konden we dat maar op kleine schaal produceren. Dat gaat straks allemaal veranderen.î Momenteel werken er 25 mensen bij DunAgro, Dun verwacht dat dit op termijn door de groei van de markt, gaat stijgen naar zeker 100. Waarmee hij de goede toekomst van vezelhennep producten nog maar eens wil onderschrijven. ÑDie ziet er inderdaad prima uit, mede doordat de overheid de toepassing van biobased producten stimuleert. Boeren zijn er klaar voor en willen

ADVERTENTIE

graag beginnen met het verbouwen van hennep of hun huidige productie uitbreiden.î Bijkomend voordeel is dat er voor de teelt van hennep geen chemische middelen nodig zijn. ÑDat komt de grond, het water en de natuur ten goedeî, geeft Dun aan.

Binnenklimaat

Hij verwacht de meeste groei in de bouwsector. ÑDe positieve eigenschappen van hennepvezel zijn legio. Denk bijvoorbeeld aan een beter binnenklimaat, maar ook aan de productie van woningscheidende wanden, in verband met de brandwerendheid. Daarnaast zijn isolatiematten van hennep heel prettig te verwerken. Het is niet voor niets dat wij inmiddels een overeenkomst hebben getekend met Isover (Saint Gobain), dat biobased hennepisolatie in zijn assortiment heeft opgenomen.î

Zelf zal Albert Dun straks een stapje terug gaan doen. De pionier die ruim 30 jaar geleden begon met het idee om hennep voor allerlei toepassingen te gebruiken, blijft uiteraard betrokken bij DunAgro, Ñmaar ik zal niet meer de dagelijkse gang van zaken aansturen. Het bedrijf verandert dusdanig, dat het huidige familieteam wordt aangevuld met extra managers, hetgeen door de uitbreiding noodzakelijk is.î www.dunagrohempgroup.nl

Office IT: lokaal betrokken, landelijke slagkracht

Een zorgeloze digitale Friese werkomgeving volgens de hoogste standaard. Om daarin te voorzien gaan Office IT en Freez.it samen verder vanuit Bolsward. Een regionale IT-partner voor ondernemers, zorg en onderwijs met landelijke expertise en dekking, stellen Berber Woudstra en Nick Betgem.

Met zoín 50 man onder de naam Office IT opereert het gezamenlijke Friese IT- bedrijf vanaf januari 2027 vanuit de huidige Freez.it locatie op De Marne in Bolsward. ÑOns onderkomen in Sneek is inmiddels te klein en voldoet niet meer aan onze wensen van professioneel ITdienstverlener en goed werkgeverschap. Op deze mooie zichtlocatie in Bolsward hebben we alle ruimte om met onze mensen verder te groeienî, vertelt Berber Woudstra.

Office IT professionaliseert onder het Smizer platform. ÑEen landelijk platform van regionale IT-bedrijven die werken met de Microsoft technologie. Het biedt brede expertise en waar nodig landelijke dekking. Het ondersteunt Office IT in haar groei als expert en dienstverlenend partner voor veilige betrouwbare en toekomstbestendige IT-oplossingen, stelt Nick Betgem. ÑZo kunnen we koploper zijn in onze markt en sneller en beter inspelen op wat de toekomst brengt.î

ÑOnze klanten zijn vooral grote en middelgrote mkb-bedrijven, regionale zorgorganisaties en onderwijsinstellingen. Wij adviseren, leveren en beheren in een mix van clouddiensten en on

Betgem en Berber Woudstra

premise dienstverlening; werkplekbeheer, security, netwerken, infrastructuur en telefoniediensten. Standaardisatie is het motto. Internationale normen en wetgeving, zoals bijvoorbeeld NIS2, zijn leidend. NIS2 vergt van veel klanten een hogere standaard op het gebied van cybersecurity, met striktere meldingsplicht en bestuursaansprakelijkheid. Voor ons geldt dat die informatiebeveiliging belangrijker is dan ooit, daarom hebben we onze bedrijfsvoering en

interne processen hierop geoptimaliseerd, tevens zijn we ISO-27001 gecertificeerd. Het biedt onze klanten de garantie dat we volgens de hoogste eisen omgaan met hun systemen en gegevens.î

Flexibel en schaalbaar

ÑWat wordt vanuit weten regelgeving verwacht, en wat verwacht de klant van ons? Onze aanpak is modulair; we bieden oplossingen die meegaan met de groei en dynamiek van onze klanten. Office IT biedt een flexibel en schaalbaar ITmodel waarin we op verschillende contractniveauís duidelijke afspraken kunnen maken over consultancy, service en beheer.î

ÑOnze kracht is die expertise op het gebied van toenemende weten regelgeving rondom digitale veiligheid, op het juiste moment te adviseren en te implementeren bij onze klanten in de Friese regio. De beste IT-oplossing vraagt om vertrouwen en persoonlijke relaties. Zo hebben we bijvoorbeeld Titan vroegtijdig kunnen adviseren in aanloop naar de nieuwbouw in Sneek. Als Trusted Business Partner mag je dat van ons verwachten.î

www.officeit.nl

Albert Dun

Nick

Reisnaarhetonbekende.nl

Wie Jan Middelhoek en Jan Koning

Wat Reisorganisatie voor avonturiers

Waar Eelde

Waarom Om mensen ontontdekte pekken te tonen

Wanneer Sinds 2024

Hoe Dankzij ervaring, contacten en passie

JAN KONING

De wereld kent weinig geheimen meer voor Jan Koning (64). De afgelopen decennia was de Eeldenaar reisleider op de meest afgelegen locaties, naast zijn functie als adviseur bekostiging en doelmatigheid in het Martiniziekenhuis in Groningen. Vorig jaar zwaaide hij af. Bij het ziekenhuis dan. Niet in de reiswereld. Integendeel. Hij geeft vol gas met zijn eigen reisbureau Reisnaarhetonbekende.nl. Voor mensen die willen gaan waar weinigen kwamen. Volgende maand vertrekt hij weer. Naar Turkmenistan.

Het kussentje op de stoel? Uit Kirgizië. Dat schilderij? Uit Noord-Korea. Die houtsnijwerkjes? Uit West-Afrika. En een hele vitrine vol ‘prullaria’ herinnert aan reizen naar verre oorden. „Nee, eerlijk gezegd weet ik niet meer van alles waar het precies vandaan komt. Ik heb ook zó veel gezien inmiddels. Maar er is altijd meer. Dit is mijn hobby en ik heb er mijn werk van gemaakt.’’

Bij de meeste beroepen klinkt dat nogal afgezaagd, bij Koning is het wat het is. In 2002 mocht hij voor reisorganisatie Koning Aap voor het eerst een groepsreis leiden. Sindsdien is hij steeds vaker op pad. „Ik had geluk dat het Martini het mij gunde om regelmatig wat langer weg te zijn.’’

Zijn liefde voor het reizen transformeerde langzaam maar zeker in een liefde voor avonturen over ongebaande paden. Myanmar, Jemen, Saoedi-Arabië, dat soort landen. En vooral ook Noord-Korea. „Geweldig land met prachtige mensen en schitterende natuur. Ik ben er inmiddels wel een keer of twintig geweest. Als je het hebt over een andere wereld: dat is daar.’’

Die liefde voor het geïsoleerde land deelt Koning met Jan Middelhoek, die dertig jaar lang directeur van Koning Aap was. „Op zeker moment mochten we er geen reizen meer heen organiseren, vanwege de sancties. Toen besloten we het samen te gaan doen en richtten we Ontdeknoordkorea.nl op. Maar dat was vlak voor corona en door het virus ging het land potdicht. En dat is nog steeds zo. Ik kan niet wachten er weer heen te gaan. Zodra het kan, ben ik onderweg.’’

Het strikte Noord-Koreaanse beleid was de directe aanleiding om Reisnaarhetonbekende te beginnen voor de twee Jannen. Onder het motto: geen Noord-Korea, dan andere

exotische bestemmingen. „Weet je, er is zo veel meer te ontdekken dan wat doorsnee reisorganisaties aanbieden. Wij zijn er voor reizigers die wat meer avontuur zoeken, die van het onbekende houden. Ik was net voor de laatste oorlog in het Midden-Oosten terug uit Irak. Geweldige reis gehad daar, vol onverwachtse ontmoetingen en situaties. Dat maakt dit zo leuk en dat is waarom onze klanten zo blij worden.’’

Door hun jarenlange ervaring hebben de oprichters veel contacten in de wereld. „Als we zo’n reis uitschrijven, overleggen we

altijd met lokale contacten en agenten en ook met de Nederlandse ambassade. Soms heeft een land een negatief reisadvies, maar kun je er prima naartoe, als je maar weet wat je doet en waar je gaat. Dat zijn eigenlijk de mooiste ervaringen. Nul toeristen, veel authentieke belevenissen.’’

DAAR KOMT BIJNA NIEMAND

Via advertenties op zoekmachines probeert Koning aandacht te krijgen. Toch komen de meeste deelnemers via mond-tot-mondreclame binnen. „Dat zegt iets over de tevredenheid. Zie je dat schilderij daar? Uit Noord-

Korea. Ik was met een heel leuke groep die veel moeite heeft gedaan om het voor mij te kopen als cadeau. Dat is toch gaaf?’’

Reisnaarhetonbekende biedt inmiddels flink wat reizen aan. Naar Oezbekistan bijvoorbeeld, Transnistrië, Pakistan, Tibet, Kazachstan, onontdekt China, Saoedi-Arabië en meer. „We hebben een nieuwe reis naar Socotra. Dat is een eiland bij Jemen, eigenlijk het Galapagos van de Indische Oceaan. Met flora en fauna die nergens anders voorkomen, geweldig mooi. Daar komt bijna niemand.’’

TEKST JEAN PAUL TAFFIJN FOTO JASPAR MOULIJN

CogniGron zoekt doorbraak naar extreem zuinige computers

Het menselijk brein kan nog altijd veel sneller en gerichter informatie verwerken dan de modernste computer. Bovendien kost dat proces veel minder energie. Wat kunnen we hiervan leren? Hoe kunnen we die wetenschap gebruiken in heel nieuwe ICT-systemen, zowel in techniek als aanpak? D·t onderzoekt CogniGron in Groningen. En CogniGron zoekt nu bedrijven om alle kennis in de praktijk toe te passen en verder te ontwikkelen.

Ons mobieltje kan meer dan een krachtige computer in pakweg het jaar 2000. Zo lijkt de techniek achter de digitale wereld zich nog steeds razendsnel te ontwikkelen, met onder meer kleinere en krachtige chips. ÑMaar we zitten wel aan de grensíí, zegt professor Dirk Pleiter van de Rijksuniversiteit Groningen (RuG). Want die chips zijn nog altijd gebaseerd op principes, die eigenlijk voortkomen uit vindingen in het midden van de vorige eeuw.

Pleiter, hoogleraar Innovative Computer Architectuur, is wetenschappelijk directeur van universitair onderzoekscentrum CogniGron, dat zoekt naar revolutionair nieuwe wegen. CogniGron is een internationaal programma met 22 hoogleraren en meer dan 100 docenten, promovendi en masterstudenten uit allerlei hoeken van de wetenschap.

Zo komen inzichten uit onder meer materiaalkunde, wiskunde en kunstmatige intelligentie, hersen- en computerwetenschappen samen op de campus van de RuG. De grote ambitie is een doorbraak te vinden in zogeheten brain-inspired computing. Dan is het verfrissend, als een onderzoeker de wetenschap eens door een andere bril kan bekijken. ÑSoms begrijp Ìk ook weinig van een betoog van een collegaíí, zegt Pleiter. ÑMaar dan kan er wel ineens een lampje gaan branden.íí

ëNet zo snel en effectief als het menselijk breiní

Stap voor stap Het zou naÔef zijn om te hopen op een collectief eureka-moment. Maar in CogniGron lukt het wel,

zo stelt Pleiter, om samen stap voor stap verder te komen. ÑHoe slaag ik er bijvoorbeeld in om de focus op ons gesprek te houden? In je brein negeer je dan de rest van deze kamer, waarin niets verandert. Een camera blijft alles registreren. Dat kost veel rekenkracht en daarmee energie.íí Dan is het veel slimmer om een camera event-based te laten werken, door alleen te registreren wat beweegt.

Die winst zit in het proces, maar ook in technologie valt veel te verbeteren. Want ICT kost ontzettend veel energie. Er zijn enorme datacenters nodig voor AI en cloudopslag, en die vraag zal alleen maar toenemen. Wereldwijd gaat inmiddels zoín 2 procent van de energie naar ICT, maar in sommige gebieden - zoals Nederland - is het al veel meer. Dan is een zoektocht naar een zeer energiezuinige supercomputer meer dan de moeite waard, om de samenleving toekomstbestendig te maken.

In de chips van nu gaat veel energie naar het ëvervoerí- hoe gering ook - van de plek waar alles binnenkomt naar waar alle data worden verwerkt. Hoe kun je eerder filteren wat wel en niet door moet? Of liever: hoe krijg je alle informatie meteen op de juiste plaats? Pleiter: ÑDan kom je al dichter bij hoe het brein werkt.íí En het is nog beter, als je zoín chip zelf kunt laten leren. ÑWant eigenlijk zijn de chips van nu maar domme dingen, die je alles moet voorkauwen.íí

Enorme omslag

Het onderzoek van CogniGron kan dan ook zorgen voor een enorme omslag. Wereldwijd zitten ook enkele andere universiteiten op dit spoor. ÑMaar wij zijn uniek in onze aanpak met

wetenschappers uit heel verschillende disciplines.íí Die ambitie wordt financieel ondersteund door het Ubbo Emmius Fonds. Een volgende stap zit nu in samenwerking met bedrijven die de kennis van CogniGron kunnen toepassen in de praktijk. Dat kan gaan om grote projecten als het Europa netwerk van LOFARradio telescopen, maar ook juist in kleinere processen waar weinig energie beschikbaar is om ICT zo zelfstandig mogelijk te laten draaien. In de landbouw bijvoorbeeld, op zee, in de maakindustrie of in medische apparatuur. Eigenlijk overal waar intelligente chips dicht bij de bron van data - zoals sensoren - nodig zijn. Met zoín chip kan techniek snel en zelfstandig reageren. Zo bouwden professor Elisabetta Chicca en haar team een robot, die zelf zijn handdruk in de rechterarm kan aanpassen aan de kracht van de persoon die hij de hand schudt. Intelligente sensoren die d·t kunnen en hiermee dus lijken op de tastzin van de mens, zijn op allerlei manieren te gebruiken.

Ook op het gebied van gezondheid en dronetechnologie lopen onderzoeken. ÑHiernaast zoeken wij nu graag contact met bedrijven in deze regioíí, zegt Pleiter. ÑWat kunnen wij betekenen met al onze kennis van nu? Vraagstukken in de praktijk kunnen leiden naar nieuwe inzichten en oplossingen. Dan werk je samen aan een ecosysteem, met een dynamiek waarin je talent aantrekt en elkaar kunt versterken. Hier, in het Noorden.íí cognigron.nl

Dirk Pleiter

Voor mensen en bedrijven met een hart voor duurzaamheid

Werk jij ñ als organisatie, buurt of ondernemer ñ aan een duurzamer Noord-Nederland? Of ken je iemand die dat doet? Iemand die vernieuwt, vergroent en verandert? Dan is dit het moment om je in te schrijven en jouw initiatief zichtbaar te maken tijdens de grootste duurzame verkiezing van het Noorden.

Meld je aan voor de duurzame dertig 2026

De Duurzame Dertig is een verkiezing voor bedrijven en mensen die werk maken van duurzaamheid. Een podium voor ideeÎn, innovaties en initiatieven die gezien mogen worden ñ Èn anderen inspireren.

Maak kans op de hoofdprijs van 50.000 euro aan mediabudget en een plek in de Duurzame Dertig van 2026

CATEGORIEÀN

1. Innovaties: Vernieuwende producten of diensten die bijdragen aan een duurzame en circulaire economie.

2. Duurzame samenwerking: Samenwerkingen tussen bedrijven, organisaties of sectoren die een duurzame bijdrage leveren.

3. Mens en leefomgeving: Initiatieven die buurten, verenigingen, particulieren of gemeenten helpen om duurzamer te leven.

Aanmelden kan tot 7 september: www.duurzamedertig.nl

INITIATIEFNEMERs

EeninitiatiefvandeLeeuwarderCourant,DagbladvanhetNoordenenhetFrieschDagblad

ATE BONTJER,

LEIDERSCHAP

Ondernemen is vallen en weer opstaan, uithuilen en aanpakken. Leiderschap tonen, benaderbaar zijn, focus houden en uitzoomen. Elke ondernemer is uniek, alle ondernemers hebben gelijksoortige uitdagingen. In deze serie zoeken we de steentjes in de schoenen en de schatten die eronder verborgen liggen. Deze week: Ate Bontjer van X-Interactive in Emmen.

TEKST RADBOUD DROOG

FOTO BOUDEWIJN BENTING

BLIJVEN KIEZEN OM RELEVANT TE BLIJVEN

Soms probeert Ate Bontjer het bewust. Dan gaat hij even zitten in zijn kantoor in Emmen. Kijkt om zich heen. Naar het pand. Naar de mensen. Naar de projecten. Naar wat er in bijna 25 jaar tijd is ontstaan uit iets dat ooit begon op een slaapkamer vol computers.

Maar lang duurt dat meestal niet. „Dan zie ik alweer dat er ergens nog iets beter kan. Een proces dat slimmer kan. Een idee dat verder uitgewerkt moet worden. Er is altijd wel iets.”

Het typeert de ondernemer achter X-Interactive. Iemand die trots kan zijn op wat hij heeft opgebouwd, maar vooral vooruitkijkt. Niet omdat hij ontevreden is, maar omdat verbeteren voor hem bijna een tweede natuur is geworden.

Wie Ate Bontjer wil begrijpen, komt al snel uit bij de man naar wie hij is vernoemd: zijn oom Ate de Jong.Een vrije geest. Oom Ate was technicus bij een radiostation in Coevorden. Computerliefhebber, muziekkenner, hobbykok en Formule 1-fanaat. Maar bovenal iemand die nieuwsgierigheid belangrijker vond dan regels.

„Bij hem mocht alles”, vertelt Bontjer. „Experimenteren, slopen, bouwen, ontdekken. We waren samen voortdurend aan het pionieren.” Bij zijn oom ging techniek nooit alleen over computers. Er stonden buizenversterkers, er werd muziek geluisterd, over auto’s gepraat en nieuwe ideeën uitgeprobeerd. Ate bleef er soms logeren en ging mee naar computerclubjes. Het was een omgeving waarin fouten maken niet werd afgestraft, maar onderdeel was van het leerproces. Die houding is altijd gebleven.

VRIJHEID THUIS

Ook thuis kreeg Bontjer alle ruimte om zijn nieuwsgierigheid te ontwikkelen. Zijn vader werkte als kraanmachinist en techniek was overal aanwezig. Computers trokken uiteindelijk harder dan machines, maar de fascinatie voor systemen en techniek bleef dezelfde. Zijn ouders lieten hem opvallend vrij. „Ze hebben me eigenlijk nooit ergens in beperkt.” Die vrijheid kende wel grenzen. Toen de jonge Ate experimenteerde met een dubbele inter-

Peter Scherjon: Plan een vast moment

„Mooi om te zien hoe de pioniersvrijheid en nieuwsgierigheid uit Ate’s jeugd de motor zijn achter zijn innovatieve organisatie. De drang om continu te verbeteren is een kracht, maar herbergt ook het risico om té snel door te denderen. Mijn tip voor andere ondernemende, nieuwsgierige pioniers: Plan wekelijks een vast strategisch moment in om bewust uit te zoomen en creëer daarnaast experimenteerruimte voor je team, want relevant blijven vraagt om een gezonde balans tussen innovatieve chaos en operationele rust.”

Peter Scherjon, coach in ondernemerschap en leiderschap, begeleidt ondernemers vanuit Hartman & Hartman

netverbinding om sneller online te kunnen, verscheen er een telefoonrekening van 800 gulden op de mat. Die mocht hij zelf betalen. „Dat was een dure les.”

Ook een server die ooit tussen de aardappelen in een kast werd geplaatst, leverde nieuwe inzichten op. De server werd warm. De aardappelen gingen rotten. Het zijn kleine verhalen die veel zeggen over de manier waarop hij ondernemerschap leerde: zelf ontdekken, zelf fouten maken en zelf de consequenties dragen.

Lang voordat internet vanzelfsprekend werd, fietste Bontjer met floppy’s naar de bibliotheek om bestanden te downloaden. Thuis bouwde hij websites met FrontPage en leerde hij zichzelf programmeren.

Rond zijn 16de kwamen de eerste opdrachten binnen via internetfora. Niet uit zijn eigen netwerk, maar van mensen die online zagen wat hij maakte. „Voor veel te weinig geld”, zegt hij lachend. „Maar ik vond het geweldig.”

Op 10 oktober 2001 richtte hij X-Interactive op. Hij was nog maar 18 jaar oud. De naam ontstond overigens niet tijdens een uitgebreide merkensessie. Ate zag een lettertype met een X die hem aansprak. Daar kwam Interactive achter. Klaar. Later kwam daar de uitleg bij:

X marks the spot, hier moet je zijn. En Interactive, omdat alles uiteindelijk ook draait om interactie.

Vanaf het begin schreef hij op de website in de wij-vorm. Niet omdat er al een groot team zat, maar omdat hij voelde „Ik wilde nooit een eenmanszaak blijven. Ik wilde iets bouwen.” Dat bouwen gebeurde stap voor stap. Eerst vanuit zijn slaapkamer. Daarna vanuit steeds grotere kantoren. Inmiddels werken er zo’n twintig mensen bij X-Interactive, met vestigingen in Emmen en Groningen. Het bedrijf ontwikkelt e-commerce-oplossingen, procesautomatiseringen, maatwerksoftware en AI-toepassingen voor klanten in binnen- en buitenland.

SUCCES IS ZELDEN EEN RECHTE LIJN Wie alleen naar de buitenkant kijkt, ziet een succesvol technologiebedrijf. Maar achter vrijwel iedere groeifase gingen periodes schuil waarin moeilijke keuzes moesten worden gemaakt. Dat gold zeker voor het afgelopen jaar. Een scheiding, verbouwingen, ziekteverzuim binnen het bedrijf, organisatorische veranderingen en een aangescherpte koers kwamen vrijwel gelijktijdig op zijn pad. „Soms komt alles tegelijk. Dan moet je stevige beslissingen nemen en daarna weer doorgaan.”

Volgens Bontjer draaiden die beslissingen uiteindelijk minder om geld of bezetting dan om cultuur. Waar staat X-Interactive voor? Welke mensen passen daarbij? Hoe zorg je ervoor dat kwaliteit leidend blijft? Het stellen van die vragen leidde tot een scherpere koers. Ate zegt: „We verkiezen kwaliteit boven kwantiteit. Het team past zich niet aan individuen aan, individuen passen zich aan het team aan.” Het klinkt zakelijk, maar volgens hem is het vooral noodzakelijk als je als organisatie wilt blijven groeien.

DE DIRIGENT VAN AI Ondertussen verandert de softwarewereld sneller dan ooit. Kunstmatige intelligentie zet het vakgebied op zijn kop. Waar sommigen AI zien als bedreiging, ziet Bontjer vooral een ontwikkeling die niet meer te stoppen is.„Wie nu als developer geen AI gebruikt, heeft over een paar jaargeen werk meer.”

Je gaat op je bek, dat gebeurt gewoon. Daar leer je het meeste van

Dat betekent volgens hem niet dat programmeurs verdwijnen. Hun rol verandert. Ontwikkelaars zullen minder tijd besteden aan het schrijven van code en meer aan het aansturen, controleren, verbinden en bedenken van oplossingen. Juist daardoor wordt de menselijke factor belangrijker. „Je wordt de dirigent van AI.”

AI kan informatie combineren en processen versnellen, maar mist context, ervaring, creativiteit en intuïtie. „AI kiest meestal het meest aannemelijke pad. Maar mensen bedenken soms juist iets wat nog niet bestaat.” Daar ligt volgens hem ook de toekomst van X-Interactive: niet AI gebruiken omdat het nieuw is, maar begrijpen waar technologie daadwerkelijk waarde toevoegt voor klanten en organisaties. RELEVANT BLIJVEN

Bijna 25 jaar na de oprichting is X-Interactive nog altijd in beweging. Van floppy’s naar AI. Van een slaapkamer naar vestigingen in Emmen en Groningen. Van websites naar bedrijfskritische systemen.Toch is er in de kern weinig veranderd.Nog steeds begint elke opdracht met nieuwsgierigheid. „Met kijken wat beter kan. Met verbanden leggen. Met bouwen.

Voor beginnende ondernemers heeft Bontjer daarom een eenvoudig advies: wacht niet tot alles perfect is. „Je gaat op je bek, dat gebeurt gewoon. Maar daar leer je uiteindelijk het meeste van.” Het is de rode draad in zijn verhaal: niet de ondernemer die altijd precies wist waar hij uit zou komen, maar de bouwer die bleef proberen, bleef leren en steeds opnieuw keuzes maakte.

ëWe ontwikkelen en bouwen elke dag steeds slimmerí

Dat zegt Jille Jan Reitsma, die sinds 1 januari van dit jaar, samen met Jeroen de Boed (algemeen directeur) en Jelmer Biesma, de directie vormt van Nijhuis Bouw Noord. Een familiebedrijf dat zijn oorsprong vindt in Rijssen. Nijhuis heeft zich in de afgelopen 120 jaar ontwikkeld tot een moderne ontwikkelaar en bouwer, waar alle fasen van het bouwproces zijn vertegenwoordigd. Van projectontwikkeling tot bouwen en van renoveren en verduurzamen tot service en onderhoud. Reitsma: ÑWe zijn van het bedenken en het waarmaken. Als je met ons in zee gaat, dan weet je waar je aan toe bent. Daarbij streven we altijd naar een langdurige samenwerking.î

Slimmer bouwen

Nijhuis Bouw mag zich een ontwikkelende bouwer noemen, een goed voorbeeld daarvan is het beproefde woningbouwconcept TrentoÆ Nieuwbouw. ÑDoor steeds op zoek te zijn naar slimme oplossingen, kunnen we de uitdagingen in de bouw aanî, vertelt Biesma. ìWe innoveren bijvoorbeeld veelvuldig, door het gewoon te doen. Daaruit is ook TrentoÆ Nieuwbouw ontstaan, dat zich richt op wooncorporaties, ontwikkelaars en beleggers.î

Het bewezen Trento concept bestaat al jaren en er zijn succesvol duizenden woningen mee gerealiseerd. De basis leunt op voorbedachte oplossingen die op de plank liggen, tegelijkertijd worden ook duurzame innovaties toegevoegd, waardoor het product ook nu net zo relevant is als toen Nijhuis Bouw ermee begon. Daarbij wordt samengewerkt met vaste ketenpartners, die zelf ook innovaties kunnen inbrengen. ÑDoor met vaste partners samen te werken, creÎer je ketenstabiliteit, wat het bouwen ontwikkelproces ten goede komtî, aldus De Boed. ÑZo is een helder product ontstaan met beproefde en bewezen oplossingen, een totaaloplossing waarmee we ze echt verder kunnen helpen.î

Reitsma: ÑEen innovatieve toepassing is bijvoorbeeld een nieuw type betonvloer, waarmee we de CO₂-uitstoot kunnen reduceren. Dat hebben we samen met een ketenpartner ontwikkeld. Daarnaast passen we vaker hout toe, waarmee we de woning groener maken.î Het is een aanpak die de markt aanspreekt, getuige de brede range aan opdrachtgevers.

Samenwerken

Samenwerken met ketenpartners staat dus centraal binnen Nijhuis Bouw, maar net zo belangrijk vindt de directie de samenwerking binnen het bedrijf zelf. ÑDat zien we als de basis voor een aantrekkelijke werkomgevingî, zegt Reitsma. ÑBouwen is teamwork. Daarom willen wij medewerkers binden en boeien, groeikansen bieden. Veel collegaís hebben een lang

Onderweg naar langdurige samenwerking (v.l.n.r. Jille Jan Reitsma, Jeroen de Boed en Jelmer Biesma)

dienstverband bij Nijhuis, waar volop ontwikkelkansen zijn en ruimte voor persoonlijke groei. Wij zijn daar zelf goede voorbeelden van.î

Nieuwe werkelijkheid

Nijhuis Bouw telt landelijk ruim 800 medewerkers, waaronder ook leerlingen en trainees. ÑJongeren krijgen de kans om te ontdekken wat voor bedrijf Nijhuis Bouw isî, geeft De Boed aan. ÑDaarbij hebben we te maken met een nieuwe werkelijkheid, want er verandert veel in het werken en dat houdt jongeren bezig. Die ruimte willen wij bieden. Er is enorm veel concurrentie op de markt, dus wij laten graag zien dat we het anders doen. Dat jongeren hier de kans krijgen om op een bepaalde manier een betekenisvolle invulling te geven aan hun werk en kunnen groeien. Immers, om alle uitdagingen in de bouw het hoofd te bieden, heb je mensen nodig. Ons grootste onderscheidende vermogen zijn de mensen die bij ons werken. Zij maken het verschil voor onze opdrachtgevers.î

Aardbevingsgebied

Nijhuis Bouw is onder andere actief in het aardbevingsgebied, waar in de afgelopen jaren al vele honderden woningen zijn gerealiseerd. ÑWe vinden het prachtig dat we daar goede oplossingen kunnen bieden, waarbij we het belangrijk vinden dat de mens centraal staatî, vertelt De Boed. ÑWe werken veel in opdracht van NCG (Nationaal Coˆrdinator Groningen). In deze samenwerking staat het welzijn van de bewoners centraal. Het aardbevingsdossier ligt om begrijpelijke redenen gevoelig in onze regio en vraagt een zorgvuldige en mensgerichte aanpak.î Als voorbeeld van die werkwijze noemt Reitsma de bouw van 98 karakteristieke woningen in

Appingedam. ÑWe zijn erin geslaagd op basis van duidelijke bewonerswensen en een goed beeldkwaliteitsplan ons concept zo in te zetten dat we het karakteristieke van de straat en de woningen kunnen behouden. Dan gaat het over woningen, maar ook over de omgeving. We trekken daarbij samen op met de bewoners en de buurt.î

ëSterk in conceptueel ontwikkelen en bouwení

ÑHet gaat vooral om goede communicatie, want er komt vaak emotie bij kijkenî, gaat Biesma verder. ÑDat vraagt veel van onze mensen, maar zeker ook van de bewoners die het betreft. We hebben daarom speciale teams opgericht die zich daar mee bezig houden.î

Onderscheidend ontwikkelen en bouwen Terug naar conceptuele ontwikkelen en bouwen. De Boed: ÑOns Trento concept geeft ons de mogelijkheid om snel en efficiÎnt te schakelen op de behoeften van onze klanten. Conceptuele bouw krijgt een steeds belangrijkere rol in het oplossen van de huidige woningbehoefte. Waar het voorheen misschien nog het stempel saai en voorspelbaar had, bewijst de bouwwereld al een aantal jaar dat conceptuele bouwproducten leefomgevingen en wijken ook verfraaien. Daar dragen wij ons steentje graag aan bij.î www.nijhuis.nl

Sijperda Verhuur: ontzorgen van bouwplaats en bouwproces

Sijperda Verhuur is een groeiend bedrijf in de verhuur van materieel. De kracht ligt in het ontzorgen van aannemer en opdrachtgever. Algemeen directeur William Suijkerbuijk over de groei van de Friese verhuurspecialist.

Sijperda Verhuur is als toonaangevend verhuurspecialist verankerd in het noorden en groeit stap voor stap naar het zuiden. 250 Medewerkers, twaalf locaties boven de rivieren en bijna 25.000 artikelen in omloop voor bouw, infra, industrie en evenementen. William Suijkerbuijk: ÑWe werken heel lokaal, zijn dichtbij. Er is bijna geen Friese kerk die we niet in de steigers hebben gezet, en zijn betrokken bij tal van lokale festiviteiten en bouwplaatsen. Ook al groeien we richting het zuiden, we zijn hier geworteld.î

ÑDat we groeien is omdat dat ons oplossingsgerichte karakter herkend en omarmd wordt. We zijn en blijven een betrokken, praktische en efficiÎnte verhuurorganisatie: snel, dichtbij, oplossingsgericht. We doen het goed en groeien in mensen en materieel, in het aantal bouwplaatsinrichtingen en in onze advisering in het bouwprocesî, stelt William Suijkerbuijk, sinds ruim een jaar algemeen directeur van het bedrijf. ÑWe worden beter in het duurzaam ontzorgen van onze opdrachtgevers. En groeien van klein tot grote evenementen.î

Voor de opdrachtgever draait duurzame logistiek om slim ontzorgen: materieel moet goed en snel beschikbaar zijn, op tijd worden getransporteerd, correct worden aangesloten en goed worden onderhouden. Met digitalisering kunnen we dit proces iedere dag beter maken. William Suijkerbuijk: ÑAannemers worden meer de manager van het complexe proces op de bouwplaats. Sijperda Verhuur speelt daarbij een grotere rol naar de uitvoering en we worden eerder in het proces betrokken. Wij vragen onszelf altijd af wat, waar en wanneer nodig is om efficiÎnt te kunnen bouwen en hoe je het bouwproces zo duurzaam mogelijk kunt laten verlopen?î

Uitstoot meten op de bouwplaats ÑWe zetten nu een belangrijke stap: we kunnen de uitstoot van stikstof en CO2 realtime inzichtelijk maken. Meten is weten. Van transport tot en met het ingezette materieel op de bouwplaats. We kunnen gegevens uitlezen als de fabrikant van de machines dit toestaat. Wanneer dat niet mogelijk is, gebruiken we eigen sensoren om gedurende het proces de uitstoot te meten. Die data zijn van groot belang voor zowel aannemer als

opdrachtgever. Het speelt in toenemende mate een rol in aanbestedingen. Met de meetgegevens weet je ook of je kunt voldoen aan de afgegeven vergunningen

ÑData dragen bij aan inzicht en bewustzijn. Niet alleen meet je de feitelijke uitstoot, leer je wat werkt of niet in de verduurzaming van het bouwproces, maar kun je ook stappen zetten naar het verbeteren van processen en producten. We doen dat zelf ook. Op de bouwplaats gebruiken we in aggregaten HVO in plaats van diesel, bieden we meer batterij-oplossingen en is materieel vaker uitgerust met zonnepanelen. Door de inzet van energiemanagementsystemen, kunnen we naar aannemer en opdrachtgever inzichtelijk maken wat het meest efficiÎnt is. Daarnaast zijn we bezig met het elektrificeren van ons eigen wagenpark.î

Sijperda-on-site

Ontzorgen is het motto. ÑNiet alleen door betere materialen te ontwikkelen vanuit duurzaamheid, maar ook door beter te worden in de logistiek op de bouwplaats. Hoe eerder we worden betrokken, hoe beter we kunnen meedenken over de duurzame inrichting van de bouwplaats. Beter inrichten, betekent beter kunnen uitvoeren. Met aanvullende diensten naast ëverhuurí groeit onze rol naar partner van onze opdrachtgever. De omschakeling van ëbezit naar delení zit in ons DNA. De bezetting van ons materieel is hoog. Het wordt ook in de bouwketen steeds duidelijker dat inhuren goedkoper en veel milieubewuster is dan individueel eigendom. Niet voor niets nemen wij materieeldiensten over van aannemers, zodat die zich ook financieel kunnen focussen op hun kerntaak, het bouwen. Zeker bij grotere bouwprojecten, wordt een eigen verhuurlocatie, Sijperda-on-site, een vertrouwd beeld.î

Klimaat en energie

William Suijkerbuijk

Sijperda moet vooral creatief en ondernemend oplossingsgericht zijn, stelt William Suijkerbuijk. ÑHet gaat erom de vraag, impact en urgentie te begrijpen. Los het op, maak het mogelijk en doe wat je doet zo efficiÎnt en duurzaam mogelijk.î

Die boodschap draagt Sijperda Verhuur zelf al decennia uit. William Suijkerbuijk heeft er zijn missie van gemaakt bij te dragen aan circulaire innovatie, het terugdringen van verspilling en het versnellen door innovatie. Digitalisering is een belangrijk instrument in verduurzaming.

ÑMet behulp van meer digitaal gestuurde processen, slimme software en data kunnen we beter ontzorgen. Inzicht hebben in hoe je het beste de bouwplaats of het bouwproces efficiÎnter maakt, groeit iedere dag. Bijvoorbeeld omdat we bouwplaatsen met behulp van kunstmatige intelligentie kunnen ontzorgen, maar ook door vanuit data slim advies te geven over energieverbruik. Het beschikbaar hebben van voldoende elektriciteit lijkt namelijk soms belangrijker dan de bouw zelf. Daarover adviseren is een van de diensten die we kunnen aanbieden naar aannemers en opdrachtgevers.î

Sijperda Verhuur, de technisch logistieke dienstverlener voor bouwprocessen en bouwplaatsen. Partner in de bouwketen voor het ontzorgen vanuit efficiency en verduurzaming. Wie efficiÎnter wil bouwen, begint bij Sijperda Verhuur. Je kan aan de slag. www.sijperdaverhuur.nl

Afgelopen week kreeg Sijperda Verhuur 21 nieuwe elektrische heftrucks binnen

ëWe willen alle disciplines weer onder ÈÈn dakí

Nuchter, no-nonsense en altijd oog hebben voor de belangen van de klant. Dat kenmerkt Bouwbedrijf Samen Bouwzaken in Leek. Het aannemersbedrijf werd 5 jaar geleden opgericht en is een samenwerking van 3 bedrijven: Samen Bouwzaken Leek BV, Fledderman Bouw BV en Rijkens Staal- en Systeembouw. ÑSamenwerking, kwaliteit en betrouwbaarheid staan vooropî, zegt directeur Jan Dobben. Die aanpak heeft het bedrijf in korte tijd een trouwe schare aan klanten opgeleverd.

Samen Bouwzaken richt zich op het realiseren van praktische en waardevolle bouwoplossingen, die voldoen aan de wensen van de klant en de eisen van de toekomst. Dat doet het bedrijf vooral met eigen medewerkers, maar zoals gewoonlijk in de bouw worden ook veel onderaannemers ingezet. Denk aan stukadoors, schilders, installatiemonteurs, tegelzetters, dakdekkers, loodgieters, enzovoort. Tot volle tevredenheid van Samen Bouwzaken, Ñmaarî, geeft Jan aan, Ñtoch willen wij dit in de toekomst anders gaan organiseren. Ons doel is namelijk om alle disciplines weer in eigen huis te halen en minder gebruik te maken van onderaannemers. Niet omdat we ontevreden zijn, integendeel. Ze leveren stuk voor stuk kwaliteit. Niet voor niets organiseren we ÈÈn keer per jaar een BBBbijeenkomst, wat staat voor Bier, Bouw en Bitterballen. Een dag waarop we alle onderaannemers op de zaak uitnodigen en danken voor hun werk en inzet.î

ÑEchterî, zo gaat hij verder, ìwe willen alle disciplines onder ÈÈn dak halen, om meer regie te krijgen over het proces en de kwaliteit nog beter te kunnen borgen. Daarmee bieden we in onze ogen nog meer zekerheid aan onze klanten. Daarnaast blijven we investeren in diverse allianties, vaste partners waarmee we al jaren samenwerken.î

Jonge medewerkers

Samen Bouwzaken is een relatief jonge organisatie en dat brengt een bepaalde dynamiek met zich mee. ÑWaar gewerkt wordt, worden fouten gemaaktî, geeft PR-medewerker en kopersbegeleider Paulien van der Stap aan. ÑDaar zijn we open in. Zeker in een bedrijf waar veel jonge medewerkers actief zijn, kan dat gebeuren. Dat vinden we niet erg, want juist door mensen zelf verder op te leiden lukt het ons om relatief veel jonge medewerkers aan ons bedrijf te binden. Het is prettig wanneer je als bouwbedrijf in

bepaalde gevallen terug kunt vallen op vaste partners, die in staat zijn om eventuele fouten snel te herstellen. Dat is bij ons het geval.î

ÑWe zijn geen koploper, zie ons als een bedrijf dat in het rechterrijtje van de competitie speeltî, vult Jan aan. ÑVergelijk het maar met FC Groningen, waar ook veel jonge spelers de kans krijgen om zich te ontwikkelen. Dat betekent dat de club geen kampioen wordt, dat er fouten worden gemaakt, maar ook dat spelers hun carriËre vaak elders voortzetten. Dat neemt niet weg dat wij in de noordelijke markt, Groningen, Friesland en Drenthe, een goede speler zijn, die een eigen positie in de markt heeft veroverd. Samen Bouwzaken is een platte organisatie, waar mensen zich thuis voelen en dat willen we graag zo houden.î

Groei is geen doel op zich, maar vindt wel plaats. Gestaag, met kleine stapjes, zodat de organisatie mee kan groeien. Zo verhuist Fledderman eind dit jaar van Siddeburen naar Zuidbroek. Paulien:Ñ Ze krijgen daar een eigen pand op eigen grond en kunnen daardoor beter werken aan een eigen identiteit. De verwachting is dat zij in omvang gaan groeien.î

Klantwaarde

Dat het thema duurzaamheid een steeds grotere rol speelt in de bouw, behoeft geen nader betoog. Jan:Ñ We lopen daarin niet voorop, maar draaien lekker in het peloton mee. Wat wettelijk is vastgelegd voeren we uit en daarmee voldoen we aan de standaarden van duurzaamheid. En als de klant meer wensen heeft, dan gaan we daar uiteraard in mee.î

ÑWij kijken altijd naar klantwaardeî, geeft Paulien aan. ÑWat wil de klant en hoe kunnen we dat zo goed mogelijk realiseren, dat is waar het om gaat. Niet voor niets doen wij veel eigen verkoop. We hebben daarmee een trouwe schare aan vaste klanten aan ons weten te binden. Nuchter, nononsense en met boerenverstand bouwen, noemen we dat wel eens. Want, het gaat er uiteindelijk om dat we voor de klant een betaalbaar project realiseren, waar kwaliteit voorop staat. Die kwaliteit zit in de kennis en de kennissen die we hebben.î

Tenslotte wil Jan nog iets kwijt over duurzaamheid. ÑDuurzaamheid is volgens mij ook dat zich binnen je bedrijf een volgende generatie aandient en dat is bij ons het geval. Zowel mijn zoon als dochter willen dit bedrijf op termijn voortzetten. Dat zorgt voor duurzaamheid richting onze klanten, maar ook naar onze medewerkers.î www.samenbouwzaken.nl

Jan Dobben en Paulien van der Stap

ëDankzij prefab kun je complexe gevels realiserení

Al van voor 1893 worden er betonwerken geproduceerd aan de Aduarderdiepsterweg in Groningen. Maar, zo bijzonder als het in de laatste jaren gebeurt, was toen nog niet aan de orde. Hibex produceert namelijk architectonische prefab betongevelelementen voor aannemers en architecten in heel Nederland. ÑWe maken complete gevelelementen in allerlei vormen, kleuren, maten en afwerking en hoewel we ÈÈn van de kleinere spelers zijn, doen we echt mee in de Champions Leagueî, zegt directeur Michael Hermes.

Wie wel eens door Hoogkerk rijdt zal het wellicht niet zijn opgevallen, maar aan de Aduarderdiepsterweg 6 bevindt zich een bedrijf op een terrein van 5,5 hectare. En dat zou je aan de voorkant niet zeggen. Naast hallen waarin prefab betonelementen worden geproduceerd, bevindt zich op het buitenterrein een grote opslag van allerlei prefab betonelementen die klaar staan voor de markt. De zogenaamde sandwichelementen gaan altijd voorzien van kozijnen naar de bouw.

Toekomst

Om maar even dichtbij huis te blijven, Hibex bevindt zich in een nichemarkt en leverde prefab betonelementen voor Merckt, Maggieís Center op het UMCG-terrein, IKC Groenwei in Meerstad, enzovoort. Stuk voor stuk bijzondere bouwwerken, die tot de verbeelding spreken. ÑPrefab bouwen heeft de toekomstî, legt Michael uit. ÑJe hebt bijvoorbeeld geen steigers nodig en kunt sneller bouwen. In feite kan een gebouw met ÈÈn kraan en vijf medewerkers in elkaar worden gezet. Opdrachtgevers kiezen dan wel vaak voor gevels die een bijzondere uitstraling aan het gebouw geven. Het moet smoel hebben en mooi zijn, daar is Hibex uitstekend in thuis.î Of de klant nu kiest voor gekleurd, gestraald of gepolijst beton, of voor een afwerking met structuurmatten, bij Hibex draaien de 35 vaklieden er hun hand niet voor om, integendeel.

ÑPrefab bouwen is relatief eenvoudigî, legt Michael uit. ÑHet is juist de voorbereiding waarin niets mis mag gaan. Daar moet het gebeuren. De bouw van een pand start hier en daarmee haal je cruciale beslissingen naar voren. In het verleden was dat proces de grootste uitdaging voor aannemers, ze moesten immers een deel van het bouwproces uit handen geven. Nu willen veel aannemers niet meer anders, omdat ze hebben ervaren welke voordelen prefab bouwen biedt.î

Mensenwerk

Dankzij prefab kun je complexe projecten realiseren, Ñmaar op de bouwplaats is het altijd

spannend of de elementen die uit de mal zijn gekomen exact passen zoals we dat met elkaar hadden bedacht. In de computer klopt alles, het is aan ons om dat om te zetten in de prefab elementen, voorzien van de mooie uitstraling die de opdrachtgever wenst. Wat wij doen is en blijft mensenwerk en er gaat ook wel eens iets mis, zo eerlijk zijn we ook. Maar, we zorgen er dan wel voor dat het euvel in no time is opgelost. Over het algemeen kijken opdrachtgevers niet naar een fout, dat kan gebeuren, maar ze onthouden wel hoe je het hebt opgelost.î

Laboratorium

Hibex beschikt over een eigen laboratorium, waar betontechnologen dagelijks proeven met beton uitvoeren. Om te voldoen aan de verduurzamingsopgave wordt bijvoorbeeld gekeken hoe de CO₂-uitstoot bij de productie kan

worden verminderd of hoe beton met andere bestanddelen kan worden gemaakt en toch op sterkte blijft. ÑWe hebben in de betonsector het Betonakkoord, waarin we hebben afgesproken om binnen de voorwaarden van het Parijse klimaatakkoord te komen. En aangezien we in Nederland het beste jongetje van de klas willen zijn, worden de eisen die aan de productie van beton worden gesteld steeds strenger. Daar gaan wij in mee.î

Werkmentaliteit

Werken met prefab betonelementen is uitdagend. ÑDit is een vak dat je niet op school leertî, zegt Michael. ÑMensen die over de juiste werkmentaliteit beschikken zijn hier altijd welkom. Wij leren je het vak en je zult merken dat geen dag hetzelfde is. Elk project is weer anders en bijzonder en hoe mooi is het dat je later langs een gebouw kunt lopen waarin gevelelementen van Hibex zijn verwerkt.î

De toekomst van Hibex ziet er goed uit. De bouw met prefab elementen neemt toe en dat merken ze bij Hibex goed aan de orderportefeuille, die vol zit. ÑWe moeten daarom ook wel eens ëneeí zeggen tegen een opdracht, omdat de fabriek vol zit. We kunnen op dit terrein niet verder groeien en dat hoeft voor mij ook niet. Zolang ik de medewerkers nog bij naam ken en weet hoe het thuis gaat, ben ik tevreden. Op het moment dat dat niet meer het geval is, zijn we te groot geworden. En daar wil ik voor waken.î

www.hibex.nl

Michael Hermes

Groningen wil graag vooroplopen in het creëren van een nieuwe toekomst voor voedsel en landbouw. Het innovatieprogramma Fascinating moet daarbij helpen door bedrijven, kennisinstellingen en boeren aan elkaar te koppelen met kortdurende projecten.

TEKST GEERTRUID PEENE

Fascinating focust op vier aspecten: gezonde en gebalanceerde voeding, duurzame productie van nutritionele gewassen, energie-efficiënte en duurzame verwerking en het benutten van reststromen.

Bij innovatie in de landbouw of voedingsindustrie kun je alle richtingen op. Zo kunnen er nieuwe voedselbronnen worden ingezet voor een gezonde voeding, zoals algen en wieren, of met nieuwe technieken en kunstmatige intelligentie efficiënter voedsel worden verbouwd. Het zijn allemaal projecten waaraan de afgelopen jaren bij Fascinating is gewerkt. Zo kwam er een nieuwe vegan bitterbal en werkt er een bedrijf aan het ontwikkelen van een AI-detectiemethode om aardappelziekten in een vroeg stadium op te sporen.

Maar soms is een innovatie simpelweg het efficiënter maken van al eeuwenoude methoden of producten. Een voorbeeld hiervan is SoniBone, dat op een tot nu toe weinig gebruikte manier smaakvolle ingrediënten wil ontwikkelen uit gekraakte kippenbotten. Dat je van een reststroom als kippenbotten bouillon kan maken, weten veel mensen waarschijnlijk (nog) wel.

SMAAKVOLLE INGREDIËNTEN UIT GEKRAAKTE BOTTEN

Wat zo succesvol is aan het project van SoniBone is volgens hem dat de drie bedrijven samen een keten vormen: Ten Kate Vetten levert de afvalstromen: de kippenbotten. HVE Production Technologies kan hieruit kippencollageen extraheren en Kleinstesoepfabriek is de afnemer.

Sinds de opkomst van kant-en-klare bouillonblokjes is het echter veel makkelijker voor consumenten om binnen enkele seconden smaak toe te voegen aan hun gerecht. Dat is alleen niet altijd even gezond, want de meeste bouillonblokjes bevatten veel zout. De bedrijven achter SoniBone willen daarom een gezonde en smaakvolle smaakversterker maken, waarbij de gezonde stoffen en de smaak uit de kippenbotten bewaard blijven.

Ze worden daarbij geholpen door Peter de Jong, programmadirecteur energie-efficiënte en duurzame verwerking bij Fascinating. Hij helpt bedrijven die aankloppen met een project verder. Bijvoorbeeld met een projectplan zoals Ten Kate Vetten, HVE Production Technologies en Kleinstesoepfabriek. Hun idee: ultrasone extractietechnologie gebruiken om kipcollageen te winnen uit kippenbotten. „Het idee was er dus al, maar er was hulp en geld nodig om te testen of dit ook op grotere schaal zou werken.”

Fascinating helpt de bedrijven met hun project-

voorstel, want dat is nodig voor de subsidie. „Eigenlijk doen wij het projectmanagement. We organiseren een kick-off en bespreken hoe we het proces verder gaan organiseren. Er is bijvoorbeeld ook een rapportage nodig en van tijd tot tijd bespreken we de voortgang.”

DAT KOMT ERG PRECIES „Op laboratoriumschaal leek het plan van SoniBone al te werken”, zegt De Jong. Dat betekent echter nog niet dat dit ook op grote schaal goed uit zou pakken. Daarvoor moest eerst uitgebreid worden getest.

Ultrasound is een techniek waarbij hoogfrequente trillingen gebruikt worden om massatransport te bevorderen, legt de programmadirecteur uit. „Daardoor ontstaan er hele kleine gasbelletjes die imploderen, en dat geeft een bepaalde kracht in de vloeistof in dit geval.”

Dat komt erg precies, legt hij uit. Hij maakt de vergelijking met een hifi-speaker, waarbij het geluid zo natuurlijk en nauwkeurig mogelijk

Peter de Jong: „Fascinating is niet ‘een pot met geld’, maar richt zich vooral op samenwerking, waarbij iedere partij investeert.” EIGEN FOTO

Fascinating

De naam Fascinating staat voor Food Agro Sustainable Circular Nature Technology in Groningen. Het kantoor is gevestigd in Groningen. Het innovatieprogramma richt zich op de landbouw van de toekomst door te focussen op innovatie in landbouw, voedselproductie en duurzaamheid. Fascinating wordt mede gerealiseerd door het Nationaal Programma Groningen en Provincie Groningen.

wordt weergegeven, met minimale vervorming. Wie daar waarde aan hecht, wil dat die speaker op precies de juiste plek staat. „Er mag niets in de weg staan, dat geldt hiervoor eigenlijk ook: je moet overal in een relatief grote tank voldoende ultrasound geluid hebben om het collageen uit die kippenbotten te extraheren.”

Dat kon nog een flinke uitdaging worden voor de bedrijven. „Op het lab kun je veel dingen doen met ultrasound, maar het is een techniek waarbij het moeilijk is om het op grote schaal goed homogeen te krijgen.”

En juist die schaalbaarheid is belangrijk om te weten of dit een innovatie is die ook daadwerkelijk kan bijdragen aan een rendabele en duurzame manier van voedsel produceren. „Schaalbaarheid is het belangrijkste aspect”, zegt De Jong. Door de samenwerking konden de bedrijven dit gaan onderzoeken.

Zo kon er ook worden geëxperimenteerd met de temperatuur. „Je kunt die kippenbotten verwarmen tot 100 graden om te extraheren, maar kan het ook op langere temperatuur? Dat scheelt weer in de energiekosten.” Dat is de bedrijven gelukt. Normaal gesproken duurt het extraheren van collageen uit kippenbotten zo’n 72 uur, legt De Jong uit. „Nu zitten ze op 16,5 uur.” Nu is het niet zo dat er tijdens dat proces constant iemand aanwezig moet zijn, maar het verkorten van het proces maakt het wel goedkoper en efficiënter.

Dat is belangrijk, want een methode kan misschien wel schaalbaar zijn, maar dat is niet altijd genoeg. „Uiteindelijk wil je een product op de markt zetten. Dat moet wel te betalen zijn.” Dat is misschien nog wel het belangrijkst om te ontdekken tijdens het proces. „Technisch is vaak heel veel mogelijk, maar is het ook verkoopbaar?”

CREËREN VAN EEN KETEN

In het geval van SoniBone is dat gelukt. De Jong verwacht dat de volgende stap daarom is dat de bedrijven een productielijn opstarten. Wat zo succesvol is aan het project van SoniBone is volgens hem dat de drie bedrijven samen een keten vormen: Ten Kate Vetten levert de afval-

Technisch is vaak heel veel mogelijk, maar is het ook verkoopbaar?

stromen: de kippenbotten. HVE Production Technologies kan hieruit kippencollageen extraheren en Kleinstesoepfabriek is de afnemer.

Die focus op het creëren van een keten is belangrijk bij Fascinating, maar bedrijven hoeven zich daardoor niet te laten afschrikken, zegt De Jong. „Wij kunnen ook helpen met het zoeken naar andere bedrijven.”

Fascinating wil innovatie waarbij bedrijven samenwerken in een keten graag stimuleren. Voor veel bedrijven, vooral mkb-bedrijven, geldt dat het ingewikkeld kan lijken om nieuwe productie- of verwerkingsprocessen te testen. Dat vergt namelijk tijd en geld. Fascinating daarbij helpen, maar het innovatieproject vereist alsnog ook eigen inbrengen, zegt De Jong. Fascinating is niet ‘een pot met geld’, maar richt zich vooral op samenwerking, waarbij iedere partij investeert.”

Dat zegt hij niet om bedrijven af te schrikken, benadrukt hij: „Als je een goed idee hebt hoef je je geen zorgen te maken over de financiering”. Bovendien moeten bedrijven weliswaar ook deels zelf inbreng leveren, maar dat kan ook om uren, mankracht en materiaal gaan. „We zijn best eager en altijd op zoek naar nieuwe projecten.”

WITTE LABORATORIUMJAS

Daarvoor hoeft men lang niet altijd een witte laboratoriumjas aan te trekken. Ook boeren en andere mkb-bedrijven zijn geschikte partners, zegt De Jong. „Er is bijvoorbeeld iemand bezig om te kijken hoe je met betrekkelijk weinig mogelijk koeien toch een zo veel mogelijk hoogwaardig, duurzaam en gezond product kan maken.” Ook voor hen is Fascinating er. „Vooral voor boeren geldt dat zij wel willen dat er iets gebeurt waar ze iets aan hebben.”

Daarom hebben de projecten doorgaans een kortdurende looptijd van anderhalf à twee jaar. „We willen echt iets realiseren in die tijd en het moet nut hebben voor het bedrijf.” Dat betekent dat er aan het einde van het traject niet zozeer een theorieboekje ligt over een innovatie, maar echt een product of een nieuw proces. Of een nieuwe bitterbal, zoals de vegan bitterbal die tegenwoordig op veel vergadertafels in Groningen pronkt.

„Uiteindelijk willen we het goede doen voor Groningen, waarbij we dus ook economische activiteit op basis van duurzame landbouw hierheen brengen”, zegt De Jong. „En een gids zijn voor de rest van Nederland.”

Het SoniBone-project draait om het winnen van collageen uit kippenbotten. Daarvoor hebben drie Groningse bedrijven de handen ineengeslagen: Ten Kate Vetten, HVE Production Technologies en Kleinstesoepfabriek. Samen vertegenwoordigen zij de hele keten van kippenbot tot smaakversterker. Door ultrasone extractietechnologie, waarbij geluid wordt ingezet om het collageen te winnen, hebben de bedrijven een manier gevonden om op efficiënte wijze collageen uit kippenbotten te halen. Dat kan vervolgens als smaakversterker worden gebruikt.

Sonibone

De IJB Groep introduceert slimme wateropslag voor nieuwbouwwoningen

De IJB Groep bedenkt en levert totaaloplossingen voor funderingen. Van bodemonderzoek en advies tot prefab heipalen en funderingsconstructies. De nieuwste stap in duurzame draagkracht is de waterbuffer voor nieuwbouwwoningen. ,,Concreter bijdragen aan besparen, waarde toevoegen aan wat je al doet.î

Een paar jaar geleden heeft de IJB Groep, met vestigingen in Lemmer, Emmeloord, Lelystad en Leeuwarden, haar missie en visie aangescherpt naar Duurzame DraagkrachtÆ. ,,Dat betekent dat we - bij alles wat we doen ñ onszelf de vraag stellen hoe wij zo goed mogelijk kunnen bijdragen aan voldoende woningen op een zo stabiel, duurzaam en circulair mogelijk fundament. Het is vooral naar jezelf kijken: hoe verander je je eigen processen en producten zo, dat wat je doet en levert, concreet beter, slimmer en duurzamer wordt.î

Werk aan de winkel dus. Want als funderingsspecialist kijk je niet alleen naar wat je maakt, maar ook naar de manier waarop je slimmer kunt omgaan met water, energie en grondstoffen. Dat besef zit diep bij RichaÎl de Jong, Manager Duurzaamheid & Digitalisering van de IJB Groep. ,,Voor mij gaat verduurzaming vooral over het versneld concreet, tastbaar en zichtbaar maken van verbetering. Niet ergens op afstand, maar op ieder niveau in het bedrijf. Daarom ben ik trots op deze introductie: de prefab IJB-waterbuffer voor nieuwbouwwoningen. Het is een praktisch voorbeeld van de wijze waarop wij onze ambitie vertalen naar duurzame producten, die echt iets toevoegen.î

Waarde toevoegen ,,In de kern is het een eenvoudig idee, gebaseerd op een oud principe: sla regenwater op om het op een later moment opnieuw te gebruiken. Bij projectmatige nieuwbouwwoningen - of dat nu rijwoningen of twee-onder-een-kapwoningen zijn

- wordt vaak een berging of schuur in de tuin geplaatst. En die schuur moet ook gefundeerd worden. Dat doen we al. Maar dat kan slimmer.

Met onze gepatenteerde waterbuffer wordt de fundering onder diezelfde schuur meer dan alleen een constructieve basis. Het werk dat je toch al uitvoert, en de grondstoffen en energie die je daarvoor inzet, krijgen een extra functie. Regenwater wordt opgevangen in de fundering en kan later opnieuw gebruikt worden, bijvoorbeeld in de tuin. Op termijn is ook toepassing voor toiletspoeling denkbaar.

Zo benutten we de steeds schaarser wordende ruimte in nieuwbouwprojecten effectiever. Je voegt geen extra voorziening toe aan de tuin, maar gebruikt wat toch al nodig is. Dat maakt het concreet klimaatvriendelijker.î

De Jong noemt het de volgende stap van de IJB Groep. ,,We werken hier met een enthousiast, gedreven team aan alle uitdagingen die we hebben om verduurzaming concreet te maken. Het is een omslag in ons denken: wat kunnen wij bijdragen vanuit onze kennis en kunde? Niet accepteren dat het is, zoals het was. We hebben de verantwoordelijkheid om het beter en slimmer te doen en de kennis en kunde om dat te vertalen naar verduurzaming van processen en producten. Deze waterbuffer maakt dat concreet. Iedere nieuwbouwwoning zín eigen wateropslag.î

Nieuwsgierig naar ëNextí ,,Slimmer omgaan met grondstoffen begint met jezelf te dwingen om te denken vanuit besparing Èn waarde. De eisen aan bouwbedrijven in

aanbestedingen voor woningbouwprojecten worden steeds hoger. Dan gaat het niet alleen om minder materiaal gebruiken, maar ook om klimaatadaptief ontwerpen en bouwen: doen wat nodig is vanuit de verandering van ons klimaat. Met onze kennis voegen we iets concreets toe aan die hogere klimaatambities. We weten dat het niet eenvoudig is om ambitie zichtbaar te maken. We weten ook hoe versnipperd de bouw soms is. Maar juist daarom is dit wat wij kunnen bijdragen. IJB als funderingsspecialist, samen met onze partner als expert in watertechniek.î

Wat is de volgende stap? RichaÎl de Jong: ,,Dat maken we binnenkort bekend. Eerst introduceren we onze gepatenteerde waterbuffer voor Nederlandse nieuwbouwwoningen. Daarna nodigen we de bouwwereld uit om samen de volgende stap te zetten. Dat is de gedachte achter onze visie van NEXT IJB: de kennis, productie en innovatiekracht van IJB samenbrengen in een nieuwe manier van bouwen. Niet alleen een duurzamer product, maar ook een slimmer proces waarin ontwerp, maakbaarheid, veiligheid, digitalisering en ketensamenwerking dichter bij elkaar komen. Duurzame producten maken is een stap, maar de echte versnelling ontstaat pas als de keten mee verandert. Beter, veiliger en slimmer bouwen lukt alleen als je bereid bent om dat echt samen en anders te doen.î

ijbgroep.nl

RichaÎl de Jong

ëWe zetten een nieuwe economische standaard voor duurzame industrieÎní

Noord-Nederland is een regio waar actief wordt gewerkt aan nieuwe biobased en circulaire grondstoffenketens. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden bundelen de krachten, innovaties worden getest en opgeschaald. Geen gemakkelijke weg, maar steeds vaker kunnen successen worden gemeld. Een voorbeeld van een innovatief bedrijf dat aan de vooravond staat van opschaling naar industriÎle schaal is Recell in Leek. Het bedrijf wint cellulose uit complexe reststromen en zet deze om naar industriÎle suikers, bron voor hoogwaardige grondstoffen die worden gebruikt in de bouw, chemische industrie en energiesector.

ÑDaarmee dragen we bij aan de overgang van een fossiele naar circulaire economieî, vertelt CEO Erik Pijlman. ÑDat heeft een positieve impact op het milieu, we creÎren nieuwe waardeketens, waarmee we op regionale schaal meer autonoom kunnen produceren en we doen dat bovendien op commerciÎle grondslag. Het moet geld opleveren, anders is het niet levensvatbaar.î Op die manier kan Recell onder andere bijdragen aan de transitie van de chemische industrie, een voor Noord-Nederland belangrijke sector.

Enorm potentieel

De cijfers bevestigen de woorden van Pijlman. Cellulosehoudend afval omvat papierhoudende reststromen die vanwege vervuiling of een onvoldoende zuiverheid niet door de papierindustrie kunnen worden hergebruikt.î Deze belanden vervolgens in diverse afvalstromen, die hoofdzakelijk worden verbrand. In Europa betreft het jaarlijks 25 miljoen ton afval, waarbij de verbrandingskosten op circa 2 miljard euro liggen en zeker 85 miljoen ton CO₂ uitstoot. ÑDuur en schadelijkî, zegt Pijlman, Ñmaar voor ons een enorm potentieel.î IndustriÎle suikers kennen een groot aantal toepassingsgebieden, denk aan bio-kunststoffen, bio-reinigingsmiddelen en de ontwikkeling van duurzame brandstoffen.

Fabriek

ÑWe zitten in de laatste fase van de ontwikkelingî, geeft commercieel directeur Ian Jordens aan. ÑBinnenkort start de bouw van een eerste fabriek op kleine schaal, we kunnen daar straks circa 2 kiloton aan industriÎle suikers produceren. Als dat goed functioneert, volgt al snel opschaling naar een 20 kiloton fabriek. Vervolgens gaan we over tot het uitgeven van licenties, want de potentie van industriÎle suikers is enorm, zo horen we continu van afnemende industrieÎn.î

Kracht van Noord-Nederland

Recell heeft inmiddels cellulose uit circa 70 afvalstromen getest. ÑOnze expertise zit hem in

het converteren van een onzuivere stroom naar een stabiele suiker specificatieî, zegt Pijlman. ÑTechnisch kunnen we dat goed en het mooie is dat het grootste deel ook economisch interessant is. De diverse facetten die nodig zijn om dit proces te doen slagen, komen in NoordNederland bij elkaar. Daarom zijn we hier ook gevestigd. De kennisinstellingen, het chemische cluster en andere bedrijven slaan de handen ineen en vullen elkaar aan. Dat tref je nergens anders in Nederland, ik zie dat echt als de kracht van Noord-Nederland.î

ÑEr is in Noord-Nederland een enorme drive en ondernemerschap om alternatieven voor de gestopte gaswinning te ontwikkelenî, vult Jordens aan. ÑDat is ook nodig wanneer je buiten gebaande paden gaat acteren. Het komt in NoordNederland in veel projecten en innovaties samen. Recell draagt daar aan bij en profiteert daarvan. En vergis je niet, tijdens zoín proces heb je enorm veel kennis en potentie nodig, dat zit in NoordNederland. In kennisinstellingen, sterke organisaties zoals Chemport, ontwikkelaars, enzovoort. Ik vergelijk dat wel eens met Silicon Valley, maar dan op het gebied van biobased grondstoffen en circulariteit.î

Kritische noodzaak

Van startup naar koploper, dat is de weg die Recell in de afgelopen jaren heeft gemaakt.

ÑTijdens zo'n traject komt er een moment waarop je beseft: dit kan weleens een echte gamechanger worden. Ik kan dat moment niet duidenî, zegt Jordens. ÑMaar toen we bericht kregen van een grote potentiÎle afnemer, die ettelijke kilotonnen gaat afnemen, werd duidelijk dat we voor dit bedrijf bezig waren met het vervullen van een kritische noodzaak.î

Pijlman:Ñ De toets die je als startup moet doorstaan is of er vraag is in de markt. Daar valt of staat het mee. Een Duitse chemiereus heeft ons dat haarfijn uitgelegd, dat we echt met een goede ontwikkeling bezig zijn. Dat is voor mij de

bevestiging geweest dat we op de goede weg zaten.î

Recell draagt daarmee bij aan de transitie van de chemiesector in Noord-Nederland. ÑOnze suikers dragen een ongekend duurzaam profiel als grondstof voor de transitie van onder andere de chemische industrieî, besluit Pijlman. ÑBovendien zijn we niet afhankelijk van landbouwgrond om op grote schaal te produceren.. Op die manier staat transitie voor duurzaamheid en autonomie, een transitie die Noord-Nederland grote kansen biedt.î

www.recell.eu

www.chemport.eu

Erik Pijlman

TCA wijst MKBíers op het belang van cybersecurity

Albert Spanjer ziet dagelijks hoe kwetsbaar het midden- en kleinbedrijf is geworden. Spanjer is oprichter van TCA Group BV, dat bestaat uit TCA Telecom & IT in Assen en BiebCloud en ThemaTeam in Leusden. Ondernemers zijn volgens hem niet onverschillig ten aanzien van cybersecurity, maar zien het vaak als een kostenpost zonder directe opbrengst.

ÑHet is geen sexy onderwerp en de ëReturn On Investmentí is lastig zichtbaar,î stelt Spanjer. ÑMaar de echte ondernemersvraag is: wat kost het je als je niets doet?î Het is volgens hem geen uitzondering dat bedrijven worden gegijzeld, data wordt gestolen en systemen worden platgelegd. ÑIn 95 procent van de gevallen wordt het veroorzaakt door menselijk handelen. EÈn keer op een verkeerde link klikken, kan leiden tot ransomware en datalekken, met reputatieschade en financiÎle schade tot gevolg. Preventie kost geld, maar de kosten van een cyberaanval zijn altijd hogerî, vertelt hij.

In 1996 richtte Albert Spanjer zijn bedrijf op, dat tegenwoordig 26 medewerkers heeft. In september wordt het 30-jarig bestaan gevierd. In die periode heeft het bedrijf zich ontwikkeld van een technisch georiÎnteerde IT-partij naar een organisatie die zich richt op de continuÔteit en ontwikkeling van haar klanten. Met de overname van ThemaTeam is die beweging versneld. ÑWaar IT vroeger vooral draaide om systemen en infrastructuur, richt TCA zich steeds nadrukkelijker op een totaal ecosysteemî, aldus Spanjer.

Datasoevereiniteit

De ondernemer ziet dat MKBíers wel geÔnteresseerd zijn in ICT en veiligheid, maar zich vooral druk maken over datasoevereiniteit. ÑVanwege de huidige geopolitieke situatie willen we graag dat Europa zelf meer controle heeft over infrastructuur en ICT-systemen, zodat we minder afhankelijk zijn van landen buiten Europa. Dat is begrijpelijk en zeker relevant. Tegelijkertijd zie ik dat de discussie soms te veel daar op focust, terwijl cybersecurity in de praktijk vele malen belangrijker is voor de continuÔteit van bedrijven.î

ëWat kost het je als je niets doet?í

In dat kader wijst hij ook op de NIS2-richtlijn, die per 1 juli in werking treedt. ÑVaak wordt gedacht

dat deze alleen geldt voor vitale sectoren, maar dat is een misvatting. Door ketenverantwoordelijkheid krijgen ook toeleveranciers indirect met deze eisen te maken. Als MKBíer moet je bovendien, volgens de verplichte Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E), risicoís in kaart brengen, inclusief digitale risicoís. Door gebrek aan actieve handhaving ontstaat vaak het gevoel dat het niet echt verplicht is. Dat is een misvatting en een risico.î

Standaard beveiliging niet voldoende

Het team van TCA merkt dat veel ondernemers rekenen op de standaard beveiliging van Microsoft. ÑMaar dat is niet voldoendeî, zegt Spanjer. ÑStandaardinstellingen zijn primair ontworpen om gebruiksgemak te bieden, niet om maximale bescherming te verzorgen. Cybercriminelen zijn georganiseerd, slim en snel, en de razendsnelle ontwikkelingen in Ai maken het voor kwaadwillenden eenvoudiger dan ooit om aanvallen uit te voeren.î

Een cyberaanval kan leiden tot stilstaande productie, geblokkeerde systemen en klanten die hun vertrouwen verliezen. Spanjer: ÑBeveiliging is een keten en die is zo sterk als de zwakste schakel. Juist daarom is het essentieel om naar het hele ecosysteem te kijken: van technische beveiligingsmaatregelen tot awareness en adoptie binnen de organisatie. Daarom verzorgen wij met ThemaTeam trainingen. Niet alleen op het gebied van ICT en cybersecurity, maar juist ook gericht op gedragsverandering. Uiteindelijk bepaalt het gedrag van mensen hoe veilig een organisatie echt is.î

Aantoonbaar competent

TCA wordt graag kritisch bevraagd. Het is volgens Spanjer de enige manier voor klanten en potentiÎle klanten om te ontdekken of ze met de juiste ICT-leverancier in zee gaan. ÑJe moet weten of een ICT-leverancier aantoonbaar competent is. Let dus op ISO 27001, actuele security-trainingen en certificeringen voor medewerkers. Plan vervolgens een onafhankelijke security-audit en ontdek waar de zwakke plekken zitten. Die zitten bijvoorbeeld in multifactor authenticatie die niet overal actief is, privÈ-apparaten die toegang hebben tot bedrijfsdata, bedrijfsapparaten die niet aantoonbaar veilig zijn. Van een ICTleverancier mag je bovendien verwachten dat verdachte activiteiten actief gemonitord worden en dat er volledige back-ups gemaakt worden.î

TCA is een zogeheten managed service provider. De dienstverlening is doorlopend en klanten worden voor een vast maandbedrag volledig ontzorgd, vrijwel altijd in combinatie met Microsoft365. Ze kunnen kiezen uit diverse pakketten die aansluiten op hun bedrijfsvoering. TCA ontwikkelde de Security Baseline voor het proactief monitoren en corrigeren van ITomgevingen. Spanjer: ÑHet is slim en efficiÎnt en sluit aan op het Microsoft portfolio dat klanten gebruiken. Verdachte activiteiten worden gesignaleerd, waarna automatisch actie wordt ondernomen. Met de TCA Security Baseline voldoen klanten ook meteen aan relevante weten regelgeving, wat veel administratieve druk en onzekerheid wegneemt. Dat lijkt een papieren werkelijkheid, maar bij een cyberincident word je er keihard op afgerekend.î www.tca.nl

Albert Spanjer

Het team van TCA Telecom & IT in Assen.

ëWees scherp op ontwikkelingen en neem tijdig maatregelení

ìDe geopolitieke spanningen drukken indirect op de resultaten van het bedrijfsleven en aangezien het einde hiervan nog niet in zicht is, adviseren wij ondernemers niet af te wachten en de nodige maatregelen te nemen.î Dat zegt Arjen van Braak van Van Braak Accountants, met vestigingen in Zuidbroek, Marum en Drachten. Want, ondanks acceptabele macro economische cijfers over de afgelopen maanden, moeten we de ogen niet sluiten voor kostenverhogingen, regeldruk en een blijvend tekort aan personeel. Kortom, genoeg stof tot nadenken.

ìDe onzekerheid drijft de prijzen op, olie bijvoorbeeld is een product dat voor allerlei toepassingen wordt gebruikt. Andere landen hebben een deel van de productie van olie, die nu niet door de Straat van Hormuz kan, opgevangen, maar het zorgt nog steeds voor hogere prijzen. Dat drukt op de marge van veel bedrijven en daarom adviseren wij om maatregelen te nemen.î Dat kan bijvoorbeeld door zelf de prijzen te verhogen, maar dit moet wel haalbaar zijn, geeft Van Braak aan. ìWees daarnaast kritisch op kosten en de structuur van je bedrijf. Wat kun je nu doen om eventuele toekomstige klappen goed op te kunnen vangen en ongeschonden uit de strijd te komen. Ik denk dat veel ondernemers daar niet over nadenken en er vanuit gaan dat ze de dans kunnen ontspringen. Dat geldt voor bijna alle sectoren van het bedrijfsleven.î

Regeldruk

Ook de alsmaar toenemende en ongebreidelde regeldruk, zoals Van Braak het noemt, is veel ondernemers een doorn in het oog. ìWe raken onze vrijheid om te ondernemen kwijt, moeten aan allerlei regels voldoen en het aantal regels neemt alleen maar toe. Hoewel de overheid al jaren roept dat ze de regeldruk voor het bedrijfsleven omlaag wil brengen, slaagt ze daar tot nu toe niet in. Tenminste, wij merken het niet. Ik vraag me echt af of het allemaal niet wat eenvoudiger kan. En dan kijk ik even specifiek naar agrarische bedrijven en garages, de regeldruk is daar zo ingrijpend en overweldigend, dat heeft echt invloed op de bedrijfsvoering en dat kan toch niet de bedoeling zijn.î

Een ander probleem is de inflatie, die weer aan het stijgen is. ìDat gaat ook problemen opleveren, omdat de salarissen mee moeten stijgen en die zijn de laatste jaren al enorm gestegen. Of we moeten de keuze voor minder welvaart met elkaar maken, maar dat zie ik ook nog niet zo snel gebeuren.î

Overwaarde

Waar volgens Van Braak ook te weinig over wordt nagedacht is er gebeurt bij het beÎindigen van het bedrijf. ìVeel ondernemers hebben bedrijfsmatig onroerend goed met een forse overwaarde. Wanneer je je bedrijf stopt, dan moet je daarover afrekenen met de fiscus en dat kan behoorlijk in de papieren lopen. Dit kun je voorkomen door de zaak, vaak zijn dit ook kleinere bedrijven, tijdig om te zetten in een BV. En dat kan dan zonder dat je overdrachtsbelasting hoeft te betalen. Wanneer het onroerend goed eenmaal in een BV zit, voorkom je dat je straks een forse afrekening van de fiscus krijgt.î

In de praktijk blijkt overigens dat met name kleine bedrijven moeilijk te verkopen zijn. ìDan

Arjen van Braak

heb je het over de kleinere winkels en andere eenmanszaken. Ook voor hen is het van belang om tijdig maatregelen te nemen, zodat ze bij beÎindiging er zo gunstig mogelijk uit springen.î

Onlangs konden we in de krant lezen dat vervoerbedrijf Transdev haar personeel in de zomervakantie dubbel gaat betalen, omdat ze anders het rooster niet rond kunnen krijgen. Van Braak komt dergelijke maatregelen in het reguliere bedrijfsleven niet tegen. ìEn ik denk dat dit ook niet nodig is. Zeker gezien de ontwikkelingen rond AI. Daardoor gaat er veel werk verdwijnen, met name standaard - en repetitieve werkzaamheden. Diverse bedrijven zijn nu al verder aan het automatiseren en zetten AI in om het tekort aan personeel te ondervangen. Daarentegen zijn er ook veel

ondernemers nog helemaal niet met AI bezig. Ze weten vaak niet waar en hoe ze moeten beginnen. Maar, je ontkomt er niet aan, dus ons advies is om dan maar een cursus of iets dergelijks te volgen, zodat je met AI aan de slag kunt.î

Het lijkt al met al een wat somber verhaal, maar somberen doet Van Braak absoluut niet.

ìIntegendeel, het gaat goed met de BV Nederland, maar we moeten de vinger aan de pols houden, scherp zijn op allerlei ontwikkelingen en tijdig de nodige maatregelen nemen. En daar helpt uw accountant u graag bij.î

www.vanbraakaccountants.nl 0318-587373

Zussen bouwen aan groeiend bedrijf in garagedeuren

Open communiceren, met klanten Èn met elkaar. Volgens JosÈ en Tonia de Rooij vormt dat de basis voor De Rooij Garagedeuren, het bedrijf dat zij samen leiden. Wat begon als een klusje voor hun vader groeide uit tot een gevestigde onderneming met particuliere en zakelijke klanten in Nederland en BelgiÎ.

Hoewel Tonia rechten studeerde en JosÈ informatie- en communicatiewetenschappen, deelden zij al vroeg dezelfde ambitie: ondernemen. De Rooij Garagedeuren ontstond bijna twintig jaar geleden, toen hun vader zijn agrarische activiteiten beÎindigde en bedrijfsruimtes ontwikkelde aan de J.C. van Markestraat in Assen. Tonia: ,,Voor de nieuw gerealiseerde loodsen waren garagedeuren nodig en hij vroeg ons om de inkoop te verzorgen. Overgebleven garagedeuren verkochten wij vervolgens online. Dat begon als een kleinschalige bijverdienste tijdens onze studie, maar groeide al snel uit tot een serieuze onderneming.íí

Korte lijnen

Sinds de coronaperiode werkt De Rooij Garagedeuren samen met een Nederlandse leverancier met productielocaties in Emmen en Zeewolde. Dankzij deze samenwerking blijven de lijnen kort en kan het bedrijf snel schakelen in service en levering. De dagelijkse werkzaamheden voeren JosÈ en Tonia nog altijd samen uit. ,,Die korte interne lijnen vormen een belangrijke kracht van het bedrijf. Ook binnen het team staat persoonlijk contact centraal. Door transport in eigen beheer uit te voeren, houden we controle over kwaliteit en levering van de producten.

Daarnaast biedt dit klanten de mogelijkheid om bij aflevering te betalen, een service die door veel klanten wordt gewaardeerd.íí De monteurs van De Rooij Garagedeuren verzorgen installaties in Noord-Nederland, terwijl klanten die kiezen voor zelfmontage, kunnen rekenen op deskundige ondersteuning en advies.

ëKorte lijnen vormen een belangrijke krachtí

Online media

In de beginjaren van hun onderneming, in 2009, richtten de zussen zich voornamelijk op online activiteiten. JosÈ: ,,Hierin onderscheidden we ons sterk van concurrenten. Mede door de inzet van social media is de naamsbekendheid van De Rooij Garagedeuren verder vergroot en de interactie met de klant nog meer verbeterd. Via de webshop

kunnen klanten eenvoudig het assortiment bekijken en een indicatie van de kosten berekenen met behulp van een online configurator. Ook voor onderdelen en accessoires voor zelfmontage kunnen klanten in de webshop terecht.íí

Inmiddels is De Rooij Garagedeuren uitgegroeid tot een betrouwbare leverancier van garagedeuren voor klanten in binnen- en buitenland. Vanuit het pand aan de J.C. van Markenstraat beschikt het bedrijf over een kantoor, showroom en ontvangstruimte, waar klanten terechtkunnen voor advies en inspiratie. Volgens JosÈ en Tonia onderscheidt het bedrijf zich niet alleen door kwaliteit en betrouwbaarheid, maar vooral door de aandacht voor service en aftersales. Transparante communicatie speelt daarin een belangrijke rol. ,,Klanten kunnen altijd bij ons terecht met vragen of opmerkingen en eventuele

problemen worden snel en zorgvuldig opgelost. Mede daardoor bouwden we een sterke reputatie op en weten ook professionals zoals aannemers, hoveniers en architecten ons goed te vinden.íí

Duurzaamheid

Duurzaamheid speelt een steeds grotere rol binnen de organisatie. JosÈ en Tonia adviseren klanten actief over isolatiemogelijkheden, HR++glas en beschikbare subsidieregelingen voor verduurzaming. Zo kunnen bewoners in gebieden met aardbevingsschade onder bepaalde voorwaarden gebruikmaken van subsidies waarbij ook isolerende garagedeuren onderdeel kunnen zijn van de verduurzamingsmaatregelen.

Bij de toekomstplannen van De Rooij Garagedeuren staat duurzaamheid ook centraal. Het bedrijf investeert onder meer in energiebesparende maatregelen en het verder verduurzamen van de bedrijfsvoering. Het doel is klaar te zijn voor de toekomst Èn klanten blijvend optimaal van dienst te zijn. Het pand is voorzien van zonnepanelen en binnenkort wordt er een zakelijke accu geplaatst. Dat levert een kostenbesparing op, maar de energieopslag kan ook helpen bij netcongestie, waarmee de bedrijfsvoering kan worden veilig gesteld.

Showroom

Bezoekers zijn van harte welkom in de showroom in Assen voor persoonlijk advies. In alle rust kunnen ze daar verschillende soorten garagedeuren bekijken, waaronder sectionale deuren, openslaande garagedeuren en loopdeuren. Daarnaast levert het bedrijf ook industriedeuren voor grotere toepassingen. Een afspraak maken is niet noodzakelijk; tijdens openingstijden is er altijd iemand aanwezig om vragen te beantwoorden en de producten toe te lichten.

www.derooijgaragedeuren.nl

JosÈ (links) en Tonia de Rooij in de showroom. (Foto AndrÈ Weima)

EÈn van de projecten van De Rooij Garagedeuren. (Eigen fotoís)

Werken en leren in de bouw straks vanuit nieuw Praktijkcentrum Bouw & Infra

Morgen, zaterdag 20 juni, is het de Dag van de Bouw. U kunt dan een kijkje nemen bij de nieuwbouw van het Praktijkcentrum voor de bouwen infraopleidingen op het Rengerspark langs de A7. Daar namelijk neemt SSPB, samen met Infravak, Noorderpoort, Alfa-college en Bouwend Nederland, vanaf begin 2027 haar intrek. ÑWe kunnen vanuit het nieuwe praktijkcentrum de sectoren bouw en infra qua opleidingen nog beter bedienenî, zegt SSPB-directeur Eddy Schreijer.

SSPB Praktijkcentrum Bouw is een opleidingscentrum voor iedereen die graag wil werken in de bouw. ÑEn gelukkig worden dat er steeds meerî, voegt hij er meteen aan toe. ÑWe organiseren jaarlijks vele activiteiten, waarbij we met name jongeren in contact laten komen met de bouw. Wat houdt werken in de bouw in, wat kun je gaan doen en ervaar maar eens hoe leuk het is om iets te maken. Die aanpak werpt zijn vruchten af. We zijn blij dat we zo langzamerhand een kentering in de maatschappij zien, dat werken met je handen Èn hoofd leuk is, dat beginnen steeds meer mensen te ontdekken. Bovendien zijn de salarissen op een goed niveau en dat trekt ook nieuwe mensen.î

Manager Interne Zaken Heidi Meijer ziet dat ook HBO-ers en WO-ers zich laten omscholen. ÑDaarvoor hebben we een speciaal opleidingstraject ontwikkeld, Bouw Inzicht. We zien in toenemende mate dat mensen iets willen doen wat ze leuk vinden, waar ze voldoening uit halen en dat ze het prettig vinden dat ze naar buiten kunnen om dingen te maken.î

ÑHBO-ers en WO-ers hebben met name interesse in de restauratiebrancheî, gaat Schreijer verder. ÑOm die reden zijn we blij dat het SSPB sinds dit jaar een erkend leerbedrijf voor de restauratiebranche is geworden. In samenwerking met het Alfa-college bieden we de theorielessen aan, het SSPB heeft een instructeur die het praktische gedeelte voor zijn rekening neemt.î

Uitdaging

Wie een

opleiding tot timmerman, metselaar of uitvoerder bij SSPB volgt, werkt vier dagen per

week bij een erkend leerbedrijf en gaat de vijfde dag naar school. ÑWe brengen de leerlingen onder bij de bij ons aangesloten bedrijven die actief zijn in de bouw. Dat is elk jaar weer een uitdaging, zeker gezien het feit dat het aantal leerlingen toeneemt.î

In het Praktijkcentrum Bouw & Infra beschikt SSPB straks over de meest moderne faciliteiten. ÑWe worden het bruisende centrum voor opleidingen en trainingen in de bouwî, zegt Schreijer. ÑWe gaan er straks ook cursussen aanbieden voor mensen die al langer in de bouw werkzaam zijn en bijvoorbeeld moeten worden bijgeschoold. Dat kan te maken hebben met veranderende weten regelgeving, maar bijvoorbeeld ook met nieuwe producten die op de markt komen, denk aan duurzame oplossingen.î

Naast SSPB neemt Infravak haar intrede in het Praktijkcentrum Bouw & Infra. Meijer:Ñ Infravak biedt opleidingen in de grond-, wegen waterbouw aan. Hun meest noordelijke vestiging staat in Holten, ze zijn blij dat ze verder naar het noorden kunnen uitbreiden, omdat ook hier de behoefte aan nieuwe medewerkers in de infra groot is. En mocht je het in de bouw niet kunnen vinden, dan kun je straks snel switchen en andersom kan natuurlijk ook.î

Vast in dienst Zoals aangegeven werken talloze bouwbedrijven samen met SSPB en dat is niet zo vreemd. Schreijer:Ñ SSPB neemt deze bedrijven veel werk uit handen. Zo verzorgen wij de werving- en selectieprocedures, doen de loonadministratie en deelnemers zijn verzekerd van een jaarlijkse

Eddy Schreijer en Heidi Meijer

instroom van nieuwe mensen. Weliswaar zijn dat nog leerlingen, maar als ze goed bevallen, dan bestaat er uiteraard de mogelijkheid om de leerling na de studie vast in dienst te nemen. Bij het behalen van een diploma is er 100% baangarantie. Op die manier zijn in de afgelopen decennia al duizenden nieuwe vakkrachten in de bouw aan de slag gegaan.î

Dat neemt niet weg dat er nog altijd tekorten zijn en ook de vooruitzichten zijn wat dat betreft niet positief. ÑEr gaan binnen nu en een jaar of tien veel mensen met pensioen. We missen daardoor niet alleen zeer ervaren vakkrachten, maar ook de noodzakelijke kennis. Daarom is het van belang dat die kennis aan de nieuwe generatie timmermannen wordt doorgegeven en ook daarin speelt SSPB een rol. Heel veel aangesloten bedrijven hebben een meester-gezeltraject opgezet, waardoor kennis niet verloren gaat en de nieuwe generatie het vak goed in de vingers krijgt.î

SSPB is blij met de nieuwbouw. ÑWe zitten straks op een zichtlocatie en onze verwachting is dat we daardoor meer mensen gaan trekken die een opleiding in de bouw willen volgen. En dat is nodig ook, gezien de nog altijd bestaande tekorten. Iedereen die wil zien hoe het praktijkcentrum er uit gaat zien, is morgen van harte welkom op Nobellaan 9 Kolham (bedrijventerrein Rengerspark). We staan van 10.00 tot 14.00 uur voor je klaar.î www.sspbgroningen.nl

ëVan order tot productie, we doen alles in eigen huisí

Het begon met ÈÈn gordijnenbus die bij de klanten langs ging. Vervolgens werd de eerste vestiging aan de Timpweg in Groningen geopend. Inmiddels beschikt Timpweg Raamdecoratie over een groot pand aan de Sontweg in Groningen, waar zowel de showroom als de eigen productiefaciliteiten zich bevinden. Want, dat maakt Timpweg Raamdecoratie uniek: het familiebedrijf heeft het hele proces van a tot z in eigen hand. ÑDaardoor hebben we alle kennis in eigen huis, korte levertijden en is onze service beterî, zegt eigenaar Rick Veldman.

Timpweg Raamdecoratie bedient zowel de particuliere als zakelijke markt. Nog altijd rijdt het bedrijf met vier gordijnenbussen langs particuliere klanten in Groningen, Friesland en Drenthe. ÑParticuliere klanten willen hun inrichting vooral mooi hebbenî, weet Veldman. ÑDaarnaast doen we vele zakelijke projecten, bijvoorbeeld voor vastgoedeigenaren, maar ook voor het MKB. Zij kiezen bijvoorbeeld voor hotel chique, waar anderen vooral snel en tegen een relatief aantrekkelijke prijs hun pand willen aankleden. Wij kunnen alles verzorgen wat de klant wenst. Waar we ook komen, iedereen krijgt dezelfde service en kan rekenen op de kennis die bij onze 30 medewerkers aanwezig is. We beschikken over een jong en gedreven team en we volgen regelmatig cursussen om onze kennis verder uit te breiden.î

Beurzen

DuettesÆ, top-down bottom-up, zijn momenteel erg in trek, maar ook producten als gordijnen, jaloezieÎn en horren in allerlei soorten en maten en projectstoffering blijven het goed doen. ÑWij kunnen overal en op elke ondergrond duettesÆ plaatsen. Wat je tegenwoordig veel ziet zijn kunststof kozijnen. Klanten hebben liever niet dat daarin geboord wordt, daarom kunnen we de gewenste decoratie ook plakken. DuettenÆ zijn ook nog eens isolerend, omdat er stilstaande lucht tussen een duetteÆ en het glas ontstaat. Mede dankzij onze eigen productie, kunnen we altijd maatwerk leveren.î

ëWat we zelf niet meten gaan we niet monterení

Garantie

De werkwijze van Timpweg Raamdecoratie is helder. Veldman:Ñ Wat we zelf niet meten gaan we niet monteren. We komen altijd van tevoren

meten, maken pas daarna een offerte en na de order beginnen we met de montage. En mocht er iets, ondanks onze zorgvuldigheid, toch niet passen, dan lossen we dat op. Zo snel mogelijk. Dat kunnen we, omdat we alles in eigen huis hebben en zelf doen.î

Dat Timpweg Raamdecoratie goed werk levert blijkt niet alleen uit de reviews, maar ook uit het feit dat de meeste klanten via mond-tot mond reclame de showroom binnenstappen. ÑVeel mensen hebben ons wel eens gezien, we zitten

Wie geÔnteresseerd is in de manier waarop Timpweg Raamdecoratie werkt, kan de miniserie volgen die op de website en op YouTube staat. ÑDaarin zie je hoe we werken richting de klant, adviseren, produceren en monteren, inclusief nazorg.

immers tegenover de brandweerkazerne, op een zichtlocatie, maar staan dan vaak niet stil bij de vraag wat we hier verkopen. Wanneer je ze daar dan op wijst, gaat er ineens een lichtje branden.î

Veldman verwacht dat Timpweg Raamdecoratie de komende jaren gestaag doorgroeit richting ÈÈn van de grootste zaken op het gebied van raamdecoratie in Noord-Nederland. ÑHet mooiste vinden wij dat we het met elkaar mogen doen, alle afdelingen binnen ons bedrijf hebben elkaar nodig en met elkaar zijn we blij met elke tevreden klant. Want, dat is waar we het voor doen.î www.timpwegraamdecoratie.nl

Top Milieu Service: circulair denken begint dichtbij

Wat ooit simpelweg afval was, is tegenwoordig een waardevolle grondstof. Bij Top Milieu Service in Noordhorn draait het al jaren om die gedachte. Het familiebedrijf helpt opdrachtgevers in NoordNederland met afvalinzameling, recycling, sloopwerkzaamheden en circulaire oplossingen. Daarbij staan duurzaamheid, korte lijnen en lokale betrokkenheid centraal.

ÑWij zoeken onze afzet zoveel mogelijk in de regio,î vertelt Henk Top. ÑHoe minder transportbewegingen, hoe lager de uitstoot. Duurzaamheid zit niet alleen in recyclen, maar ook in hoe je het hele proces organiseert.î Top Milieu Service verzorgt voor bouwbedrijven, aannemers, projectontwikkelaars Èn particulieren de complete afvalketen. Van het plaatsen van specifieke containers per stroom op de bouwplaats tot rapportages over recyclingpercentages, CO₂-uitstoot en de uiteindelijke bestemming van materialen.

Betrokken familiebedrijf

Dat je daarbij te maken hebt met een betrokken familiebedrijf, voel je door de gehele organisatie. ÑKlanten krijgen hier geen antwoordapparaat of anoniem persoon aan de telefoon,î zegt Eddy, de vader van Henk, die even aanschuift bij het interview. ÑZe krijgen gewoon iemand van Ûns aan de lijn. Dat waarderen mensen enorm.î Ook zoon en broer Edwin Top, die een vast aanspreekpunt voor klanten is, speelt daarin een belangrijke rol. Hij kent hun klanten en weet precies wat er op een locatie speelt, wanneer hij daar ook zelf regelmatig met de vrachtwagen komt.

Van sloop tot nieuwe grondstof Maar hoe gaat het recyclen in zijn werk? Op de locatie in Noordhorn worden afvalstromen zorgvuldig voorgesorteerd. Vervolgens krijgen materialen elders een tweede leven. Puin wordt verwerkt tot funderingsmateriaal voor wegen, hout vindt zijn weg naar producenten van plaatmateriaal, klossen of brandstof. Gips krijgt zelfs een volledig nieuwe toepassing. ÑIn Farmsum verwerken we gips tot poeder. Onze buurman daar, Etex, gebruikt dat als grondstof voor nieuwe gipsplaten. Dat is een goed voorbeeld van circulariteit dat we zelf hebben geÔnitieerd.î

ëGips recyclen hebben we zelf geÔnitieerdí

Partner voor bouw en gebiedsontwikkeling Wat dat betreft heeft Eddy Top de sector enorm zien veranderen. ÑVroeger verdween veel afval gewoon in een brandton op de bouw. Tegenwoordig scheiden we steeds meer aan de

bron en weten we precies waar materialen vandaan komen en terechtkomen.î Dankzij een vergaand gedigitaliseerd systeem kan Top Milieu Service opdrachtgevers precies laten zien wat de impact van hun afvalstromen is. Registratie, planning, facturatie en rapportages zijn volledig gekoppeld, waardoor de zogenaamde massabalans altijd inzichtelijk blijft. Bij nieuwbouw- en sloopprojecten neemt TMS mede daardoor steeds vaker een totaalrol op zich. Van vergunningstrajecten en sloopwerkzaamheden tot afvalverwerking en het bouwrijp opleveren van een kavel. ÑVoor opdrachtgevers is het prettig dat ze ÈÈn aanspreekpunt hebben dat alles regelt en ook de verantwoording rondom duurzaamheid en afvalstromen op orde heeftî, aldus Henk.

Woningontruiming en kringloopwinkel in Aduard TMS verzorgt ook complete woningen bedrijfsontruimingen, inclusief opslag, afvoer en het veegschoon opleveren van panden. Vanuit deze dienstverlening ontstond kringloop Hangar 050 in Aduard, iets waar de familie trots op is. ÑDat is voor ons de meest duurzame vorm van

V.l.n.r.: Edwin, Eddy en Henk Top

recycling,î vertelt Henk. ÑEen tafel of stoel die direct opnieuw gebruikt wordt, heeft nauwelijks extra verwerking nodig. Echt hergebruik dus.î

ëKringloopwinkel als duurzaamste recyclingí

Ook sociaal ondernemen maakt deel uit van de bedrijfsfilosofie. Ongeveer dertig procent van de medewerkers heeft een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarnaast biedt het bedrijf veel ruimte aan stagiairs en leerlingen. ÑMensen krijgen hier de kans om zich te ontwikkelen,î zegt Henk. ÑSommigen beginnen bijvoorbeeld met eenvoudige werkzaamheden en groeien door naar chauffeur, kraanmachinist of een functie op kantoor. Dat vinden we minstens zo belangrijk als het werk zelf.î

Blijven inspelen op de toekomst

Met inmiddels ongeveer vijftig medewerkers en vestigingen in Noordhorn, Aduard en Farmsum kijkt het familiebedrijf vooruit. Groei is gewenst, maar wel op een manier die past bij de identiteit van het bedrijf. ÑQua ruimte zitten we hier eigenlijk vol,î vertelt Henk. ÑWe onderzoeken mogelijkheden voor uitbreiding, maar vergunningen voor recyclingactiviteiten krijg je niet zomaar. Tegelijkertijd blijven de eisen rond duurzaamheid toenemen. Daar willen we op blijven inspelen.î

Iedere dag met plezier aan het werk Wat er ook verandert, de kern blijft volgens de familie hetzelfde: afval zien als grondstof, lokaal samenwerken en klanten persoonlijk blijven bedienen. ÑJe bent uiteindelijk andermans rommel aan het opruimen,î besluit Eddy met een glimlach. ÑDat moet je wel willen. Maar wij doen dat nog steeds iedere dag met plezier.î Container huren of meer lezen? www.topcontainers.nl

Eijgen & Jild, unieke combinatie in finance

Voor ondernemers, beleggers en investeerders: Eijgen Finance in Leeuwarden. Persoonlijk, korte lijnen en actief. De onafhankelijke mkb- intermediair is gespecialiseerd in vastgoedfinanciering, bedrijfsfinanciering en overnames.

Het is de kunst de mens te blijven zien in een wereld waar de bancaire black box van risicoinschatting steeds vaker leidend is. ÑBij het beoordelen van financieringsaanvragen, spelen digitalisering, kunstmatige intelligentie en data een leidende en steeds vaker beslissende rol. Het is voor veel ondernemers ongrijpbaar. Het is de kunst om de mens te blijven zien en juist het gesprek aan te gaan. Dat is onze kracht: Eijgen is persoonlijk. We helpen ondernemers met een

passende oplossing om hun ambities te verwezenlijken. Niet ieder verhaal past in een black box. Bij ons gaat het om het begrijpen van dat verhaal en de afwegingen die je kunt maken. Wij vragen onszelf af: ëZou ik het zelf doen?í

Samen met Franke Twerda richtte Johan Westra in 2014 in Joure de mkb- intermediair Eijgen Finance op. Twee jaar later verhuisden ze naar Leeuwarden. Vier maanden geleden namen ze hun nieuwe kantoor in Villa De Kroon in gebruik. Het statige pand aan de Sophialaan in het hart van de stad maakt na transformatie van het Achmea-complex aan de overkant straks deel uit van het nieuwe dynamische hart in zakelijke dienstverlening.

Eijgen Finance is gegroeid van regionaal naar landelijk. Als onafhankelijk intermediair en als franchiseorganisatie. Johan Westra: ÑWe groeien als club van finance- specialisten voor ondernemers, investeerders en beleggers in het hele land, in alle sectoren. Daarnaast sturen we vanuit Leeuwarden met centrale diensten onze vijftien Eijgen- franchisevestigingen aan.î

Daarnaast hebben Westra en Twerda een nieuw label toegevoegd: Jild Finance. Dat bedrijf richt zich vanuit Leeuwarden op tijdelijke financieringen voor vastgoedtransformaties.

Johan Westra: ÑOndernemers lopen vaak aan tegen het verkrijgen van tijdelijke financieringen voor periodes vanaf drie maanden tot vijf jaar. Met Jild Finance leveren we snelheid, maatwerk en flexibiliteit in de vraag en het aanbod van overbruggingsleningen. We hebben de specialisten die de complexiteit en de stadia van transformatie begrijpen, van vergunning tot realisatie. We financieren deze projecten vanuit privaat kapitaal, dat gevormd wordt door het gezamenlijk vermogen van zoín 200 investeerders. Een passende oplossing voor de ondernemer die snel aan de slag kan met zijn vastgoed. En aantrekkelijk voor de investeerder, die een laag risico heeft, een vast rendement krijgt en het eerste recht van hypotheek.î

Eijgen & Jild, een unieke combinatie voor ondernemers, vastgoedbeleggers en investeerders. Persoonlijke beoordeling met ruimte voor maatwerk.

www.eijgenfinance.nl www.jild.nl

Je wilt rendement op je geld en investeren.

Een deel van je vermogen investeren via Jild betekent de zekerheid van vastgoed, maandelijks rendement zonder omkijken en de expertise van onze specialisten.

Geen

Looptijden van 3 tot 60 maanden

Franke Twerda (links) en Johan Westra (rechts)

Bereikbaarheid of de zoektocht naar een gedeelde oplossing voor leefbaarheid

Laat de regio de regie nemen om te komen tot structurele vervoersoplossingen voor het Wad. De huidige aanpak werkt leefbaarheid tegen, stelt Jieskje Hollander. De directeur van Wagenborg Passagiersdiensten over de noodzaak van een integrale aanpak. ìVervoer gaat over mensen en leefbaarheid.î

Bereikbaarheid vindt ze te abstract. ÑWij zijn een vervoerder. Dat gaat voor ons over mensen die ergens heen willen. Naar hun werk op de vaste wal of juist op de eilanden, naar een afspraak in het ziekenhuis, naar school, familie. En weer terug. Daar zorgen we voor. En daarnaast verzorgen we ook het vervoer van toeristen over en weer. Dat doen we al meer dan 125 jaar, het is wie we zijn. We maken onlosmakelijk deel uit van een groter geheel, van het gebied. Als vervoerder in ëketenmobiliteití samen met openbaar vervoer en als schakel en deel van een economisch en sociaaleconomisch geheel, met alle mensen en hun leven op de eilanden.î

Het echte vraagstuk ligt in de toekomst Ze koestert ëde mooiste baan die er isí, Jieskje Hollander. Geboren en getogen bij de Waddenkust. Als directeur van Wagenborg Passagiersdiensten denkt ze sinds twee jaar in dat ëheen en weerí, in boten, getijden, veranderende vaargeulen en tal van belangen rond het vervoer naar het oostelijk Wad met Ameland en Schiermonnikoog. Ze zit ëaan tafelí bij overleggen over hoe het verder moet met die bereikbaarheid. Of beter gezegd, met mensen en leefbaarheid. ÑIk stel vast dat als we op deze manier blijven ronddraaien in hetzelfde kringetje, we er niet uitkomen. Niet alleen met ons, nee, met geen enkele reder. Hollander spreekt niet over de lopende aanbesteding voor de Waddenverenconcessies - ìdaar kan ik natuurlijk niks over zeggenî - maar over de verdere toekomst van 10-30 jaar vooruit. ìWant daarî, zo stelt ze, ìligt het Èchte vraagstukî. Ik denk dat je voor de lange termijn alleen tot werkbare oplossingen komt, als je alle belangen en tijdlijnen op elkaar afstemt. Dat betekent met alle betrokken partijen op hetzelfde moment praten over hetzelfde onderwerp.î

Hoe gaat het nu? ¥Betrokken partijen - het Ministerie van I&W, LVVN, de MIRTprojectgroep, gemeenten en Provincie, natuurorganisaties en noem maar op - werken vanuit verschillende belangen, verantwoordelijkheden en planningen. Vervoersconcessies lopen in de regel vijftien jaar, maar een baggeraar die de vaargeulen op diepte moet houden, werkt met een veel korter contract dat bovendien op een ander moment start. Zo lukt het niet gezamenlijk naar de lange termijn te kijken.î

ìEerlijk is eerlijk, veel besluiten rondom de bereikbaarheid van de eilanden worden in Den Haag en binnen verkokerde ministeries genomen. Dat komt de mensen en leefbaarheid in het Waddengebied niet altijd ten goede. Daarom zeg ik, laat de regio de regie nemen, want hier wordt gevoeld en beleefd waar het over gaat. Met regio, bedoel ik de provincie en betrokken gemeenten, van de eilanden en van de vaste wal. En het zou wijs zijn de mensen met kennis uit de praktijk, die het werk moeten uitvoeren, en ook meteen de natuurorganisaties aan tafel te vragen.î

Beloon innovatie De leefbaarheid niet ten goede komt? ÑNee, de departementaal gestuurde werkwijze werkt tegen

Jieskje Hollander

omdat het beleid heel diverse kaders en tijdlijnen kent en daarom compleet versnipperd is, terwijl het gaat over het kunnen blijven leven en werken in dit bijzondere en unieke gebied. De regio begrijpt die cultuur, voelt het belang aan, omdat het gaat over de mensen in dit gebied. Als je wilt dat leven en werken hier mogelijk blijft, zul je dat centraal moeten stellen. Het huidige model houdt bovendien de gewenste ambitie en innovatie tegen.ì

ÑWe zijn een vervoerder met ambitie. Vervoer over water en elektrificatie van schepen gaat heel goed samen. De techniek is er, de kennis ook. Elders zie je wat er kan als je de weg naar elektrificatie mogelijk maakt. De vraag is, waarom pers je die zo gewenste ambitie in een te strak Rijksconcessie- keurslijf, op een manier die geen ruimte biedt aan innovatie, gezamenlijke experimenten en slimme tussenoplossingen? Bij de huidige concessie in 2014 was er nog geen positieve aandacht voor die ontwikkeling. Nu is die heel urgent. Tegelijk heeft het Rijk weinig oog voor het lange termijn verdienmodel dat nodig is om die technologische stap mogelijk te maken. Ik heb 10 jaar in het openbaar vervoer gewerkt, waar zogeheten ademende concessies gefaseerd ruimte geven aan ontwikkelingen, die je niet altijd kunt plannen. Ik pleit ervoor dat hier ook te doen. Beloon innovatiesprongen en het creatieve denken dat daarbij hoort. Dat geldt voor ons, maar ook voor andere reders, aanbieders van aanvullende mobiliteitsoplossingen en voor baggeraars: als je iets wilt ontwerpen voor dit unieke UNESCO- en ondiepe vaargebied, moet je het hier wel kunnen terugverdienen.î

Vervoerder is deel van de oplossing ÑZoek het gedeelde belangî, stelt Jieskje Hollander vast. ÑEn probeer samen te werken aan wat meer is dan de som der delen.î Maar hoe, denkt ze, kan die som der delen er uitzien als het gaat over dat vervoer? ÑIk constateer dat er vanuit die verschillende ëbeleidstafelsí verschillend wordt gedacht. En vooral vanuit beperking. Een paar voorbeelden? Gemeenten zoals Ameland hebben de wens geuit het autoverkeer op het eiland te willen beperken. Vanuit natuur wordt er gestuurd op het mantra van minder afvaarten. Rijkswaterstaat wijst op te krappe budgetten om de infra en vaargeulen te onderhouden. Tegelijk wil niemand in het gebied dat de eilanden minder goed bereikbaar zijn of vervoer met een hogere prijs, ook dat ligt vast in notaís.î

De vraag moet zijn: hoe kan het wÈl? Verkokerd denken in beperkingen leidt niet naar een oplossing. Het is waardevoller met elkaar te zoeken naar wat het beste is vanuit leefbaarheid in dit gebied. Die aanpak vergt creativiteit, ruimte om te experimenteren en regie in de regio. Durf te doen. Laten we met elkaar aan tafel gaan, om een stap vooruit te zetten. Het vergt lef, maar ook de vervoerder is deel van de oplossing voor leefbaarheid.î

www.wpd.nl

Al 138 jaar specialist in schaduw, comfort en klimaatbeheersing

Wie de showroom van Kortrijk Zonwering in Groningen binnenloopt, merkt het direct: hier draait het niet alleen om producten, maar ook om menselijk contact. Het bedrijf bestaat sinds 1888 en heeft zich ontwikkeld van producent van houten markiezen en rolluiken tot een moderne specialist in zonwering, rolluiken en doekoverkappingen.

ìWat de heer Kortrijk in 1888 maakte, houten markiezen en rolluiken, dat vakmanschap hebben we nog steeds in huis,î vertelt directeur-eigenaar Hendrik Willem Alssema. Kortrijk Zonwering telt elf medewerkers, van monteurs en adviseurs tot planners, magazijnmedewerkers en kantoorpersoneel. Veel collegaís werken er al jarenlang. Die continuÔteit zorgt volgens bedrijfsleider RenÈ AndrÈ voor een stabiele bedrijfscultuur. ìMensen voelen hier

eigenaarschap. Ze zijn betrokken bij het product en bij de klant. Dat merk je in alles wat we doen.î

Meer zonwering, minder aircoís nodig De afgelopen jaren groeide het bedrijf uit tot een bekende speler in Noord-Nederland. Naast particulieren bedient Kortrijk ook scholen, zorginstellingen, ziekenhuizen en horeca. Projecten als het Refaja Ziekenhuis in Stadskanaal, brede scholen en diverse horecalocaties in Groningen, zoals Four Roses en Hotel Prinsenhof behoren tot de klantenkring.

ìMet zonwering veel minder aircoís nodigî

De grootste ontwikkeling binnen de branche? Volgens Alssema is dat zonder twijfel de rol van zonwering in klimaatbeheersing. ìWoningen worden steeds beter geÔsoleerd en bevatten veel glas. De warmte komt wel naar binnen, maar kan er moeilijk uit. Veel mensen denken dan aan een airco, maar je kunt beter voorkÛmen dat de warmte binnenkomt. Buitenzonwering speelt daarin een enorme rol.î AndrÈ vult aan: ìZonwering helpt energie besparen doordat

ADVERTENTIE

aircoís minder hoeven te draaien. Daarnaast zijn er diverse subsidieregelingen beschikbaar wanneer zij investeren in klimaatbeheersing en daarmee duurzaamheid.î

Solar als stroomvoorziening

Een andere mooie ontwikkeling zijn solaroplossingen voor de stroomvoorziening van screens en rolluiken. Ze werken op zonne-energie en hebben geen bekabeling naar binnen nodig. ìWe verkopen er honderden per jaar,î zegt AndrÈ. ìDe techniek is uitgebreid getest en werkt verrassend goed, zelfs op plekken waar nauwelijks direct zonlicht komt.î

Persoonlijk contact als succesfactor Hoeveel ontwikkelingen er ook zijn, persoonlijk contact blijft misschien wel de belangrijkste succesfactor. ìWe reageren snel, komen vrijblijvend langs, meten alles exact in en geven een duidelijke offerte,î zegt Alssema. ìMensen waarderen dat. Uiteindelijk draait het om vertrouwen. Dat is al sinds 1888 onveranderd.î

Meer lezen? Bezoek www.kortrijk.nl

Bouwen met een nieuwe steen zonder spouwmuur

Dat kan niet, zou je denken. Maar, niets is minder waar. In Duitsland is een lichtgewicht steen ontwikkeld, Kerion genaamd, die op elkaar gemetseld de binnen- en buitenmuur vormt en tegelijkertijd isoleert. ÑDat heeft veel voordelenî, zegt Pim van der Klok van Aannemersbedrijf Bruining BV in Stadskanaal. Het bouwbedrijf gaat als eerste in Nederland de steen toepassen bij een nieuwbouwproject voor schietvereniging Eems Dollard in Spijk.

ÑKerion is een lichtgewicht steen die gemaakt is uit vulkanisch gesteente. De harde buitenlaag zorgt voor stevigheid en beschermt tegen weersinvloeden, terwijl de binnenlaag geschikt is om te stucadoren. ÑBinnenin de steen bevinden zich luchtkamers, die gevuld zijn met geperst puinsteen en dat zorgt voor voldoende isolatie en energiebesparingî, geeft Van der Klok aan. ÑVoordeel van de steen is dat hij niet in de oven hoeft om gebakken te worden, waardoor de CO₂ uitstoot tot een minimum wordt beperkt.î

Binnenklimaat De steen neemt geen vocht op, is dampopen, wat het binnenklimaat in een woning of kantoor ten goede komt. ÑHet is ÈÈn homogeen product, eenvoudig te verwerken en ook goed te recyclen. Er wordt bij de productie een combinatie van lichte materialen gebruikt, waardoor de steen relatief licht is. Desondanks kan er, indien gewenst, een betonvloer op gelegd worden.

Daarvoor is de steen sterk genoeg.î

Zoals aangegeven heeft de schietvereniging in Spijk de primeur. ÑWe zaten voor de nieuwbouw van de kantine en schietbaan om tafel en stelden toen voor om deze steen te gebruiken. Iedereen was meteen enthousiast. Deze steen biedt zoveel

voordelen, het zou mooi zijn als het op meer bouwplaatsen zou worden toegepast. Volgens mij is dat een kwestie van tijd.î Interessant is ook dat de steen zonder problemen in het aardbevingsgebied kan worden gebruikt. ÑDaar zijn testen voor gedaan en die brachten geen problemen aan het licht.î

Duurzaamheid

Op dit moment is de steen nog iets duurder dan de ënormaleí stenen die in de bouw worden gebruikt. ÑMaarî, zegt Van der Klok, Ñbij

aanbestedingen wordt tegenwoordig niet alleen naar de prijs gekeken, maar ook naar zaken als een plan van aanpak, duurzaamheid, enzovoort. Daarin past deze steen prima en komt hij ten opzichte van traditionele materialen gunstig naar voren.î

Aannemersbedrijf Bruining, dat vooral actief is in de provincies Groningen en Drenthe, gaat er dus mee aan de slag. ÑAls breed georiÎnteerde aannemer staan wij open voor vernieuwingen, zeker als ze duurzaam zijn. Zo zitten we bijvoorbeeld ook in houtskeletbouw, als alternatief voor de traditionele manier van bouwen.î

Dat dit aanspreekt blijkt uit het feit dat Aannemersbedrijf Bruining relatief goed aan nieuwe medewerkers kan komen. ÑBlijkbaar daalt het bij mensen in dat we iets goed doen en daar wil men graag zijn of haar steentje aan bijdragen. Want, of het nu om een woning, kantoor of bedrijfshal gaat, overal willen wij de kwaliteit leveren die men van ons mag verwachten. Daarin past sinds kort ook zeker de Kerionsteen.î www.bruiningbv.nl

Pim van der Klok

RenÈ AndrÈ en Hendrik Willem Alssema

ëSamen werken aan de groei van Stadí

De gemeente Groningen staat de komende jaren voor een grote bouwopgave. Per jaar moeten er zoín 1.500 ‡ 1.600 nieuwbouwwoningen worden gebouwd, waarvan 30% in de sociale huursector. Maar, daarmee is het nog niet klaar. Er wacht ook nog een verduurzamingsopgave en verder moet de leefbaarheid in diverse wijken worden verbeterd. De gemeente Groningen doet dat niet alleen, maar trekt daarin op met de 6 woningcorporaties in Stad, waaronder Nijestee. In een gesprek met wethouder wonen Rik van Niejenhuis en Nijestee directeur bestuurder Leo Hendriks wordt een duidelijke conclusie getrokken: ÑWe moeten dit samen doen, anders gaat het niet lukken.î

De grote nieuwbouwlocaties in Stad liggen klaar, er kan volop gebouwd worden. Denk aan Meerstad, de Suikerzijde en De Nieuwe Held. ÑOp deze locaties kunnen we circa 75 procent van de bouwopgave realiserenî, zegt Van Niejenhuis. ÑDe overige 25 procent moet in de bestaande stadsomgeving worden gebouwd. Waar we dat doen? Als Nijestee bijvoorbeeld verouderde woningen sloopt, bouwen ze over het algemeen meer woningen terug. En andere woningcorporaties doen dat ook. Daarnaast komen er nog bouwlocaties bij, zoals de Stationslocatie en het terrein van het voormalige casino.î

Hendriks noemt de situatie in Groningen bijzonder en is blij met de mogelijkheden die er liggen. Nijestee bouwt de komende vijf jaar (2026-2030) bijna 1.000 woningen en verbetert 1.800 woningen (verduurzamen). ÑNijestee heeft nog nooit zoveel woningen in de stad gebouwd als nu.î

Zorgen

Van Niejenhuis en Hendriks maken zich echter wel zorgen over de beschikbaarheid van mensen, het geld en de vergunningen. ÑZijn er voldoende mensen beschikbaar, hoe ontwikkelen de bouwkosten zich en wat betekent netcongestie, stikstof en ecologie voor de plannen. Voor elk bouwproject moeten de vergunningen uiteraard in orde zijn. Dat wordt een spannende. Met name netcongestie kan een rem zetten op onze ambitiesî, geeft Van Niejenhuis aan. ÑWe zoeken daarom naar oplossingen.î

Verduurzaming De bouwopgave loopt parallel aan de verduurzamingsopgave, zo maakt Hendriks duidelijk. ÑZo worden onder andere de komende jaren de laatste woningen met E, F en G-labels energetisch verduurzaamd. Verder maken we daar waar het warmtenet wordt aangelegd, de woningen hiervoor geschikt. Daarin hebben de gemeente en Nijestee elkaar gevonden. Wij renoveren de woningen en WarmteStad zorgt vervolgens dat de woningen worden aangesloten op het net. Zo groeit het warmtenet als een soort boom door de stad.î

ÑUniek in Nederlandî, gaat Van Niejenhuis verder. ÑWij zijn het voorbeeld in de warmtetransitie en dat heeft inmiddels ook de aandacht van het Rijk getrokken, die wellicht als aandeelhouder in gaat stappen. Daarmee geeft ze aan dat ook andere steden met deze ontwikkeling aan de slag moeten.

Wijken

Elkaar vinden doen de gemeente en Nijestee ook bij het verbeteren van de leefbaarheid in bepaalde wijken. ÑWe willen de ongelijkheid tussen wijken zoveel mogelijk voorkomenî, zegt Van Niejenhuis. ÑGelijke kansen creÎren betekent in dit geval dat

we ongelijk investeren, zoals bijvoorbeeld in de Noordelijke wijken van de stad is gebeurd. Dit doen we in samenwerking met Nijestee en ook andere woningcorporaties. Het gaat echt om de kwaliteit van de leefomgeving, waarbij de corporatie de woningen aanpakt en wij de openbare ruimte. Zo werken we samen aan het realiseren van veerkrachtige wijken.î

Hendriks: ÑDaarbij wordt ook nadrukkelijk naar de mening van de betrokken huurders gevraagd. En we zijn blij met de Huurdersraad, die meedenkt over de plannen. Verduurzamen van woningen heeft impact op de bewoners, je moet hen deelgenoot maken van het proces en ook duidelijk maken wat het oplevert.î

Financiering

Terug naar de nieuwbouw, waarbij Leo Hendriks een waarschuwing wil plaatsen. ÑVanwege oplopende kosten moeten we keuzes maken en wellicht kiezen voor andere oplossingen dan we gewend zijn, zoals kleiner bouwen, conceptueel bouwen of het realiseren van prefab woningen vanuit de fabriek. Dat is best spannend in een stad die veel stedenbouwkundige historie herbergt. Het moet wel passen.î

ÑDoor de alsmaar stijgende kosten moeten we inderdaad keuzes makenî, bevestigt Van Niejenhuis. ìHet betekent concreet dat we niet op alle onderdelen een tien kunnen scoren. Daarom hebben we een integraal afwegingsinstrument in

het leven geroepen dat per bouwproject helpt de juiste balans te vinden tussen ambities zoals ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, verkeer en groen, zonder onnodige vertraging. Dit moet uiteindelijk procedures helpen versnellen.

Gunnen

ÑDe volkshuisvesting staat in deze stad voorop en dat richten we pragmatisch inî, besluit Van Niejenhuis. ÑDat betekent onder andere dat je elkaar ook wat gunt.î Hendriks:Ñ Elkaar wat gunnen is de kracht van de samenwerking tussen gemeente en woningcorporaties. Als wij om wat voor reden dan ook ergens niet kunnen bouwen, maar onze collega wel, dan gunnen we die partij de locatie.î Immers, de woonbehoefte is groter dan er kan worden gebouwd, zowel Stad als Ommeland krijgen daarom de ruimte om te bouwen en te groeien. ÑOok daarin vinden we elkaar steeds beter en is het besef doorgedrongen dat we het samen moeten doen om tot de beste resultaten te komen.î

www.nijestee.nl

www.gemeente.groningen.nl

Leo Hendriks en Rik van Niejenhuis