Issuu

WETENS~ WAARDIG NUMMER 12 | WINTER 2021/2022

VITAAL BEDREIGDE NEONAAT IN BEELD OPTIFLOW VAN LAATSTE REDMIDDEL NAAR STANDAARDBEHANDELING OP SAFARI OP DE HOLDING

PATIËNTEN DIE CIMZIA® GEBRUIKEN HEBBEN NU MEER KEUZE1

Voorgevulde spuit

AutoClicks® voorgevulde pen

ava Connect® en dosisverstrekkingspatroon

EN ZE KRIJGEN MEER ONDERSTEUNING DANKZIJ CIMPLYME®

CimplyMe® is een begeleidings-app voor patiënten met CIMZIA® die synchroniseert met ava Connect® en te gebruiken is in combinatie met de voorgevulde spuit en autoclicks. De app is ontwikkeld met als doel de patiënt te ondersteunen bij zelfmanagement en therapietrouw. Hierdoor wordt de samenwerking tussen u en uw patiënt verbeterd en de vertrouwensband versterkt.

NL-P-CZ-AS-2100021

Een begeleidings-app voor patiënten die CIMZIA® gebruiken. CimplyMe® kan synchroniseren met ava Connect®.

VOORWOORD Beste lezer, In deze roerige tijden in ons ziekenhuis met de grote druk die de pandemie op ons allen legt, is een beetje afleiding en vertier zeer welkom. De nieuwe Wetenswaardig die u zojuist openslaat en waarvan u nu het voorwoord leest, biedt u dit moment van ontspanning en inspiratie. De wetenschap in het Maasstad Ziekenhuis blijft op koers! In dit nummer besteden we aandacht aan onze patiënten op Zuid die hun smartphone niet opnemen als het telefoonnummer met 020 begint (een gewoonte die overigens populairder is geworden sinds Berghuis bij Ajax speelt..). Onze columnist Philip dÁilly licht toe dat deze gewoonte ook opduikt in de uitvoering van wetenschap! De collega’s van de afdelingen Intensive Care, Longziekten en Interne Geneeskunde publiceerden hun ervaringen met Optiflow voor Covid patiënten op de verpleegafdeling: een indrukwekkend voorbeeld van hoe onder druk van de pandemie innovatief denken sterker is dan ooit. Mocht u dit inspireren dan leest u ook in dit nummer hoe u uw rijbewijs voor wetenschappelijk onderzoek kunt halen door de GCP of BROK cursus te doen. Bent u verpleegkundige en denkt u na om ook wetenschap te gaan bedrijven, lees dan het artikel over Maroeska Soeteman en haar ervaringen met onderzoek op de afdeling Neonatologie! Als u er dan nog niet genoeg van heeft, dan is het een kleine moeite om te lezen over de backbone van het wetenschapsbedrijf in ons ziekenhuis, gevormd door: de researchverpleegkundigen en researchcoördinatoren. Juliette, Alcinda en José vertellen over hun werk in deze functies. Ten slotte laat Seppe Koopman zien dat een operatie ondergaan in het Maasstad betekent dat je op safari gaat in Botswana of een wereldreis gaat maken middels de VR bril. Ik wens u veel leesplezier!

Michael Groeneweg, kinderarts Hoofdredacteur

Wetenswaardig

Productinformatie en referenties elders in deze uitgave. C-APROM/NL/PLE/0009

VERBETER DE

BALANS VOOR EEN BETERE KWALITEIT VAN LEVEN*

1,2,3

PLENADREN: éénmaal daags is geïndiceerd voor de behandeling van bijnierschorsinsufficiëntie bij volwassenen2 *gemeten met AddiQoL questionnaire.

Hydrocortisontabletten met gereguleerde afgifte

INHOUDSOPGAVE Good Clinical Practice: een rijbewijs voor medisch wetenschappelijk onderzoek...............................6 Onderzoeker in beeld

Researchprofessional: spil in klinisch wetenschappelijk onderzoek .....................................................8 Column Philip d’Ailly: 020-nummers neem ik nooit op.......................................................................13 Studie

Virtual Reality op de holding..............................................................................................................14

Afdeling in Beeld

Optiflow van laatste redmiddel naar standaardbehandeling .............................................................18 Vitaal bedreigde neonaat in beeld......................................................................................................20 Wetenschapsdag 2021 Patiëntenparticipatie .....................................................................................22 Nieuwe studies ....................................................................................................................................24 Wetenschappelijke publicaties............................................................................................................28

COLOFON REDACTIE Dr. Michael Groeneweg, kinderarts, lid Wetenschapscommissie Maasstad Ziekenhuis, Hoofdredacteur Mevrouw drs. A.I.J.M. Schellevis-Mintiens, coördinator Wetenschapsbureau, lid Wetenschapscommissie Maasstad Ziekenhuis

Serena Bruens

Michael Groeneweg

Annemieke Schellevis

Mevrouw dr. S. T. Bruens, adviseur wetenschapsbureau, lid Wetenschapscommissie Maassstad Ziekenhuis.

ADVISEUR

COMMERCIELE REDACTIE EN ADVERTENTIES:

Mevrouw drs. M.J. Snoeij, communicatieadviseur

Taco de Haan en Jessica M. Jager-Ferwerda / Multiplus BV

Maasstad Ziekenhuis

GRAFISCHE VORMGEVING REDACTIEADRES

Maurice de Jong / Multiplus BV

Wetenschapsbureau Maasstad Academie t.a.v. Wetenschapsmagazine

DRUKWERK

Maasstad Ziekenhuis

@ Niets uit dit magazine mag openbaargemaakt worden op welke wijze dan

Postbus 9100

ook, zonder voorafgaande, schriftelijke toestemming van de redactie. De

3007 AC Rotterdam

redactie van het wetenschapsmagazine van het Maasstad Ziekenhuis stelt zich

wetenschapsbureau@maasstadziekenhuis.nl

niet verantwoordelijk voor de vakinhoudelijke informatie in dit magazine. Bij ingezonden stukken behoudt de redactie zich het recht voor om, zonder

REALISATIE

opgaaf van redenen, artikelen in te korten of te weigeren. Ingezonden

Multiplus BV

artikelen zonder naam worden niet geplaatst.

Stationsweg 21 9201 GG Drachten T: 0512 204 100 E: info@multiplusmedia.nl www.multiplusmedia.nl

Wetenswaardig

GOOD CLINICAL PRACTICE / Tekst: Serena Bruens

Good Clinical Practice: een rĳbewĳs voor medisch-wetenschappelĳk onderzoek

Serena Bruens

Wetenswaardig

747, het is niet een jaartal waarbij je direct een grote gebeurtenis te binnen schiet. Toch gebeurde in dat jaar iets bijzonders: James Lind, een Schotse scheepsarts in dienst van de Britse Royal Navy, voerde de tot nu toe eerste gedocumenteerde randomized controlled trial (RCT) uit. In die tijd overleden veel mensen aan scheurbuik en deze ziekte veroorzaakte meer doden in de Royal Navy dan vijandelijk handelen. Er bestonden veel verschillende “behandelingen” voor scheurbuik. Om te testen welke behandeling het meest effectief was, selecteerde Lind twaalf matrozen die in hetzelfde stadium van scheurbuik verkeerden en in hetzelfde deel van het schip woonden. Hij verdeelde ze in groepjes van 2 en gaf zes verschillende behandelingen die op dat moment gangbaar waren: cider, vitriolic (venijnig) elixer (verdund zwavelzuur), azijn, zeewater, twee sinaasappels en een citroen en een “zuiverend” mengsel. Met de kennis van nu laat het zich raden welke behandeling het meest effectief was (en wie vooraan stond bij uitdelen van de drankjes). Als we verder doorspoelen in de geschiedenis zien we dat de gruwelen van de Eerste en Tweede Wereldoorlog en schandalen als het Tuskegee-syﬁlisonderzoek de noodzaak voor regulering van (medisch wetenschappelijk) onderzoek met mensen pijnlijk blootlegden. Daarnaast ontstond ook de realisatie dat onafhankelijke evaluatie van nieuwe medicatie, voordat ze toegelaten worden tot de markt, van belang was. Helaas ontstond dit besef pas na vele tragedies zoals het thalidomide (Softenon) schandaal in de jaren ’60 in Europa. Als gevolg van deze gebeurtenissen ontstonden de Good Clinical Practice (GCP) richtlijnen zoals we deze nu kennen.

Eed van Hipprocates De ontstaansgeschiedenis van GCP gaat terug tot de Eed van Hippocrates (460 v. Chr.). Toch duurde het nog tot de jaren ’80 van de vorige eeuw voordat er binnen Europa overeenstemming werd bereikt over het ontwikkelen en testen van nieuwe medicatie. Daarvoor was het per land een wirwar aan wetten en richtlijnen met betrekking tot geneesmiddelenstudies, waardoor evaluatie en toelating van medicijnen tot de markt verschilden per regio. Om ervoor te zorgen dat wereldwijd dezelfde richtlijnen worden gehanteerd, werd uiteindelijk in 1990 The International Council for Harmonisation (ICH) opgericht. Sindsdien ontwikkelt de ICH internationale richtlijnen over alles wat te maken heeft met medisch wetenschappelijk onderzoek bij mensen. De richtlijnen zijn onderverdeeld in vier hoofdonderwerpen: Quality, Safety, Multidisciplinary en Efﬁcacy. Onder de Efﬁcacy richtlijnen zijn in 1996 de GCP richtlijnen (E6) ontwikkeld. GCP is een internationale ethische en kwaliteitsstandaard voor het opzetten, uitvoeren, vastleggen en publiceren van onderzoeken waarbij menselijke proefpersonen betrokken zijn. De richtlijnen zijn een geharmoniseerde standaard waarin, in overeenstemming met de Verklaring van Helsinki (1964), de rechten, veiligheid en gezondheid van proefpersonen worden beschermd en waarbij de data gegenereerd in klinische onderzoeken betrouwbaar en geloofwaardig zijn.

Dertien hoofdprincipes De GCP is gestoeld op dertien hoofdprincipes die als volgt kunnen worden samengevat: Alle klinische trials moeten worden uitgevoerd in overeenstemming met de ethische

principes, en gebaseerd zijn op betrouwbaar wetenschappelijk bewijs en duidelijke gedetailleerde protocollen. De voordelen van de trial moeten opwegen tegen de risico’s. De rechten, veiligheid en gezondheid van de proefpersonen zijn doorslaggevend en deze moeten worden gewaarborgd door het verkrijgen van informed consent en het behoud van vertrouwelijkheid. De zorg moet worden geleverd door goed gekwaliﬁceerd personeel met passende ervaring. Dossiers moeten makkelijk toegankelijk zijn en makkelijk gevonden kunnen worden voor zorgvuldige vastlegging, veriﬁcatie en interpretatie. Het investigational product (dit is de onderzoeksmedicatie) moet worden geproduceerd volgens Good Manufacturing Practice (GMP). In 1997 werden de GCP richtlijnen geïmplementeerd voor klinische trials, maar nog niet verankerd in de wet. Sinds

”JE KUNT DIT ZIEN ALS EEN RIJBEWIJS: ALS JE AUTO GAAT RIJDEN ZONDER RIJBEWIJS EN JE WORDT GECONTROLEERD OF JE MAAKT BROKKEN, DAN BEN JE STRAFBAAR” 2004 zijn de GCP richtlijnen verankerd in zowel Europese als de Nederlandse wetgeving (Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen; WMO). In de praktijk betekent dit, dat de hoofdonderzoeker van een WMO-plichtige studie gekwaliﬁceerd moet zijn door opleiding, training en ervaring. Dit is beleidsmatig vertaald in het STZ beleid dat alle hoofdonderzoekers van WMO-plichtig onderzoek een geldig GCP-WMO examencertiﬁcaat moeten hebben (zie kader). Je kunt dit zien als een rijbewijs: als je auto gaat rijden zonder rijbewijs en je wordt gecontroleerd of je maakt brokken, dan ben je strafbaar. Daarnaast wil je ook met de juiste kennis en vaardigheden de weg op. Hetzelfde geldt voor medisch wetenschappelijk onderzoek met patiënten, waarbij de juiste kennis en vaardigheden van levensbelang kunnen zijn.”

WMO-plichtig onderzoek? Dan GCP-WMO of BROK examencertificaat halen! Een belangrijk criterium voor WMO-plichtig onderzoek, beschreven in de Toelatings- en visitatiecriteria voor het STZ lidmaatschap, is dat de hoofdonderzoeker met goed gevolg het GCP-WMO of BROK examen behaald heeft wat, leidt tot registratie in het landelijke GCPWMO of BROK register. Daarnaast moet het researchpersoneel van een WMO-plichtig onderzoek een GCP-WMO en/of een BROK cursus gevolgd hebben. Het Maasstad Ziekenhuis is onderdeel van de vereniging Samenwerkende Topklinische Ziekenhuizen (STZ), zodoende dienen alle (lokale) hoofdonderzoekers van WMO-plichtig onderzoek geregistreerd te staan in het GCP-WMO of BROK examenregister.

Wetenswaardig

ONDERZOEKERS IN BEELD: JULIETTE VAN DEN BERG, ALCINDA INACIO EN JOSÉ VERSTIJNEN

/ Tekst: Gerda van Beek – Taal & Teken

Researchprofessional: spil in klinisch wetenschappelĳk onderzoek Hoog kwalitatief klinisch wetenschappelijk onderzoek is onmisbaar voor innovatie in de gezondheidszorg. Onderzoek is een complexe aangelegenheid en voor een goed verloop is een gekwalificeerd onderzoeksteam een vereiste. Met als spil daarin de researchprofessional: een researchverpleegkundige of researchcoördinator.

et verschil tussen beide functionarissen? In feite alleen de achtergrond. Een researchverpleegkundige is altijd een BIG-geregistreerde verpleegkundige. Zoals researchverpleegkundige Alcinda Inacio. Een researchcoördinator heeft een andere achtergrond in de gezondheidszorg. Zo is Juliette van den Berg doctorandus in de gezondheidswetenschappen en José Verstijnen drs. klinisch epidemioloog. Alle drie hebben de opleiding tot researchprofessional gevolgd en werken als team op de afdelingen Oncologie en Interne Geneeskunde van het Maasstad Ziekenhuis,

Wat zĳn de taken van een researchprofessional? Inacio neemt het voortouw: “Die zijn enorm gevarieerd. Kort samengevat: het opzetten, begeleiden en coördineren van onderzoekstrajecten. Zodra er een aanvraag binnenkomt voor klinisch wetenschappelijk onderzoek, beoordelen we eerst de haalbaarheid. Kan het worden uitgevoerd in ons ziekenhuis? Is het interessant? Past het in ons beleid? Hebben de ondersteunende afdelingen er tijd voor, bijvoorbeeld Radiologie, Laboratorium of Nucleaire Geneeskunde? Kunnen de artsen meewerken? Voldoet het aan de geldende weten regelgeving? Noem maar op. Daarover overleggen we met de betrokken afdelingen en medewerkers. Als vervolgens wordt besloten tot deelname, dienen we de studie in bij het Wetenschapsbureau. We zorgen voor de nodige documenten, de ondertekening, stellen aan de hand van het studieprotocol een werkdocument op voor de uitvoering van het protocol in ons ziekenhuis en richten een kwaliteitssysteem in rondom dat wetenschappelijke onderzoek. Denk daarbij aan de instructies voor betrokken afdelingen: wat te doen op welke tijdstippen, op welke wijze.” “Een andere belangrijke taak is het voorlichten en begeleiden van de deelnemers, de patiënten dus”, vult Van den Berg aan. “We screenen mogelijke deelnemers aan de hand van de inclusie- en exclusiecriteria. Het verkrijgen

Wetenswaardig

van informed consent is een essentiële voorwaarde voor patiëntendeelname aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. Juist bij de afdeling Oncologie gaat het vaak over onderzoek naar innovatieve geneesmiddelen en nieuwe behandelschema’s. Patiënten moeten goed op de hoogte zijn van alle consequenties. Dat is niet alleen de taak voor de specialist, ook wij geven voorlichting over de studie.”

”EEN DYNAMISCH FUNCTIE, AFWISSELEND, MET ZEER VEEL VERANTWOORDELIJKHEID” Pas dan volgt het uitvoerend gedeelte? Klopt, bevestigt Verstijnen. “Elk lopend onderzoek moet tot in de kleinste details worden bijgehouden. Verloopt het volgens het protocol? Alles moet worden gedocu-

Opleiding tot researchverpleegkundige/ -coördinator Het betreft een 16 maanden durende Post-HBOopleiding die kan worden gevolgd in Amsterdam (Amstel Academie) en Rotterdam (Breederode Hogeschool). Verpleegkundigen met een MBO-4diploma moeten een aanvullend assessment doen. Het is een vereiste om vanaf de start van de opleiding minimaal twee dagen per week werkzaam te zijn als researchverpleegkundige/clinical research coördinator. Het Maasstad Ziekenhuis werkt daar graag aan mee, uiteraard in overleg. Een mooie kans voor verpleegkundigen en andere zorgprofessionals om door te stromen.

Alcinda Inacio en Juliette van den Berg menteerd, geveriﬁeerd, genoteerd en vaak in veelvoud. Niet alleen uitslagen, maar ook de patiëntgegevens, die uiteraard gecodeerd worden ingevoerd. Kortom: de verwerking van de onderzoeksgegevens gaat gepaard met zeer veel administratieve taken. Daarnaast zijn er de vele hands-on handelingen, zoals het regelen van bloedafnames, verzending naar andere laboratoria enz.” Enthousiast: “Maar er is ook veel patiëntencontact. We begeleiden deelnemers, nemen vragenlijsten af en allerlei testen, zoals een krachtmetingsonderzoek, geheugentest of bloedafname.”

En dat voor hoeveel wetenschappelĳke onderzoeken? “Op dit moment werkt de afdeling Oncologie van ons ziekenhuis mee aan ruim 35 klinisch wetenschappelijke onderzoeken”, antwoordt Inacio. “Voor iedere studie is één van ons team het eerste aanspreekpunt, deze coördineert de studie. We hebben verschillende interessegebieden en werken complementair aan elkaar. Ieder van ons verricht vervolgens zoveel mogelijk het werk van de ‘eigen’ studie, maar we kunnen elkaar wel vervangen. Daartoe vatten we in een draaiboek de belangrijkste punten van een studie samen, zoals de planning per patiënt, in welke fase het onderzoek zich bevindt en dergelijke.”

Netwerk in de regio Er is een werkgroep van researchprofessionals van ziekenhuizen in de regio Rotterdam. In het overleg wordt de studieverdeling in de regio besproken, zodat niet elk ziekenhuis zich bezighoudt met eenzelfde onderzoek.

gestructureerd moet werken, zorgvuldig moet documenteren, maar ook snel moet kunnen schakelen. En omdat het veel internationale studies zijn, moet je het Engels goed beheersen.” De dames zijn het roerend eens. “Dit is een fantastische baan, met een duidelijk maatschappelijk belang. Je zit als researchverpleegkundige of –coördinator vooraan bij vernieuwende behandelingen in de zorg en dat is uitermate interessant. Het is dynamisch, afwisselend, met zeer veel verantwoordelijkheid, waarbij je nauw samenwerkt met verschillende afdelingen in het ziekenhuis en met tal van patiëntcontacten. Geen dag is hetzelfde!”

Wat is essentieel voor de invulling van de functie researchverpleegkundige/-coördinator? Het antwoord volgt onmiddellijk: “Het is van groot belang dat je een overstijgende blik hebt, per studie het overzicht houdt en de voortgang bewaakt. Dat betekent dat je

Wetenswaardig

Advertorial

MULTIPEL MYELOOM EN REFRACTAIR VOOR LENALIDOMIDE; WAT NU? Door middel van onder meer autologe stamceltransplantatie en de komst van ‘small molecule’ MM-middelen zoals proteasoomremmers (PI) en immuunmodulatoire middelen (IMiD) is er veel vooruitgang geboekt bij de behandeling van multipel myeloom (MM). Door de brede toepassing van de IMiD lenalidomide in de eerste behandellijnen, is bij recidief MM een groot deel van de patiënten refractair voor het middel. Als gevolg hiervan is er voor de behandeling van recidief, refractair MM (RRMM) grote behoefte aan lenalidomide-vrije behandelopties.

THERAPIE NA DE TWEEDE LIJN

loge stamceltransplantatie, cytogenetisch risico, nierfunctie,

Voor patiënten die al minimaal twee voorgaande behandellij-

ziektestadium en aantal eerdere behandellijnen. De behande-

nen hebben gehad en nog niet refractair zijn voor een anti-

ling met Isa-Pd wordt in Nederland vergoed.

CD38-antilichaam zijn volgens de meest recente richtlijn voor

(Isa-Pd).1 Dit speciﬁeke tripletregime werd onderzocht in de

TWEEDELIJNSBEHANDELING VOOR PATIËNTEN DIE REFRACTAIR ZIJN VOOR LENALIDOMIDE

fase III-registratiestudie ICARIA.2 In deze studie werden patiën-

In de fase III-registratiestudie IKEMA werden RRMM-patiënten

ten die ten minste 2 lijnen van therapie hadden ontvangen,

gerandomiseerd toegewezen aan een ander tripletregime, isa-

waaronder lenalidomide en een PI, en ziekteprogressie ver-

tuximab-carﬁlzomib-dexamethason (Isa-Kd), of behandeling met

toonden op of binnen 60 dagen na het einde van de vorige

alleen Kd.3 Voor deelname aan deze studie moesten patiënten

therapie, gerandomiseerd toegewezen aan behandeling met

1 tot 3 eerdere therapielijnen hebben ontvangen. Patiënten wer-

Isa-Pd of Pd. Maar liefst 94% van de patiënten in de studie was

den uitgesloten wanneer zij refractair waren voor therapie met

refractair voor lenalidomide. De mediane progressievrije over-

een anti-CD38-middel of wanneer zij al eerder waren behandeld

leving (PFS) was met Isa-Pd 11,5 maanden, terwijl dit met al-

met carﬁlzomib. Met toevoeging van Isa aan Kd werd de media-

leen Pd 6,5 maanden was. Het tripletregime Isa-Pd leidde tot

ne PFS niet bereikt en met alleen Kd was deze 19,2 maanden.

een 40% reductie van het risico op ziekteprogressie of overlij-

Het tripletregime Isa-Kd leidde tot 47% reductie van het risico op

den (HR [95%-BI]: 0,60 [0,44-0,81]; p=0,001). Het PFS-voor-

ziekteprogressie of overlijden (HR [95%-BI]: 0,53 [0,318-0,889];

deel van Isa-Pd boven alleen Pd werd gezien bij alle vooraf

p=0,0013). Het PFS-voordeel van Isa-Kd vergeleken met alleen

gespeciﬁceerde subgroepen, ongeacht leeftijd, eerdere auto-

Kd werd aangetoond in alle vooraf gespeciﬁceerde subgroepen

MM diverse behandelopties te overwegen, waaronder behandeling met isatuximab, pomalidomide en dexamethason

NIET DARATUMUMAB VOORBEHANDELD/REFRACTAIR

DOUBLET

LENALIDOMIDE-REFRACTAIR

Bortezomib-dexamethason Carfilzomib-dexamethason

TRIPLET

Daratumumab-carfilzomib-dexamethason Isatuximab-carfilzomib-dexamethason Daratumumab-bortezomib-dexamethason Pomalidomide-bortezomib-dexamethason Panobinostat-bortezomib-dexamethason

DARATUMUMAB VOORBEHANDELD/REFRACTAIR

DOUBLET

Bortezomib-dexamethason Carfilzomib-dexamethason

TRIPLET

Pomalidomide-bortezomib-dexamethason Panobinostat-bortezomib-dexamethason

FIGUUR 1. Lenalidomidevrije behandelopties bij recidief/refractair multipel myeloom.1

Advertorial

op basis van leeftijd, nierfunctie, ziektestadium of eerdere be-

CONCLUSIE

handeling met een PI, IMiD of lenalidomide. De data uit deze

Veel MM-patiënten zullen tijdens het beloop van hun ziekte

registratiestudie heeft ertoe geleid dat isatuximab ook in de

meerdere behandellijnen worden aangeboden. De toevoeging

richtlijn is opgenomen als tweedelijnsbehandeling (zie Figuur 1).1

aan het behandelarsenaal van het anti-CD38-antilichaam isatuxi-

Wanneer patiënten lenalidomide-refractair zijn en nog niet eerder

mab in combinatie met enerzijds pomalidomide-dexamethason

behandeld zijn met het anti-CD38-middel daratumumab, is vol-

en anderzijds carﬁlzomib-dexamethason is belangrijk voor een

gens de richtlijn het voorkeursregime Kd met daaraan toege-

populatie waarin steeds meer patiënten refractair zijn voor lena-

voegd isatuximab of daratumumab. Ten tijde van dit schrijven zijn

lidomide.

zowel Isa-Kd als Dara-Kd nog in afwachting van vergoeding.

REFERENTIES 1. Multipel myeloom richtlijn 2021 (HOVON). Te raadplegen op: https://hovon. nl/_asset/_public/ WorkingGroups/ WorkingGroups_MM/RICHTLIJNbehandeling-MM-2021-geautoriseerd-11-05-2021-1.pdf. 2. Attal M, Richardson PG, Rajkumar SV, et al. Isatuximab plus pomalidomide and low-dose dexamethasone versus pomalidomide and low-dose dexa-

MM): a randomised, multicentre, open-label, phase 3 study. Lancet 2019; 394:2096-107.

De vaakst voorkomende bijwerkingen op isatuximab zijn neutro-

3. Moreau P, Dimopoulos MA, Mikhael J, et al. Isatuximab, carﬁlzomib, and

penie, infusiegerelateerde reactie, pneumonie, infectie van de

dexamethasone in relapsed multiple myeloma (IKEMA): a multicentre, open-

bovenste luchtwegen, diarree, bronchitis, hypertensie, ver-

label, randomised phase 3 trial. Lancet 2021;397:2361-71.

moeidheid, dyspneu, nausea, braken, slapeloosheid, hoesten

4. Aanvullende informatie betreffende isatuximab is beschikbaar in de Sa-

en rugpijn. De vaakst voorkomende ernstige bijwerkingen zijn

menvatting van de productkenmerken (SmPC) en bijsluiter op www.

pneumonie en febriele neutropenie.

cbg-meb.nl

MAT-NL-2101500 V1.0 11/2021

methasone in patients with relapsed and refractory multiple myeloma (ICARIA-

VERKORTE PRODUCTINFORMATIE SARCLISA ® Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Daardoor kan snel nieuwe veiligheidsinformatie worden vastgesteld. Beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg wordt verzocht alle vermoedelijke bijwerkingen te melden via de website van het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb (www.lareb.nl). Samenstelling: SARCLISA® bevat 20 mg isatuximab per ml concentraat voor oplossing voor infusie en is beschikbaar in een flacon met 100 mg isatuximab in 5 ml concentraat (100 mg/5 ml) en in een flacon met 500 mg isatuximab in 25 ml concentraat (500 mg/25 ml). Indicaties: SARCLISA is geïndiceerd: -in combinatie met pomalidomide en dexamethason, voor de behandeling van volwassen patiënten met gerecidiveerd en refractair multipel myeloom die minstens twee eerdere therapieën hebben gekregen, waaronder lenalidomide en een proteasoomremmer, en bij wie ziekteprogressie is aangetoond tijdens de laatste behandeling. - in combinatie met carfilzomib en dexamethason, voor de behandeling van volwassen patiënten met multipel myeloom die minstens één eerdere behandeling gekregen hebben. Dosering: SARCLISA moet worden toegediend door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg in een omgeving waar reanimatievoorzieningen beschikbaar zijn. De aanbevolen dosis is 10 mg/kg lichaamsgewicht, toegediend als een intraveneuze infusie in combinatie met pomalidomide en dexamethason (Isa-Pd) of in combinatie met carfilzomib en dexamethason (Isa-Kd), volgens een doseringsschema (zie volledige productinformatie) van 28 dagen. Voorafgaande aan iedere infusie moet premedicatie worden toegediend bestaande uit dexamethason, paracetamol (of equivalent), H2-antagonisten of orale protonpompremmers, en difenhydramine (of equivalent). Kinderen: De veiligheid en werkzaamheid bij kinderen jonger dan 18 jaar zijn niet vastgesteld. Ouderen, patiënten met verminderde lever- of verminderde nierfunctie: Er wordt geen dosisaanpassing aanbevolen. Contra-indicaties: Overgevoeligheid voor de werkzame stof of voor een van de hulpstoffen. Waarschuwingen: Infusiegerelateerde reacties: infusiegerelateerde reacties werden waargenomen (ook ernstige, waaronder anafylactische reacties). De vitale functies moeten regelmatig worden gecontroleerd tijdens de behandeling, zodat behandeling onderbroken kan worden. Indien de symptomen niet verbeteren, opnieuw optreden, ziekenhuisopname vereisen of levensbedreigend zijn, moet SARCLISA definitief stopgezet worden en passende behandeling worden toegepast. Neutropenie: het volledig bloedbeeld moet regelmatig worden gecontroleerd vanwege het risico op neutropenie. Infectie: zorgvuldige controle op tekenen van infectie dient plaats te vinden vanwege een hogere incidentie van infecties. Tweede primaire maligniteiten: vanwege de kans op tweede primaire maligniteiten dienen artsen zowel voor als tijdens de behandeling patiënten zorgvuldig te evalueren volgens de richtlijnen van de IMWG. Interferentie met serologische tests (indirecte antiglobulinetest): voorafgaand aan de eerste behandeling met SARCLISA moeten bij patiënten bloedtypering en screeningstest uitgevoerd worden vanwege mogelijke interferentie met serologische tests. Ouderen: Bij ouderen ≥ 85 jaar zijn de gegevens beperkt. Interacties: Vals-positieve reacties van serologische testen zijn mogelijk door expressie van CD-38 eiwit op het oppervlak van rode bloedcellen. Interferentie met serum eiwitelektroforese en immunofixatie is mogelijk, wat invloed kan hebben op de nauwkeurigheid van de responsclassificatie van de IMWG. Zwangerschap: Vrouwen die zwanger kunnen worden, moeten doeltreffende anticonceptie gebruiken tijdens en gedurende 5 maanden na stopzetting van de behandeling. Het gebruik van SARCLISA bij zwangere vrouwen wordt niet aanbevolen. Bijwerkingen: De vaakst voorkomende bijwerkingen (zeer vaak) zijn neutropenie, infusiegerelateerde reactie, pneumonie, infectie van de bovenste luchtwegen, diarree, bronchitis, hypertensie, vermoeidheid, dyspneu, nausea, braken, slapeloosheid, hoesten en rugpijn. De vaakst voorkomende (zeer vaak) ernstige bijwerkingen zijn pneumonie en febriele neutropenie. Vaak komen voor: plaveiselcelcarcinoom van de huid, verminderde eetlust, atriumfibrilleren, huidkanker, andere solide tumoren dan huidkanker en gewichtsverlies. De bijwerking anafylactische reactie komt soms voor. ATC-code: L01XC38 Verpakking: Sarclisa® 20 mg/ml concentraat voor oplossing voor infusie. 5 ml met 100 mg isatuximab in een flacon van 6 ml (verpakking met één of drie flacons) EU/1/20/1435/001 of 002. 25 ml met 500 mg isatuximab in een flacon van 30 ml (verpakking met één flacon) EU/1/20/1435/003. Aflevering en vergoeding: U.R. Sarclisa wordt vergoed via add-on. Voor prijzen zie de Z-index taxe. Deze informatie is het laatst herzien in juni 2021. Voor meer informatie zie de geregistreerde productinformatie. Houder van de vergunning voor het in de handel brengen: Sanofi-Aventis groupe. 54, rue La Boétie. 75008 Parijs – Frankrijk. Lokale vertegenwoordiger: Genzyme Europe B.V. Paasheuvelweg 25, 1105 BP Amsterdam. Tel: +31 (0)20 2454000. VV-LBL-0240262

MAT-NL-2101500 V1.0 11/2021

“Het PFS-voordeel van Isa-Kd werd aangetoond in alle vooraf gespecificeerde subgroepen op basis van leeftijd, nierfunctie, ziektestadium of eerdere behandeling met een PI, IMiD of lenalidomide”3

ADVERTORIAL

(& % & # &" &"%" % && & &"%# &" %

5KBMKFLCC;KJMD?MKFGGLBMDMHK/./M-AIKG5DMFMLI EGM,IK+>B*KFCHKBMLK)M?(KEGG,BK9M6EHA=6E 'D>=IMLK&K%H,GL:CIAM:CHC;MLK$N'K$ILM6EI( HAMIKDCH;KHCKIMKBMH?MH2K#/C;MDA@?=KMLFCLMHKJMKJAH=I FCHK/./M-AI2K/MK<MMDBMHKMHKFML=DC;MHKFACK9JAAH ?G:MH(K!GHBMLKECHB:CIA;MKC6IAM=(KFMMDK=HMDDMLK<AHHMH AHKEMIK ' 2K AMLBGGLK?CHKMMHKBAMH=IBGMHBMKCLI=KMMH =5GMBGHBML!GM?KBALM6IKAH!AMH2K/CCLHCC=IKECBBMHKJA@KAH EMIKFMLDMBMHK:MIK!GFMMDKFML=6EADDMHBMK>AIJA==MD =*=IM:MHKIMK:C?MH2K MIKIML>;<LMH;MHKHCCLKIJMM =*=IM:MH(K EADA5=K GL.AMJK / KMHK9JAAH(K:CC?IKEMI GFML!A6EIMDA@?ML2K/AIK<LMH;IKL>=IK:MIK!A6EK:MM2 ('&%$&##&"%! &% & %# ""&"% % & $ % " & $ +>B*4K# MKEM<<MHKMMHK6MHILCDMK5DM?KJCCLKBMKA:5GLI(KM-5GLI MHKEMIK?G55MDJML?KJGLBIKFMLLA6EI2K MKJML?MHK!GFMMD :G;MDA@?K;M HIM;LMMLBKAHKEMIK ' 2K D=KMMHK!AM?MHE>A=KGH= <MMDBMHKIGM=I>>LI(KBCHK?G:MHK!MKC>IG:CIA=6EKAHKBMK9JAAH JML?DA@=IK NA==AH;+% KAHKEMIK ' 2K/MKC55DA6CIAM<MEMMLBML 6GHILGDMMLIKLM;MD:CIA;KBM!MKJML?DA@=IKG5KHAM>J <AHHMH;M?G:MHKGHBML!GM?MH(K!GBCIKBM!MKBALM6IK :AI=KBM 5CIA HIKA=KAH;M=6ELMFMH KCCHKMMHK % GHBML!GM?KJGLBI ;M?G55MDB2K.ML=I>LMHKFCHK<MMDBMHKMHKFML=DC;MHKA=KEMDM:CCD =A:5MD2K MIK9JAAHK5GLICCDKJGLBIKFACKEMIK ' K;MG5MHB2K/M @>A=IMK5CIA HIK=ICCIKBCHKCDKG5KBMK6GHIM-I2K AMLHCKEGM,K@MKCDDMMH BMKGHBML!GM?MHKMHKEMIK@>A=IMK!AM?MHE>A=K>AIKEMIK9JAAH CBLM=<GM?KIMK=MDM6IMLMH2K MIKJGLBIK=IMMB=K:C??MDA@?ML BGGLBCIKJMKH>KCDDM:CCDKG5K9JAAHKGFML=IC55MHKMHKAHKEMIK ' JML?MH2K0H!MKBAMH=IBGMHBMKCLI=MHKEM<<MHKMMHK ' C66G>HI G:KAHKBMKJML?DA@=IKIMK?A@?MH2K7CBCIKBMKC55DA6CIAM<MEMMLKBM <MMDBMHKEMM,IK;M?G55MDBK?>HHMHKGG?KCDDMKCHBMLMKCLI=MHKBM <MMDBMHKLM6EI=ILMM?=K<M?A@?MH(KFACKBMK ' KFAMJMLKAHKEMIK % 2 MIKBLCC;FDC?KA=K;LGGI(KG:BCIK9JAAHKBMKIM6EHA=6EMKDCC;KCD EMM,IKHMML;MDM;B2 & &% " & & & %

"%! &% & &" & ' &"%# % & & &" &% "% & G>IMLK.MDBE>A=(KLCBAGDGG;K$N'K$ILM6EI4K#)CIMHKJMKEMI ;LGMA5A@HI@M=KHGM:MH2K MK!AMHK:MIKHC:MK>AIBC;AH;MHK<A@KEMI >AIJA==MDMHKFCHK<MMDBMHK HKFML=DC;MH2K MKJGLBMHKHAMIK=C:MH FML=I>>LBK<A@FGGL<MMDB2K0,KBMKMHMK?MMLKA=KEMIKMMHK/%'0N 5B,( BMKCHBMLMK?MMLKMMHK + BG6>:MHI2K G:=K?LA@;MHKJMKEMDM:CCD HA?=2K/CCLK:GMIK@MKC,=5LC?MHKGFMLK:C?MHKMHKBCIK:GMIK@M

HMI>HMH2K/CIKA=KIML>;KIMKEMLDMABMHKHCCLKBMKG5=ICLI,C=M2 ('&% & '' % &% & '" &% &" & " +>B*4K#%HKEMIKCBLM=<GM?K?>HK@MK!AMHKJAMK:MMBGMIKCCH /./M-AI(KB>=KHCCLKBAMK!AM?MHE>A!MHKFML=I>LMHKJA@K=GJAM=G BA;AICCD2K7CI>>LDA@?K?LA@;K@MKBCCLKJMDMMH=KMMHK;M,L>=ILMMLBM LMC6IAMKG52K/CIK!MKMLKHG;KHAMIK?DCCLKFGGLK!A@H(K<A@FGGL<MMDB2K A@ 5LG<MLMHKC,=5LC?MHKIMK:C?MHKMHKEMIK;M=5LM?KCCHKIMK;CCHK:MI G:DA;;MHBMK!AM?MHE>A!MHKCD=KMLKAMI=K:A=KDGG5I4K EMI

GG,BK9M6EHA=6EK'D>=IMLK&K%H,GL:CIAM:CHC;MLK +>B*KFCHKBMLK)M?KMHKLCBAGDGG;K G>IMLK.MDBE>A=

LCBAGDG;AMFML=DC;KGHI<LMM?I(KMLK!A@HKIMFMMDKGHBML!GM?MH FML!GHBMH1GHIFCH;MH(KIC;K%H=IAI>IAGH7C:MKA=KHAMIK6GLLM6I AH;MF>DB 2K/AIKJGLBIKFMLFGD;MH=KG5;M5C?IKMHK;M6GLLA;MMLB2 /MKECHBLMA?AH;K MD?MKGHBML!GM?MHKIMKFML!MHBMHK<A@KMMH FMLJA@!AH; KFCHKBMK7..+KEMD5IKBCCL<A@2 K G>IML4K# MKILM??MH EAML:MMKAHKBMKLM;AGK=IMMB=K:MMLK;M!C:MHDA@?KG52 ' % ' % % & $ % & %#&$' &"% ""&& % &% & & & % ' &% % & ' &" +>B*4K# / KA=KCDKGH!MK5LM,MLLMBKLG>IM(K:CCLKHG;KHAMIKDCHBMDA@? BM??MHB2K MIKEMM,IKMLK<A@KGH=K<A@FGGL<MMDBKGG?KMMHK5CCLK?MML >AI;MDM;MH2K A@KMMHK AH?MK>5;LCBM(K<A@FGGL<MMDB2K M<L>A?K@M 9JAAH(KBCHKEGM,K@MKG5K!G HK:G:MHIKHAMIK:MMLKIML>;KIMKFCDDMH G5KBFB =2K MK!A@HKAH:ABBMD=KFML=DCC,BKCCHKEMIK=HMD <AHHMHECDMHKMHKFML=I>LMHKFCHK<MMDBMH2K/CCLG:K:GMIK@MKJCI :A@K<MILM,IK M:<MBBMH KBCIK@MK!GJMDK5>=EKCD=K5>DDK:MIEGBM HCC=IKMD?CCLKDCCIK<M=ICCH2K MIK?>HHMHKGHBML=IM>HMHKFCH !GJMDKC6>IMK 1 KCD=K6ELGHA=6EMK!GL;KA=KBCHKMMHK;GMB CL;>:MHI2 K G>IML4K#/CCLKA=KHG;KMMHKCHBMLK5>HIKCCH ;MLMDCIMMLB2K0HBCH?=KMMHK / LMDCIAMK?AM!MHK:MH=MHK=G:= FGGLK/./M-AI(KG:BCIK!MK;MJGGHKIML>;FCDDMHKG5KBMK<M?MHBM JM;2 & &% & #& & " &"% &" &"%! &%"' % "% & +>B*4K# A@K!A@HKBALM6IKAH;M=IC5IKG5KHAFMC>K 2KNCCLKA?K!G>KML !MD,=KHG;KMMHKHAFMC>K<GFMHG5KJADDMHKDM;;MH2K7>K:GMIKGH!M C55DA6CIAM<MEMMLBMLKHG;KMMHK % GHBML!GM?KCCH:C?MHKMHKBM <MMDBMHK6GLLM6IK?G55MDMH2K C=KBCCLHCK!A@HK!MK<M=6EA?<CCL FGGLKBMKLM=IKFCHKEMIK!AM?MHE>A=2K%?K!G>K!M;;MH4K!GL;KMLFGGL BCIKMLKFCH>AIK9JAAHK % GHBML!GM?KJGLBIKCCH;M:CC?IKMHKBCI BMK<MMDBMHKC>IG:CIA=6EKJGLBMHK;M?G55MDB2K/CIK!G>KHG; :GGAMLK!A@H2KNCCLKFGD;MH=K:A@KDA;;MHKBMKMML=IMK<G>J=IMHMHKML CDKFGGLKBCIK=GGLIKJGL? GJ ?G55MDAH;MH2

NMMLKJMIMHKGFMLKEMIKDCHBMDA@?K>AIJA==MDMHKFCHK<MMDBMHKMH FML=DC;MHK:MIK9JAAH8K7MM:KBCHK6GHIC6IKG5K:MIKEMIKCCH=D>AIIMC:4 JJJ2IJAAH2HD1CCH=D>AIIMC:

COLUMN PHILIP D’AILLY

‘020-nummers neem ik nooit op’ De patiënte zit tegenover me op de poli. Ze is een potentiële kandidaat voor de wetenschappelijke studie die ik een week geleden telefonisch met haar heb besproken. “U bent toch wel te vertrouwen he?” Ze vraagt het met de pen in de hand, op het moment dat ze het toestemmingsformulier wil ondertekenen. “Ik heb u namelijk gegoogeld en zag dat u uit Amsterdam komt.” Eerst dacht ik dat dat ze een grapje maakte, maar ze kijkt serieus. Dan zie ik de 010-tatoeage op haar arm. “Ja, natuurlijk”. Ik probeer zo betrouwbaar mogelijk te klinken. Aarzelend zet ze een handtekening. Wantrouwen in artsen kan verschillende gronden hebben waaronder slechte ervaringen in het verleden, culturele verschillen en complottheorieën. Verschil in woonplaats hoort daar klaarblijkelijk ook bij. Voor de meeste mensen is de rivaliteit tussen Amsterdam en Rotterdam een onschuldige grap die zich doorgaans uit in het voetbal. In het Maasstad Ziekenhuis, gelegen op steenworp afstand van de Kuip in Rotterdam-Zuid, dragen patiënten voetbalshirts en mondkapjes van hun club en hangt er al anderhalf jaar een ‘Sterker door strijd’spandoek in de grote hal. Men is trots op de club en de stad en daarvoor uitkomen schept een gevoel van verbroedering. Als geboren Nultwintiger kan ik daar alleen maar van meegenieten. Dan laat ik de voetballers en clubbestuurders die met de dood worden bedreigd even buiten beschouwing. Het googelen van artsen is overigens niets nieuws. Patiënten willen weten wie ze voor zich hebben. Onder hen bevindt zich ook een groeiende groep internetwijze en mondige patiënten. Op mijn LinkedIn-pagina staat inderdaad dat ik in Amsterdam woon. Het verbaast me niet dat deze mevrouw dat heeft gevonden, maar

wel dat het een reden is om te twijfelen aan mijn integriteit. Een jaar geleden gebeurde er iets soortgelijks toen ik Maasstad patiënten vanuit het Amsterdam UMC opbelde voor vragenlijstonderzoek. Slechts de helft nam op. Met mijn mobiele telefoon kreeg ik ze wel te pakken. Ze legden me uit: “020-nummers neem ik nooit op”. Hoe belachelijk dit ook klinkt, die toewijding vind ik indrukwekkend. Ik had ook kunnen bellen voor het winnende lot. Een week nadat ze was gestart met de studie belde de patiënte om me te laten weten dat ze er toch van af zag. Ze had te veel andere dingen aan haar hoofd op dat moment. Hierin staat ze volledig in haar recht. Volgens de Wet Medisch-wetenschappelijk Onderzoek met mensen (WMO) mag elke deelnemer op elk moment stoppen. Ze hoeven daarvoor geen reden op te geven. Ik bedankte haar voor het telefoontje. Daarna heb ik op LinkedIn toch maar mijn woonplaats verwijderd.

Wetenswaardig

STUDIE IN BEELD / Tekst: Gerben Stolks

Virtual reality-bril op de holding

Afleiding in een andere wereld Als een patiënt onrustig is bij binnenkomst op de holding, kan dat zijn of haar ervaring hier nadelig beïnvloeden. Daarom onderzoekt de afdeling Anesthesiologie of het mogelijk is ontspanning te bereiken met een virtual reality-bril.

n Rotterdam-Zuid op safari gaan of een wereldreis maken. Het is tijdens het eerste kwartaal van 2022 mogelijk binnen de holding van het Maasstad Ziekenhuis. De holding is een onderdeel van het operatiecomplex waar enkele voorbereidende handelingen plaatsvinden, het is een wachtruimte bedoeld om er voor te zorgen dat een patiënt op tijd in de operatiekamer is. Vijftig patiënten zetten dan een virtual reality-bril (VR-bril) op in de aanloop naar hun operatieve ingreep. Een even groot aantal doet dat in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein, net als wij een Santeon ziekenhuis. “En in beide ziekenhuizen wordt het vergeleken met patiënten

die géén VR-bril dragen op de holding”, zegt Seppe Koopman. “Zo kunnen we de effecten van de interventie afzetten tegen een historisch cohort.”

Voortdurend bewegen Seppe is de anesthesioloog die het onderzoek leidt. Hij vertelt over de aanleiding: “Veel mensen zijn gespannen voordat ze geopereerd worden. Logisch: op de holding wordt een infuus aangelegd en vaak krijgt de patiënt ook een ruggenprik of verdovingsprik in arm of been. Onze ervaring is dat bijna één op de tien patiënten zó zenuwachtig wordt en opziet tegen infuus en prik, dat het gevolgen heeft voor de kwaliteit en ervaring van de zorg.

Van links naar rechts: René Willems, Seppe Koopman, Twan Verhoeven

Wetenswaardig

Je kunt je bijvoorbeeld voorstellen dat het voor een zorgverlener lastig is een zenuwblokkade uit te voeren als de patiënt voortdurend beweegt.” Dit is geen nieuw probleem. Daarom heeft de afdeling Anesthesiologie methoden om patiënten af te leiden op de holding. “Maar die gaan soms gepaard met nadelen”, zegt Seppe. “Zo bieden we enorm gespannen patiënten premedicatie aan, in de volksmond ‘een rustgevend tabletje’ genoemd. Sommige patiënten worden er zó slaperig van, dat ze niet meer aanspreekbaar zijn. Anderen raken juist hyperactief. Bij ouderen verhoogt premedicatie het risico op een delier na de operatie en bij mensen met slaapapneu kan het de klachten van slaapapneu verergeren. Een andere optie om mensen af te leiden, is een geruststellend praatje (positief en herstel bevorderend taalgebruik in de medische setting, red), maar dit werkt niet bij iedereen. Kortom, we willen graag een ontspannend middel toevoegen aan ons arsenaal. Een voordeel van een VR-bril is in elk geval dat het niet belastend is voor de patiënt en zorgverlener.”

“WE DOEN EEN PILOT ÉN METEN DE EVENTUELE WETENSCHAPPELIJKE MEERWAARDE” Pĳn en stress Op de holding heeft een patiënt te maken met een anesthesioloog – of anesthesioloog in opleiding – en holdingen recoveryverpleegkundigen. Binnen het onderzoek overhandigt een verpleegkundige een VR-bril van het bedrijf SyncVR aan deelnemers uit de interventiegroep. De patiënt kan kiezen uit vele virtuele werelden om in terecht te komen. De drager van de VR-bril heeft ook de mogelijkheid een spel te spelen. Bij de interventiegroep worden drie zaken gemeten. Seppe: “Na het infuus of de zenuwblokkade vraagt een verpleegkundige aan de onderzoeksdeelnemers op een schaal van één tot zeven aan te geven hoe tevreden ze zijn over het verblijf op de holding. Verder wordt in kaart gebracht, weer op een schaal van één tot zeven, in welke mate de patiënt stress heeft ervaren op de holding. Tot slot doen we twee keer een pijnscore: welke pijn verwacht de deelnemer voor het verblijf op de holding en welke pijn wás er uiteindelijk op de holding? We hopen in de zomer van 2022 de eerste onderzoeksresultaten te publiceren. De deelnemers zijn minstens achttien jaar oud, zijn de Nederlandse taal machtig en mogen niet slechtziend zijn of een hoofdwond hebben, want dan kan de VR-bril niet goed worden opgezet.”

Nuttig op meer plekken Patiënten die een hogere mate van tevredenheid hebben en minder pijn en stress ervaren: welke zorgverlener wil dat niet bereiken? Seppe Koopman zegt dan ook dat de VR-bril bij gebleken succes op de holding mogelijk ook elders in het Maasstad Ziekenhuis nuttig is. “Er zijn veel plekken waar invasieve handelingen worden uitgevoerd bij zenuwachtige patiënten. Denk bijvoorbeeld aan mensen die een infuus krijgen voor hun chemotherapie, dialysepatiënten bij wie een shunt moet worden aangeprikt of patiënten die een kleine verrichting ondergaan op een poliklinische OK. Maar ook dáár lijkt het me aanbevelenswaardig pas tot implementatie over te gaan als de eventuele meerwaarde wetenschappelijk is onderbouwd.”

meteen samengaat met wetenschappelijk onderzoek”, zegt Seppe. “Waar sommigen VR alleen uitrollen in de praktijk, doen wij ook een studie naar de effecten van deze pilot. Het is allemaal begonnen met een initiatief van Twan Verhoeven, leidinggevende recovery en holding. Hij lanceerde het idee van een VR-bril op de holding. We besloten er een onderzoek aan te koppelen. Mijn collegaanesthesioloog René Willems is ook nauw betrokken bij de studie.” Stel, de VR-bril blijkt tot tevredenheid te leiden en de ervaren pijn en stress te verminderen. Wat is dan het vervolg? Seppe: “Dan zouden we als tussenstap een groter en gerandomiseerd onderzoek doen, met als uiteindelijk doel de VR-bril te implementeren en deze aan te bieden aan iedere patiënt op de holding. Idealiter wordt er een koppeling tussen het elektronisch patiëntendossier HiX en de VR-bril gerealiseerd, zodat VR-content eventueel al klaargezet kan worden voordat de patiënt binnenkomt op de holding. Onze ambitie is een innovatieve techniek te introduceren die het patiëntcomfort verbetert en daarmee de kwaliteit van zorg.”

Implementeren VR-technieken zijn niet nieuw in de gezondheidszorg. “Maar het is best bijzonder dat de toepassing ervan

Wetenswaardig

We zijn toegewijd aan en gepassioneerd door het bevorderen van therapieën die hoop bieden aan patiënten en families. We zetten ons in voor de ontwikkeling en het beschikbaar maken van geneesmiddelen voor patiënten die nu nog niet of niet voldoende, behandeld kunnen worden.

www.sanoﬁgenzyme.com www.sanoﬁ.nl

AFDELING IN BEELD / Tekst: Gerda van Beek - Taal & Teken

Optiflow op de afdeling: van laatste redmiddel naar standaardbehandeling Recent is er een artikel verschenen in Heart & Lung over de inzet van Optiflow bij oudere Covid-patiënten op de verpleegafdeling. Deze retrospectieve cohortstudie krijgt internationaal veel aandacht. De conclusie? Optiflow kan worden gebruikt als een laatste redmiddel voor kwetsbare oudere Covid-19-patiënten die ondanks maximale zuurstoftoediening ernstige ademhalingsproblemen hebben en die niet naar de IC kunnen.

“E

n een laatste redmiddel was het inderdaad”, bevestigt internist René van den Dorpel. “In feite uit nood geboren, maar het heeft goed uitgepakt.” Bij de start van de pandemie kwamen er berichten uit China dat gebruik van een High-Flow-NasalCannula (HFNC) -ofwel Optiﬂow- zinvol is voor het effectief toedienen van zuurstof. “In het Maasstad Ziekenhuis is er direct besloten om een grote hoeveelheid aan te schaffen. Dolf Weller, beademingsexpert, ging naarstig op zoek. “Overal uitverkocht”, vertelt hij. “Uiteindelijk konden we er nog 25 kopen, wereldwijd op dat moment de laatste.”

Afwĳken van conventionele zorg ‘Hectisch’ is nog een eufemisme voor de periode pal na de uitbraak van de pandemie. In het Maasstad Ziekenhuis is direct een crisisteam ingesteld en een Ethisch Beraad. Van den Dorpel: “Longartsen, internisten en intensivisten hadden dagelijks overleg met elkaar. We zaten daarbij sterk op één lijn. In het buitenland werden in de eerste maanden bijna alle opgenomen covid-patiënten geïntubeerd op de IC, ook als ze vanwege hun leeftijd of zeer slechte conditie in feite kansloos waren. Wij wilden dat voor dergelijke patiënten anders. Dat bracht ons op het idee om een IC-behandeling, namelijk de Optiﬂow, toe te passen op de verpleegafdeling. Geen onderdeel van het normale behandelpakket en in andere omstandigheden had zo’n verandering veel voeten in de aarde, omdat je alle risico’s vooraf tot in de kleinste details moet afdekken. Maar we hadden geen keus. Voor oudere kwetsbare coronapatiënten die niet naar de IC konden en bij wie

Wetenswaardig

conventionele zuurstoftoediening faalde, was er geen behandelaanbod. We hadden maar één doel voor inzet van Optiﬂow op de afdeling, namelijk zo veel mogelijk overleving.”

“GEZAMENLIJK STAAN EN GAAN VOOR EEN ONCONVENTIONELE MANIER VAN ZORG” Aan de slag in hoog tempo Weller: “Alles is in een zeer hoog tempo in werking gezet, in intensieve samenwerking tussen de afdeling Interne Geneeskunde en de afdeling IC. De medisch technicus heeft de Optiflow-apparatuur getoetst, gevalideerd en gereed gemaakt voor gebruik. In gezamenlijk overleg zijn de protocollen opgesteld en zodra de eerste cohort-afdeling was ingericht, zijn de verpleegkundigen geschoold. Daartoe zijn er ook met de fabrikant een aantal filmpjes gemaakt. Er was zeer weinig bekend over het gebruik van Optiflow op de afdeling bij COVID-19, dus we hebben veel zelf moeten uitzoeken wat betreft veiligheid.” Dan was er nog de angst van zorgpersoneel voor het risico op besmetting. “Die terechte kanttekeningen hebben we serieus genomen”, stelt Van den Dorpel. “Een studie van de firma met luchtmetingen van aerosolen toonde aan dat de zorgverlening met inachtneming van

Van links naar rechts: Job van Steenkiste, Dolf Weller, René van den Dorpel.

beschermingsmaatregelen veilig kon. En in de praktijk blijkt dat gelukkig inderdaad het geval.”

Van 6 maar 60 liter per minuut Job van Steenkiste, ANIOS bij de Interne Geneeskunde, licht toe: “Bij conventionele zuurstoftoediening gaat het om maximaal 15 liter zuurstof per minuut. De Optiﬂow blaast via een speciale neusbril 30 tot 60 liter voorverwarmde, bevochtigde lucht per minuut met een hoge concentratie zuurstof. Dat is voor de patiënt uiteraard veel comfortabeler dan een masker of intubatie op de IC.”

Een kwart overleving Steeds werd in het Ethisch Beraad besproken welke patiënten voor deze zorg in aanmerking kwamen en gaandeweg zijn er criteria opgesteld. Van den Dorpel: “In dit platform was er de spirit om te starten met deze toen nog onconventionele manier van zorg. Goed voor ons als zorgverleners, maar met name goed voor de patiënten. Een kwart van deze patiëntengroep heeft daardoor de opname overleefd terwijl ze anders waarschijnlijk waren overleden.”

Next level zuurstoftoediening

Publicatie Het artikel ‘High-ﬂow Nasal Cannula Therapy, a feasible treatment for vulnerable eldery Covid-19 patients in the wards’ is gepubliceerd in het tijdschrift Heart & Lung van september 2021. De auteurs zijn Job van Steenkiste, Michael van Herwerden, Dolf Weller, Gert Verhoeven, Charlotte van Noord en Marinus van den Dorpel.

data compleet, maar er was uiteraard geen sprake van een controlegroep, de patiëntengroep was klein en uitermate kwetsbaar en er was geen alternatieve behandeling voorhanden. De studie kent dus de nodige beperkingen en levert geen hard wetenschappelijk bewijs. Maar de praktijk heeft goede resultaten aangetoond. Inmiddels gebruiken veel meer ziekenhuizen, zowel nationaal als internationaal, HFNC (Optiﬂow) op een cohort-afdeling voor patiënten met ernstige ademhalingsproblemen. “Optiﬂow is nu min of meer een standaardbehandeling geworden, zeg maar een nextlevel zuurstoftoediening voor patiënten die niet naar de IC gaan”, concludeert Van den Dorpel. “Met de vierde coronagolf zullen we dit zeker weer regelmatig inzetten.”

Waarschijnlijk overleden? Daar zit het voorbehoud bij de uitkomsten van de studie, die recent is gepubliceerd. Dankzij uitstekend bijgehouden documentatie zijn de

Wetenswaardig

NEONATALE VITAAL SCORE OP AFDELING NEONATOLOGIE / Tekst: Gerben Stolk

Vitaal bedreigde neonaat in beeld

Verpleegkundige met onderzoeksambities “Hoe gaaf zou het zijn om straks te kunnen zeggen dat ik heb bijgedragen aan een instrument dat landelijk gebruikt wordt?” Verpleegkundige Maroeska Soeteman werkt aan de validatie van de door haar ontwikkelde Neonatale Vitaal Score.

oms krijgt Maroeska Soeteman een e-mail of telefoontje uit een ander ziekenhuis. “Hoe staat het ervoor?”, luidt dan de vraag. “Wanneer verwacht je de Neonatale Vitaal Score te hebben gevalideerd? Dan kunnen wij die ook gaan toepassen.” Maroeska werkt tien jaar in het Maasstad Ziekenhuis. Ze begon als verpleegkundige op de afdelingen Kindergeneeskunde en Neonatologie. “Vijf jaar geleden besloot ik me toe te leggen op neonaten (pasgeborenen). Daarvoor ging ik de opleiding tot neonatologieverpleegkundige volgen: theorie en stage in het Erasmus MC, het bijbehorende onderzoek in het Maasstad Ziekenhuis. Voor het onderzoek kwam het goed uit dat binnen onze afdeling al een tijdje een vraag op de plank lag. Vanwege tijdsgebrek was nog niemand eraan toegekomen, waarop ik besloot ermee aan de slag te gaan.”

arts Martin Baartmans en verpleegkundig specialist neonatologie Richard Willemsen. Hun feedback was belangrijk, want de afdeling moest achter het instrument staan en het werkbaar vinden in de praktijk.” Sinds 2018 hanteren de 45 verpleegkundigen op de afdeling Neonatologie de Neonatale Vitaal Score. Maroeska: “Ik heb de collega’s destijds een korte scholing gegeven. Het uitgangspunt is dat een verpleegkundige drie keer per etmaal de score van de neonaat meet: tijdens de dag-, avond- en nachtdienst. Bij verslechtering van de situatie gebeurt het vaker. Je verwerkt de gegevens in het EPD. Tijdens de artsenvisite bekijkt de specialist de score en bespreekt die eventueel met de verpleegkundige. Is de score te hoog, dan zoekt de verpleegkundige onmiddellijk contact met de arts, want dan moet er binnen een half uur een nieuw behandelbeleid zijn.”

Gemis Waar ging het om? Maroeska: “Het is belangrijk om bij een patiënt de mate van ziekte te kunnen vaststellen en deze ook te monitoren. Zo kan tijdig een vitaal bedreigde patiënt worden herkend en behandeld. Ons land heeft hiervoor de Early Warning Score (EWS). Máár: die was er alleen voor volwassenen en kinderen, niet voor neonaten. Een gemis, want neonaten zijn een uitermate kwetsbare groep. Voor het onderzoeksgedeelte van mijn opleiding heb ik daarom bekeken of ook een EWS kon worden ontwikkeld voor neonaten.” Maroeska slaagde in haar opzet (zie kadertekst ‘Meten’). Ze vertelt: ”De Neonatale Vitaal Score is tot stand gekomen op basis van literatuuronderzoek. Op PubMed en andere openbare digitale databases heb ik gezocht naar studies over vitaliteitsscores. Dat doe je met steekwoorden die je steeds speciﬁeker maakt om bij de juiste bronnen te komen. Uiteindelijk bleven ongeveer twintig onderzoeken over. Stappen uit die studies heb ik verwerkt in het nieuwe instrument. Ze zijn besproken met kinder-

Wetenswaardig

“NET ALS ARTSEN KUNNEN WIJ BIJDRAGEN AAN BETERE EN VEILIGERE ZORG”

Filmpjes Nu is voor Maroeska een nieuwe onderzoeksepisode aangebroken: validatie. “Ik wil weten: meet de Neonatale Vitaal Score wat we willen? Is het een betrouwbaar middel om tijdig vitaal bedreigde patiëntjes te herkennen? Als we dat aantonen, zouden ook andere ziekenhuizen er gebruik van willen maken – vandaar die e-mails en telefoontjes. In de ideale situatie is de Neonatale Vitaal Score straks onderdeel van het Veiligheidsprogramma van het ministerie van VWS.”

Maroeska Soeteman

Maroeska trekt een jaar uit voor het onderzoek. “Ik ga ﬁlmpjes maken van neonaten. Vervolgens vraag ik 25 collega-verpleegkundigen telkens van hetzelfde kind de score vast te stellen. Als ze tot dezelfde score komen, duidt dat op betrouwbaarheid van het instrument. Wijken de metingen af van elkaar, dan zal het moeten worden aangepast. Ook ga ik terugkijken in het EPD. Werden de kinderen met een hoge waarde ook echt allemaal vitaal bedreigd, bijvoorbeeld door een infectie?” Maroeska, die de opleiding tot verpleegkundig specialist ambieert, moedigt verpleegkundigen aan onderzoek te doen. “Want dat is niet voorbehouden aan artsen. Verpleegkundigen kunnen óók bijdragen leveren aan betere en veiligere zorg. Mijn advies is: begin gewoon. Vraag een arts of andere zorgverlener met onderzoekservaring jou te helpen én klop aan bij de Maasstad Academie of het Wetenschapsbureau. Ik heb ervaren dat ze je daar precies kunnen vertellen welke stappen je moet zetten en wat je daarbij nodig hebt. Denk bijvoorbeeld aan het opstellen van een onderzoeksprotocol.”

Meten Wat meet de verpleegkundige om tot de Neonatale Vitaal Score te komen? • Ademfrequentie • Ademarbeid • Saturatie: wat is het zuurstofgehalte in het bloed met en zonder zuurstoftoediening? • Respiratoire ondersteuning • Hartslag • Huidskleur bij de capillair reﬁll. Dit is een maat voor de doorbloeding van huidweefsel. • Mentale status. Is het kind alert? Reageert het op de handelingen van de verpleegkundige? • Lichaamstemperatuur • Incidenten. Is er een hartslag- of zuurstofdaling of een incident met het gastro-intestinaal systeem, zoals spugen of een bolle buik? De verpleegkundige maakt tijdens de metingen onderscheid tussen prematuren en baby’s die op tijd zijn geboren. Er gelden verschillende grenzen.

Wetenswaardig

WETENSCHAPSDAG 2021 / Tekst: Serena Bruens

Wetenschapsdag 2021 in het teken van patiëntparticipatie Op 26 oktober vond dit jaar de Wetenschapsdag plaats in de Maasstadzaal en deze was ook online te volgen. Het thema was patiëntenparticipatie en dit werd door Casper Schoemaker (PGO Support) en Nelly van Uden-Kraan (Santeon) in presentaties uitgelicht. In totaal hebben 12 collega’s hun werk gepresenteerd waarbij zij ook toelichtten hoe patiënten participeren in hun onderzoek.

V.l.n.r. Jessica Ganesh, Mark van der Gracht, Karina de Koning, Jacqueline van Houwelingen en Annemarieke Kleijwegt.

Wetenswaardig

Maasstad Verpleegkundige Prĳs 2021 De dag begon met de uitreiking van de Maasstad Verpleegkundige Prijs 2021. De twee genomineerden gaven een pitch over hun onderzoek, waarna er gelegenheid was om vragen te beantwoorden. De winnaar van dit jaar is Annemarieke Kleijwegt met haar onderzoek “Toewerken naar een optimale overDRACHT”, dat zij uitgevoerd heeft in het kader van haar opleiding tot hbo-verpleegkundige op de afdeling Verloskunde. Zij nam de prijs in ontvangst van Jacqueline van Houwelingen (voorzitter Verpleegkundige Adviesraad), te besteden aan professionele ontwikkeling of een congres of symposium naar keuze. De tweede prijs ging naar Karina de Koning, Jessica Ganesh en Mark van der Gracht voor hun onderzoek naar “Het verpleegkundig proces weer aan de top”, uitgevoerd in het kader van hun opleiding tot hbo-verpleegkundige op de afdelingen Dagbehandeling, Geriatrie en Vaatchirurgie/Kort Verblijf.

Research Talent Award 2021 De drie genomineerden voor de Research Talent Award kregen tijdens de Wetenschapsdag de gelegenheid om hun werk te presenteren en toe te lichten hoe zij patiënten hadden betrokken bij hun onderzoek. Het was een spannende uitslag, want de scores lagen dicht bij elkaar. De winnaar van dit jaar was Gert Jan Boer, arts-onderzoeker van de afdeling Chirurgie, met zijn presentatie ‘Aneurysm sac dynamics after endovascular aneurysm repair: a stable aneurysm sac as a predictor for mortality’. Hij nam de eerste prijs in ontvangst, te besteden aan een congres of symposium naar keuze. Job van Steenkiste & Michael van Herwerden van de afdeling Interne Geneeskunde namen de tweede prijs in ontvangst voor hun onderzoek ‘Telemonitoring bij COVID-19 patiënten’. Niels Dijkshoorn van het Brandwondencentrum kreeg de derde prijs voor zijn onderzoek naar ‘The course of patientreported scar quality in pediatric and adult burn patients: a longitudinal multicenter follow-up study’.

Gert Jan Boer, winnaar van de Research Talent Award 2021

Wij kijken terug op een geslaagde dag en tot volgend jaar op donderdag 29 september 2022!

Wetenswaardig

STUDIES

Nieuwe studies Mei 2021 t/m oktober 2021

Wetenswaardig

Studie nummer

Korte studietitel

Lokale hoofdonderzoeker

L2021104

OXA-48 verspreiding Maasstad

Pieter Smit

L2021098

Denovoskin NRB R3

Margriet van Baar

L2021097

GORec

Margriet van Baar

L2021096

IMITAS

Foske Thiebout

L2021095

SB Longkanker

Susan van 't Westeinde

L2021094

Keuzehulp borstkanker Santeon

Caroline Contant

L2021093

Prostaatkanker: factsheet patients like me

Melanie Gan

L2021091

MATH study

Mark Schellings

L2021088

Patients like me

Ritu Saxena

L2021087

AIH en zwangerschap

Edith Kuiper

L2021084

ZON

Remco Albers

L2021079

RIB-Inhalation

Jefrey Vermeulen

L2021070

PEGASUS

Erwin van der Harst

L2021068

ESLUNG study

Charles van Rossem

L2021067

VIRS

Dirk Boer

L2021065

Tapering biologicals in rheumatoid arthritis

Angelique Weel

L2021053

QUILT

Caroline Contant

L2021046

Impact FFR

Willem van Dockum

L2021039

BORN NR

Margriet van Baar

L2021038

Safe@home2

Leonoor van Eerden

L2021033

VR bril holding

Seppe Koopman

L2021031

Front-line workload Covid-19

Marike Bruinsma

L2021025

Shared understanding

René van den Dorpel

L2021022

STOP

Susan van 't Westeinde

L2021019

HOVON 902 DLBCL

Annemieke van der Padt

L2021018

Salmon-MIND

Seppe Koopman

L2021014

Appendicitis COVID study

Charles van Rossem

L2021013

SIMPLE study

Charles van Rossem

L2021009

Therapy selector in daily practice

Jan den Hollander

Geïnitieerd door

Afdeling

Maasstad geïnitieerd

Maasstad lab - Microbiologie