Issuu

Skûtsjesilen

2021

! n o o w e G n e it u B r a a j 5 Ruim 4

in maatwerk houten garages tuinhuisjes, prieeltjes, carports, bergingen en veel meer...!

s en g n a l Kom vend j i l b j i r ekijk v

N A D R E ME M O O R W O H S ! N E L L E MOD

Tsjerkebourren 32, Twijzel

www.houtbouwhiemstra.com Of bel vrijblijvend 0511 - 54 29 00

=(,/(1 $$1 '( ¶)5,(6( 5,9,Ë5$· =(,/(1 $$1 '( ¶)5,(6( 5,9,Ë5$·

ECHT GROENE STROOM? Vergelijk het zelf en stap over via www.wise-energievergelijker.nl Dit is een campagne van WISE ondersteund door Stichting DOEN en Batavus.

Skûtsjesilen 2021

-5 -

Tekst: Jelle Jeensma Foto’s: ThomasVaer Fotografie

Skûtsjes kiezen weer het ruime sop, maar zonder publiek

u de coronamaatregelen zijn versoepeld heeft de organiserende Sintrale Kommisje Skûtsjesilen weer de mogelijkheid een kampioenschap te organiseren. Omdat het coronavirus opnieuw is opgelaaid, wordt het helaas een kampioenschap met beperkingen. Voor de organisatie, schippers en bemanningen, maar ook voor het publiek is dit een grote teleurstelling. Grou en Langweer zijn inmiddels van de zeilkalender geschrapt en de wedstrijden worden gezeild zonder publiek.

Colofon

Het organiseren van een kampioenschap in de originele vorm is niet haalbaar. De SKS heeft besloten om de openingswedstrijd in Grou op 24 juli helemaal niet te zeilen. Omdat er altijd veel publiek op afkomt zijn de risico’s te groot. Ook in Langweer gaan de skûtsjes niet van start. Mogelijk worden deze wedstrijden later nog ingehaald op een andere plaats.

Skûtsjesilen

2021

Dit jaar hebben wij wederom getracht het SKS skûtsjesilen en de mensen daaromheen bij u onder de aandacht te brengen. Wij bedanken alle geïnterviewden voor hun tijd én hun verhaal. Zonder hen was dit resultaat niet mogelijk geweest.

Alle feesten en plichtplegingen zijn geschrapt. Omrop Fryslân zal wel uitgebreid verslag doen. Corona blijft de organisatie achtervolgen. Vorig jaar bestond de SKS 75 jaar, maar uitgerekend in dat jubileumjaar kon geen kampioenschap worden gehouden. Zelfs de jubileumwedstrijden werden afgelast. Wel verscheen er een jubileumboek. Dit jaar kan dus weer worden gezeild en kunnen de schippers die aan het woord worden gelaten in deze skûtsjekrant De Opstekker als vanouds hun verhaal vertellen en hun verwachtingen uitspreken. De interviews in deze skûtsjekrant zijn afgenomen voordat de laatste coronamaatregelen van kracht werden. De samenstellers wensen u veel leesplezier met deze uitgave.

Uitgave: Multiplus BV Stationsweg 21 9201 GG Drachten T 0512- 20 41 00 www.multiplusmedia.nl

Teksten: Jelle Jeensma, Henk Poker, Martine van der Linden e.a. Foto’s: ThomasVaer Fotografie e.a. Acquisitie: Multiplus BV Opmaak: Maurice de Jong Verspreidingsregio: Op locatie

Copyright: Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of worden overgenomen op welke wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever. Aan de inhoud van deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend. Zet- en drukfouten voorbehouden.

Kennis, Kennis, ssupport upport en dekking op op maat maat dekking MS MS Amlin Amlin heeft heeft het het grootste grootste team team van van gespecialiseerde gespecialiseerde marine marine a acceptanten cceptanten en schadebehandelaars schadebehandelaars iin nE Europa. uropa. Wij Wij bieden bieden e een en compleet compleet assortiment assor timent producten producten voor voor al al u uw w maritieme maritieme vverzekeringsbehoeften, erzekeringsbehoeften, onze onze Client Client Services Ser vices Desk Desk en en 2 24/7 4/7 bereikbaarheid bereikbaarheid iin ng geval eval vvan an no nood. od. MS MS Amlin Amlin is is u uw w kompas kompas ver in in de de wereld wereld vvan an m maritieme aritieme vverzekeringen erzekeringen – u uw wb betrouwbare etrouwbare g gids ids o over woeste woeste wateren. wateren. Vertrek Ver trek no nooit oit zonder zonder ons! ons!

msamlin.com/marine msamlin.com/msam ine sar am

© JJune une 2 2019. 019. T This his a advertisement dver tisement iis s ffor or iinformational nf o r m at i o n a l p purposes ur poses only only and and is is correct c or rec t a att tthe he ttime ime o off p printing. r i nt i n g. M MS SA Amlin mlin M Marine ar ine N NV V is is licensed lic ensed and and regulated regulated by by the the Dutch Dutch Authority Author it y for for the the Financial Financial Markets Mar kets (AFM), ( A F M), rregistration e g i st r at i o n n no o1 12018676. 2018 676. R Registered egistered iin n tthe he N Netherlands et h e r l a n d s n no o2 24448058.Registered 4 4 4 8 0 5 8 . Re g i s te r e d a address: d d r e s s: F Fascinatio as c i n at i o B Boulevard o u l ev a r d 6 622, 2 2, 2 2909 909 V VA AC Capelle apelle A/D A / D IJssel, IJssel, Netherlands. N et h e r l a n d s .

Skûtsjesilen 2021

-7 -

ERD

LE NNU 24 Juli GEA Grou

26 Juli De Veenhoop 27 Juli Earnewâld 28 Juli Terherne RD

LEE NNU 29 Juli GEA Langweer

30 Juli Elahuizen 31 Juli Stavoren 02 Aug Woudsend 04 Aug Lemmer 05 Aug Lemmer 06 Aug Sneek

JACHTWERF LEECHLÂN

Overzicht

Skûtsjesilen 2021 In dit overzicht kunt u precies zien waar en wanneer de wedstrijden worden gehouden. Alle wedstrijden beginnen om 14.00 uur.

Datum

Wedstrijdplaats

Ma. 26-07-2021 Di. 27-07-2021 Wo. 28-07-2021 Vr. 30-07-2021 Za. 31-07-2021 Ma. 02-08-2021 Wo. 04-08-2021 Do. 05-08-2021 Vr. 06-08-2021

De Veenhoop Earnewâld Terherne Elahuizen Stavoren Woudsend Lemmer Lemmer Sneek

-JHQMBBUTFO t 8JOUFSTUBMMJOH t )FMMJOHFO t 3FQBSBUJFT 8BUFSTQPSUBSUJLFMFO t 0OEFSEFMFO Mocht u meer informatie willen hebben over onze diensten, neem dan vrijblijvend contact met ons op. Ons team van enthousiaste watersporters staat u graag te woord. Graag tot ziens op onze Jachthaven. Mob: 06-51554218 | Tel: 0566-622940 ̷ ϐ Ǥ Ǥ ϐ Ǥ

WELKOM BIJ RAAD Bij RAAD De Administratieve Dienstverleners kunt u als ondernemer terecht voor alle financieel-zakelijke diensten. Administratie, belastingen, financiële planning, noem maar op. Op basis van een uniek, scherp geprijsd abonnement. Zo weet u precies waar u aan toe bent en zijn nare verrassingen achteraf uitgesloten. RAAD Joure, S.T. Landman, Westermarwei 1, 8501 RA Joure, tel.: (0513) 41 94 39

Meer weten over de voordelen van De Administratieve dienstverleners?

ASN Autoschade Vonk Heerenveen

• • • • • • • • •

Elektrisch Water Gas Centrale verwarming Sanitair Dak- en Zinkwerk Duurzame energie Warmtepompen Zonneboilers

Tsjerkewei 22 • 8581 KB Elahuizen 0514 60 45 34 • 06 29 23 30 90

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Martine van der Linden Foto’s: ThomasVaer Fotografie - 9 -

Oeral Thús ~ Joure

„VAN NEK TOT STUITJE KIPPENVEL WANNEER HET ZWAARD ‘ZINGT’” S

chipper Rinus de Jong van Oeral Thús (foto) is ‘wiis’ met zijn team. Elk bemanningslid doet er voor hem toe, ieders inbreng neemt hij serieus in overweging. Hij mag dan schipper zijn, maar zonder zijn ploeggenoten is hij nergens. Daarom laat hij voor dit interview graag één van zijn bemanningsleden aan het woord: fokkenist Thomas Stuiver.

Op de vraag of hij zin heeft in het SKS-kampioenschap van 2021, beginnen de ogen van Thomas Stuiver te fonkelen. Vanwege de coronamaatregelen heeft hij veel dagen gewerkt op zijn thuiswerkplek. Tussen de schilderijen van skûtsjes die de opa en oma van zijn vriendin voor hem hebben gekocht in de kringloopwinkel. Haar oma heeft bovendien speciaal voor Thomas het Jouster skûtsje geschilderd. Het zijn schilderijen die bij Thomas misschien af en toe een verlangen naar het SKSkampioenschap hebben aangewakkerd. Hij baalde namelijk flink toen het kampioenschap van vorig jaar werd afgelast. En het was voor hem feest toen het kampioenschap van dit jaar groen licht kreeg. Indrukwekkende sfeer Skûtsjesilen zit in zijn bloed. Hij is een geboren Lemster en komt uit een gezin dat het skûtsjesilen op de voet volgt. Zijn pake en vader namen Thomas vroeger mee naar de dijk in Lemmer om het skûtsjesilen te kijken. Samen met zijn vader en zwager heeft hij later in de IFKS gezeild. Zijn jongere broer is opstapper. Ook dankzij zijn oom Jaap Frankema is de liefde voor deze sport gegroeid. ‘Hij zit bij WSV De Zevenwolden in het bestuur. Ik mocht eens mee naar een feest. Ik liep daar als klein mannetje tussen al die kerels. Er hing een bepaalde sfeer waarvan ik enorm onder de indruk was.’ Later mocht hij met Robert de Jong meedoen aan een wedstrijd op de Frisia uit Lemmer. ‘Het was een ontzettend zware race maar ik vond het prachtig. Vervolgens werd ik gevraagd om bemanningslid te worden. Dat was geweldig.’ Weer later werd de Frisia verkocht. Dirk Jan Reijenga, die toen schipper was op de Oeral Thús, belde Thomas. Of hij niet bemanningslid wilde worden. Zo is de jonge zeiler hier beland. Om voorlopig niet meer weg te gaan, als het aan hem ligt. ‘Het is hier gezellig, er hangt een goede sfeer.’ Bevlogen fokkenist Wat hij het mooiste vindt aan het skûtsjesilen? ‘Het gevoel dat je krijgt wanneer het schip scheef gaat en je hoort het zwaard een beetje zingen. Dan krijg ik van mijn nek tot mijn stuitje kippenvel.’ Deze sport is voor hem één van de belangrijkste dingen in zijn leven. En hoewel het afgelopen winter nog maar sterk de vraag was of in 2021 een kampioenschap kon plaatsvinden, wilde hij zich toch maar vast voorbereiden. ‘Ik boks al maanden drie keer in de week. Kracht en conditie opbouwen, zodat dat in ieder geval maar op orde is.’ Thomas is bevlogen. De Olympische gedachte van ‘meedoen is belangrijker dan winnen’; daarin herkent hij zich niet. ‘Ik

doe altijd mee voor de winst. Maar als binnen het team alles perfect liep en we hebben niet gewonnen, dan baal ik maar kan ik ook al snel denken: we hebben wél mooi gezeild.’ Naast bevlogen is hij een teamspeler. Hoewel het door de coronamaatregelen lastig was om andere ploeggenoten te ontmoeten, is afgelopen winter toch een manier gevonden om iets aan ‘teambuilding’ te doen. ‘Er stond al groot onderhoud op de planning. Dit karwei hebben we aangegrepen om toch het contact te onderhouden. We werkten steeds in kleine, wisselende groepen. Dat was toch leuk.’ Geconcentreerd zeilen Maar uiteindelijk gaat er niks boven samen zeilen. Toen de eerste voorjaarszon zich in maart liet zien, begon het te kriebelen bij Thomas. ‘Dan denk je: kom op, zeilen!’ Maar het duurde nog weken voordat duidelijk werd dat één wedstrijdweek op het Slotermeer kon doorgaan. ‘Daar had ik me volledig op ingesteld. Dan maar één week varen; het kon in ieder geval weer. En toen werden het twee weken. Hartstikke mooi, natuurlijk. Ik hoop dat het goed gaat en dat iedereen zich gedraagt. Het hele imago van de vereniging hangt ervan af. Iedereen houdt van een feestje. Dat wordt dit jaar anders, maar ik ben al lang blij dat we kunnen zeilen.” Het nieuws kwam op 5 juni binnen en op 6 juni was al de eerste training. ‘Die viel niet tegen. Er stond windkracht 3 of zo, rustig weer. Dat is mooi, dan moet je heel gecon-

centreerd zijn om elk vlaagje wind op te kunnen vangen.’ Een aantal skûtsjes heeft op eigen initiatief een oefenwedstrijd georganiseerd in aanloop naar het kampioenschap. ‘Ik voelde echt een wedstrijdspanning, al was het maar een oefenwedstrijd. Het was wel goed dat we dit deden, voor ons eigen wedstrijdritme.’ Begin juli vonden daarnaast ook nog de SKS sprintwedstrijden en een SKS oefenwedstrijd plaats. Beetje roestig Aan het skûtsje zijn geen grote dingen vertimmerd. Het heeft alleen een nieuwe harde wind-fok. ‘We hebben een map waarin voor elke weersoort een andere trim staat. Dat kun je nog finetunen, maar dan is de basis wel goed. Verder is het belangrijk om zo goed mogelijk op elkaar ingespeeld te raken. Er zitten wat mensen op nieuwe plekken, ik heb ook een nieuwe positie bij de fok. Iedereen is nog wat roestig, dat moet steeds meer loskomen.’ Tijdens de trainingen en oefenwedstrijden wil het Jouster team zoveel mogelijk plussen in korte tijd. En die groeispurt moet vervolgens doorgezet worden tijdens het kampioenschap. Thomas kan niet wachten tot de wedstrijden beginnen. ‘Ik verheug me op de start in Grou. Ik denk dat ik mezelf helemaal opvreet van de zenuwen. Maar vanaf dan zit je echt in die wedstrijdbubbel. En Lemmer vind ik ook altijd prachtig, omdat ik daar vandaan kom. Mijn ouders staan altijd op de kant om aan te moedigen. Dat blijven voor mij bijzondere wedstrijddagen.’

Bemanning Rinus de Jong: Jan Andringa: Govert Versteeg: Jacob de Vries: Marco vd Meulen: Frans de Boer: Philip Minnema: Robert Kingma: Robin de Jong: Thomas Stuiver: Willem Ringnalda: Sicco Jonker: Auke de Haan: Wiebe v/d Berg: Remco Hamstra: Sydo de Jong:

Wetenswaardig Naam skûtsje: Plaats: Eigenaar: Haskerlân Bouwjaar 1923:

schipper Adviseur Zwaard Zwaard Liereman Liereman Voordekker Voorhouder Voorhouder Fokkenist Grootschoot Grootschoot Grootschoot Grootschoot 4e man Peiler Roefmeester

Oeral Thús Joure Stichting Skûtsje

Van der Werff in Drachten Kleur: bruin Gewicht: 50 ton Lengte: 19.30 Breedte: 3.95 Zeilteken: J Schipper: Rinus de Jong Website: www.jousterskutsje.nl

LANGHOUT

Intern transport b.v.

FRANEKER

Tel.: 0517 - 39 39 39 | www.langhout-heftrucks.nl

SCHEPENKRING | JACHTMAKELAARDIJ FRIESLAND Midsbuorren 24 | 9003 LB WARTEN T: 0031(0)582553480 | T: 0031(0)655556040 www.schepenkring.nl | warten@schepenkring.nl

Joure | t. 0513 41 56 55 | www.aldersebaas.nl

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Henk Poker Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 11 -

Twee Gebroeders ~ Langweer

Eindelijk! Het is zover

en lang jaar niets doen, kwam begin juni ten einde. Het skûtsje De Jonge Jan van Langweer met aan boord de trotse schipper Harmen Brouwer en een bevlogen bemanning, koos eindelijk weer het ruime sop. Met het idee dat de voorbereidingen op de SKS nu echt van start gingen. Een korte voorbereidingstijd, waarin ontzettend veel moest gebeuren. En ook nog eens een periode waarin de ploeg door pech werd achtervolgd en maar liefst 5 bemanningsleden door fysiek ongemak vervangen moesten worden. “Een ideale voorbereiding? Nee, dat is het niet, maar dat neemt niet weg dat we ontzettend veel zin in de SKS hebben.” Hoe Langweer er dan voorstaat durft Harmen op voorhand niet te zeggen. Logisch, hij begon pas vorig jaar als schipper van Langweer, met een nieuw skûtsje en een grotendeels nieuwe bemanning. Niet voor niets liet hij vorig jaar in deze krant optekenen dat ‘we het schip nog moeten leren kennen en datzelfde geldt voor de bemanning. Hoe gaan we bijvoorbeeld met elkaar om. We zitten wat dat betreft in een leerproces’. En in dat proces zit Langweer na het afgelopen coronajaar eigenlijk nog steeds. “Het is natuurlijk voor iedereen een apart jaar geweest, maar zeker ook voor ons. Dat de SKS kampioenschappen vorig jaar niet door konden gaan, werd al snel duidelijk. Dan baal je als een stekker, maar corona bleek een serieus probleem te zijn, dus kon ik me daar goed bij neerleggen.” Onwennig Echter, dat er vervolgens zo’n lange tijd zou

volgen waarin niets kon en niets mocht, daar had Harmen geen rekening mee gehouden. “Sterker nog, ik had in maart, april niet verwacht dat de SKS dit jaar wel door konden gaan. En ineens mochten we begin juni dan toch het water op. Hartstikke mooi natuurlijk, maar zeker voor ons wel onwennig.” Sterker nog, Langweer werd al snel getroffen door pech. Harmen:” We zijn tot nu toe maar liefst vijf bemanningsleden kwijt geraakt vanwege fysieke ongemakken. Ja, dat is heftig en uitdagend. Maar, ondanks dat er niet zoveel mensen meer beschikbaar waren, hebben we gelukkig goede vervangers gevonden, waarmee we aan de slag zijn gegaan. Het is kort dag, het is pittig, maar ik heb het idee dat we er alles aan hebben gedaan om goed voor de dag te komen.” Geen idee Dat alles moest wel in een extreem korte periode worden gerealiseerd. “Ik denk dat we tot en met de SKS twaalf trainingen hebben gehad. Dat is een gegeven, waar meerdere teams mee te maken hebben. Maar, we willen graag zeilen, hebben hard getraind en we laten ons niet gek maken. Maar, als je vraagt hoe we er ten opzichte van de concurrentie voorstaan, dan ben ik eerlijk: ik heb geen idee. Ik ben sportman en ik ga voor het kampioenschap, maar of dat reëel is, is een tweede. Echter, iedereen begint straks ook op nul, er worden elf wedstrijden gezeild en we zullen er alles uithalen wat er in zit.” Net als vorig jaar moest de bemanning het skûtsje nog leren kennen. Volgens Harmen ging dat redelijk snel. “Bij rustig weer gaan we goed, bij harde wind moet het nog beter.

En dat baseer ik op vorig jaar en de paar trainingen die we tot op het moment van dit gesprek hebben gehad. We gaan voor de SKS nog een paar wedstrijdjes zeilen en dat worden belangrijke meetpunten.” Uitdaging En zo gaat Harmen richting zijn debuut als schipper van een skûtsje. “Ik beleef het heel anders dan toen ik nog bemanningslid was”, geeft hij aan. “Er komt natuurlijk veel meer op je af. Je moet alles regelen, zoals de bemanning, het voorbereiden van trainingen, je wilt dat de neuzen dezelfde kant opgaan en dat is een uitdaging. Niemand is hetzelfde natuurlijk, maar je wilt straks wel met een ploeg die in balans is beginnen en de kwaliteiten die er zijn optimaal benutten. Ja, dat is een leuke uitdaging.” “Zeker nu er ook weer een aantal nieuwe mensen bij zijn gekomen. Harmen Wagenaar, die bij het zwaard zit, zei in het begin nog tegen mij dat hij het wel als een aparte ervaring beleefde. ‘Je gaat met z’n allen aan boord, maar kent elkaar amper. Ja, je maakt even een kort praatje en dan ga je meteen trainen, het gaat allemaal wel heel snel’. En dat klopt, maar voordat de SKS van start gaat zorg ik ervoor dat we elkaar in een andere setting wat beter hebben leren kennen.” Ontdekkingstocht En zo wordt het SKS kampioenschap 2021 voor het skûtsje De Jonge Jan en Langweer misschien wel één grote ontdekkingstocht, waarbij één conclusie op voorhand kan worden getrokken. Harmen Brouwer zal niets aan het toeval overlaten om het maximale uit het skûtsje en de bemanning te halen. “Waar we dan gaan eindigen, zien we dan wel weer.”

Oh ja, wie hij als favoriet voor de titel ziet? “Heerenveen, daar ben ik heilig van overtuigd. Waarbij Grou een goede tweede wordt en Lemmer outsider is.”

Bemanning Joop Mink Jitze Mink Benno Timmenga Harmen Wagenaar Patrick de Boer Jelte van Dijk Arjen Sikkema Marvin Rypkema Rik van Santen Hans Boersma Anton Snip Geale Couperus Herman Roffel Jens Jongsma Harmen Brouwer

Wetenswaardig Naam skûtsje: Plaats: Eigenaar:

De Jonge Jan Langweer Stichting Skûtsjes Doniawerstal Bouwjaar: 1911, Roorda de Piip, Drachten Kleur: bruin Gewicht: 34 ton Lengte: 19,40 meter Breedte: 3,56 meter Zeilteken: Zwaan Schipper: Harmen Brouwer Website: www.skutsjelangwar.nl

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Martine van der Linden Foto’s: ThomasVaer Fotografie - 1 3 -

It Doarp Grou ~ Grou

IT DOARP GROU ZEILT MET VERTROUWEN SKS-KAMPIOENSCHAP IN

et was een vreemde gewaarwording, een zomer zonder SKSkampioenschap. Maar schipper Douwe Visser van It Doarp Grou wil het niet groter maken dan het is. ‘Al hoop ik wel dat we dit niet nog een keer mee hoeven te maken.’ Het is al veertig jaar de normaalste zaak van de wereld voor Douwe Visser om mee te doen aan het SKS-kampioenschap. Dat hier vorig jaar een streep doorheen werd gezet, voelde vreemd voor hem. ‘Op de dagen waarop het kampioenschap had moeten plaatsvinden denk je toch: op deze dag waren we daar aan het varen geweest. En op de laatste vrijdag schiet door je hoofd: normaal gesproken was er nu één gekroond tot kampioen.’ Popelen Maar verder moet je het niet overdrijven, vindt hij. Er was genoeg afleiding, niemand

in het team heeft zich echt verveeld. ‘Alleen hebben we niet zoveel gezeild vorig jaar. Daarom staan we te popelen om het dit jaar weer op te pakken. En ik hoop dat we het niet nog eens moeten beleven dat het kampioenschap niet kan doorgaan.’ De eerste trainingen zijn inmiddels achter de rug. Zodra het nieuws bekend werd dat het SKS-kampioenschap dit jaar toch kan doorgaan, blokkeerden de bemanningsleden het weekend dat erop volgde om te trainen. ‘Het skûtsje lag toen al klaar, dus we konden meteen het water op. We trainden bij Grou. En dat ging direct prima. De ploeg is grotendeels hetzelfde gebleven, er waren geen grote veranderingen. Ook het skûtsje is hetzelfde gebleven. We hebben alleen een nieuw zeil vanwege de nieuwe formule. Een leuke bijkomstigheid was dat we normaal in april al beginnen met trainen. Vaak is het dan nog koud en rotweer, nu konden we gelijk genieten van de zon.’

Puntjes op de i Begin juli heeft It Doarp Grou nog meegedaan aan de wedstrijden die de SKS organiseerde. Ten tijde van het interview moesten die nog plaatsvinden. ‘Het is weer even afwachten hoe iedereen het doet. De bemanning op elk skûtsje is fanatiek, dus het wordt hoe dan ook weer een spannend jaar.’ Voor de bemanning van het Grouster skûtsje zijn er geen specifieke aandachtspunten. ‘Alles is al zoals we het graag willen hebben. Nu gaat het nog om de details.’ Dat hij zich verheugt op het kampioenschap staat vast. ‘De gezelligheid die we met z’n allen gaan beleven is waar ik het meest naar uitkijk. De drukte en natuurlijk de wedstrijdspanning. Ik hoop dat alles goed gaat, dat iedereen afstand kan houden. Dat wordt voor de organisatie wel een uitdaging, denk ik. Maar we gaan er weer voor.’

Bemanning Douwe Azn Visser: Albert Visser: Ulbe Brandsma: Freddy vd Heide: Herre Hooghiemster: Jurre Hoekstra: Lieuwe Kuperus: Jelmer Kaastra: Ulbe Visser: Tammo Oosterhof: Anne Tjerkstra: Albert Visser: Douwe T Visser: Laurens Visser: Feike Jan Hoekstra: Egbert Schouwstra: Jort van der Heide: Wetenswaardig Naam skûtsje: Plaats: Eigenaar: Bouwjaar 1909: Drachten Kleur: Gewicht: Lengte: Breedte: Zeilteken: Schipper:

schipper adviseur lierenman trimmer fokkenist Peiler fokkenist 3e man fok Onderlijk adviseur coach Fokkenist Schotenman Schotenman 3e man bij de schoot Zwaardenman Zwaardenman

It Doarp Grou Grou Stichting Kommisje Skûtsjesilen Grou Roorda de Pijp,

bruin 36 ton 19.36 3.63 G Douwe Azn. Visser, Sneek Website: www.grouster-skutsje.nl

MUST SEE

Bestel je tickets online en ontdek 15 Nederlandse iconen

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Jelle Jeensma Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 15 -

Eildert Sietez ~ Akkrum

PIETER MEETER IS WEER ÉÉN VAN DE FAVORIETEN

mogelijkheden om het publiek wedstrijden te laten zien. Zoals het maken van beelden van live uitzendingen, dat kan met extra bootjes op het water en meer camera’s.”

Soberder kampioenschap Pieter Meeter gaat dit jaar uit van een volledig SKS-kampioenschap. Nu corona op zijn retour is, lijkt niets meer een herstel van de skûtsje-traditie in de weg te zitten. “De SKS wil niets liever dan het evenement organiseren, maar de overheid neemt uiteindelijk de verantwoordelijkheid en moet toestemming geven. In de buitenlucht zijn de risico’s op besmettingen minder groot. Wanneer er een alternatieve wedstrijdenreeks zou komen in plaats van het kampioenschap, ga ik daaraan zeker meedoen. Dan wel met gemengde gevoelens, maar ik wil geen spelbreker zijn.”

Motivatie gebleven Vorig jaar bleven de skûtsjes aan de wal en dus ook de Eildert Sietez, het skûtsje van Akkrum. Pieter Meeter: “We hebben vorig jaar nog een paar keer gezeild, maar zijn snel gestopt met de trainingen. Het had allemaal weinig zin. Het was een vreemd, saai en vervelend jaar. De bemanningsleden reageerden berustend toen het besluit viel het kampioenschap niet te houden. Normaal gesproken plannen we in het voorjaar altijd de wedstrijden en trainingen in, maar de bemanningsleden hadden nu andere prioriteiten. We hebben wel contact gehouden met elkaar. Nu zijn we weer gaan trainen, een keer per week op een zondag. Het fanatisme en de gezelligheid zijn terug en iedereen is weer gemotiveerd. De bemanningsploeg is gebleven en we hebben er zelfs iemand bijgekregen, Jouke Bos.” Meeter is geen moment bang dat de bemanningsleden na een jaar niet zeilen hun ‘feeling’ hebben verloren. “Zeilen verleer je niet, evenmin als fietsen”.

Meeter verwacht een kampioenschap dat soberder zal zijn dan gebruikelijk. “Grote feesten of livemuziek rond het skûtsjesilen kun je deze keer beter vermijden. De routebespreking voor de schippers kan digitaal en ook de prijsuitreiking kun je wat mij betreft overslaan. Voor de toestroom van het publiek zal een oplossing moeten worden gevonden, maar er zijn voldoende andere

Sponsoren Ook zakelijk was het geen gemakkelijk jaar voor de familie Meeter. Hun rondvaartboot Frisian Queen bleef door corona aan de wal. Er mocht niet met gasten worden gevaren en daardoor konden alleen onderhoudsklussen worden uitgevoerd. “We hebben natuurlijk inkomsten misgelopen, maar we zijn deze moeilijke tijd goed doorgekomen.

et skûtsje van Akkrum is ieder jaar een potentiële winnaar, maar schipper Pieter Meeter heeft die belofte tot nu toe niet helemaal ingelost. In 2019, toen Akkrum vierde werd, bleef het podium ondanks twee overwinningen net buiten bereik. Wanneer de Akkrumers erin slagen de veertien strafpunten te vermijden en een keer een constant kampioenschap zeilen zonder dissonanten, komen ze ver en zijn ze misschien wel kampioenskandidaat nummer één.

Er zijn ondernemers die er minder voorstaan. Natuurlijk hopen we dat alles weer normaal wordt. Ons rondvaartbedrijf moet het vooral van de zomerperiode hebben. We hopen dat we nog iets van het seizoen kunnen maken.” Het skûtsje heeft een flink aantal trouwe sponsoren, maar ook hier was het letterlijk en figuurlijk stilstaand water. “De sponsoren hebben in het coronajaar geen bijdrage betaald, zo hebben we dat afgesproken. Dat was voor ons natuurlijk een financiële aderlating, maar we hebben liever dat de sponsoren ons trouw blijven”, zegt Meeter. Geld is een belangrijk gespreksonderwerp bij de skûtsje-familie Meeter, want er moeten flinke investeringen worden gepleegd aan het wedstrijdschip, dat niet onder een eigenarenstichting valt, maar familiebezit is. Aanpassingen aan skûtsje Meeter: “Het skûtsje moet voldoen aan de nieuwe zeilformule, die volgend jaar ingaat. We moeten grote aanpassingen doen, want het skûtsje ligt te diep in het water en dat wordt afgestraft door de regels. Het vlak van het skûtsje is doorgedrukt en daardoor ligt het schip dieper, dat is in de loop der tijd ontstaan en moet nu weer worden hersteld. Het vlak moet in de goede staat worden teruggebracht en worden geëgaliseerd. Ook moeten de zeilen worden aangepast volgens de nieuwe formule. Ik denk dat die aanpassingen geen of nauwelijks invloed zullen hebben op de snelheid van het skûtsje, maar we komen er niet onderuit. Al die investeringen kosten veel geld, maar we overwegen niet het skûtsje te vervangen.

Ook de komende jaren willen we met dit skûtsje een gooi doen naar de hoogste plaats op het podium”. Bemanning Andries Brouwer: Riemer Dijkstra: Richard Koehoorn: Pieter Meeter: Sander Meeter: Tom Otte” Oene Popma: Christiaan Pietersma: Willem Postma:

middendek lieren en hals grootzeil schipper voordek/fok adviseur voordek/fok

voordek verschillende functies Durk Schouwstra: grootzeil Rens Tichelaar: peiler Johannes Tichelaar: grootschoot Eduard van der Hoek: zwaardenman René Alma: zwaardenman Jouke Bos: lier en hals

Wetenswaardig Naam skütsje: Plaats: Eigenaar: Meeter Bouwjaar 1910:

Eildert Sietez Akkrum Eildert Sieteszn

Roorda De Pijp, Drachten Kleur: wit Gewicht: 43 ton Lengte: 19,48 meter Breedte: 3,63 meter Zeilteken: AM Schipper: Pieter Meeter Website: www.skutsjemeeter.nl

VOOR AL UW KLUS/INSTALLATIE WERKZAAMHEDEN Tel: 0514-851804 • Mob: 06-52315120 www.decotec.nl • info@decotec.nl

gas • water • c.v. • elektra • sanitair

ECHT GROENE STROOM? Vergelijk het zelf en stap over via www.wise-energievergelijker.nl Dit is een campagne van WISE ondersteund door Stichting DOEN en Batavus.

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Martine van der Linden Foto’s: ThomasVaer Fotografie - 1 7 -

Sneker Pan ~ Sneek

REVALIDATIE IN SNELTREINVAART VOOR SKÛTSJE DE SNEKER PAN

e uitdaging is groot voor schipper Jappie Visser van De Sneker Pan. Normaal gesproken hebben zijn team en hij vier maanden voorbereidingstijd vóór het kampioenschap, nu acht weken. En dat terwijl bijna de helft van zijn team uit nieuwe mensen bestaat. Maar dit alles doet niks af aan zijn enthousiasme. Hij verheugt zich enorm op de eerste wedstrijd. ‘Al die mensen aan de kant, de spanning op hun gezichten - schitterend!’ Het trainingsschema lag al klaar en de trainingsdagen waren al lang en breed gepland, toen corona in het voorjaar van 2020 praktisch de hele wereld lam legde. Het bracht een uniek jaar mee voor het SKS Skûtsjesilen: voor het eerst in de 75-jarige geschiedenis kon het kampioenschap niet doorgaan. Tot grote teleurstelling van velen, waaronder Jappie. ‘We zaten als team in zo’n mooie opbouwende flow. Het was jammer dat het niet doorging. Nu zijn we weer wat terug bij af.’ Normale bouwvak Jappie hoopte na toch wel een verloren 2020 dat hij dit jaar vroeg het water op kon. In maart, zoals gebruikelijk is. Maar het leek er toen nog niet op dat dit jaar überhaupt een SKS-kampioenschap zou plaatsvinden. Pas toen eind mei groen licht werd gegeven, kon het team los. ‘Normaal hebben we 25 trainingen, nu acht. De uitdaging is dus groot. Aan de andere kant is dit voor elk

team zo. We hebben nu allemaal evenveel voorbereidingstijd.’ Boven alles staat dat hij ontzettend blij is dat het kampioenschap dit jaar wel door kan gaan. Het wordt weer een bouwvak zoals die voor een skûtsjeschipper moet zijn. ‘Vorig jaar had ik voor het eerst vakantie tijdens de bouwvak. Mijn vrouw en ik hadden een boot gekocht en zijn de eerste dag naar Grou gevaren. Dat was geen slim idee, ik werd daar niet vrolijk van. Ik snap sowieso niet wat er leuk aan is: twee weken gewoon wat varen, zonder doel. Ik vond er geen bal aan.’ Revalidatieproces Het nieuws dat het kampioenschap dit jaar wel kan plaatsvinden, zorgde dus voor euforie bij Jappie en zijn teamgenoten. ‘We zaten te springen! De eerste keer zeilen, begin juni, was ook geweldig. Er stond een dikke bries. Het was even afwachten of alles nog wel goed werkte. Maar het spul ging omhoog en daar gingen we al. Die eerste training was eigenlijk gewoon lekker zeilen. We hebben niks spannends gedaan. De jongens waren helemaal blij. We voeren op het Sneekermeer. Er waren meer skûtsjes. Dat was mooi: zwaaien en lachen.” Normaal gesproken traint het team van De Sneker Pan zelfstandig. Of hooguit samen met de d'Halve Maen. Schipper Klaas Westerdijk, is een neef van Jappie. ‘Ik trek het liefst mijn eigen plan tijdens de training.

Van voor naar achter verbeteren we alles stukje voor stukje.’ Daar is nu minder tijd voor. Dat terwijl verschillende bemanningsleden een nieuwe positie hebben gekregen en het skûtsje een nieuw zeil heeft. En om te voldoen aan de nieuwe formule, is er zoveel gewicht uit het skûtsje gehaald dat het 1,5 centimeter hoger ligt. ‘Het voelt nu als een revalidatieproces dat heel snel moet gebeuren.’ Geen vanzelfsprekendheid De korte voorbereidingstijd heeft wel als voordeel dat de spanning niet enorm groot is. Jappie voelt zich relaxter dan in aanloop naar eerdere kampioenschappen. ‘Dat wordt straks in Grou natuurlijk wel anders.’ Naar die wedstrijd kijkt de schipper het meest uit. ‘Al die mensen, de spanning op hun gezichten. Bij Grou heb je moeilijk water, je krijgt er niks cadeau. Het is een belangrijke wedstrijd. Als je daar een klapper maakt, ga je lekker het weekend in. Maar het begin is sowieso altijd prachtig. Dat de schepen aankomen, dat ál die mensen toekijken. Dat heb ik ook wel gemist: zoveel mensen die voor veertien skûtsjes in de benen zijn.’ Wat 2020 zonder kampioenschap verder voor Jappie heeft meegebracht, is een besef. ‘Het SKS-kampioenschap is 75 jaar heel gewoon geweest. Het was een vanzelfsprekendheid. Maar als het dan niet doorgaat, weet je pas wat je mist. We mogen er best trots op wezen dat we dit al 75 jaar hebben.

Het kampioenschap is iets waar we goed op moeten blijven passen.’

Bemanning Jappie Visser: Wilco Riezebos: John Wiersma: Peter Kant: Andreas Witvoet: Fabian Visser: Einte Minnesma: Henk de Zee: Hilbert Jan Kroon: Hotze Venema: Klaas de boer: Sjouke Dijkstra: Sjoerd Hofland: Jacko Visser: Wetenswaardig Naam skûtsje: Plaats: Eigenaar: Bouwjaar 1913: Kleur: Gewicht: Lengte: Breedte: Zeilteken: Schipper: Website:

Schipper Bb grootschoot Sb grootschoot Grootschoot midden Bb zwaard Sb zwaard Peiler lieren Fokkenist 2de voorhouder 1ste voorhouder Hals trim Uitkijker opstapper

Sneker Pan Sneek Stichting De Sneker Pan Roorda de Pijp, Drachten groen 41 ton 19,49 meter 3,56 Sneeker Waterpoort Jappie Visser www.desnekerpan.nl

? n e p p a t s e t n i j rf ji

Hoogste reuzenrad van nederland!

Wil jij drachten en omgeving van grote hoogte bewonderen? √ Hoogste reuzenrad van Nederland! √ Gezelligheid voor jong en oud! √ Bekijk Drachten van grote hoogte! √ Steun de plaatselijke winkeliers!

Kom naar het 50 meter hoge reuzenrad op de Markt in drachten!

Wanneer Vrijdag 23 juli t/m zondag 1 augustus

openingstijden Koop je tickets op www.gastvrij-drachten.nl

Van 12.00 uur tot 23.00 uur

tickets Online voorverkoop: t/m 12 jaar: € 5,13 jaar en ouder: € 7,-

een initiatief van:

www.gastvrij-drachten.nl

Aan de kassa: t/m 12 jaar: € 7,-. 13 jaar en ouder: € 9,-

SKÛTSJEFOTO op behang, aluminium of canvas Wat is er nu mooier dan zo’n schitterende skûtsjefoto aan de muur in je woonkamer, slaapkamer of op kantoor zodat je elke dag kunt genieten van deze prachtige sport!

FOTOBEHANG groots aan de muur! Creëer een statement van formaat in je huis of kantoor en voorzie je muur van een wandvullende skûtsjefoto op naadloos fotobehang. Het fotobehang is een fijn geweven polyester-doek met een PVC coating. Het doek is krasbestendig, waterafstotend en kan gemakkelijk afgenomen worden.

ALUMINIUM kunst met museumkwaliteit Fine-art print gelijmd op stevige aluminum panelen. Door het zwevende effect en hoge kwaliteit print creëer je een kunstgalerij bij je thuis of op kantoor. De foto wordt in fine-art kwaliteit geprint op hoogwaardig fotopapier en wordt verlijmd op stevige aluminium panelen. Je kunt kiezen uit een matte of glanzende afwerking.

CANVAS een klassiek en tijdloos materiaal Een print op canvas doet het goed aan elke wand en komt helemaal tot zijn recht in een klassieke inrichting. De foto wordt in een Fine-art giclée afdrukkwaliteit geprint op spierwit polykatoen canvas van de hoogste kwaliteit en vervolgens strak opgespannen op duurzaam, goedgekeurd hout.

ANDERE MOGELIJKHEDEN Uiteraard is dit slechts een greep uit de vele mogelijkheden. Wat dacht je van een skûtsjefoto op acrylglas, Xpozer, staal, hout of op fotopapier. Ook kun je er een mooie lijst bij bestellen.

MEER WETEN?

Ga naar www.thomasvaerfotografie.nl ‘Foto kopen’ of scan deze QR-code

Jachthaven Westerdijk • Verhuur van ligplaatsen 6 - 14 m. • Winterstalling binnen en buiten • Verwarmde doe-het-zelf loods te huur • Botenlift hijsvermogen tot 20 ton • Reparatie en onderhoud

Saloncharters Piet Hettinga Feantersdyk 8 9264 TN Earnewâld Tel.: 0511-539360 06-255 866 30 www.jachthavenwesterdijk.nl info@jachthavenwesterdijk.nl Clasina

Maria

Wij hebben twee exclusieve salonboten in de vaart, de Maria en de Clasina. Verder de westlander MPS Miriam en twee ijzeren visbootjes met aanhangmotor. Kijk op www.rondvaartenheeg.nl voor de diverse mogelijkheden. Rondvaartenheeg.nl It Eilan 69 | 8621 CT Heeg

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Jelle Jeensma Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 21 -

Twee Gebroeders ~ Earnewâld

GERHARD PIETERSMA: “WE GELOVEN IN ONZE AANPAK”

n dit bizarre coronajaar kan er na onderbreking van een jaar weer een kampioenschap worden gezeild. De uitdagers zijn klaar om Douwe Visser met zijn Grouster skûtsje de loef af te steken. Het skûtsje van Earnewâld hoort opnieuw tot de kanshebbers. “We hebben niet het snelste schip, maar als alles een keer op zijn plaats valt kunnen wij zeker ook winnen”, zegt Gerhard Pietersma, sinds 2004 schipper van de Twee Gebroeders.

We doen dan zeker mee. De overheid bepaalt en heeft alle macht. Wanneer er op de openingsdag van het kampioenschap in Grou teveel publiek zou zijn kan de eerste wedstrijd meteen al worden afgelast. Er moeten niet teveel mensen samendrommen. Je hoeft niet aan de wal te staan om de wedstrijden te volgen, dat kan ook via Omrop Fryslân die meer uitzendmogelijkheden zou moeten krijgen. Zelf proberen we risico’s te beperken, door minder mensen op ons volgschip toe te laten.”

De Earnewâldsters gaan op dezelfde voet verder. “Waarom zouden we veranderen?”, vraagt Pietersma zich af. “Het skûtsje ziet er tip top uit en vernieuwing is niet nodig, we kunnen prima zeilen met het materiaal dat we nu hebben. Bovendien hebben we een ervaren bemanningsploeg, we zijn goed op elkaar ingespeeld en geloven in onze aanpak. Het ligt allemaal aan onszelf en niet aan het skûtsje. De nieuwe zeilformule die eraan komt heeft geen gevolgen voor ons skûtsje, alles blijft zoals het is.”

Dat het kampioenschap vorig jaar werd afgelast was natuurlijk een domper. “We hadden zonder publiek kunnen zeilen, maar daar is niet voor gekozen. We hebben vorig jaar nog wel getraind en een paar wedstrijdjes gezeild, maar daar bleef het dus bij. Ik heb het skûtsjesilen zeker gemist. De bemanningsleden waren er ook klaar voor, maar ze begrepen waarom het niet doorging.” Pietersma is schipper op de Friso, het Statenjacht van de provincie Fryslân. Ook in zijn werk was corona zichtbaar. “Ik heb wel gevaren met het Statenjacht, maar met minder gasten aan boord, dat scheelde de helft.”

Niet teveel publiek Pietersma gaat ervan uit dat de SKS erin slaagt de organisatie van het kampioenschap rond te krijgen. Hij maakt wel een kanttekening. “Je moet voorzichtig zijn, zolang corona nog niet helemaal verdwenen is.” Als het kampioenschap toch niet zou kunnen doorgaan, dan wordt plan B uit de kast getrokken en worden wedstrijden op het Slotermeer gezeild. Pietersma: “Dat is geen alternatief voor het kampioenschap, maar een keuze tussen wel of niet zeilen.

Fietsen in Frankrijk Pietersma vertrok nadat de SKS het evenement had afgeblazen in de auto met zijn vriendin naar Frankrijk om daar in het hooggebergte te gaan fietsen. “Daar zaten we in een vakantiepark, het was niet druk en alles was open. Ik heb de Alpe d’Huez bedwongen, dat was een mooie overwinning op mijzelf. Ook hebben we in de

omgeving in de bergen gefietst.” Voor Pietersma had deze uitdaging in Frankrijk een bijzondere emotionele lading. “Tien jaar geleden is mijn broer Alfred overleden”. Gegevens in database Na deze uitdaging op de fiets richt hij zich weer op het zeilen. “We trainen elke week en zijn weer volop bezig met het zeilen. We willen meedoen om de prijzen”, klinkt het zelfverzekerd. De Earnewâldsters laten niets aan het toeval over, vertelt Pietersma. “We slaan al jaren alle technische zeilgegevens op in een database.” Het polair diagram geeft inzicht in de maximaal te zeilen snelheid van een boot bij verschillende windrichtingen en windsnelheden. In de grafiek is te zien of het maximale uit de boot wordt gehaald. Pietersma: “Het is de bedoeling dat de snelste pieken langer duren, zodat we het maximale uit het skûtsje halen. Daar stellen we het trimmen van het skûtsje op af. Dit computersysteem gebruiken we bij trainingen, trainingswedstrijden en voorwedstrijden van de SKS. Het is jammer dat we het niet mogen gebruiken bij wedstrijden om het kampioenschap. In ieder geval bewijst dit systeem telkens weer zijn nut.” Wanneer de mindere resultaten achterwege blijven bij de Earnewâldsters is Pietersma weer een kanshebber. "Het skûtsje is op zijn best op nauwe wateren, daar zeilen we technisch goed, maar we kunnen ook winnen op ruimer water.”

Bemanning Pieter de Jong: zwaard Rudolf Douma: zwaard Harmen Visser: hals Stan Keinhuis: fokkenist Alrik Pietersma: schotenman Gerhard Pietersma: schipper Jurjen Sikkes: fokkenist Mark van der Sluis: schotenman Tjeerd van der Sluis: schotenman Kees Steneker: Wart Steneker: lier Sieberen van Terwisga: Peter Toering Peke Ritsma: peiler Wetenswaardig Naam skûtsje: Plaats: Eigenaar:

Twee Gebroeders Earnewȃld Stichting Earnewȃldster Skûtsje Bouwjaar: 1930, Van der Werff te Drachten Kleur: bruin Laadvermogen: 44 ton Lengte: 19,44 meter Breedte: 3,65 meter Zeilteken: E Website: www.skutsjeearnewald.nl

0H\HUZHJ 9DQ .OHσ HQVODDQ De Knipe Heerenveen

bakkerijboonstra.nl bestellen@bakkerijboonstra.nl

! ³9RRU YDNNXQGLJ !

! VFKDGHKHUVWHO ´

&DUURVVHULHERXZ : ,-QWHPD % 9 ZZZ LMQWHPD-EY QO

/HHXZDUGHUVWUDDWZHJ D 3. +((5(19((1

LQIR#LMQWHPD-EY QO

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Jelle Jeensma Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 23 -

Lemster Skûtsje ~ Lemmer

ALBERT VISSER WIL EINDELIJK WEL EENS OOGSTEN

lbert Visser denkt nog wel eens terug aan de voorlaatste dag van het kampioenschap van 2019. De schipper van het Lemster Skûtsje was nog volop in de race voor het kampioenschap, maar verspeelde zijn kansen in zijn thuishaven Lemmer en liep met de slotwedstrijd nog voor de boeg een te grote puntenachterstand op. “We maakten toen niet de goede keuzes. Jammer, maar dit jaar gaan we weer voor de titel”, zegt de door de wol geverfde schipper. De perspectieven zijn prima. Het Lemster Skûtsje is optima forma uitgerust, dus aan het materiaal zal het beslist niet liggen, zegt Albert Visser. “Van een lokale sponsor hebben we nieuwe wedstrijdzeilen gekregen. Daarmee hebben we meer mogelijkheden. Het oude zeil is nog hartstikke goed, daarmee kunnen we trainen en het is ook nog goed bruikbaar als wedstrijdzeil. Daarnaast gaan we het kampioenschap in met twee nieuwe fokken en een nieuwe mast.” De inwoners van Lemmer zijn zeer betrokken bij het skûtsjesilen. “Het leeft hier bijzonder, naast sponsoren hebben we zo’n duizend donateurs”, zegt Visser. Nieuwe adviseur De vernieuwingen moeten in de snelheid van het skûtsje terug zijn te vinden als het kampioenschap van start gaat, maar ook in de personele bezetting is een verandering. Harry Amsterdam uit Sneek volgt Bouke Kuipers als adviseur op. “Harry is een zeer ervaren zeiler in de Regenboogklasse en heeft daarin veel prijzen gewonnen. Ook heeft hij zeilervaring op skûtsjes, zoals de

Sneker Pan”, vertelt Visser. Zo’n ervaren rot aan boord is natuurlijk een aanwinst. De schipper weet zich omringd door een vaste ploeg bemanningsleden. Die raken steeds beter op de schipper en op elkaar ingespeeld. “We houden elkaar scherp en corrigeren elkaar. Dat is teamwerk, soms ontgaat je iets en kun je op anderen terugvallen. Een stabiele bemanningsploeg is de basis van goede resultaten, dat zie je ook bij het Grouster skûtsje. Daar staat al jaren een vast team op het skûtsje. Als je een paar bemanningsleden moet vervangen is dat vrij gemakkelijk op te lossen, maar wanneer je steeds weer met een nieuwe ploeg moet beginnen is dat lastig. Ik verwacht van mijn bemanningsleden betrokkenheid en toewijding. Ik steek zelf veel tijd en energie in het skûtsjesilen”. Het kampioenschap is een serieuze onderneming zegt Visser. “Niet teveel drinken en op tijd rust pakken hoort er bij. De skûtsje liefhebbers uit Lemmer leven met ons mee, maar ze zijn ook kritisch. Als schipper word ik afgerekend op resultaten. Ik wil vlammen.” Zeilvaardigheden vergroten Communicatie aan boord tussen schipper en bemanning is de sleutel van het succes weet Visser, die sinds 2014 het Lemster Skûtsje bestuurt. “Ik zeg weinig tot niets tijdens de wedstrijden. Wanneer de bemanningsleden goed hun taken uitvoeren en situaties herkennen, wordt het voor mij gemakkelijker en hoef ik mij alleen op het sturen te concentreren. Dat zijn de automatismen. Ik voel bewust of onbewust aan wat er gebeurt. Je krijgt natuurlijk steeds meer inzicht wanneer je langer op een skûtsje zeilt. We zijn met zijn allen continu bezig

met boat handling om onze zeilvaardigheden te vergroten. Dat moet resulteren in meer snelheid.” Volgend jaar zal er gezeild worden met de nieuwe formule. “Dit is de best werkbare zeilformule, meent Visser. “De skûtsjes zijn gescand en de weerstand wordt nu hierin meegenomen. Voor ons skûtsje heeft de formule geen gevolgen, alles blijft zo’n beetje bij het oude. Anderen hebben er nadeel of voordeel van.” Relaxt tussenjaar Vorig jaar kon er niet worden gezeild, maar Visser heeft de tijd goed benut. “Het was een soort sabbatical tussenjaar, maar het was wel een stuk rustiger dan gewoonlijk. Voor het eerst sinds jaren zat ik op mijn vrachtschip ‘Warber’, dat hoofdzakelijk hout vervoert tussen Engeland en Finland. Ik was dus in de skûtsje-tijd aan het werk. Ook mijn zonen Stefan, Jasper en Douwe bemannen onze coaster op de internationale vaart. Ze maken tevens deel uit van de bemanningsploeg van ons skûtsje. We moeten ieder jaar plannen om het vrachtschip in de vaart te houden, want normaal gesproken zijn mijn drie zoons en ikzelf tijdens het skûtsjesilen niet met werk bezig. Ditmaal hoefde ik niets te regelen en dat was ook wel een keer relaxt. Maar natuurlijk had ik liever gezeild. Met mijn vrouw Mieke ben ik nog op vakantie geweest met ons volgschip ‘Marita’. Zo’n ontspannen vakantie zit er deze keer niet in voor Visser, maar dat neemt hij voor lief. “We gaan er gelukkig weer tegenaan”.

Bemanning Albert Visser: Stefan Visser: Jelmer Kok: Jasper Visser:

schipper fokkenist voorhouder uitkijk/adviseur voordek grootschoot

Douwe Visser: Jaap van der Meer: lierenman Michiel Oosterhof: onderlijk / hals trimmer Timo Waaijer: peiler Jelmer Waaijer: grootschoot Henderikus Kok: stuurboord zwaard Steven Hogeterp: schotenman Nick Buitenga: schotenman Jacob Jansma: zwaard Harry Amsterdam: adviseur Gjalt Willem Bosma: roefmeester Wetenswaardig Naam skûtsje: Plaats: Eigenaar: Skûtsje Bouwjaar 1930:

Lemster Skûtsje Lemmer Stichting Lemster Van der Werff, Buitenstvallaat,

Drachten Kleur: groen Gewicht: 45 ton Lengte: 19.48 Breedte: 3.62 Zeilteken: L Website: www.hetlemsterskutsje.nl

, k k e l le ie p p e k l e n moo ee

De allermooiste plekken worden gerealiseerd door Zwanenburg Projecten. Goede projecten ontwikkelen, die al snel de wind in de zeilen hebben, het lijkt een beetje op het teamwerk aan boord van een skûtsje op volle snelheid. Je doet het nooit alleen. Avontuurlijk, de blik in de verte, creatief, gedurfd, niet zonder risico’s, achteraf heel logisch. Een paar voorbeelden van onze projecten.

LOODSWONINGEN - LEEUWARDEN

WETTERSTATE - LANGWEER

www.loodswoningen058.nl

www.wetterstate.nl

binnenkort in verkoop

appartementen en horeca

Hier staat iets moois te gebeuren... MOOI SKOATTERWÂLD - HEERENVEEN www.mooiskoatterwald.nl

binnenkort in verkoop

MOOI BLITSAERD - LEEUWARDEN

MOOI YN ’T FJILD - NIEUWEHORNE

www.mooiblitsaerd.nl

www.mooiyntfjild.nl

binnenkort in verkoop

in ontwikkeling: geef je woonwensen door

Volg ons op Facebook en Instagram: Mooie Plek. WWW.MOOIEPLEK.NL

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Henk Poker Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 25 -

Gerben van Manen ~ Heerenveen

De Gerben van Manen is wederom één van de favorieten

‘W

e moeten uren maken, zodat het allemaal goed gaat voelen’. Dat vertelde Sytze Brouwer vorig jaar in De Opstekker, toen al bekend was dat de SKS 2020 geen doorgang kon vinden. Met extra trainingen hoopte Brouwer het vertrek van tweelingbroer Harmen en Jens Jongsma goed op te kunnen vangen. Die extra trainingen kwamen er maar in beperkte mate, want al snel bleek corona hardnekkiger dan gedacht. En dus is de voorbereidingstijd op SKS 2021 kort, maar dat weerhoudt Heerenveen er niet van om wederom een gooi naar de titel te doen.

“Je wilt graag zeilen, maar dat kon lange tijd niet”, begint Sytze zijn verhaal. “Het is daarom afwachten hoe we straks gaan presteren. Die onzekerheid vind ik lastig, maar daar hebben we allemaal mee te maken.” In het eerste weekend van juni mocht de bemanning van de Gerben van Manen weer los en daar genoot iedereen volop van. “Als ik thuis ben, trainen we drie keer per week. Ja, het is kort dag, maar dat heeft ook wel weer wat. Het goede gevoel is alweer terug en iedereen weet wat hij moet doen. Natuurlijk had ik graag wat langer willen trainen, maar

dat geldt denk ik voor iedereen. De bemanning moet er straks staan, daar mag een korte voorbereiding geen invloed op hebben.” Nieuwe formule Veel aanpassingen onderging de Gerben van Manen niet. “We hebben een paar nieuwe zwaarden en dat is het”, zegt Sytze. “Dat wordt volgend jaar wel anders, als de Gerben van Manen als gevolg van de nieuwe formule zeil moet inleveren.” Na 3 tweede plaatsen moet Heerenveen dit jaar misschien wel kampioen worden. “Er moet helemaal niets”, reageert Sytze adrem. “Een kampioenschap moet je ook overkomen. Het is jammer dat we het nog niet hebben gehaald, dat we drie keer tweede zijn geworden. Maar, vergeet niet dat ik nog maar drie jaar schipper ben. Blijkbaar waren we er nog niet klaar voor of zo, maar aan de andere kant zouden ook veel teams met ons willen ruilen. Immers, drie keer tweede betekent ook dat we er heel dichtbij zitten. Het gaat nu om de details, we weten ook wel waar het aan ligt. Dus, we gaan dit jaar proberen een nieuwe gooi naar het kampioenschap te doen.”

Referentie De korte voorbereidingstijd speelt Heerenveen daarbij wel parten. “Zeker ook omdat we vorig jaar amper konden zeilen en dit jaar pas sinds begin juni. Wat is je referentie? Ik weet het niet. Op basis van wat ik tot nu toe heb gezien, in combinatie met de kleine veranderingen aan het schip, denk ik dat we dit jaar weer goed kunnen meedoen. Nee, vanzelfsprekend is dat niet. De top is breder en dat vind ik alleen maar mooi. We hebben vertrouwen in deze editie van de SKS en ja Heerenveen zal als één van de favorieten van start gaan. Dat is een feit, maar er zijn wel zes of zeven skûtsjes die dit jaar kunnen winnen.” Fouten Druk vanwege de favorietenrol voelt Sytze dan ook niet. “Het kampioenschap duurt veertien dagen en er zijn elf wedstrijden. Ik bekijk het per wedstrijd en probeer weinig fouten te maken, want daar gaat het uiteindelijk om. Het schip dat de minste fouten maakt, wint het kampioenschap. Onze bemanning is jong en foutjes moeten eruit. Als ons dat lukt en we hebben wat meer geluk in sommige wedstrijden, dan kunnen we hoge ogen gooien. Het zou raar zijn als ik dat niet zeg, toch?”

Bemanning Sytse Brouwer: Atze Rienk de Leeuw: Marinus Looper: Jelle Talsma: Bart Klapwijk:

schipper fokkenist schotenman voorhouder zwaardenman bakboord Ronald de Jong: zwaardenman stuurboord Thijs Kort: adviseur Matthijs van der Wal: lierenman Eildert Meeter: adviseur voordek Arnold Looper: peiler Wouter van Terwisga: voorhouder Marco Pol: schotenman Lowy Friso: schotenman

Wetenswaardig Naam skûtsje: Gerben van Manen Plaats: Heerenveen Eigenaar: Stichting Heerenveenster Skûtsje Bouwjaar: 1915, Roorda de Piip, Drachten Kleur: bruin Gewicht: 45 ton Lengte: 19,45 meter Breedte: 3,74 meter Diepgang: 0,43 meter Zeilteken: H Schipper: Sytze Brouwer Website:www.gerben-van-manen.nl

Wij wensen het Ljouwerter Skûtsje goede wind en tactisch inzicht Maak kennis met de pragmatische oplossingen en persoonlijke aanpak van ViaData. • Oplossingen voor Fieldservice Management • ICT-infrastructuur • Datacenter-functionaliteit

stuurt.. stuurt

viadata.nl

Bestrating • Tuinaanleg • Grondwerk

Andrico Steenhandel heeft een showtuin van 1000 m2 waar u terecht kan voor al uw bestratingsmaterialen. Dat wil zeggen dat wij alle soorten bestrating kunnen leveren van keramiek tegels tot gebakken klinkers. Ook kunt u terecht voor alle soorten houten vlonders, schuttingen en tuinhuisjes. Uranusweg 5 | 8938 AJ Leeuwarden 06 - 238 26 662 info@andricosteenhandel.nl www.andricosteenhandel.nl

'« SOHN RP WH

3/0()!,!!. ,%%57!2$%. #/.4!#4 02/%&,/+!!,7/54%23 ., 777 02/%&,/+!!,7/54%23 .,

02/%&,/+!!, 7/54%23 02/%&,/+!!,7/54%23

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Martine van der Linden Foto’s: ThomasVaer Fotografie - 2 7 -

Rienk Ulbesz ~ Leeuwarden

SCHIPPER WILLEM ZWAGA VERHEUGT ZICH OP MOOI KAMPIOENSCHAP MET GEZELLIGE SFEER

r valt weinig te zeggen over 2020. Behalve dat dit het eerste jaar in de 75-jarige geschiedenis van de SKS was dat er geen kampioenschap kon plaatsvinden. Maar Willem Zwaga is toch iemand die niet zo nodig terug hoeft te blikken. ‘Liever kijk ik vooruit. We gaan er dit jaar weer wat moois van maken.’ Wanneer Willem Zwaga eind juni de telefoon opneemt voor het interview, is hij volop aan het werk. Het skûtsje en het volgschip waren flink aan onderhoud toe. Het volgschip met name, aangezien het afgelopen winter is gezonken. ‘De afsluiters waren geknapt door de vorst. We hebben binnenin alles aangepakt. Het ligt er weer picobello bij.’ De Rienk Ulbesz zelf is eveneens flink aangepakt. Vanwege de nieuwe formule mag het skûtsje vanaf nu zeilen met 1,7 vierkante meter grootzeil. ‘Ook de twee fokken en het grootzeil en de zwaarden zijn nieuw.’ Vooral trimmen Het “nieuwe spul” leren kennen, daarop ligt de focus tijdens de trainingen voorafgaand aan het SKS-kampioenschap. Trainingen die meteen begonnen nadat bekend werd dat dit jaar het kampioenschap weer kan plaatsvinden. De eerste keer op het water voelde

lekker, vond Willem. ‘Maar het moest wel van ver komen. Vorig jaar hebben we echt maar heel weinig gezeild: één weekend. Voor het jubileumweekend hebben we alles klaargemaakt, maar dat ging niet door. Je kunt eigenlijk wel zeggen dat we twee jaar niet hebben gezeild.’ Het Leeuwarder team probeert zoveel mogelijk trainingsuren te draaien. Wekelijks gaan ze twee keer het water op. ‘De eerste keer deden we dat met het oude materiaal, puur om weer even het gevoel te krijgen. Vervolgens deden we het nieuwe spul erop. Trimmen is echt ons aandachtspunt. Qua bemanning heb ik weinig zorgen. Dat is het voordeel van een vaste ploeg.’ Nieuwe generatie Slechts één iemand is afgelopen winter opgestapt. Hij heeft een eigen bedrijf dat zo goed loopt, dat hij nauwelijks tijd heeft. Hij staat nog wel op de reservelijst - het Ljouwerter skûtsje helemaal loslaten was voor hem een brug te ver. Dergelijke betrokkenheid is typerend en iets waar Willem veel aan doet om te creëren. ‘We leiden inmiddels ook enkele kinderen van bemanningsleden op. Volwassenen leren vaak makkelijker, maar jonge mensen blijven langer bij een skûtsje omdat ze ermee

opgroeien en er zo een sterke band mee krijgen. Je ziet het ook wel: er gaat hier maar zelden iemand weg. Ik vind het bovendien mooi. We hebben een hecht team en zien elkaars kinderen opgroeien. Dus die kinderen ken je goed. Dat werkt veel makkelijker. Zo probeer ik het team toekomstbestendig te maken.’ Vakantie Dat dit jaar weer een kampioenschap gaat plaatsvinden, had hij niet verwacht. ‘Maar het ziet er nu erg gunstig uit. Ik hoop dat naast het zeilen feestjes kunnen plaatsvinden. Want voor ons is het kampioenschap óók onze vakantie. Daarnaast is het skûtsjesilen ooit ontstaan dankzij de kastelein. Die schreef wedstrijden uit waarbij je als schipper prijzengeld kunt winnen. De cafés en restaurants horen bij dit kampioenschap. Zonder horeca en publiek zeilen doe ik dan ook liever niet dan wel. Daarom ben ik heel erg blij met de versoepelingen. Ik hoop dat alles tegen die tijd het oude is en blijft.’ Hij verheugt zich het meest op de start in Grou en de rest van de eerste week. ‘Ik ben hoe dan ook blij dat we weer mogen en verheug me op de gezellige sfeer. Als de sfeer tijdens het SKS-kampioenschap goed is, heeft dat ook een positief effect op de prestaties. We gaan er weer wat moois van

Bemanning Willem Zwaga: Abele de Jong: Eildert Meeter: AukePiet van der Hoek: Anke Zwaga:

Schipper Adviseur fokkenist

Voorhouder fok Halshoek onderlijkstrekker Jurrit Gulmans: Onderlijkstrekker Onne Steneker: Derde man fok Mart Huisman: Schotenman Frank Oerlemans: schotenman Steffen Huisman: lopende werk Jaap vd Sluis: Zwaardenman Theo Schreur: Schotenman Alef Spannenburg: Lierenman Lars Spannenburg: Peiler Jan Wiersma: Zwaardenman Nick de Jong: reserve

Wetenswaardig Naam skûtsje: Rienk Ulbesz Plaats: Leeuwarden Eigenaar: Stichting Ljouwerter Skûtsje Bouwjaar 1915: Roorda de Pijp, Drachten Kleur: groen Gewicht: 45 ton Lengte: 19.50 Breedte: 3.82 Zeilteken: een leeuw Schipper: Willem Zwaga Website: www.ljouwerterskutsje.frl

PROEF DE ITALIAANSE PASSIE

JURA Koffiemachines! Een Musthave voor iedere koffieliefhebber. Wil jij ook thuis genieten van het fenomenale design van de JURA koffiemachine en de ongeëvenaarde smaak van koffie? Dat kan! En tegen prima voorwaarden! Loopt het water je al in de mond en wil je meer weten? Bel of mail en we vertellen je alles over de mogelijkheden. Contact Ben De Boed: ben@caffedimauricio.nl | Tel: 06-25137201

PROEFKOFFIE.NL

New York 1928 In de tijd dat de maffia in New York de straten onveilig maakte, deed Mauricio waar Italianen nog steeds trots op zijn. Hij maakte de lekkerste espresso van de stad. Voor hem geen glamour van casino´s, rokerige jazzclubs of grote luxe auto´s. Mauricio brandde de beste koffiebonen volgens eerlijk en authentiek Venetiaans recept. In zijn bar in New York bereidde hij voor zijn clientèle geurige espresso´s en romige cappuccino´s. Proef zelf de passie waar Italianen alom voor worden geroemd en gevreesd in Caffè di Mauricio.

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Henk Poker Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 29 -

Súdwesthoek ~ Stavoren

SÚDWESTHOEK HOOPT DIT JAAR AL OP MEER ZEIL

ij verwacht een normaal kampioenschap SKS, inclusief publiek. “Maar daarover hebben de burgemeesters het laatste woord”, zegt Auke de Groot, schipper van de Súdwesthoek. Hij maakt zich er overigens niet zo druk over, veel belangrijker vindt Auke het dat de SKS kampioenschappen weer doorgang kunnen vinden. “Ik zeil nu al ruim 30 jaar en heb nog nooit meegemaakt dat de SKS niet doorging, dat was een vreemde ervaring.” En dus hoopt hij dit jaar met het zwaarste schip van de vloot op een herhaling van 2018, toen de Súdwesthoek twee keer in Lemmer won en als 8e in de eindrangschikking eindigde. Uiteraard ging de Súdwesthoek zodra het weer kon in training. “Of dat wennen was? Nee, dat viel erg mee. We varen met nagenoeg dezelfde bemanning, alleen zijn er een paar mensen vanwege lichamelijke ongemakken op een andere plek terecht gekomen.” Voor het overige weinig nieuws van boord. “Klopt, we weten allemaal wat er moet gebeuren, hebben een mooi team, waarin ik veel vertrouwen heb.” Zeilformule Vorig jaar had Auke de Groot als doel om de Súdwesthoek wat lichter te maken, maar hij kreeg daarvoor geen toestemming. “Ons schip is veel zwaarder dan andere skûtsjes, wat met name op ondiep water een nadeel is. Als er veel water is, zoals in Lemmer, dan is ons schip in het voordeel.” Hoewel het schip dus niet lichter werd, krijgt de

Súdwesthoek er in de nieuwe zeilformule wel 3 vierkante meter zeildoek bij. “Dat gaan we volgend jaar merken, hoewel we er ook dit jaar al mee zouden kunnen varen”, geeft Auke aan. Echter, dan moeten de zeilen wel op tijd binnen komen. “We hebben ze inmiddels besteld, maar het is afwachten of ze tijdig worden afgeleverd.” Hij verwacht dat de nieuwe zeilformule gevolgen voor de wedstrijden zal hebben. “Ik denk dat de wedstrijden nog spannender worden, omdat het veld nog dichter bij elkaar komt. Zelf hebben we bij de start vaak problemen om op gang te komen, waardoor we bij het eerste kruisrak niet voorin zitten. Door meer zeil hopen we daar op verbetering. We willen graag aan de slag met het nieuwe zeil. Ik verwacht zeker bij rustig weer dat we straks tot meer in staat zullen zijn.” Spannend Auke ziet voor de komende SKS de skûtsjes van Heerenveen, Grou en Lemmer als favoriet. “Daarnaast vaart Langweer met een nieuw schip, dus dat is afwachten. En voor de rest kun je er weinig van zeggen. Iedereen heeft voorafgaand aan deze SKS weinig kunnen trainen, ik denk dat er zeven à acht skûtsjes dicht bij elkaar zitten. Dat hebben we in voorgaande edities van de SKS ook al gezien. Vaak viel de beslissing pas in de laatste wedstrijd, dat geeft aan hoe het veld naar elkaar toe is gegroeid. Wat dat betreft wordt het steeds spannender en dat is alleen maar mooi.”

Zelf verwacht Auke bij de eerste 7 te kunnen eindigen. “Twee jaar geleden waren we goed op weg, maar mislukte de tweede week volledig. Dat moeten we dit jaar voorkomen.” Hij kijkt in elk geval niet uit naar de wedstrijd op Eernewoude. “Klopt, dat heeft in mijn ogen niets meer met skûtsjesilen te maken. En dat komt vooral door de omstandigheden. Kijk maar eens naar foto’s van Eernewoude van rond de oorlog, toen zag je er geen bomen en struiken. Als je dat nu ziet is het allemaal dicht gegroeid en zeker bij stil weer kun je daar amper zeilen. Wij kwamen twee jaar geleden een uur later dan de eerste schepen over de finish, dat zegt genoeg.” Met meer plezier kijkt Auke vooruit naar de wedstrijden op het IJsselmeer, het Hegermeer en het Snekermeer. “Daar heb je ruimte en diepte en dan komt ons schip het beste tot z’n recht.” Hobby Zoals aangegeven moet ook de Súdwesthoek het dit jaar met een beperkt aantal trainingen doen. Auke kan zich er niet druk over maken. “Skûtsjesilen is voor ons een hobby, we zijn geen profs. En zo benaderen we het ook. We doen er alles aan om iedereen op de juiste plek te krijgen, waardoor we als een geoliede machine van start kunnen gaan. Of dat lukt moeten we afwachten, we zijn in elk geval blij dat we straks weer aan de SKS mogen deelnemen, want dat is en blijft elk jaar een hoogtepunt.”

Bemanning Auke de Groot: schipper Meindert de Groot: lieren, hals, trim Sytske Wolthuis: peiler Klaas Gert Wolthuis: zwaard Anneke de Groot: zwaard David Hofman: zeilschoot Gert Ype Wolthuis: lieren, hals, fok Barry Hofman: uitkijk Menno Bekkema: voorhouder fok Jacob Salverda: zeilschoot Tjietse Veenstra: zeilschoot Jan de Groot: fokkenist Durk Zijlstra: adviseur Steven Wouda: zeilschoot Jelmer de Groot: roef

Wetenswaardig Naam skûtsje: Plaats: Eigenaar: Súdwesthoek Bouwjaar: Stroobos Kleur: Tonnage: Lengte: Breedte: Diepgang: Zeilteken: Schipper: Website:

Súdwesthoek Stavoren Stichting Skûtsje 1923; Barkmeijer Bruin 50 ton 19,48 meter 3,87 meter 0,38 meter SWH Auke de Groot www.sudwesthoek.frl

Kennis, Kennis, ssupport upport en , dekking op maat pm aat g dekking o

M MS SA Amlin mlin h heeft eeft h het et grootste groM otste tteam eam vvan an g gespecialiseerde especialiseerde marine marine a acceptanten cceptanten enmsschadebehandelaars chadebehandelaars iin nE Europa. uropa. Wij Wij b bieden ieden e een en c compleet ompleW et assortiment assor timent p producten roducten vvoor oor al al uw uw maritieme lient S maritieme vverzekeringsbehoeften, erzekeringsm behoeften, on onze ze C Client Services er vices Desk Desk en en 24/7 24/7 b bereikbaarheid ereikbaarheidein in g geval eval van van nood. nood. MS MS Amlin Amlin iiss uw uw kkompas ompas in in de de w wereld ereld vvan an maritieme maritie erzekeringen – u uw wb betrouwbare etrouwbare g gids ids o over ver i me vverzekeringen woeste woeste wateren. wateren. Vertrek Ver trew k no nooit oit zzonder onder ons! ons!

msamlin.com/marine msamlin.com/msamlin.com/marine ine o sar am e

© June J une 2 2019. 019. T This his a advertisement dver tisement iis s ffor or iinformational nf o r m at i o n a l p purposes ur p o se s o only nly a and nd iis s ccorrect or rec t a at he ttime ime o off p printing. r i nt i n g. M MS SA Amlin mlin M Marine ar ine N NV V iis s llicensed ic enshedt a and nd rregulated by y tthe he D Dutch u tc h A Authority uthor it y ffor or tthe he F Financial inanciae lM Markets ar kets ((AFM), A F M), e g u l ate d b st tthe rregistration e g i st r at i o n n no o1 12018676. 2018 676. R Registered egistered iin n tthe he N Netherlands ethr er lands n no o2 24448058.Registered 4 4 4 8 0 5 8 . Re g i s te r e d a address: d d r e s s: F Fascinatio as c i n at i o B Boulevard o u l ev a r d 6 622, 2 2, 2 2909 909 V VA AC Capelle apelle A A/D / D IIJssel, J s s e l, N Netherlands. et h e r l a n d s .

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Jelle Jeensma Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 31 -

d’Halve Maen ~ Drachten

KLAAS WESTERDIJK WIL MET D’HALVE MAEN NAAR PODIUM

a een coronajaar zonder skûtsjesilen wil de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (SKS) het kampioenschap deze zomer door laten gaan. “Dat is goed nieuws, maar door de beperkingen verwacht ik een sober kampioenschap, met minder sfeer. Het belangrijkste is dat er weer gezeild wordt”, zegt Klaas Westerdijk, schipper van het Drachtster skûtsje d’Halve Maen. Ambitieus is hij zeker. “We zijn er klaar voor en willen hoger eindigden dan in 2019.”

Zevende plaats “We zijn deze lastige coronatijd zonder skûtsjesilen goed doorgekomen, maar zijn blij dat we weer kunnen zeilen. We hebben in ieder geval weer kunnen trainen”, zegt Klaas Westerdijk . Hij eindigde in 2019 met zijn bemanning met d’Halve Maen op een verdienstelijke zevende plaats. Westerdijk: “Vooral in de tweede wedstrijdweek hebben we goed gepresteerd met drie tweede plaatsen, maar vorig jaar bleven we door corona helaas aan de wal. We hebben het zeilen natuurlijk gemist, maar de bemanningsleden konden het goed relativeren. Skûtsjesilen is maar bijzaak, zeker als je bedenkt dat mensen en bedrijven veel inkomsten hebben verloren door corona”. Trimmen perfectioneren Westerdijk gaat het vijfde wedstrijdjaar in als schipper. Hij is gegroeid in zijn coachende rol. “Ik wil duidelijk en op een prettige

manier leiding geven aan mijn team, het is een hechte ploeg. Natuurlijk maak ik wel eens een opmerking die bedoeld is de zaak op scherp te zetten, maar dat wordt geaccepteerd, omdat er vertrouwen is tussen schipper en bemanning en tussen de bemanningsleden onderling. Je moet mensen verantwoordelijkheid geven. Ook tactisch zijn we verder, we bespreken voor de wedstrijd de strategie en in trainingen oefenen we verschillende situaties. Omdat we nu alweer een paar jaar een vast team vormen, leren we situaties sneller herkennen. Het trimmen van schip kunnen we nog perfectioneren, daarin is nog veel te winnen en daarmee kunnen we het skûtsje op snelheid houden. Dat we nu weer kunnen trainen en het schip goed leren trimmen in verschillende situaties is belangrijk.” Nieuw materiaal Vorig jaar hebben schipper, bemanning en de eigenarenstichting van het ‘Philips-skûtsje’ niet stilgezeten. Westerdijk: “ De ontwikkelingen rond het skûtsje zijn doorgegaan. Het materiaal is verbeterd. We gaan dit kampioenschap in met een nieuw grootzeil, een nieuwe fok en een ander roer. Het nieuwe zeil is geschikt voor zachte en middelmatige wind. Daarmee zijn we nu berekend op alle weertypes. Volgend jaar krijgen we ook nog nieuwe zwaarden, onderzocht wordt welk type zwaard het beste is voor ons skûtsje. We vertrouwen erop dat we dit jaar een hogere klassering kunnen zeilen en gaan voor een plaats bij de eerste drie.” Een

podiumplaats is al weer enige tijd geleden voor de Drachtsters. Schipper Jitze Mink zeilde in 2007 naar een knappe derde positie en daarna werd vooral in de middenmoot geacteerd. Voordat Klaas Westerdijk schipper werd stond de oudere broer van Jitze Mink, tweevoudig kampioen Berend Mink, aan het helmhout, maar ook hij wist geen hoge klassering te halen. Vader tijdelijk schipper? Het kampioenschap begint op 24 juli, maar de kans is aanwezig dat Westerdijk één of twee wedstrijden zal moeten missen. “Mijn vrouw Sifra is in verwachting van ons tweede kind en de bevalling is uitgerekend op 22 juli, twee dagen voor het kampioenschap dus.” Wanneer het vaderschap voorrang krijgt boven het skûtsjesilen staat zijn vervanger al klaar achter de coulissen. “Dan zal mijn vader Bouwe Westerdijk mij vervangen. Hij voldoet aan alle voorwaarden, dat hebben we uitgezocht. Stamboom, bloedlijn, ervaring, dienstjaren als bemanningslid, dat telt allemaal mee als je bij de SKS een schipper vervangt. Hij is bemanningslid op ons skûtsje en ook op het skûtsje van Earnewâld heeft hij gezeild. Daarnaast is hij bestuurslid van de SKS geweest, hij kent het reilen en zeilen binnen de club. Ik kan wel een paar wedstrijden missen als het zover komt”.

Bemanning Schipper: Adviseur: Zwaarden: Trim/uitkijk: Lieren: Grootzeil:

Roefmeester: Fok:

Peiler: Reserve bemanning:

Klaas Westerdijk Maurice Schonk Lennard Alkema en Jeroen Groentelaars Jorrit Jouwsma Evert Westerhuis en Pieter Westerhuis Sieberen Westerhuis, André Lijzenga, Hendrik de Haan Jurre Lijzenga Johan van Asch, Albert Jansma en Gerben de Boer Allert Visser Jan Bron, Leon Kroon, Wieger Westerdijk, Allard Westerdijk en Bouwe Westerdijk

Wetenswaardig Naam skûtsje: d’Halve Maen Plaats: Drachten Eigenaar: Stichting Vrienden van skûtsje d’Halve Maen Bouwjaar 1912: Roorda de Piip Drachten Kleur: bruin Gewicht: 36 ton Lengte: 19,50 meter Breedte: 3,52 meter Zeilteken: een halve maan Schipper: Klaas Westerdijk Website: www.skutsjedehalvemaen.nl

Trotse sponsor van “It Drachtster Skûtsje”

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Henk Poker Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 33 -

Twee Gebroeders ~ Drachten

JEROEN PIETERSMA VAN DE TWEE GEBROEDERS:

‘We hebben eigenlijk geen idee waar we staan’

e hebben binnen de geldende regels zoveel mogelijk getraind, vorig jaar en ook dit jaar. Maar, het stond uiteraard in geen verhouding tot wat er normaal allemaal gebeurt om een skûtsje optimaal aan de start te krijgen. En dus is het ook voor Jeroen Pietersma, schipper van de Twee Gebroeders Drachten, afwachten hoe hij er voor staat. “We waren in maart al klaar voor het nieuwe seizoen, maar konden pas begin juni het water op. Dat is niet anders, daar moeten we het mee doen.” De bemanning van de Twee Gebroeders onderging een paar wijzigingen. Zo stopte Michel Kuipers (Fokkenist) en Tijn Stapersma (Roef). “We hebben gelukkig goede vervangers kunnen vinden”, geeft Jeroen aan. “Zo is Noël Wijnalda nieuw op het achterdek, Klaas Dijkstra, onze ouwe veteraan, wordt roefmeester en Jetze de Jonge fokkenist. Het is wel lastig dat we weinig tijd hebben gehad om de nieuwe mensen goed in te passen. Ik denk dat we voorafgaand aan de SKS een keer of vijf à zes het water op zijn geweest. Dat is hartstikke weinig, maar vaker lukte ons gewoon niet. We zijn allemaal aan het werk en trai-

nen moet dan wel in ieders agenda passen. Ja, wij trainen alleen in het weekend, door de week lukt ons gewoon niet.” Drukke winter En dan moet de Twee Gebroeders volgend jaar ook nog eens 2,5 meter zeil inleveren. “Daar zijn we inderdaad niet blij mee en we zijn ons aan het beraden wat we daar mee gaan doen”, geeft Jeroen aan. “Ik denk dat we het skûtsje wat allrounder moeten maken. Uit de scan bleek dat ons schip van de hele vloot het meeste is doorgeknikt, daar hebben we met name in ondiep water last van. We hebben nu de kans om het schip aan te pakken en we onderzoeken hoe we dat het beste kunnen doen.” Dat is echter iets wat in de komende winter gaat plaatsvinden, “het zal een drukke winter worden”, zo geeft Jeroen aan. Earnewâld Voor nu heeft hij geen idee waar de Twee Gebroeders staat. “Voorheen kon je bij mij altijd om een voorspelling terecht, maar omdat we zo weinig getraind hebben doe ik dat nu niet. Uiteraard hoop ik op het linker rijtje.” Twee jaar geleden eindigde de Twee Gebroeders op een 10e plaats en verraste het schip en de bemanning door Earnewâld

te winnen. “Een schitterende wedstrijd, waarin we lange tijd ver voorop lagen, maar het aan het einde van de wedstrijd toch nog spannend werd. We werden bijna de verkeerde kant opgestuurd, waardoor we zo’n 200 meter extra moesten zeilen. De concurrentie naderde toen snel, waardoor er, ook door het wegvallen van de wind, een bloedstollende finish volgde. Uiteindelijk werden we eerste, wat een heerlijk gevoel gaf.” Het lijkt alweer zo lang geleden, maar uiteraard tekent Jeroen dit jaar voor eenzelfde scenario. Hij is blij dat er dit jaar in elk geval weer een SKS op het programma staat. “Het was lange tijd nog spannend of het kampioenschap dit jaar door kon gaan, maar gelukkig gingen de coronacijfers snel de goede kant op. Nog een jaar niet zeilen zou heel zuur zijn, zowel voor ons, de bemanning als de supporters. Iedereen heeft weer zin in een prachtige SKS, waarbij we hopelijk een spannende strijd gaan zien. Daarbij ga ik er vanuit dat het publiek ook weer welkom is. Want ja, publiek hoort bij de SKS, het verhoogt de sfeer. Het is niet voor niets dat er elk jaar meer publiek op af komt. Want een ding is zeker, de SKS is de laatste jaren erg spannend en ik verwacht dat dat dit jaar niet anders zal zijn.”

Bemanning Jeroen Pietersma: Jetze de Jonge: Lute Bles: Rimmer Bles en Bennie Arema:

schipper fokkenist schotenman

middendek trim en peilen Johannes Zwerver: Bakboord zwaardenman Arno Bergsma: voordek Emanuel Wijnalda: stuurboord zwaardenman Klaas Dijkstra: roef Bernhard Hoomans: schotenman Roelof Stuiver: lierenman Ale Zwerver: starter, uitkijk coach Noël Wijnalda: Derde schotenman Wetenswaardig Naam skûtsje: Twee Gebroeders Plaats: Drachten Eigenaar: Stichting Drachtster Skûtsje Bouwjaar: 1913, Roorda De Piip, Drachten Kleur: bruin Gewicht: 44 ton Lengte: 19,34 Breedte: 3,54 meter Diepgang: 0,42 meter Zeilteken: D Schipper: Jeroen Pietersma Website: www.drachtsterskutsje.nl

Verhuur van zeiljachten Arrangementen voor bedrijven, groepen en scholen Verkoop van zeiljachten Winterstalling Onderhoud en reparaties Pontdijk 8c, 8525 GG Langweer tel: + 31 (0) 513 - 412052 fax: + 31 (0) 513 - 417251 info@sailingcenter.nl www.sailingcenter.nl

Waar ren ren jij Waar jij mee? mee? Ga n r.nl Ga naar aar r rentegenkanker.nl entegenkanker

De Hemmen 4A | 9206 AG Drachten 0512-548618 | www.werkfactor.nl

Geef voor een toekomst waarin we nierziekten kunnen genezen. nierstichting.nl

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Martine van der Linden Foto’s: ThomasVaer Fotografie - 3 5 -

It Doarp Huzum ~ Huzum

IT DOARP HUZUM PAKT DRAAD MAKKELIJK OP

en jaar niet zeilen heeft het team van It Doarp Huzum allesbehalve roestig gemaakt. Tijdens de eerste training wist schipper Johannes Hzn. Meeter al na vijf minuten zeilen: alles loopt als een zonnetje. Het team hoopt de stijgende lijn die ze tijdens eerdere kampioenschappen heeft ingezet, door te trekken. Maar bovenal hoopt Johannes dat het kampioenschap van 2021 écht normaal gaat zijn. Business as usual. Zo voelde het voor Johannes Hzn. Meeter toen zijn bemanning en hij begin juni hun eerste training van dit seizoen hadden. Het team is op één persoon na hetzelfde als vorig jaar. Johannes: ‘En de persoon die hem heeft vervangen, heeft al eerder op dit skûtsje gezeild.’ Het skûtsje heeft enkel nieuwe zwaarden gekregen, maar verder is niets gewijzigd. Het kwam er eigenlijk op neer dat het team begin juni gewoon verder ging waar ze vorig jaar na de laatste training was gestopt. ‘Al na een paar minuten zeilen merkte je dat iedereen weer gewend was. Het is net als fietsen, dat verleer je ook niet.’

Iets sneller skûtsje Toen eind mei bekend werd dat het SKSbestuur toch het reguliere kampioenschap van 2021 door wil laten gaan, kwam dat niet als een complete verrassing voor Johannes. ‘Ik had er al een beetje rekening mee gehouden. Alles stond al klaar om het skûtsje snel onder zeil te brengen. Nadat groen licht was gegeven, hebben we meteen dat weekend het hout en de zeilen erop gezet en zijn we naar Sneek gevaren. Daar zijn we gaan trainen.’ Veel aandachtspunten zijn er voor Johannes niet. Alleen het trimmen van de zwaarden. Het skûtsje is dankzij eerdere investeringen al behoorlijk snel. ‘Ik hoop dat ze met de nieuwe zwaarden nog iets sneller wordt.’ Dat zou mooi zijn, want tijdens het laatste kampioenschap in 2019 zette It Doarp Huzum al een mooie prestatie neer. Johannes hoopte toen op een top 5 notering en dat lukte: het team werd vijfde. De stijgende lijn, die toen al wat jaren zichtbaar was, hoopt Johannes nu door te kunnen trekken. Geoliede machine Dat het voorseizoen dit jaar kort is, daar

maakt Johannes zich niet druk om. ‘Wij konden ons niet eerder voorbereiden, maar de andere teamss ook niet.’ Wat dat betreft hebben alle skûtsjes een gelijke start. En al zou het een normaal jaar zijn geweest: het Huzumer team loopt als een geoliede machine en iedereen is goed op elkaar ingespeeld. Ondanks dat de bemanningsleden elkaar nauwelijks hebben gezien het afgelopen jaar, is het teamgevoel intact gebleven. ‘Wij zijn sowieso geen mensen die bij elkaar de deur platlopen. Soms komen je wel eens iemand tegen op straat, maar meer niet.’ Het is echt het skûtsjesilen dat de mannen bij elkaar brengt. Nu het kampioenschap, tegen alle verwachtingen in, toch kan plaatsvinden, verheugt Johannes zich vooral op de sfeer. ‘Ik hoop dat als straks de SKS plaatsvindt, alles dan ook weer normaal is. Dat de coronamaatregelen dan afgeschaft zijn zodat bezoekers niet om van alles hoeven te denken. En wij ook niet. Het is toch van de zotte dat je met elkaar een paar uur zeilt en dat je, zodra je bent aangemeerd en van boord af bent, je meteen op anderhalve meter afstand van elkaar moet staan. Ik hoop dus dat de sfeer gewoon weer als vanouds is.’

Bemanning Johannes Hzn Meeter: Schipper Baint Kramer: Adviseur Fimme Brouwer: Schotenman Ruurd Vlieger: Schotenman Hessel Visser: Schotenman Geale Postma: 3e Schotenman Frits Jansen: Zwaardeman Hedser Heidstra: Zwaardeman Jan Tjitte Brouwer:Lierenman Roelie Kramer: Peilster Sander Meeter: Fokkenist Sjoerd Rijpstra: Fok/Voordek Gerrit Visser: Fok/Voordek Dirk Tichelaar: Lieren Berend Beuker: Manusje van alles Wetenswaardig Naam skûtsje: It Doarp Huzum Plaats: Leeuwarden Eigenaar: Stichting Vriendenclub It Huzumer Skûtsje Bouwjaar 1925: op de werf van Van der Werff, Buitenstvallaat Drachten Kleur: wit Gewicht: 40 ton Lengte: 19,50 meter Breedte: 3,59 Zeilteken: LM

Skûtsjesilen 2021

Tekst: Henk Poker Foto’s: ThomasVaer Fotografie

- 37 -

Klaas van der Meulen ~ Woudsend

KLAAS VAN DER MEULEN:

‘We gaan voor het maximale’

et zou vorig jaar zijn debuutjaar worden, maar die viel om de bekende redenen in het water. Dit jaar gaan schipper Klaas van der Meulen en zijn bemanning dan om het ‘echie’, zoals hij het graag noemt. En daar heeft Woudsend ontzettend veel zin in. Geen gemor over een te korte voorbereiding, “want daar heeft iedereen mee te maken”, en ook geen onrealistische verwachtingen. “We zeilen voor het eerst met een grotendeels nieuwe bemanning, dus we zijn heel nieuwsgierig hoe dat gaat uitpakken.” Natuurlijk was het niet doorgaan van de SKS vorig jaar een teleurstelling voor iedereen, maar zeker ook voor Klaas van der Meulen, die als schipper zou debuteren. En ook daarna kon hij vanwege corona weinig doen. “Klopt, we zijn pas begin juni in training gegaan en we trainen twee keer per week. Of dat voldoende is? Dat zou voldoende moeten zijn. Iedereen heeft een drukke agenda. Dat geldt ook voor mezelf. We hebben dit jaar bijvoorbeeld een bedrijf in Duitsland overgenomen, dat vraagt ook tijd. We doen wat we binnen het redelijke kunnen doen en als we dit jaar het maximale uit de ploeg en het schip halen, dan ben ik tevreden.” Keuzes maken Klaas is blij dat de bemanning dezelfde is als vorig jaar. “Zeker omdat er in de afgelopen periode niet gezeild kon worden. Je moet desondanks met elkaar wel de motivatie op blijven brengen. Zou de SKS dit jaar bijvoorbeeld weer niet doorgaan, dan zouden er zeker bemanningsleden afhaken, die gaan dan wat anders doen. Gelukkig is dat niet gebeurd. Vanwege de korte voorberei-

dingstijd hebben we nu met elkaar besproken wat we wel en niet kunnen doen, je moet daarin keuzes maken. We moeten met elkaar knallen, waarbij van iedereen veel wordt gevraagd.” “Gelukkig hebben we een team van 16 mensen. Mocht er iemand op een trainingsdag niet kunnen, dan gaan we toch zeilen, omdat we andere mensen achter de hand hebben. Ik vind dat prettig, want dan kun je toch gewoon aan de slag. Ook daarover is duidelijkheid. En ja, dat betekent dat tijdens de SKS niet alle 16 aan boord kunnen. Dat leidt niet tot teleurstelling, daar hebben we het over gehad. Als je daar open en eerlijk mee omgaat, weet iedereen precies waar hij aan toe is.” Basisniveau Vorig jaar vertelde Klaas dat veelvuldig trainen nodig is om een bepaald basisniveau te bereiken. “Dat klopt en daar sta ik ook nog achter. Dit jaar moeten we vooral een bepaalde basis in de bootbehandeling bereiken. Daarvoor moet je in verschillende weerssituaties trainen en vervolgens gaan we met de start aan de slag. Zes à zeven weken voorbereiding is kort, maar dat geldt voor iedereen. Nadeel is natuurlijk ook dat we geen andere wedstrijden hebben kunnen varen, ik hoop dat er voorafgaand aan de SKS nog een wedstrijd kan worden georganiseerd.” Zoals Klaas ook hoopt dat er bij de SKS publiek aanwezig mag zijn. “In eerste instantie zou dat niet het geval zijn, maar gezien de recente ontwikkelingen verwacht ik dat er wel publiek bij de SKS aanwezig is. Ik denk ook dat je ze niet kunt tegenhouden. Als je van iemand een snoepje afpakt,

dan wordt dat snoepje alleen maar lekkerder. Ik hoop op publiek, dat maakt de SKS toch een stuk aantrekkelijker.” Vertrouwen Woudsend heeft dit jaar een nieuw zeil en een nieuwe fok gekregen, waarbij de afmeting van het zeil is afgestemd op de nieuwe formule, die in 2022 in werking treedt. “We hebben er 1,25 vierkante meter bijgekregen en daar zijn we blij mee”, zegt Klaas. “Of ik een voorstander van de nieuwe formule ben? Laat ik het zo zeggen. Er wordt nu voor een andere benadering gekozen, blijkbaar zat er verschil in de boten. Ik heb vertrouwen in de nieuwe formule en de tijd zal het leren wat het gaat betekenen. Natuurlijk blijft er altijd discussie, dat past ook bij de SKS. Voor Akkrum en Heerenveen, die beiden behoorlijk wat zeil moeten inleveren, is het natuurlijk teleurstellend. Ik ben benieuwd hoe ze dat volgend jaar gaan oplossen. Wij doen ons eigen ding, met een zeil dat al aan de nieuwe formule voldoet. We zijn benieuwd hoe dat uitpakt.” “Van druk is geen sprake en al helemaal niet vanuit de stichting, besluit Klaas. “Natuurlijk merk ik wel persoonlijke druk, maar van buitenaf is die er niet. We zijn trots op ons dorp en het dorp op ons. En uiteraard gaan we voor de eer, we willen zo hoog mogelijk eindigen. Wat ik verwacht? Dat we bij de eerste veertien eindigen”, zegt hij met een lach. “Kijk, er zijn geen langzame schepen meer in de SKS en door de nieuwe formule zal het nog dichter bij elkaar komen. Ik hoop dit jaar op de een plek bij de eerste zeven. Maar, we moeten ook realistisch zijn. We zeilen dit jaar voor het eerste in de nieuwe setting, ik heb geen idee hoe dat uitpakt. Nieuwsgierig ben ik

wel, net zoals alle bemanningsleden dat zijn. De drive is er, en dat is na zo’n jaar heerlijk om mee te maken.”

Bemanning Klaas van der Meulen: Marc de Vries: Jeroen Nagelhout, Jan van der Molen, Bart van Kalsbeek en Auke de Groot jr.: Miranda Nagelhout en Sijberen Stoker: Noa van der Meulen: Ype en Mark van der Meulen: Sigrid Nagelhout: Douwe Cuperus, Cyrus Kruis en Rudy Haringsma: Chris Nagelhout: Wetenswaardig Naam skûtsje: Plaats: Eigenaar:

schipper adviseur

groot zeil zwaardenvrouw/man jongste bediende in de roef lieren en middendek peilster

fok voordek allround

Klaas van der Meulen Woudsend Stichting Skûtsje Klaas van der Meulen 1912, Roorda, de Piip

Bouwjaar: Drachten Kleur: bruin Gewicht: 45 ton Lengte: 19,50 meter Breedte: 3,69 meter Diepgang: 0,40 meter Zeilteken: W Schipper: Klaas van der Meulen Website:www.deklaasvandermeulen.nl

Waar aar ren ren jij jij m mee? W ee? Ga a naar naar rrentegenkanker.nl entegenkankerr.nl G

:LM PDNHQ MRXZ ZHEVKRS LQ ªªQ GDJ YRRU

ǅǅǅɍŞƭŕƥĿƎŕƭƙūŠŕĿŠĚɍŠŕ

samen werken.

samen werken en samen vooruit In de gemeente De Fryske Marren houden we er met elkaar de vaart in. Ondernemers hebben in deze mooie gemeente alle ruimte en helpen elkaar waar dat maar kan. Moet de koers verlegd worden? Dan doen we dat samen. Want door krachten te bundelen, komen we verder. Meer weten? www.defryskemarren.nl