Issuu

WETENS~ WAARDIG NUMMER 11 | VOORJAAR/ZOMER 2021

KIJKEN DOOR DE BRIL VAN KINDEREN MET MAAG-, DARM- EN LEVERZIEKTEN ARCTIC-STUDIE VERGELIJKT BEHANDELING REUMA IN DE POLS: INJECTIE VERSUS KIJKOPERATIE PLATFORM VOOR PHD-STUDENTEN

Een snelle insulinerespons bij de maaltijd

Voor behandeling van diabetes mellitus bij volwassenen, jongeren en kinderen van 1 jaar en ouder.1

Bijwerkingen: De meest frequent gemelde bijwerking bij gebruik van Fiasp® is hypoglykemie. Hypoglykemie kan eerder optreden na een injectie met Fiasp® vergeleken met andere maaltijdinsulines vanwege de eerder intredende werking. 1 SPC Fiasp®

Verkorte productinformatie zie elders in deze uitgave

VOORWOORD Beste lezer, U heeft zojuist de elfde editie van Wetenswaardig ter hand genomen. Wellicht werd u getriggerd door mijn foto op de cover. Ik kan u melden dat ik met ingang van dit nummer het hoofdredacteurschap heb overgenomen van collega Tessa Bosch, klinisch farmacoloog en ziekenhuisapotheker. Tessa heeft met veel enthousiasme en inzet 10 nummers van Wetenswaardig mede samengesteld en geredigeerd. Namens u als trouwe lezers maak ik van de gelegenheid gebruik om haar in dit voorwoord hiervoor hartelijk te danken. Wetenswaardig is er om u te informeren over de ontwikkelingen op het gebied van wetenschap in het Maasstad Ziekenhuis en daarbuiten, in samenwerking met andere ziekenhuizen en instellingen. In dit nummer leest u onder andere over het Platform promotieonderzoekers waar in een bijdrage van Elke van Delft het belang van samenwerking tussen de arts-onderzoekers in ons ziekenhuis wordt belicht. Ook is er aandacht voor de Medical research Ethics Committies United (MEC-U), waar Merel van Dijk (teamhoofd MEC-U) en voorzitter Bert van Ramshorst uitleggen wat de MEC-U betekent voor de wetenschap in het Maasstad Ziekenhuis en voor welke uitdagingen deze commissie staat. Zoals gebruikelijk belichten we ook een van onze afdelingen; dit keer de afdeling Medische Microbiologie. Deze afdeling is door de COVID-19 pandemie in het middelpunt van de belangstelling komen te staan. Carla van Tienen (arts-microbioloog) en Pieter Smit (medisch moleculair microbioloog) geven een kijkje achter de schermen van hun afdeling. De afdeling doet momenteel onderzoek naar de overdracht van nieuwe mutaties van COVID--19 in het ziekenhuis. Voor dit onderzoek ontvingen zij een van de Maasstad Ziekenhuis research vouchers. Ten slotte vertelt Juul Cox (ziekenhuisapotheker en onderzoeker) over haar project inzake spiegels van biosimilars en patiënt welbevinden (PROMS: patient-related outcome measures) in de reumatologie. Ook dit project wordt ondersteund door een Maasstad Ziekenhuis research voucher. Ik wens u veel leesplezier !

Michael Groeneweg, mede namens Annemieke Schellevis Hoofdredactie Wetenswaardig.

Wetenswaardig

SSI S DO /IC TE MA TE S -S VA /LA ! DE BA OR UR LA NS KE IE SE GE AT ET ED BIN M GO OM C

1-maal daags

ENERZAIR® BREEZHALER® bij astma de sensor bevestigt *1,2,3

Introductie kit aanvragen?

1020ENE91299

Scan de QR-code of ga naar bit.ly/3jeXiVu

* De sensor bevestigt dat de inhalator is gebruikt door middel van registratie en monitoring van de activeringen van de Breezhaler-inhalator. 1. Enerzair Breezhaler is geregistreerd voor volwassen patiënten die niet voldoende onder controle zijn met een onderhoudscombinatie van een LABA/ICS (hoge dosis) en die één of meer astma-exacerbaties doormaakten in het voorgaande jaar (SmPC Enerzair Breezhaler). 2. Enerzair Breezhaler SmPC, zie www.novartis.nl/medicijnen voor de volledige en meest recente versie. 3. Propeller Health®, QR_Rationale for EU Classification-2017-B 2019-7-24 Update

NIEUW 1-MAAL DAAGS

indacaterolacetaat / glycopyrroniumbromide / mometasonfuroaat inhalatiepoeder

Afscheidswoord Dit was mijn laatste nummer als hoofdredacteur van Wetenswaardig. Ik vond het heel erg leuk om het wetenschapsmagazine van het Maasstad Ziekenhuis te hebben opgezet en vorm te hebben gegeven de afgelopen jaren. Het is tijd dat iemand anders het stokje overneemt. Ik denk dat Michael Groeneweg daar de juiste persoon voor is. Daarnaast wil ik graag enorm veel dank uitspreken voor de mensen met wie ik dit samen heb gedaan: Monique Snoeij: zonder jouw hulp en planning is het uitkomen van Wetenswaardig gewoon niet mogelijk. Heel veel dank voor alles wat je doet! De samenwerking verliep wat mij betreft erg goed en prettig. Ook de tekstschrijvers Gerda van Beek en Gerben Stolk wil ik danken voor de ﬁjne samenwerking. Jullie zijn altijd enthousiast over de plannen en ideeën die we als redactie hebben en weten van de verhalen altijd mooie teksten te maken, die lekker te lezen zijn. En daarnaast wil ik nog de andere redacteuren die de afgelopen jaren hebben meegeholpen bedanken: Bianca Boxma– de Klerk, Gona Aziz en Annemieke Schellevis. Heel veel succes en plezier met de volgende nummers, die ik natuurlijk met veel interesse en enthousiasme blijf lezen.

Tessa Bosch

Wetenswaardig

ADVERTORIAL

! 2 &' 73##) 8'.-' 7113&'.'0 '9+5 12.'7'35 *1'(5 6&: 7#0 &'3 '- *11(& '%*0+4%* .645'3 0(13/#5+'/#0#)'3 53'%*5 0+'5 .#0) 0# 5' &'0-'0 > #)'.+,-4 '37#3'0 8' 8+045 7#0 '9+5 ' $''.&'0 '0 7'34.#)'0 7+# 8++0 -1/'0 ;10&'3 *#0&/#5+)' #%5+'4 7''. 40'..'3 $+00'0 +'3&113 -#0 ''0 &+'045&1'0&' #354 ''0 +0 *'5 421'&10&'3;1'- &+3'%5 +0;+'0 ##30##45 *#&&'0 8+, +0 *'5 7'3.'&'0 /'5 ;17''. 7'34%*+..'0&' 6+58+44'. 4:45'/'0 5' /#-'0 '5 5'36)$3'0)'0 0##3 58'' 4:45'/'0 *+.+24 13 +'8 ! '0 8++0 /##-5 *'5 17'3;+%*5'.+,-'3 +5 $3'0)5 3645 /'5 ;+%* /'' $ 6&: > ' *'$$'0 ''0 %'053#.' 2.'- 8##3 &' +/2135 '92135 '0 *'5 -122'.8'3- 813&5 7'33+%*5 ' 8'3-'0 ;17''. /1)'.+,- )'B05')3''3& +0 *'5 .4 ''0 ;+'-'0*6+4 104 $''.&'0 51'456635 &#0 -1/'0 ;' #651/#5+4%* +0 &' 8++0 8'3-.+,45 +44+0) +0 *'5 ' #22.+%#5+'$'*''3&'3 %10531.''35 3')'./#5+) &';' 8'3-.+,45 12 0+'68 $+00'0)'-1/'0 10&'3;1'-'0 ;1&#5 &';' &+3'%5 /+54 &' 2#5+A05 +4 +0)'4%*3'7'0 ##0 ''0 " 10&'3;1'- 813&5 )'-122'.& '34563'0 7#0 $''.&'0 '0 7'34.#)'0 +4 *'.'/##. 4+/2'. '5 8++0 2135##. 813&5 7+# *'5 )'12'0& ' ,6+45' 2#5+A05 45##5 &#0 #. 12 &' %105'95 +'30# *1'( ,' #..''0 &' 10&'3;1'-'0 '0 *'5 ,6+45' ;+'-'0*6+4 6+5 *'5 8++0 #&3'4$1'- 5' 4'.'%5'3'0 '5 813&5 45''&4 /#--'.+,-'3 &113&#5 8' 06 #..'/##. 12 8++0 17'345#22'0 '0 +0 *'5 8'3-'0 0;' &+'045&1'0&' #354'0 *'$$'0 ''0 #%%1605 1/ +0 &' 8'3-.+,45 5' -+,-'0 #&#5 &' #22.+%#5+'$'*''3 &' $''.&'0 *''(5 )'-122'.& -600'0 11- #..' #0&'3' #354'0 &' $''.&'0 3'%*5453''-4 $'-+,-'0 7+# &' 7+'8'3 +0 *'5 " '5 &3##)7.#- +4 )3115 1/&#5 8++0 &' 5'%*0+4%*' .##) #. *''(5 0''3)'.')& ? "

165'3 '.&*6+4 3#&+1.11) 53'%*5 > #5'0 8' *'5 )31'+2+,05,'4 01'/'0 ' ;+'0 /'5 0#/' 6+5&#)+0)'0 $+, *'5 6+58+44'.'0 7#0 $''.&'0 @0 7'34.#)'0 "' 813&'0 0+'5 4#/'0 7'345663& $+,7113$''.& ( &' '0' -''3 +4 *'5 ''0 2&( &' #0&'3' -''3 ''0 &1%6/'05 1/4 -3+,)'0 8' *'.'/##. 0+-4 ##3 /1'5 ,' #(423#-'0 17'3 /#-'0 '0 &#5 /1'5 ,' C0'560'0 #5 +4 5'36) 5' *'3.'+&'0 0##3 &' 1245#35(#4' ? $ 6&: > 0 *'5 #&3'4$1'- -60 ,' ;+'0 8+' /''&1'5 ##0 '9+5 &64 0##3 &+' ;+'-'0*6+;'0 7'34563'0 8+, 418+'41 &+)+5##. #5663.+,- -3+,) ,' &##3 8'.''04 ''0 )'(36453''3&' 3'#%5+' 12 #5 ;' '3 01) 0+'5 -.##3 7113 ;+,0 $+,7113$''.& +, 231$'3'0 #(423#-'0 5' /#-'0 '0 *'5 )'423'- ##0 5' )##0 /'5 1/.+))'0&' ;+'-'0*6+;'0 #.4 '3 +'54 /+4 .1125 <*'5

11(& '%*0+4%* .645'3 0(13/#5+'/#0#)'3 6&: 7#0 &'3 '- '0 3#&+1.11) 165'3 '.&*6+4

3#&+1.1)+'7'34.#) 105$3''-5 '3 ;+,0 5'7''. 10&'3;1'-'0 7'3;10&'0 1057#0)'0 5#) 045+565+10 #/' +4 0+'5 %133'%5 +0)'76.&= +5 813&5 7'371.)'04 12)'2#-5 '0 )'%133+)''3& ' *#0&3'+-+0) < '.-' 10&'3;1'-'0 5' 7'3;'0&'0 $+, ''0 7'38+,;+0)= 7#0 &' *'.25 &##3$+, ? 165'3 > ' 53'--'0 *+'3/'' +0 &' 3')+1 45''&4 /''3 )';#/'0.+,- 12 ? "

$ 6&: >! +4 #. 10;' 23'('33'& 3165' /##3 01) 0+'5 .#0&'.+,&'--'0& '5 *''(5 '3 $+, 104 $+,7113$''.& 11- ''0 2##3 -''3 6+5)'.')'0 +, ''0 D+0-' 62)3#&' $+,7113$''.& '$36+- ,' 8++0 &#0 *1'( ,' 12 ;1 0 /1/'05 0+'5 /''3 5'36) 5' 7#..'0 12 &7&=4 ' ;+,0 +0/+&&'.4 7'34.##(& ##0 *'5 40'. $+00'0*#.'0 '0 7'34563'0 7#0 $''.&'0 ##31/ /1'5 ,' 8#5 /+, $'53'(5 <'/$'&&'0= &#5 ,' ;18'. 264* #.4 26.. /'5*1&' 0##45 '.-##3 .##5 $'45##0 '5 -600'0 10&'345'60'0 7#0 ;18'. #%65' #.4 %*310+4%*' ;13) +4 &#0 ''0 )1'& #3)6/'05 ? 165'3 > ##3 +4 01) ''0 #0&'3 2605 ##0 )'3'.#5''3& 0&#0-4 ''0 ! 3'.#5+' -+';'0 /'04'0 41/4 7113 '9+5 1/&#5 ;' )'8110 5'36)7#..'0 12 &' $'-'0&' 8') ? $ 6&: > +, ;+,0 &+3'%5 +0)'45#25 12 0+7'#6 ##3 +- ;16 '3 ;'.(4 01) ''0 0+7'#6 $17'012 8+..'0 .'))'0 6 /1'5 10;' #22.+%#5+'$'*''3&'3 01) ''0 " 10&'3;1'- ##0/#-'0 '0 &' $''.&'0 %133'%5 -122'.'0 #4 &##30# ;+,0 ;' $'4%*+-$##3 7113 &' 3'45 7#0 *'5 ;+'-'0*6+4 - ;16 ;'))'0 ;13) '37113 &#5 '3 7#06+5 8++0 " 10&'3;1'- 813&5 ##0)'/##-5 '0 &#5 &' $''.&'0 #651/#5+4%* 813&'0 )'-122'.& #5 ;16 01) /11+'3 ;+,0 ##3 71.)'04 /+, .+))'0 &' ''345' $16845'0'0 '3 #. 7113 &#5 41135 813-D18 -122'.+0)'0 ?

''3 8'5'0 17'3 *'5 .#0&'.+,- 6+58+44'.'0 7#0 $''.&'0 '0 7'34.#)'0 /'5 8++0 ''/ &#0 %105#%5 12 /'5 *'5 ##04.6+55'#/ 888 58++0 0. ##04.6+55'#/

INHOUDSOPGAVE MEC-U voor medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen........................................................8 Onderzoeker in beeld

Kijken door de bril van kinderen met maag-, darm- en leverziekten .................................................10 Column Philip d’Ailly ..........................................................................................................................13 Studie en deelnemer

ARCTIC-studie vergelijkt behandeling reuma in de pols: injectie versus kijkoperatie.......................14 Research Vouchers .............................................................................................................................18 Afdeling in Beeld

Afdeling Medische Microbiologie zet binnen een week de PCR op, gevalideerd en draaiende! .....22 Platform voor PhD-studenten .............................................................................................................24 Nieuwe studies ....................................................................................................................................28 Wetenschappelijke publicaties............................................................................................................34

COLOFON REDACTIE Mevrouw dr. T. Bosch, ziekenhuisapotheker, klinisch farmacoloog, lid Wetenschapscommissie Maasstad Ziekenhuis Dr. Michael Groeneweg, kinderarts, lid Wetenschapscommissie Maasstad Ziekenhuis Mevrouw drs. A.I.J.M. Schellevis-Mintiens, wetenschapscoördinator Wetenschapsbureau Maasstad Ziekenhuis

ADVISEUR Mevrouw drs. M.J. Snoeij, communicatieadviseur Maasstad Ziekenhuis

Michael Groeneweg

Annemieke Schellevis

COMMERCIELE REDACTIE EN ADVERTENTIES: Taco de Haan en Jessica M. Jager-Ferwerda / Multiplus BV

REDACTIEADRES Wetenschapsbureau Maasstad Academie t.a.v. Wetenschapsmagazine Maasstad Ziekenhuis Postbus 9100 3007 AC Rotterdam wetenschapsbureau@maasstadziekenhuis.nl

REALISATIE Multiplus BV Stationsweg 21 9201 GG Drachten T: 0512 204 100 E: info@multiplusmedia.nl www.multiplusmedia.nl

GRAFISCHE VORMGEVING Maurice de Jong / Multiplus BV

DRUKWERK @ Niets uit dit magazine mag openbaargemaakt worden op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande, schriftelijke toestemming van de redactie. De redactie van het wetenschapsmagazine van het Maasstad Ziekenhuis stelt zich niet verantwoordelijk voor de vakinhoudelijke informatie in dit magazine. Bij ingezonden stukken behoudt de redactie zich het recht voor om, zonder opgaaf van redenen, artikelen in te korten of te weigeren. Ingezonden artikelen zonder naam worden niet geplaatst. Wetenswaardig

MEC-U VOOR MEDISCH-WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK MET MENSEN / Tekst: Gerben Stolk

Medisch-ethische toetsing onderzoeksaanvragen

“Ondersteuning staat hoog in het vaandel” Iedereen die medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen wil verrichten, heeft toestemming nodig van een Medisch-Ethische ToetsingCommissie (METC). Voor het Maasstad Ziekenhuis is dat MEC-U. “Door kritisch naar de aanvraag te kijken, helpen wij de kwaliteit van onderzoek te verbeteren”, zegt voorzitter Bert van Ramshorst.

Bert van Ramshorst en Merel van Dijk-Baak

Wetenswaardig

taat de belasting waaraan de proefpersonen worden blootgesteld in verhouding tot de opbrengst van het beoogde medisch-wetenschappelijke onderzoek? Is de studie veilig voor de deelnemers, zijn zij voldoende beschermd? Dit zijn, naast de methodologische opzet en statistische uitwerking, belangrijke thema’s die worden getoetst door de MEC-u: de Medical research Ethics Committees united. Voorheen had het Maasstad Ziekenhuis een eigen toetsingscommissie: de Toetsingscommissie Wetenschappelijk Onderzoek Rotterdam TWOR. Deze heeft zich in 2018 aangesloten bij MEC-u, waarin acht ziekenhuizen participeren, waaronder vijf Santeon-ziekenhuizen. MEC-u is primair verantwoordelijk voor de beoordeling of een aanvraag valt onder de Wet Medisch-wetenschappelijk Onderzoek met mensen (WMO). Bij WMO-plichtig onderzoek worden proefpersonen aan handelingen onderworpen of er wordt aan hen een gedragswijze opgelegd. Zij krijgen bijvoorbeeld in het kader van onderzoek een nieuw medicijn toegediend of worden behandeld met een nieuw medisch hulpmiddel. Of er wordt aan hen gevraagd een dieet te volgen of te sporten. In dat geval beoordeelt de commissie het onderzoek aan de hand van wettelijke kaders vóórdat toestemming kan worden verleend. Als er geen sprake is van WMO-plichtigheid, bijvoorbeeld bij retrospectief onderzoek met statussen en medische dossiers, dan geeft MEC-u daartoe een schriftelijke verklaring voor de onderzoekers af.

Waarom dienen onderzoekers uit het Maasstad Ziekenhuis hun aanvraag tegenwoordig in bij de MEC-U? Bert van Ramshorst (voorzitter MEC-u en voormalig chirurg in het St. Antonius Ziekenhuis): “In 2018 is de TWOR aangesloten bij MEC-u. Gezien de strenge wettelijke eisen die aan het lidmaatschap van een toetsingscommissie worden gesteld, is het voor individuele ziekenhuizen lastig een volwaardige commissie in stand te houden. In de commissie zijn acht disciplines vertegenwoordigd: allereerst een arts, jurist, ethicus, methodoloog en een lid dat de documenten beoordeelt vanuit het perspectief van een proefpersoon. Gaat het om een onderzoek naar geneesmiddelen, dan hebben ook een klinisch farmacoloog en apotheker zitting in de commissie. Bij een onderzoek naar hulpmiddelen is er een klinisch fysicus bij. Als de commissieleden niet over alle gewenste kennis beschikken, wordt ter aanvulling een beroep gedaan op een specialist. Voor een individueel ziekenhuis is het niet eenvoudig mensen uit al deze disciplines bereid te vinden commissielid te worden. Een oplossing is samenwerking of fusie. De schaalvergroting die door de samenwerking van acht ziekenhuizen binnen MEC-u is gerealiseerd, heeft geresulteerd in een belangrijke toename van het aantal te beoordelen onderzoeksvoorstellen. Het heeft ook geleid tot een professionalisering van het ondersteunend bureau en een grotere pool aan potentiële deskundige commissieleden uit de aangesloten huizen. Daarmee is MEC-u een volwaardige en up-to-date toetsingscommissie.”

Meer informatie Wil je meer weten over de procedures van de MECu? Bel met 088 32 08 784. Of kijk op: www.mec-u.nl. En wil je meer weten over de WMO en overige weten regelgeving over onderzoek? Ga dan naar www.ccmo.nl.

Hoe organiseert de MEC-U het werk? Van Ramshorst: “We hebben 57 commissieleden, verdeeld over de gewenste disciplines. Zo kan voor elke vergadering een in samenstelling wisselende commissie worden samengesteld en worden de leden niet te zwaar belast. De commissieleden zijn afkomstig uit de aangesloten ziekenhuizen of werken elders. Elke week wordt plenair vergaderd over WMO-plichtige aanvragen. Die zijn niet alleen afkomstig uit de samenwerkende ziekenhuizen, maar ook uit andere ziekenhuizen, ggz-instellingen en farmaceuten.”

”DIT JAAR WORDEN WETTEN VAN KRACHT OM EuROPESE uNIFORMITEIT TE BEREIKEN” Wat kan de aanvrager verwachten van de MEC-U? Merel van Dijk-Baak (teamhoofd/ambtelijk secretaris MECu): “Het secretariaat checkt de toegestuurde documenten op compleetheid en agendeert de aanvraag zo snel mogelijk voor een vergadering. Nog in de week van de vergadering ontvangt de aanvrager de opmerkingen van de commissie, zodat de aanvrager snel verder kan met de verﬁjning van de aanvraag.” Van Ramshorst: “We hebben hard gewerkt om de doorlooptijden van de aanvragen voor WMO-plichtig onderzoek te beperken. Bij ruim 95 procent slagen we er inmiddels in binnen de wettelijke termijn van 55 tot 60 dagen de dossiers af te ronden met een formeel besluit. Ik wil benadrukken dat de MEC-u ondersteuning van de onderzoeker hoog in het vaandel heeft staan. Wij kijken kritisch naar onderzoeksaanvragen, mede omdat we voor de onderzoeker willen bijdragen aan een optimalisering van het onderzoek.”

Is de MEC-U de METC van de Santeon-ziekenhuizen? Van Dijk-Baak: “Dat is een misverstand. Weliswaar maken vijf van de zeven Santeon ziekenhuizen deel uit van dit samenwerkingsverband, maar er horen ook andere medische centra bij.” Van Ramshorst: “Het is wel efﬁciënt dat we zoveel Santeon ziekenhuizen hebben. Zij kunnen bijvoorbeeld bij ons aanvragen doen voor gezamenlijk onderzoek. Een ander voordeel is dat als voor het ene ziekenhuis een niet-WMOverklaring wordt afgegeven voor een onderzoeksvoorstel, het andere ziekenhuis hiervan gebruik kan maken en minder aanvraagwerk hoeft te verrichten.”

Welke uitdagingen zijn er? Van Dijk-Baak: “Wetten die Europese uniformiteit beogen. Nu kan het bijvoorbeeld nog gebeuren dat een Nederlandse METC een aanvraag voor een geneesmiddelenstudie heeft goedgekeurd en dat de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) laat weten dat er in Frankrijk geen ﬁat voor is gegeven. In januari 2022 zal de European Clinical Trial Regulation van kracht worden, bedoeld voor de toetsing van geneesmiddelenonderzoek in Europees verband. En in mei 2021 is de Europese Medical Device Regulation ingegaan met betrekking tot toetsing van studies met medische hulpmiddelen.”

Wetenswaardig

ONDERZOEKER IN BEELD - MICHAEL GROENEWEG / Tekst: Gerben Stolk

Kinderen met maag-, darm- en leverziekten

Kijken door de bril van de patiënt Wat vindt de patiënt ervan? Deze vraag klinkt steeds vaker naast het bekende ‘Is de dokter tevreden over de behandeling?’ Heel wat onderzoeken in het Maasstad Ziekenhuis getuigen inmiddels van deze bredere blik. Een interview met kinderarts Michael Groeneweg.

en goudmijn aan informatie. Wie onderzoekambities heeft, kan volgens Michael Groeneweg zijn hart ophalen in het Maasstad Ziekenhuis. De kinderarts: “In een tweedelijnsziekenhuis wordt algemene geneeskunde bedreven. Anders dan in een academisch centrum, waar vooral meer zeldzame ziekten worden gezien, heb je een groot en zeer uiteenlopend patiëntenaanbod. Door het contact met een brede groep patiënten ontstaan veel interessante onderzoeksvragen die, bij een goede beantwoording, de zorg kunnen verbeteren voor relatief veel mensen. Juist omdat wij een tweedelijnsziekenhuis zijn, moeten we er dus naar streven veel onderzoek te verrichten.”

Inflammatoire darmziekten De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, tezamen inﬂammatoire darmziekten genaamd, zijn voorbeelden van aandoeningen waarmee veel patiënten zich presenteren in de tweede lijn. Groeneweg, die zich als kinderarts heeft gespecialiseerd in maag-, darm- en leverziekten, vertelt over onderzoeken op dit terrein. “Sinds een aantal jaren loopt in Santeon-verband een volwassenenstudie naar inﬂammatoire darmziekten. Het Maasstad Ziekenhuis is er ook bij betrokken. Het doel is niet alleen te kijken naar hetgeen de arts constateert, bijvoorbeeld of de ontsteking al dan niet is verdwenen, maar vooral ook het oordeel van de patiënt vast te stellen. Want de dokter kan wel tevreden zijn, maar uiteindelijk gaat het erom wat de patiënt ervaart. Hoe is bijvoorbeeld de kwaliteit van leven na de behandeling? Kan iemand nog de dingen doen die hij leuk vindt? Hiervoor zijn vragenlijsten opgesteld in de vorm van PROMs: Patient Reported Outcome Measures.” Groeneweg vervolgt: “Ik heb ervoor gepleit dit onderzoek ook te verrichten bij kinderen. Samen met het Catharina

Wetenswaardig

Ziekenhuis, St. Antonius Ziekenhuis en Medisch Spectrum Twente zijn we dit jaar van start gegaan. We zijn de deﬁnitieve PROMs nog aan het opstellen, maar de inclusie van kinderen tussen twaalf en achttien jaar loopt al. Twee keer per jaar gaan we naast andere uitkomsten, zoals medicatiegebruik, de PROMs meten. Kan een kind bijvoorbeeld naar school en met leeftijdsgenoten meedoen aan activiteiten? Hoeveel uur per week heeft het last van de ziekte?” Het is de bedoeling dat de deelnemende ziekenhuizen van elkaar leren. Groeneweg: “We gaan de onderzoeksresultaten naast elkaar leggen. Misschien blijkt bijvoorbeeld dat een centrum meer endoscopieën doet dan de andere. Wat betekent dit voor de behandeluitkomsten en de kwaliteit van leven? Kunnen we op basis daarvan zeggen dat de andere huizen meer endoscopieën moeten gaan doen of juist niet?”

”ZIEKENHuIZEN WIllEN VAN ElKAAR lEREN” Obstipatie Dezelfde formule wil de kinderarts hanteren bij een door hem geïnitieerd onderzoek waarvan de aanvraag nu wordt beoordeeld door de MEC-u, de Medisch Ethische Toetsingscommissie. Hij zegt: “In het Maasstad Ziekenhuis hebben we de Poeppoli Rotterdam. Daar worden kinderen met ontlastingsproblemen onderzocht en behandeld. Verschillende disciplines zijn erbij betrokken. Ik wil graag aan de hand van PROMs onderzoeken wat het effect van

Michael Groeneweg de behandeling is op 300 kinderen ouder dan vier jaar met obstipatie. Aan het onderzoek zouden ook de Poeppoli’s meedoen van het Amsterdam uMC, het Amphia Ziekenhuis Breda en het Deventer Ziekenhuis. Een ander doel is voorspellende factoren vast te stellen voor het beloop van de ziekte en het succes van behandeling. Speelt bijvoorbeeld de opleiding van de ouders een rol? En is er iets te voorspellen op basis van ADHD of een stoornis in het autistisch spectrum? Als we verbanden vinden, is dat mogelijk aanleiding de behandeling aan te passen voor bepaalde groepen. Zo zijn sommige patiënten misschien gebaat bij een gedragstherapeut in het begin van het behandelproces.”

Pepermunt Helpen stoffen uit pepermunt tegen buikpijn? Die kwestie wil Groeneweg centraal stellen in een ander onderzoek. De aanvraag voor deze ‘MINT-studie’ ligt bij de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde. Hij zegt: “We willen binnen onze afdeling meer zelf geïnitieerd onderzoek opzetten in de komende jaren. Maar we zijn ook trots op de onderzoeksresultaten die andere centra konden boeken mede op basis van door ons aangeleverde data. Zo bleek uit door het Amsterdam uMC en het St. Antonius Ziekenhuis opgezet onderzoek dat met hypnotherapie de buikpijn kan verminderen bij kinderen. De truc is om je te ontspannen bij buikpijn. Deze uitkomsten hebben grote impact gehad; ook bij volwassenen met

Nieuwe hoofdredacteur Michael Groeneweg is vanaf het volgende nummer hoofdredacteur van Wetenswaardig. Hij neemt het stokje over van Tessa Bosch, die na vijf jaar afscheid neemt. De kinderarts: “Wetenschappelijk onderzoek moet breed worden gedragen binnen het Maasstad Ziekenhuis. Daar is dit blad een goed middel voor. Of je nu arts, verpleegkundige, secretaresse of wat dan ook bent: via Wetenswaardig blijf je betrokken bij de vele wetenschappelijke projecten in ons huis. Daar draag ik graag een steentje aan bij.”

functionele maag-darmstoornissen wordt nu vaak hypnotherapie ingezet.” (red.: Na dit interview is bekend geworden dat een grant is toegekend door de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde voor dit project.)

Wetenswaardig

Trusted IT that helps you Care, Cure and Connect.

De moderne zorgwerkplek

openline openline.nl .nl

tr trusted usted IT that makes yyou ou smile

COLUMN PHILIP D’AILLY

Promovendus afdelingen Chirurgie en Reumatologie

”E

en meta-analyse is net een worst, alleen God en de slager weten wat er in zit”, hoorde ik een opponent bij een promotie ooit zeggen. Ik dacht altijd dat een meta-analyse een makkelijk onderdeel was van een promotie. Je bent namelijk niet afhankelijk van onvoorspelbare en langlopende patiëntanalyses en bovendien weet je na je search al of er relevante data bestaat. Maar het opzetten van zo’n analyse, dus het bouwen van je zoektermen, systematisch beoordelen van je artikelen en samenvoegen van de data is complex en tijdrovend werk. Het is de reden dat veel onderzoekers ertegenop zien. Zo ook een medepromovendus die ik vertelde over de meta-analyse waar ik aan werkte: “Mooi, dan heb je die alvast gehad.” Er zijn maar weinig mensen die weten hoe een meta-analyse precies werkt, en hoe je hem moet interpreteren. Ja, het wiebertje mag de streep niet over. Maar wat zegt dat? En wat is heterogeniteit? Hoe werkt een funnel-plot? Veel artsen, en zelfs veel onderzoekers hebben eigenlijk geen idee. Als antiheld van statistiek vermijd ik zelf ook het liefst moeilijke berekeningen en bel om het minste of geringste onze statisticus Martijn Kuijper, die tot nu toe op al mijn vragen een antwoord heeft. Om toch mijn inzet te tonen – ik ben per slot van rekening onderzoeker – heb ik een statistiekcursus gevolgd. De cursus bevatte vijf basismodules, geen enkele over meta-analyses. Daarvoor moet je de gevorderdencursus volgen. Die is twee keer zo lang en wordt volgend jaar pas weer gegeven. Het is een voorbeeld van een groter probleem dat speelt bij veel onderzoekers: er is weinig overdracht van kennis en ervaring bij de uitvoering van weten-

schappelijk onderzoek. Of dat komt door het gebrek aan een goede onderzoeksstructuur, de korte periode waarin veel artsen in onderzoek actief zijn of onderlinge competitie weet ik niet. Maar het komt erop neer dat veel onderzoekers het wiel opnieuw moeten uitvinden als het gaat om ingewikkelde zaken als beursaanvragen, studiegoedkeuringen of literatuuronderzoek. Ik ben dan ook blij met het initiatief van Elke van Delft en Charlotte Cords, die een platform opzetten in het Maasstad waar onderzoekers elkaar kunnen helpen met dit soort zaken. (lees hierover meer in het artikel over het platform voor PhD-studenten in deze Wetenswaardig.) Met onze eigen meta-analyse ben ik er goed van afgekomen. We hebben uiteindelijk gekozen voor een ‘gewoon’ kwalitatief literatuuronderzoek en hebben het meta-gedeelte weggelaten. We hadden immers geen vergelijkende studies gevonden en de patiëntengroepen waren erg verschillend, waardoor ze moeilijk te poolen waren. Nadat we voor één uitkomst toch een gemiddelde hadden berekend, vroeg ik aan Martijn voor de grap of we het nu een meta-analyse mochten noemen. “Ik denk het wel”. Blijkbaar is de wetenschap ook onderhevig aan semantiek. Ik heb geen wiebertje gezien, geen formules gebruikt, niks geplot. Achteraf ben ik toch maar blij dat ik hem al heb gehad.

Het manuscript van ‘Arthroscopic synovectomy of the wrist in patients with rheumatoid arthritis: a meta-analysis’ is recentelijk ingediend bij het blad Rheumotology. De resultaten worden deze zomer gepresenteerd op het congres van de FESSH (Federation of European Societies for Surgery of the Hand).

Wetenswaardig

STUDIE EN DEELNEMER / Tekst: Gerda van Beek – Taal & Teken

ARCTIC-studie vergelijkt behandeling reuma in de pols: injectie versus kijkoperatie Reumatoïde artritis en artritis psoriatica zijn de twee grootste groepen van reumatische ziekten die veel voorkomen in hand- en polsgewrichten. De behandeling is complex, vaak met meerdere ontstekingsremmende medicijnen.

ij opvlamming van de ziekte in de pols kan een injectie met een corticosteroïde worden gegeven. Het effect daarvan is wisselend en niet zelden slechts van korte duur. Dankzij geavanceerde technologie is er nog een andere behandeloptie, namelijk artroscopie van de pols met als doel het ontstekingsweefsel te verwijderen en een ontstekingsremmend medicijn achter te laten in het gewricht. De resultaten zijn hoopgevend. In de ARCTIC-studie worden de uitkomsten van beide methoden met elkaar vergeleken. De studie betreft een unieke samenwerking tussen de vakgebieden traumachirurgie en reumatologie, met Philip

d’Ailly als promovendus. “Het idee is afkomstig van hand/polschirurg Niels Schep en reumatoloog Radjesh Bisoendial”, licht D’Ailly toe. “Niels Schep deed al veel kijkoperaties bij trauma’s van de pols. In overleg met Bisoendial is hij vorig jaar ook gestart met artroscopie bij artritis in de pols bij patiënten die niet goed reageren op reumamedicatie. De resultaten zijn goed. Een dergelijke ingreep wordt nog niet veel gedaan en voordat deze methode op grote schaal kan worden toepast, moet de effectiviteit eerst worden aangetoond in een gerandomiseerde studie. Als promovendus wil ik dat graag oppakken.”

Van links naar rechts: Radjesh Bisoendial, Philip d’Ailly en Niels Schep

Wetenswaardig

Scoop van 2,4 mm Zowel chirurg Schep als reumatoloog Bisoendial zijn daarmee zeer ingenomen en treden graag op als co-promotoren. “Hoewel kijkoperaties een hoge vlucht hebben genomen, bijvoorbeeld van de knie en de galblaas, geldt dat nog niet voor de artroscopie in de pols”, stelt Schep. “Ik heb het geluk dat er in het Maasstad Ziekenhuis twee operatietorens staan voor een dergelijke ingreep en in het Spijkenisse MC ook twee. Via vier kleine steekgaatjes wordt een scoop (camera) van 2.4 millimeter in combinatie met werkinstrumenten naar binnen gebracht. Zo kun je de ontsteking van de binnenbekleding van het gewricht (synovium) goed bekijken en het ontstekingsweefsel zo veel mogelijk verwijderen. Daarna wordt er 40 mg triamcinolonacetonide – de ontstekingsremmer dus- achtergelaten in het gewricht. Patiënten kunnen dezelfde dag naar huis en mogen de pols meteen gebruiken.”

ARCTIC trial ARCTIC staat voor: ARthroscopiC synovecTomy versus Intra-articular Injection of Corticosteroids for the management of therapy refractory psoriatic or rheumatoid arthritis of the wrist: a randomized controlled trial. De studie vergelijkt de artroscopische synovectomie van de pols met de intra-articulaire corticosteroïdeninjectie bij therapieresistente artritis van de pols bij patiënten met reumatoïde artritis of artritis psoriatica, met als belangrijkste uitkomst de functie van de pols, gemeten met de Patient-Rated Wrist Evaluation (PRWE)-score.

“Doordat Schep zoveel ervaring heeft met deze ingreep, kan deze trial worden uitgevoerd.”

Biopten

“JE ZIET DE ONGECOöRDINEERDE WOEKERING VAN DE CEllEN”

D’Ailly wijst nog op een tweede aspect van ARCTIC. “Na de kijkoperatie worden biopten uit het polsgewicht bewaard. Die worden gebruikt voor verder onderzoek, onder andere naar weefseltypering, genetisch proﬁel van de gewrichtsontsteking en gevoeligheid voor biologicals in de toekomst.” Bisoendial verzucht: “Hoe mooi zal het zijn als je bij reuma eerder gericht kunt ingrijpen met de juiste gepersonaliseerde behandelstrategie”

Reuma zichtbaar gemaakt “Een prachtige, minimale invasieve ingreep”, vult Bisoendial enthousiast aan, “met sneller herstel, minder klachten en weinig complicaties. Ik raad al onze aios’en aan deze ingreep een keer bij te wonen. Je ziet heel duidelijk wat een artritis (‘reuma’) in de pols inhoudt: met een goed overzicht van de anatomie van het polsgewricht en gewrichtskapsel met daarin de ongecoördineerde woekering van synoviale bindweefselcellen, zeg maar als een soort kankerweefsel. Dat kan de chirurg verwijderen met het intact laten van het gezonde weefstel.” Tevreden:

Deelnemer Anke van der Spoel-de Vries (69 jaar) heeft al jaren reuma. Na een injectie in haar pols in 2019 waren de klachten weer zo hevig dat opnieuw ingrijpen noodzakelijk was. Reden om te vragen of ze wilde deelnemen aan de ARCTIC-studie. “Na het doorlezen van de proefpersoneninformatie heb ik besloten mee te doen. Zo kan ik een steentje bijdragen aan de wetenschap. Niet voor mezelf, ik kom er niet meer vanaf, maar mogelijk leert men van de deelnemers iets voor een goede behandeling voor toekomstige patiënten.” “De reumatoloog en Philip d’Ailly hebben eerlijk verteld dat

Meer bekendheid Omdat in het verleden de open polsoperaties bij reumatische patiënten grote complicatierisico’s met zich meebrachten, is er nog wel wat weerstand tegen kijkoperaties in de pols. Naast het ARCTIC-onderzoek kan ook meer bekendheid de terughoudendheid verminderen. D’Ailly is daarom blij dat hij in juni een presentatie mag houden tijdens het Europese congres voor hand- en polschirurgie. “Hopelijk kunnen we dan reeds een tussentijdse analyse presenteren.”

ik net zo veel kans had op een operatie als op een injectie. Eerlijk gezegd hoopte ik op een operatie. De computer gaf de uitslag en dat werd een spuit. Je wéét dat dat kan, zo’n loting is eerlijk. Maar toch: met zo’n operatie was ik er misschien echt vanaf. Hoewel, die spuit is inmiddels gezet, dat is een ﬂuitje van een cent. De bult op mijn pols is nu fors minder en de pijn is bijna weg. Tijdens het onderzoek moet ik een pijnscore invullen: die is van 9 naar een 2 gegaan. Dus zeker een goed resultaat, ik hoop dat dat nog lang zo blijft.”

Patiënt Anke van der Spoel-de Vries

Wetenswaardig

*Binnen 3 dagen afname pijn bij RA 2 en verbetering symptomen bij UC 3,4 . Aanhoudend effectief tot minimaal 96 maanden bij RA 5,6, 30 maanden bij PsA 7 en 36 maanden bij UC.8 De meest voorkomende ernstige bijwerkingen zijn ernstige infecties, zoals pneumonie, cellulitis, herpes zoster, urineweginfectie, diverticulitis en appendicitis 1 Meer informatie: e-mail of bel met Saskia van der Gaag, saskia.vanderGaag@pfizer.com +31 6 536 297 24

Zie voor productinformatie en referenties elders in dit blad. PP-XEL-NLD-1230

5 mg tabletten

RT-PCR multiplex syndromic testing – the key tool to differential diagnosis Clinical microbiology has experienced significant changes due to new technologies that have improved the diagnosis of infectious diseases. These innovations include multiplex RT-PCR assays that simultaneously detect and identify multiple pathogens associated with clinical syndromes, such as respiratory, gastrointestinal (GI), or central nervous system (CNS) infections. These multiplex RT-PCR assays are revolutionary. They enable health care providers to obtain a rapid differential aid in diagnosis for the observed syndromes, allowing clinical management decisions (e.g., hospital admission, isolation, and antimicrobial treatment or lack thereof) to be made in a timely manner (1). Multiplex RT-PCR testing for the next respiratory season – beyond COVID-19 For upper respiratory infections or ILI (influenza-like-Illness) syndrome, the clinical presentation may be nonspecific, with different pathogens showing overlapping signs and symptoms (including SARS-CoV-2). The use of multiplex RT-PCR panels to simultaneously detect and identify respiratory pathogens provides the key differential aid in diagnosis to simplify testing algorithms and improve the sensitivity and speed to provide the targeted therapy (2). In addition, multiplex RT-PCR tests may lead to the diagnosis of some infections that have been commonly missed due to a lack of clinical suspicion or available routine testing, like Mycoplasma pneumoniae. This past respiratory season (2020-21), Influenza or RSV incidence has decreased significantly due to the social distancing and lock-down measures (3). However, some other respiratory viruses still have been detected at lower rates highlighting the importance of the diagnostic tools that allow multiple pathogen detection in specific patient populations. For example, rhinovirus and HMPV have been detected in patients with severe respiratory infections during the last winter months, taking over as the causative agent of bronchiolitis in children (4) or ICU admission in the elderly population (5), respectively. In addition, COVID-19 patients have shown a variable rate of co-infections. These have been linked to higher severity and worse outcomes for COVID-19 patients showing rhinovirus, RSV, HMPV or Mycoplasma pneumoniae as the top pathogens in co-infection (6). During the next respiratory season, it is predicted that relaxation of measures around preventing the COVID-19 pandemic, SARS-CoV-2 might become seasonal, and the other respiratory viruses might be back to pre-pandemic incidence rates (7). In such scenarios, RT-multiplex panels can deliver a precise differential aid in diagnosis to help provide optimal patient management decisions. QIAstat-Dx system as a syndromic testing solution The QIAstat-Dx Analyzer is a syndromic testing solution that runs assay panels containing multiple related targets. Available panels include the QIAstat-Dx Respiratory SARS-CoV-2 Panel that detects 22 targets (including SARS-CoV-2) and the QIAstat-Dx Gastrointestinal Panel that detects 24 gastrointestinal pathogens. Planned for launch during 2021 is the QIAstat-Dx Meningitis/Encephalitis Panel. The QIAstat-Dx Analyzer, with QIAsphere connectivity, includes up-to-date LIS bidirectional connectivity, 24/7 remote service and the possibility to check the instrument status and results from your phone, tablet or computer.

References: 1.

Ramanan, Poornima, et al. (2018) Syndromic panel-based testing in clinical microbiology. Clinical microbiology reviews 31.1.

Bard, Jennifer Dien, McElvania, Erin. (2020) Panels and Syndromic Testing in Clinical Microbiology. Clinics in laboratory medicine 40.4, 393-420

Kuitunen, Ilari, et al. (2020) Effect of social distancing due to the COVID-19 pandemic on the incidence of viral respiratory tract infections in children in Finland during early 2020. The Pediatric infectious disease journal 39.12, e423-e27.

Takashita, Emi, et al. (2021) Increased risk of rhinovirus infection in children during the coronavirus disease‐19 pandemic. Influenza and Other Respiratory Viruses.

Jongbloed, Mandy, et al. (2021) Clinical impact of human metapneumovirus infections before and during the COVID-19 pandemic. Infectious Diseases 1-10.

Cimolai, Nevio. (2021) The Complexity of Co-Infections in the Era of COVID-19. SN Comprehensive Clinical Medicine 1-13.

Murray, Christopher JL, Piot, Peter. (2021) The potential future of the COVID19 pandemic: will SARS-CoV-2 become a recurrent seasonal infection?. JAMA.

Webinar: Benefits of syndromic testing in infectious disease diagnostics of – QIAstat-Dx test results in clinical decision making Speaker: Dr. Josep Pareja, Director Medical Affairs – Europe, QIAGEN Date/time: June 22 at 13-13:40 To register visit:

go.qiagen.com/clinical-value-syndromic

For up-to-date licensing information and product-speciﬁc disclaimers, see the respective QIAGEN kit handbook or user manual. QIAGEN kit handbooks and user manuals are available at www.qiagen.com or can be requested from QIAGEN Technical Services or your local distributor. Trademarks: QIAGEN®, Sample to Insight® (QIAGEN Group). Registered names, trademarks, etc. used in this document, even when not specifically marked as such, are not to be considered unprotected by law. PROM-18534-001 05/2021 © 2021 QIAGEN, all rights reserved.

WETENSCHAPSVOUCHERS

Winnaars wetenschapsvouchers Het Maasstad Ziekenhuis stimuleert medewerkers wetenschappelijk onderzoek uit te voeren. Als extra stimulans worden er research vouchers uitgeloofd. Onderzoekers dienen een aanvraag in om in aanmerking te komen voor een research voucher van € 10.000 om hun onderzoek (deels) te ﬁnancieren. Een interne jury beoordeelt de inzendingen onder andere op wetenschappelijke kwaliteit, maatschappelijke relevantie, het belang van het onderzoek voor het Maasstad Ziekenhuis en multidisciplinaire samenwerking binnen en buiten het ziekenhuis. Hieronder geven een aantal winnaars van de vouchers een kort kijkje in hun onderzoeken. Juul Cox, ziekenhuisapotheker Optimalisatie behandeling reumatoïde artritis met behulp van geneesmiddelenspiegels en PROMs In de reumatologie is er veel onderzoek gedaan naar effecten van geneesmiddelen op de biomedische ziekte activiteit, gemeten met DAS-scores of X-foto’s. Tegenwoordig wordt er daarnaast gekeken naar de zogenoemde PROMs (Patient-Reported Outcome Measures) zoals pijn, bewegingsbeperking, arbeidsparticipatie en de impact van de ziekte op de fysieke en emotionele gezondheid. PROMs worden in de literatuur vaak wel meegenomen, maar alleen als secundaire uitkomstmaat. In het Maasstad Ziekenhuis worden sinds enige tijd PROMs afgenomen om te komen tot gepersonaliseerde patiëntenzorg. Kennis ontbreekt echter over de invloed van geneesmiddelspiegels op de PROMs. In het kader daarvan ben ik recent gestart met een promotieonderzoek naar de optimalisatie van de behandeling van reumatoïde artritis met behulp van geneesmiddelspiegels en PROMs, waarbij gefocust wordt op biologische medicijnen, de biologicals. De komende tijd zal ik onderzoeken wat de verhoudingen zijn tussen de geneesmiddelspiegels van de biologicals in het bloed, de effecten op de PROMs en de kosteneffectiviteit van de geneesmiddelspiegel monitoring. Daarnaast is er tot op heden geen eenduidigheid over de juiste manier van afbouwen van biologicals. In Nederland hanteert elk ziekenhuis en soms zelfs iedere reumatoloog een eigen werkwijze. Doordat het Maasstad Ziekenhuis een Santeon ziekenhuis is, kunnen we gebruik maken van de samenwerking en data-uitwisseling tussen de Santeon

Wetenswaardig

Juul Cox ziekenhuizen. We zullen binnen Santeon kijken naar hoe er momenteel wordt omgegaan met de afbouw van biologicals bij patiënten met reumatoïde artritis en dit naast de literatuur leggen. We hopen een best practice te vinden en hiermee een bijdrage te kunnen leveren aan (inter)nationale richtlijnen.

Marc Kok

Deirisa Lopes-Baretto of het niveau van andere relevante parameters gemeten.

Marc Kok, reumatoloog en Deirisa Lopes-Baretto, projectleider Joint Decision Support) JOINT Monitoring studie Zorg dichtbij de patiënt is een van de belangrijkste thema’s in het programma Juiste Zorg op de Juiste Plek. Digitale consulten worden steeds vaker gedaan in tijden van COVID-19 bij de afdelingen Reumatologie en Klinische Immunologie meer dan 40%. Naast digitale zorg wordt ook thuismonitoring ontwikkeld. Onderzoek laat zien dat het op afstand monitoren van patiënten bijdraagt aan een lagere ziektelast. Voor een goede besluitvorming tussen zorgverlener en patiënt moet ook bloedonderzoek plaatsvinden. Met dit onderzoek kijken we hoe we dit met de hulp van de patiënt ook thuis kunnen realiseren en hoe kosteneffectief dat is.

In het onderzoek worden zowel de kosten als uitkomsten gemeten. uitkomsten worden gemeten aan de hand van de Patient Reported Outcomes en kosten worden vanuit een maatschappelijk perspectief meegenomen. Dit houdt in dat zowel medische als niet-medische kosten (bijvoorbeeld productiviteitsverlies) worden vergeleken tussen de interventie en controle groepen.

Het onderzoek is tweeledig en bestaat uit het meten van essentiële lab-waarden en de therapeutisch drug monitoring van dure geneesmiddelen. Patiënten ontvangen een pakketje voor het thuisprikken met onder andere een vingerprik, een bloedbuis, alcoholdoekjes en een medisch retourenvelop. Met behulp van de (online) instructies kunnen patiënten thuis bloed afnemen en nadien het buisje op de post doen. Het laboratorium analyseert de bloedmonsters en afhankelijk van de deelname aan het onderzoek wordt of een dal-spiegelbepaling uitgevoerd

Wetenswaardig

WETENSCHAPSVOUCHERS

Seppe Koopman, anesthesioloog Vermindert spiraal morfine het risico op een delier na een gebroken heupoperatie? Na twee succesvolle RCT’s met spinaal morfine als postoperatieve pijnbestrijding, willen wij nu onderzoeken of deze manier van pijnbestrijding het risico op een delier vermindert bij patiënten die worden geopereerd aan een gebroken heup. Door toekenning van de wetenschapsvoucher is dit nu mogelijk. Een delier komt vaak voor bij deze patiëntencategorie en is geassocieerd met een langere ziekenhuisopname, meer complicaties, slechtere functionele uitkomst en meer sterfte. Er zijn veel risicofactoren voor gevonden en onder de beïnvloedbare risicofactoren voor delier vallen pijn en opiaatconsumptie. Door deze twee te verminderen, is de hoop dat de kans op delier vermindert. Nu wordt vóór de operatie al zo snel mogelijk een zenuwblokkade gegeven, zodat patiënten minder pijn hebben, zonder dat ze opiaten nodig hebben. Spinaal morfine zou ditzelfde doen, maar dan voor na de operatie. Als morfine spinaal wordt toegediend, heeft dit namelijk een pijnstillend effect van 24-36 uur. De hoeveelheid morfine is ook zeer laag (100 µg), waaruit blijkt dat dit nauwelijks in het lichaam komt en dus niet dezelfde effecten op het brein heeft als intraveneus of subcutaan toegediende morfine. Spinaal morfine kan worden toegediend tijdens de ruggenprik die patiënten krijgen voor de operatie. Voor het onderzoek zullen 360 patiënten worden gerandomiseerd tussen spinale anesthesie met bupivacaïne en spinale anesthesie met bupivacaïne en morfine. De overige zorg zal in beide groepen hetzelfde zijn. De belangrijkste uitkomstmaat is de incidentie van delier in het ziekenhuis. Verder zullen de patiënttevredenheid, pijnstillingsgebruik, pijnscores en complicaties worden onderzocht.

Anesthesioloog Aart Jan Teunissen neemt vanwege de afwezigheid van Seppe Koopman ten tijde van de fotoshoot diens plaats in.

Wetenswaardig

Pieter Smit

Pieter Smit, medisch moleculair microbioloog en Carla van Tienen, medisch microbioloog Coronavirus typeren en verspreiding in kaart brengen Met veel dank hebben wij in december deze onderzoeksbeurs in ontvangst genomen. Gedurende de eerste coronagolf, maar met name in de tweede golf zijn personeelsleden besmet geraakt met Sars-Cov-2. De positief geteste keel-nasofarynx monsters van deze Maasstadters zijn opgeslagen en hebben veelal een hoge virusload. Deze monsters kunnen gebruikt worden om het virus te typeren en verspreiding in kaart te brengen. De techniek die gebruikt gaat worden om het hele virus genoom in kaart te brengen, is nanopore amplicon-based sequencing. Dit is een nieuwe techniek die met behulp van de MinION gedaan wordt en al aanwezig is op ons laboratorium (dankzij VIEW investering). Met deze genetische codes wordt een fylogenetische boom gemaakt, waarbij stammen die genetisch erg op elkaar lijken, zullen clusteren. Stammen in deze clusters zijn meer verwant aan elkaar en dat maakt het meer aannemelijk dat er transmissie heeft plaatsgevonden tussen mensen die met deze virussen geïnfecteerd zijn. Door de uitkomsten van dit onderzoek zullen we meer inzicht krijgen in de transmissieroutes, wat van groot belang is voor onze zorgmedewerkers. Als duidelijk is dat er nauwelijks risico op besmetting is in het ziekenhuis, zal dit bijdragen aan het gevoel van een veilige werkomgeving. Als blijkt dat er besmetting in het ziekenhuis plaatsvindt, kunnen gerichte infectiepreventiemaatregelen getroffen worden.

Carla van Tienen

AFDELING IN BEELD / Gerda van Beek – Taal & Teken

Afdeling Medische Microbiologie

“Binnen een week de PCR opgezet, gevalideerd en draaiende!” Medische Microbiologie werkt als specialisme veel achter de schermen. De afdeling verwerkt en analyseert alles wat met infectieziekten te maken heeft en is tevens verantwoordelijk voor infectiepreventie in het ziekenhuis. Van groot belang dus, maar de afdeling is er als vanzelfsprekend en valt niet zo op. Dat wil zeggen… tot de uitbraak van COVID-19.

“D

at zette alles inderdaad op zijn kop”, erkennen Carla van Tienen (arts-microbioloog) en Pieter Smit (medisch moleculair microbioloog) glimlachend. “Met name de eerste periode was ongelooﬂijk hectisch.” Reeds bij de eerste signalen zagen ze de ernst van de situatie in. Pieter brak zelfs direct zijn vakantie in IJsland af. “Binnen een week hadden we de PCR opgezet, gevalideerd en draaiende, een prestatie van formaat. Zo kon het Maasstad Ziekenhuis de testen direct aan het begin van de uitbraak uitvoeren. Onze afdeling had toevallig net een nieuwe robot op proef die geschikt was om deze PCR-testen uit te voeren met een snelle doorlooptijd van 80 minuten, toen de snelste in Nederland. Het nationaal beleid was nog dat alleen bij het RIVM en het Erasmus werd getest, maar dat was niet lang houdbaar. Wij kregen vanuit het hele land aanvragen en moesten enorm opschalen. Dat vergde optimale inzet van alle medewerkers: we draaiden dagen van 8 uur ’s morgens tot 11 uur ’s avonds, zeven dagen per week.”

Inzet op voldoende capaciteit Carla vult Pieter aan: “We hebben met man en macht gewerkt om het laboratorium zo in te richten en uit te breiden dat er voldoende capaciteit was voor de PCR-testen voor zowel de eigen patiënten en medewerkers als voor de vraag uit het land. Het was een spannende periode: op dat moment wist niemand hoe het zou gaan. Er werden investeringen gedaan vanuit veel onzekerheden.” Beiden prijzen de loyale medewerking daarin van de raad van bestuur en het stafbestuur. “Het ging om grote uitgaven, waarmee in geen enkele begroting rekening was gehouden. Het was uitzondering op uitzondering op uitzondering”, vat Pieter treffend samen. “Ondanks alle onzekerheden heeft de raad van bestuur onze aanvragen steeds snel gehonoreerd.”

Niet óf, maar wanneer Vanuit de virologie, bacteriologie en microbiologie kwa-

Wetenswaardig

Afdeling Microbiologie Microbiologie houdt zich bezig met de medisch microbiologische laboratoriumdiagnostiek bij diverse aandoeningen. Het laboratorium gebruikt hiervoor een scala aan technieken, waaronder het kweken van micro-organismen (bacteriën, schimmels, mycobacteriën, virussen), antistofbepalingen, microscopische technieken, parasietenonderzoek en onderzoek met behulp van PCR-techniek. Ze voorziet het ziekenhuis van diagnostiek en therapieadviezen over infectieziekten. Een andere belangrijke taak is de infectiepreventie in het ziekenhuis, ter voorkoming en bestrijding van (ziekenhuis)infecties en verspreiding van resistente bacteriën. Ook heeft de afdeling een taak in de openbare gezondheidszorg in samenwerking met de GGD.

Moleculaire diagnostiek unit De PCR-techniek (het detecteren van DNA of RNA via ampliﬁcatie), of beter gezegd de moleculaire diagnostiek (bijvoorbeeld ook sequencing) is enorm in ontwikkeling en wordt ook in het Maasstad Ziekenhuis breder ingezet dan alleen voor microbiologie. Voor dat doel is een Moleculaire Diagnostiek unit (MDu) opgezet die eveneens testen op het gebied van hematologie en farmacogenetica uitvoert.

men al jaren waarschuwingen voor een uitbraak: niet óf, maar wannéér. Carla: “In theorie lag een wereldwijde epidemie in de lijn der verwachtingen, maar in de praktijk ging de omvang en het dramatische effect ons voorstellingsvermogen ver te boven.” Hoe ingrijpend ook, de COVID-pandemie is voor de microbiologen ook razend interessant. “Met de stroom aan informatie kun je bijna real-time volgen hoe het virus zich ontwikkelt. En nooit eerder zijn er in zo’n hoog tempo vaccins ontwikkeld.”

Pieter Smit en Carla van Tienen

Wetenschapsvoucher De afdeling Microbiologie doet momenteel onderzoek naar de overdracht van nieuwe mutaties in het ziekenhuis. Pieter: “We brengen het genoom van het coronavirus in kaart en vergelijken dat met elkaar, zodat je aan de hand van de verschillen tussen de stammen kunt vaststellen of er al of niet sprake is van verspreiding in het ziekenhuis en of er sprake is van één of meerdere introducties. Daartoe hebben we het SARS-CoV-2 virus gevonden bij 200 medewerkers uit het ziekenhuis in kaart kunnen brengen via sequencen. De informatie is van belang om een veilige werkomgeving te kunnen behouden. Voor dit onderzoek hebben we een wetenschapsvoucher gewonnen.”

Op adem komen Hoewel het testlandschap nog steeds aan verandering onderhevig is, is de situatie nu redelijk stabiel. De computersoftware is aangepast, veilige verbindingen tot stand gebracht, de contacten met de GGD-teststraat verlopen soepel, en er is geen materiaaltekort meer, zoals eerder met bijvoorbeeld pipetpuntjes. Carla en Pieter zijn het met elkaar eens: “Het was een bijzondere periode, maar het is ﬁjn dat inmiddels niet alles meer draait om corona en er weer ruimte is voor de andere werkzaamheden.”

Lopende onderzoeken De afdeling Microbiologie van het Maasstad Ziekenhuis werkt momenteel aan de volgende onderzoeken: • Acanthamoeba keratitis: een zeldzame, maar zeer ernstige infectie van het hoornvlies. Samen met het Oogziekenhuis en drie uMC’s wordt gekeken naar de beste wijze van diagnosticeren. • Mycoplasma genitalium: hoe is de infectieverloop van deze soa van wel/niet behandelen in combinatie met antibioticagebruik? • Onderzoeken naar (aspecten van) COVID-19. • Onderzoek naar de verspreiding van bacteriële antibiotica resistentie middels plasmiden. • Onderzoek naar de effectiviteit van diverse infectiepreventiemaatregelen.

Wetenswaardig

PRAKTISCH PLATFORM VOOR PROMOTIEONDERZOEKERS / Tekst: Gerben Stolk

Goed ontvangen initiatief Elke van Delft

Platform voor PhD-studenten Een platform waar promotieonderzoekers uit het Maasstad Ziekenhuis praktische informatie én persoonlijke ervaringen delen. Met dit plan speelt Elke van Delft in op een breed gevoelde behoefte. “Voordat ik volgend jaar promoveer, wil ik deze faciliteit hebben opgezet”, zegt de PhD-student van de afdeling Reumatologie.

Elke van Delft

Wetenswaardig

oe ziet de planning van het 4-jarig promotietraject eruit? Hoeveel artikelen moet een proefschrift bevatten? Waar wordt een promotieboekje vormgegeven en gedrukt? Het zijn zomaar wat vragen die op de weg komen van elke PhD-student, nog afgezien van de emoties waarmee vrijwel iedereen wordt geconfronteerd. Het bracht Elke van Delft op de gedachte in het Maasstad Ziekenhuis een centrale plek te creëren waar relevante informatie is gebundeld. “Dat kan een website zijn, maar ook een fysiek aanspreekpunt”, zegt ze.

Ontdekkingsreis Van Delft is biomedisch en bewegingswetenschapper. Een paar jaar geleden ging ze na een sollicitatieprocedure als promotieonderzoeker aan de slag op de afdeling Reumatologie van het Maasstad Ziekenhuis. Van Delft: “Ik verwacht begin 2022 te promoveren. Reumatoloog Prof. Angelique Weel-Koenders begeleidt me en zal mijn promotor zijn, want zij is tegenwoordig ook bijzonder hoogleraar bewijsgestuurde waardecreatie in de patiëntenzorg aan de Erasmus School of Health Policy & Management. Deirisa lopes Barreto, senioronderzoeker reumatologie in het Maasstad Ziekenhuis, is copromotor.” De PhD-student heeft inmiddels ervaren dat een promotietraject in dubbel opzicht een ontdekkingsreis is: zowel qua inhoud van het onderzoek als in logistieke en praktische zin. Ze geeft een voorbeeld van dat laatste: “In het Maasstad Ziekenhuis hebben we een datamanagementsysteem waarin je als PhD-student informatie verwerkt over bijvoorbeeld je onderzoeksopzet en de deelnemers. Vanuit dit systeem kun je ook vragenlijsten versturen naar deelnemers. Ik heb voor mijn onderzoek handmatig vragen uit een generieke lijst ingevoerd, bijvoorbeeld over de ervaren kwaliteit van leven. Maar gezien de vele promotieonderzoeken die in dit huis zijn verricht, weet ik zeker dat in het verleden iemand anders precies hetzelfde heeft gedaan. Het zou voor nieuwe promovendi handig zijn als die gevalideerde generieke lijsten standaard in het systeem zitten.”

“PROMOVENDI HOEVEN NIET OPNIEuW HET WIEl uIT TE VINDEN” Leren en ondersteunen Ze geeft een ander voorbeeld: “Ik verricht kwalitatief onderzoek. Ik vraag patiënten naar ervaringen en verwerk die in een tekst. Ik dacht dat ik daarmee de eerste was in het Maasstad Ziekenhuis, omdat de meeste PhD-studenten kwantitatief onderzoek doen. Maar toen ik onlangs een webinar gaf over kwalitatief onderzoek, kreeg ik veel reacties vanuit ons huis: wat leuk dat jij hier ook mee bezig bent, laat het me weten als ik je ergens mee kan helpen. Door dergelijke ervaringen kwam ik op het idee dat PhD-studenten in het Maasstad Ziekenhuis elkaar makkelijk moeten kunnen vinden en kennis delen. Er valt veel van elkaar te leren, er valt veel te ondersteunen. Het is niet nodig dat iedere promovendus opnieuw het wiel moet uitvinden.”

De juiste plek Slechts twintig tot dertig procent van de door huisartsen naar onze afdeling Reumatologie verwezen patiënten heeft ontstekingsreuma. Voor de anderen is geen tweedelijnszorg nodig. Dat bleek een aantal jaren geleden uit onderzoek van de afdeling. Het promotieonderzoek van Elke van Delft is opgezet na deze bevindingen. “Mijn studie heeft als doel dat meer mensen zorg krijgen op de juiste plek in de zorgketen”, zegt ze. “We willen huisartsen ondersteuning bieden bij hun verwijsgedrag: wanneer kan iemand in de eerste lijn blijven en wanneer is de expertise van een reumatoloog nodig? In mijn onderzoek kijk ik vooral naar de verwijzing van patiënten door de huisarts naar de tweede lijn.”

Hetzelfde schuitje Een oproep op intranet en e-mails naar de afdelingshoofden leerden Van Delft dat er zeventien PhD-studenten werken in het Maasstad Ziekenhuis. “Misschien zijn het er nog méér”, zegt ze. “Ik kende al de vijf collega’s op mijn eigen afdeling en heb nu ook promovendi gevonden in het Brandwondencentrum en binnen de afdelingen Chirurgie, Anesthesiologie, Interne Geneeskunde en Pathologie. Ik heb iedereen een enquête gestuurd om de behoeften te inventariseren. De belangrijkste behoefte blijkt inderdaad een centraal punt te zijn waar je terechtkunt voor onder meer documenten over het promotietraject en onderzoeksmethodologie. Maar ik denk ook aan mentale en sociale steun. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Als jouw aanvraag voor een onderzoeksubsidie wordt goedgekeurd, wil je jouw vreugde delen met iemand die weet wat het is om veel tijd te steken in een aanvraag. En als jouw artikel voor een wetenschappelijk tijdschrift wordt afgewezen, is het ﬁjn even stoom af te blazen bij een collega die dit pasgeleden ook heeft meegemaakt.” Van Delft stelt dat een platform voor PhD-studenten een verrijking kan zijn. “Het Wetenschapsbureau is ook enthousiast, want van daaruit kan in de huidige situatie geen speciﬁeke begeleiding aan promovendi worden geboden, anders dan hulp bij de beoordelingstrajecten Medisch Ethische ToetsingsCommissie (METC) en lokale uitvoerbaarheid . Het is heel goed dat het Maasstad Ziekenhuis steeds meer promotieonderzoekers binnenhaalt, maar nu is het belangrijk een slag te maken in de ondersteuning.”

Wetenswaardig

URSOCHOL UR S OCHOL 600

DE STERK STERKSTE STE

200101URS

H HVAC VAC

Ener gieEnergievvoorzienoorziening

IICT CT Connectivit eitbekaviteitbekabeling

SAMEN STERK

SPIE ondersteunt ziekenhuizen als partner www.spie-nl.com www.spie-nl.com

SPIE Nederland B.V B.V.. Healthcare De Brauwweg 74-82 74-82 3125 AE Schiedam

ElektroEl ektrotechniek techniek

Zor Zorggmedia app

Lucht½OWHULQ½ OWHULQsstallatie tallatie

SPIE, een gezamenlijke ambitie

Referenties: 1. XELJANZ SmPC. 2. Strand V et al. Arthritis Research & Therapy 2015;17:307. 3. Sandborn W et al. N Engl J Med 2017;376:1723. 4. Hanauer S et al. Clin gastroenterol hepatol 2018 doi: 10.1016/j.chg.2018.07.009. 5. Fleischmann R et al. RMD Open 2017;3:e000491. 6. Wollenhaupt J et al. Arthritis Research & Therapy (2019) 21:89. 7. Nash P et al. Rheumatol Ther 2020;7:553. 8. Colombel J et al. Clin Gastroenterol Hepatol. 2020 Oct 9:S15423565(20)31389-6. doi: 10.1016/j.cgh.2020.10.004. Epub ahead of print. PMID: 33039585. Verkorte productinformatie XELJANZ (opgesteld: december 2020). De volledige productinformatie (SPC) is op aanvraag verkrijgbaar. W Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Samenstelling: XELJANZ 5 en 10 mg filmomhulde tabletten en XELJANZ 11 mg tabletten met verlengde afgifte bevatten als werkzame stof tofacitinibcitraat, overeenkomend met respectievelijk 5, 10 mg en 11 mg tofacitinib. Elke 5 mg filmomhulde tablet bevat 59,44 mg lactose. Elke 10 mg filmomhulde tablet bevat 118,88 mg lactose. Elke 11 mg tablet met verlengde afgifte bevat 152,23 mg sorbitol. Indicaties: Reumatoïde artritis: Tofacitinib in combinatie met methotrexaat (MTX) is geïndiceerd voor de behandeling van matige tot ernstige actieve reumatoïde artritis (RA) bij volwassen patiënten die onvoldoende reageerden op of intolerant zijn voor één of meerdere disease-modifying anti-rheumatic drugs (DMARD’s). Tofacitinib kan worden gegeven als monotherapie indien MTX niet wordt verdragen of indien behandeling met MTX niet gepast is. Arthritis psoriatica: Tofacitinib in combinatie met MTX is geïndiceerd voor de behandeling van actieve arthritis psoriatica (PsA) bij volwassen patiënten die onvoldoende hebben gereageerd op of intolerant waren voor een eerdere behandeling met een DMARD. Colitis ulcerosa: Tofacitinib is geïndiceerd voor de behandeling van matig tot ernstig actieve colitis ulcerosa (CU) bij volwassen patiënten die onvoldoende reageerden op, niet meer reageerden op of intolerant waren voor ofwel conventionele behandeling ofwel voor een biologisch middel. Farmacotherapeutische categorieën: immunosuppressiva, selectieve immunosuppressiva, ATC code: L04AA29. Dosering: De behandeling dient te worden gestart en plaats te vinden onder toezicht van gespecialiseerde artsen met ervaring in de diagnosticering en behandeling van aandoeningen waarvoor tofacitinib is geïndiceerd. Reumatoïde artritis: De aanbevolen dosis is 5 mg, tweemaal daags, of één 11 mg tablet met verlengde afgifte, eenmaal daags toegediend. Deze dosis dient niet te worden overschreden. Voor schakelen tussen 5 mg filmomhulde tabletten en 11 mg tabletten met verlengde afgifte: zie de SPC. Arthritis psoriatica: De aanbevolen dosis is 5 mg, tweemaal daags toegediend. Deze dosis dient niet te worden overschreden. Colitis ulcerosa (CU): Inductiebehandeling: De aanbevolen dosis is 10 mg, tweemaal daags oraal toegediend gedurende 8 weken. Voor verdere informatie over inductiebehandeling zie de SPC. Onderhoudsbehandeling: De aanbevolen dosis is tweemaal daags 5 mg tofacitinib oraal toegediend. Voor verdere informatie over onderhoudsbehandeling zie de SPC. Herbehandeling bij CU en onderbreking en stopzetting van de toediening: zie de SPC voor meer informatie. Contraindicaties: Overgevoeligheid voor de werkzame stof of voor een van de hulpstoffen. Actieve tuberculose (tbc), ernstige infecties zoals sepsis, of opportunistische infecties. Ernstige leverinsufficiëntie. Zwangerschap en borstvoeding. Waarschuwingen en voorzorgen: Combinatie met andere behandelingen: Tofacitinib is niet onderzocht en het gebruik ervan dient te worden vermeden in combinatie met biologische middelen, anti-integrines, selectieve co-stimulatoire modulatoren en krachtige immunosuppressiva vanwege de kans op verhoogde immuunsuppressie en een verhoogd risico op infectie. Veneuze trombo-embolie (VTE): Tofacitinib dient met voorzichtigheid te worden gebruikt bij patiënten met bekende risicofactoren voor VTE, ongeacht de indicatie en dosering. Tofacitinib tweemaal daags 10 mg als onderhoudsbehandeling wordt niet aanbevolen bij patiënten met CU die bekende risicofactoren voor VTE hebben, tenzij er geen geschikte alternatieve behandeling beschikbaar is. Risicofactoren voor VTE zijn onder andere: eerdere VTE, patiënten die een zware operatie moeten ondergaan, beperkingen in mobiliteit, myocardinfarct (in de afgelopen 3 maanden), hartfalen, gebruik van gecombineerde hormonale anticonceptiva of hormonale substitutietherapie, erfelijke stollingsziekte, maligniteit. Er dient ook rekening te worden gehouden met andere risicofactoren voor VTE, zoals leeftijd, zwaarlijvigheid (BMI ≥30), diabetes, hypertensie, roken. Patiënten dienen tijdens de behandeling met tofacitinib periodiek opnieuw te worden geëvalueerd om te beoordelen of er veranderingen zijn in het risico op VTE. Patiënten met tekenen en symptomen van VTE moeten direct geëvalueerd worden en tofacitinib moet worden stopgezet bij patiënten met een vermoedelijke VTE, ongeacht de dosis of indicatie. Ernstige infecties: Tofacitinib dient niet te worden gestart bij patiënten met actieve infecties, waaronder lokale infecties. Patiënten dienen nauwlettend te worden gecontroleerd op de ontwikkeling van tekenen en symptomen van infectie tijdens en na behandeling met tofacitinib. De behandeling dient te worden onderbroken als zich bij een patiënt een ernstige infectie, een opportunistische infectie of sepsis ontwikkelt. Voorzichtigheid is geboden bij behandeling van ouderen en patiënten met diabetes. Aangezien de incidentie van infecties bij ouderen en bij diabetische populaties over het algemeen hoger is, is voorzichtigheid geboden bij behandeling van ouderen en patiënten met diabetes. Bij patiënten ouder dan 65 jaar dient tofacitinib alleen te worden overwogen als er geen geschikte alternatieve behandeling is. Tuberculose: Patiënten met latente tbc, die positief testen, dienen te worden behandeld met standaard antimycobacteriële behandeling alvorens tofacitinib toe te dienen. Het raadplegen van een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg met ervaring in de behandeling van tbc wordt aanbevolen bij het nemen van de beslissing of het starten van een behandeling tegen tuberculose aangewezen is voor een individuele patiënt. Patiënten dienen nauwlettend te worden gecontroleerd op de ontwikkeling van tekenen en symptomen van tbc, ook patiënten met een negatieve test voor latente tbc-infectie voorafgaand aan de behandeling. Virale reactivering: Alvorens een behandeling met tofacitinib te starten, dient een screening op virale hepatitis te worden uitgevoerd in overeenstemming met klinische richtlijnen. Maligniteit en lymfoproliferatieve aandoening: De risico’s en voordelen van behandeling met tofacitinib dienen te worden overwogen alvorens een behandeling te starten bij patiënten met een huidige of een voorgeschiedenis van maligniteit anders dan een met succes behandelde niet-melanome huidkanker (NMSC) of wanneer voortzetting van tofacitinib wordt overwogen bij patiënten bij wie zich een maligniteit ontwikkelt. De kans bestaat dat tofacitinib de afweer van een persoon tegen maligniteiten beïnvloedt. Niet-melanome huidkanker: NMSC’s zijn gemeld bij patiënten die met tofacitinib zijn behandeld. Het risico op NMSC kan hoger zijn bij patiënten die worden behandeld met tweemaal daags 10 mg tofacitinib dan bij patiënten die worden behandeld met tweemaal daags 5 mg. Periodiek huidonderzoek wordt aanbevolen voor patiënten met een verhoogd risico op huidkanker. Interstitiële longziekte: Voorzichtigheid wordt aanbevolen bij patiënten met een voorgeschiedenis van chronische longziekte, aangezien ze vatbaarder voor infecties kunnen zijn. Van Aziatische RA-patiënten is bekend dat ze een hoger risico op interstitiële longziekte hebben, daarom is voorzichtigheid geboden bij de behandeling van deze patiënten. Gastro-intestinale perforaties: Tofacitinib dient met voorzichtigheid te worden gebruikt bij patiënten met een verhoogd risico op gastro-intestinale perforatie. Patiënten met nieuw ontstane abdominale tekenen en symptomen dienen onmiddellijk te worden geëvalueerd voor vroege vaststelling van gastro-intestinale perforatie. Cardiovasculair risico: RA- en PsA-patiënten hebben een verhoogd risico op cardiovasculaire aandoeningen. Bij met tofacitinib behandelde patiënten dienen de risicofactoren te worden behandeld als onderdeel van de gebruikelijke standaardzorg. Leverenzymen: Voorzichtigheid is geboden wanneer starten van een behandeling met tofacitinib wordt overwogen bij patiënten met verhoogd alanineaminotransferase of aspartaataminotransferase, vooral bij het starten in combinatie met potentieel hepatotoxische geneesmiddelen zoals MTX. Na het starten worden regelmatige controle van levertesten en onmiddellijk onderzoek naar de oorzaken van waargenomen toenames in leverenzymen aanbevolen om mogelijke gevallen van door geneesmiddelen veroorzaakt leverletsel vast te stellen. Indien door geneesmiddelen veroorzaakt leverletsel wordt vermoed, dient de toediening van tofacitinib te worden onderbroken totdat deze diagnose is uitgesloten. Overgevoeligheid: Als een ernstige allergische of anafylactische reactie optreedt, dient tofacitinib onmiddellijk te worden stopgezet. Laboratoriumparameters: Voor het controleren van lymfocytenaantallen, neutrofielenaantallen, hemoglobinewaarde en lipidenparameters voor en tijdens de behandeling, zie de SPC. Vaccinaties: Vóór aanvang van de behandeling met tofacitinib wordt aanbevolen dat alle patiënten alle immunisaties volgens de huidige immunisatierichtlijnen hebben gehad. Het wordt aanbevolen om levende vaccins niet gelijktijdig met tofacitinib te geven. Gastro-intestinale obstructie met een niet-vervormbare formulering met verlengde afgifte: Voorzichtigheid dient te worden betracht bij het toedienen van tofacitinib 11 mg tabletten met verlengde afgifte aan patiënten met bestaande ernstige vernauwing van het maagdarmkanaal. Informatie over hulpstoffen: Lactose: De 5 en 10 mg filmomhulde tabletten bevatten lactose. Patiënten met zeldzame erfelijke aandoeningen als galactose-intolerantie, algehele lactasedeficiëntie of glucose-galactosemalabsorptie, dienen dit geneesmiddel niet te gebruiken. Natrium: De 5 en 10 mg filmomhulde tabletten bevatten natrium. Dit geneesmiddel bevat minder dan 1 mmol natrium (23 mg) per tablet. Patiënten die een natriumarm dieet volgen, kunnen worden geïnformeerd dat dit geneesmiddel in wezen ‘natriumvrij’ is. Sorbitol: De 11 mg tabletten met verlengde afgifte bevatten sorbitol. Er dient rekening te worden gehouden met het additieve effect van gelijktijdig toegediende producten die sorbitol (of fructose) bevatten en inname van sorbitol (of fructose) via de voeding. Het gehalte aan sorbitol in geneesmiddelen voor oraal gebruik kan invloed hebben op de biologische beschikbaarheid van gelijktijdig toegediende andere geneesmiddelen voor oraal gebruik. Interacties: Gelijktijdige toediening van krachtige inductoren van CYP3A4 met tofacitinib wordt niet aanbevolen. Bijwerkingen: Vaak (≥1/100,< 1/10): pneumonie, griep, herpes zoster, urineweginfectie, sinusitis, bronchitis, nasofaryngitis, faryngitis, anemie, hoofdpijn, hypertensie, hoesten, buikpijn, braken, diarree, misselijkheid, gastritis, dyspepsie, rash, artralgie, pyrexie, perifeer oedeem, vermoeidheid, creatinefosfokinase in bloed verhoogd. Soms (≥1/1.000, <1/100): tuberculose, diverticulitis, pyelonefritis, cellulitis, herpes simplex, virale gastro-enteritis, virale infectie, niet-melanome huidkankers, leukopenie, lymfopenie, neutropenie, dyslipidemie, hyperlipidemie, dehydratie, insomnia, paresthesie, veneuze trombo-embolie, dyspneu, bijholteverstopping, hepatische steatose, leverenzym verhoogd, transaminasen verhoogd, leverfunctietesten abnormaal, gammaglutamyltransferase verhoogd, erytheem, pruritus, skeletspierstelselpijn, gewrichtszwelling, tendinitis, creatinine in bloed verhoogd, cholesterol in bloed verhoogd, ‘low-density’ lipoproteïne verhoogd, gewicht toegenomen, ligamentverstuiking, spierverrekking. Zelden (≥1/10.000, <1/1.000): sepsis, urosepsis, uitgezaaide tbc, necrotiserende fasciitis, bacteriëmie, stafylokokkenbacteriëmie, pneumocystis jiroveci-pneumonie, pneumokokkenpneumonie, bacteriële pneumonie, encefalitis, atypische mycobacteriële infectie, cytomegalovirusinfectie, bacteriële artritis. Zeer zelden (<1/10.000): tuberculose van het centrale zenuwstelsel, cryptokokkenhersenvliesontsteking, mycobacterium avium complex-infectie. Niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald): overgevoeligheid voor het geneesmiddel, angio-oedeem, urticaria. Afleveringsstatus: UR. Verpakking: XELJANZ 5 mg en 10 mg tabletten zijn verkrijgbaar in blisterverpakkingen met 14 tabletten. Elk doosje bevat 56 tabletten. XELJANZ 11 mg tabletten zijn verkrijgbaar in blisterverpakkingen met 7 tabletten. Elk doosje bevat 28 tabletten. Registratienummers: EU/1/17/1178/003, 007 en 012. Vergoeding en prijzen: De kosten voor XELJANZ zijn declarabel voor ziekenhuizen via de add-on regeling. Voor prijzen wordt verwezen naar de Z-Index taxe. Voor medische informatie over dit product belt u met 0800-MEDINFO (6334636). Registratiehouder: Pfizer Europe MA EEIG, Boulevard de la Plaine 17, 1050 Brussel, België. Neem voor correspondentie en inlichtingen contact op met Pfizer bv, Postbus 37, 2900 AA Capelle a/d IJssel.

STUDIES

Nieuwe studies November 2020 tot april 2021

Wetenswaardig

Studie nummer

Korte studietitel

Lokale hoofdonderzoeker

l2021043

Target First

Pieter Smits

l2021041

Immunotherapie @ home

Remco Albers

l2021040

RIB-Thor

Jefrey Vermeulen

l2021031

Front-line workload Covid-19

Marike Bruinsma

l2021030

PITS

René Klaassen

l2021028

CMC fracture dislocations

Priscilla Jawahier

l2021026

lymphadenopathy COVID-19 vaccination

Adriaan Coenen

l2021024

HOVON 500 (Cll 117)

Yorick Sandberg

l2021021

PICTuRES

Birgitte Haberkorn

l2021020

Value MS Santeon studie

luuk Van Rooij

l2021016

COVIH

Jan den Hollander

l2021012

Kwaliteit Prostaat MRI Nederland

Hans van der lelij

l2021011

The BFF Study

Kees van der Vlies

l2021008

MINIMAX

Caroline Contant

l2021007

POSTOP POPF

Erwin van der Harst

l2021002

FRAIl

Kees van der Vlies

l2021001

PRIMERA trial

Annemiek Willemze

l2020168

Toxic Study

Dirk Boer

l2020167

Voorspellende waarde wervelfractuur ambu.vpk.

Otto van de Breevaart

l2020166

Immobilisatiepraktijk in Nederland

Otto van de Breevaart

l2020163

Optiﬂow in COVID19

Dirk Boer

l2020162

Flashmob studie

Auke Huijben

l2020161

PENG block

Seppe Koopman

l2020157

RCAPP

Bram Fioole

l2020155

PROP

Seppe Koopman

l2020152

EuPatt

Sjana Kos

l2020150

ZIN RA

Els Zirkzee

l2020147

Hepatitis B screening Rituximab

Jan Hollander

l2020146

FAS

Jean-Bart Jaquet

l2020144

leerfase Aeonose

Robert Herpers

l2020142

Kinder-TG

Michael Groeneweg

l2020141

Risicofactoren voor een (spoed)keizersnede

leonoor van Eerden

l2020140

Real-world experiences with palbociclib.

Annemieke van der Padt - Pruijsten

l2020139

Electronic Alert for Renal Care

Noel Engels

l2020137

Implementatie lPA 9.0 in ziekenhuisprotocol

Hien van leeuwen

l2020135

CoV-Early Study

Jan den Hollander

l2020134

Ability DM study

Pieter Smits

l2020133

JOINT preferral

Angelique Weel

l2020132

REDEP

Wouter Bakker

Geïnitieerd door

Afdeling

Industrie / farmaceut

Cardiologie

Maasstad geïnitieerd

Interne geneeskunde - oncologie