70. Silna ONZ. Lepszy Świat

p o l e c a

ONZ: między sukcesem a rozczarowaniem

Adam Daniel Rotfeld

Ban Ki-moon

Grzegorz Schetyna

Organizacja Narodów Zjednoczonych w 70. rocznicę urodzin może być dumna, że we współpracy z innymi partnerami udało się jej zakończyć kolonializm i apartheid, utrzymać pokój w wielu miejscach świata oraz współtworzyć traktaty broniące praw człowieka.

Każdego dnia Organizacja ma pozytywny wpływ na życie milionów: poprzez szczepienia dzieci, opiekę nad uchodźcami, obecność sił pokojowych, wspieranie demokratycznych wyborów. Każdego dnia bronimy praw człowieka, bez względu na rasę, religię, narodowość, płeć lub orientację seksualną.

70. rocznica przypada w roku doniosłych decyzji dotyczących naszej wspólnej przyszłości. Opierając się na efektach realizacji Milenijnych Celów Rozwoju, państwa członkowskie podjęły nowe wyzwanie: Agendę zrównoważonego rozwoju do 2030 r. Społeczność międzynarodowa zobowiązała się do osiągnięcia w grudniu porozumienia w sprawie zmian klimatu. Jesteśmy jednocześnie pierwszym pokoleniem, które może zlikwidować na Ziemi ubóstwo, i ostatnim, które może powstrzymać skutki globalnego ocieplenia.

Wizja świata pokoju i wartości zawartych w Karcie ONZ – godności, równości praw, tolerancji i wolności – pozostaje probierzem dla wszystkich. Nasze losy są coraz bardziej splecione i nasza przyszłość musi być jeszcze bardziej oparta na współpracy. To nasz obowiązek wobec narodów, w imieniu których Karta ONZ została spisana, i nasza odpowiedzialność wobec kolejnych pokoleń. 

Obchody 70. rocznicy utworzenia ONZ to bardzo ważny moment w historii dyplomacji.

Organizacja, która powstała jako odpowiedź na katastrofę II wojny światowej z ambicją uchronienia przyszłych pokoleń od wojny i przywrócenia wiary w podstawowe prawa człowieka, była świadkiem wydarzeń przełomowych, narodzin nowych państw, kryzysów, ale i wyjątkowym promotorem rozwoju prawa międzynarodowego.

Rocznica Organizacji daje bodziec do przypomnienia o roli Polski w ONZ. Do podsumowania wkładu, który jako państwo założycielskie Organizacji wnosimy do jej prac. Polska zapisała piękną kartę, włączając się w operacje pokojowe, w dyskusje o prawach dziecka i o rozwoju międzynarodowego prawa karnego.

Dziś, kiedy po raz kolejny ubiegamy się o niestałe członkostwo w Radzie Bezpieczeństwa, w sposób szczególny chcemy pokazać rolę Polski w ONZ. Oferujemy Państwu dodatek przygotowany wspólnie z tygodnikiem POLITYKA. Liczymy, że jego lektura poszerzy Państwa wiedzę o Organizacji oraz zachęci do większego zainteresowania i aktywnego wspierania ONZ. Z okazji rocznicy urodzin składam ONZ życzenia pomyślności na przyszłość i skutecznej realizacji swojej misji, a Państwa zachęcam do przyłączenia się do grona przyjaciół Organizacji. 

sekretarz generalny ONZ

minister spraw zagranicznych RP

2

Na

pozór odpowiedź jest prosta: sceptycyzm i rozczarowanie z reguły są funkcją oczekiwań. Im są one wyższe – tym głębsze rozczarowanie. W rozumieniu wielu krytyków ONZ jest „rządem światowym”, który rządzi źle i nie spełnia pokładanych w nim nadziei.

Powiedzmy jasno: takie postrzeganie tej organizacji i zgłaszane pod jej adresem pretensje są nieporozumieniem.

ONZ z założenia nie miała pełnić roli żadnego światowego rządu. Miała zastąpić działającą w okresie międzywojennym Ligę Narodów, nie powtarzać jej błędów. Wzmocnić znaczenie globalnych mocarstw w procesie decyzyjnym.

USA, ZSRR (Rosja), Chiny, Wielka Brytania i Francja otrzymały status stałych członków Rady Bezpieczeństwa, którym przysługuje prawo weta.

ONZ była powołana w specyficznym momencie historycznym, kiedy państwa antyhitlerowskiej koalicji były o krok od zwycięstwa. Ten moment znalazł odbicie zarówno w samej nazwie organizacji, jak i w konkretnych postanowieniach dokumentu założycielskiego.

1.

Początki moich związków z ONZ wiążą się z latami studenckimi. Były to lata „odwilży” – po październiku 1956 r. Na jedno ze studenckich seminariów przyjechał Brytyjczyk John Roper, późniejszy członek Izby Lordów. John był w tym czasie przewodniczącym Brytyjskiego Studenckiego Stowarzyszenia Przyjaciół ONZ i namawiał nas do utworzenia podobnej organizacji w Polsce. Na fali zachodzących w Polsce przemian to się udało.

Należałem do współzałożycieli Studenckiego Stowarzyszenia Przyjaciół ONZ w Polsce (SSP ONZ), a kilka lat później zostałem prze-

wodniczącym tej organizacji. Sekretarzem generalnym SSP ONZ był w tym czasie Janusz Kaczurba, późniejszy przedstawiciel Polski przy organizacjach systemu ONZ w Genewie. Organizowaliśmy letnie seminaria oraz symulacyjne posiedzenia Rady Bezpieczeństwa i Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.

Nasze Stowarzyszenie było szkołą niezależnego myślenia dla wielu późniejszych uczonych, dyplomatów, polityków. Członkami łódzkiego koła SSP ONZ byli Marek Belka i Jacek Saryusz-Wolski. W następnej generacji przewodniczącym warszawskiego koła SSP ONZ został Jarosław Pietras – dziś dyrektor generalny w Sekretariacie Rady Unii Europejskiej; działaczami Stowarzyszenia byli też: Wojciech Sadurski, później profesor prawa w Sydney; Maria Frankowska, profesor prawa międzynarodowego w St. Louis; Jan Zielonka, dziś profesor Uniwersytetu w Oxfordzie.

Wtedy – pół wieku temu – nie zdawałem sobie sprawy, że po wielu latach będę miał zaszczyt prezentować stanowisko Polski z trybuny ONZ i – na zaproszenie sekretarza generalnego ONZ – zasiadać ponad dwie kadencje i przewodniczyć posiedzeniom Rady Konsultacyjnej Sekretarza Generalnego do Spraw Rozbrojenia.

2.

Mijały lata. Coraz częściej nasuwały się pytania i wątpliwości, czy ONZ nie uległa skostnieniu i biurokratyzacji? Dlaczego pierwsze słowa Karty NZ: „My, ludy Narodów Zjednoczonych, zdecydowane uchronić przyszłe pokolenia od klęski wojny (…)” – pozostały martwą literą?

Dlaczego nigdy nie powołano – przewidzianych w Karcie – kontyngentów sił zbrojnych „gotowych do natychmiastowego użycia”?

Równocześnie pod egidą ONZ utworzono liczne misje – w tym z udziałem polskich żołnierzy – oraz siły pokojowe („błękitne hełmy”), mimo że w Karcie nie ma o takiej działalności nawet słowa. Stało się to możliwe dzięki odwadze myślenia i działania ludzi, którzy motywowani byli duchem i celami, jakie przyświecały Narodom Zjednoczonym.

Postacią, która bezsprzecznie ratowała honor Narodów Zjednoczonych, był sekretarz generalny ONZ w latach 1953–61 Dag Ham-

marskjöld. Jemu i jego współpracownikom zawdzięczamy to, że ONZ odegrała fundamentalną rolę w procesie dekolonizacji oraz w promowaniu praw i swobód człowieka w skali globalnej. Każdy z następców Hammarskjölda mógłby stawiać sobie w trudnych momentach proste pytanie: jak postąpiłby w tej sytuacji Dag Hammarskjöld? To on wyznaczył standardy przywództwa dla szefów międzynarodowych instytucji bezpieczeństwa.

3.

Pokutuje pogląd, że jedną z przyczyn słabości ONZ jest anachroniczny skład Rady Bezpieczeństwa. Od lat powraca postulat, by do grupy stałych członków Rady dodać nowe mocarstwa

że traktat, jakim jest Karta NZ, może – na podobieństwo Starego Testamentu, który zawiera dziesięć przykazań – być uzupełniony nowym aktem natury politycznej, znacznie łatwiejszym do uzgodnienia – czymś na kształt Nowego Testamentu ONZ. Upewniał nas w tym myśleniu sukces, jakim było przyjęcie przez ZO ONZ Raportu Garetha Evansa i Mohameda Sahnouna pt. „Odpowiedzialność za ochronę” (Responsibility to Protect). Postulaty tego Raportu są dziś uważane za obowiązujące prawo.

Wcześniej czy później powstanie dokument, który określi sposoby realizacji trzech podstawowych zadań, jakie stoją przed Narodami Zjednoczonymi w XXI w.: zapewnienie bezpieczeństwa, zrównoważonego rozwoju i praw człowieka.

© Archiwum prywatne autora

© East News

© ONZ Photo

70. rocznica powstania Organizacji Narodów Zjednoczonych skłania do zadumy. Czym należy tłumaczyć na przykład to, że dziś w Polsce sceptycyzm i rozczarowanie rolą, jaką odgrywa ONZ, przeważają nad wiarą i nadzieją?

– Niemcy, Japonię, Indie, Brazylię czy RPA. W praktyce myślenie tymi kategoriami napotkało silny opór. Pamiętam rozmowę z Włochem w jednym z nowojorskich hoteli. Mój rozmówca pytał: „Jeśli Niemcy – to dlaczego nie Włochy?”. Dyplomaci z Afryki pytali: „Jeśli Południowa Afryka – to dlaczego nie Egipt?”, a z Ameryki Łacińskiej: „Jeśli Brazylia – to dlaczego nie Meksyk lub Argentyna?”.

Próbą odpowiedzi ze strony Polski na takie podejście była złożona w ONZ propozycja Nowego Aktu Politycznego Narodów Zjednoczonych na XXI w. Przedstawił ją min. Włodzimierz Cimoszewicz w 2002 r. Wyszliśmy z założenia,

3

Jest to wyzwanie na miarę wyłaniającego się świata, który jest coraz bardziej współzależny, a zarazem wewnętrznie sprzeczny. Porządek tego świata jest też coraz częściej kontestowany i podważany. Przy wszystkich ułomnościach i słabościach nie ma w dzisiejszym świecie dla ONZ alternatywy. Bowiem Narody Zjednoczone – to my wszyscy. To nie kosmici tworzą ONZ, ale 193 państwa świata. I jeśli krytykują one ONZ i obniżają jej prestiż, to – parafrazując Gogola – można powiedzieć: Kogo krytykujecie? Siebie samych krytykujecie…  Autor – profesor UW, były minister spraw zagranicznych.

Żebrzą w dobrej sprawie

siłami zbrojnymi, to trzeba mieć pretensje do jej członków, zwłaszcza wielkich mocarstw, a nie do niej samej. Zresztą, nawet gdyby je miała, to i tak zgodę na ich użycie musi wyrazić Rada Bezpieczeństwa.

Z zasady nierównoprawni są członkowie ONZ. Zgromadzenie Ogólne, ciało reprezentujące wszystkie kraje, nie ma nawet części tej władzy co Rada Bezpieczeństwa, a w Radzie – tylko stali członkowie naprawdę się liczą.

Cóż, nierówność jest powszechną cechą życia społecznego i przyrodniczego. Gdyby wszyscy mieli takie same prawa, pewnie trudno byłoby podjąć jakąkolwiek decyzję. Ale przecież same mocarstwa nie podejmą wiążącej decyzji, nawet jeśli osiągną jednomyślność. Ponadto, decyzja w zależności od charakteru musi mieć

Z Romanem Kuźniarem, kierownikiem Zakładu Studiów Strategicznych UW, rozmawia Marek Ostrowski

Karta narzuca Organizacji charakter uniwersalny, nie wyklucza z ONZ krajów niedemokratycznych, nawet obrzydliwych dyktatur, których nie chcielibyśmy honorować na żadnym forum. Jaki mamy pożytek z takiej uniwersalności?

Demokracja, wbrew temu, co my sądzimy w Europie, nie jest jedynym sposobem legity-

Często też siły interwencyjne ONZ, powstałe już po decyzji mocarstw, są zbyt szczupłe w stosunku do potrzeb, bez dostatecznych pieniędzy na sprzęt i broń, których kraje członkowskie skąpią.

Ten zarzut wobec ONZ jest wyjątkowo nietrafny.

Członkowie, zwłaszcza wielka piątka, nie kwapią się do przekazania Organizacji do stałej dyspozycji jakiejś cząstki swoich sił zbrojnych.

Kraje zachodnie postawiły na własne zdolności operacyjne, co dotyczy głównie państw NATO. Amerykanie za prezydenta Busha mówili, że trzeba zastąpić ONZ organizacją „wolnych krajów”, która miałaby zdolności do swobodnego

Budżet regularny głównej organizacji międzynarodowej świata nie jest większy niż budżet sporego uniwersytetu w USA czy straży pożarnej w Tokio.

© Marek Szczepański/Forum

Marek Ostrowski: – Tyle dziś się mówi o powszechnym deficycie demokracji, w tym w organizacjach międzynarodowych, także w organach Unii Europejskiej. ONZ nazywa się Organizacją Narodów, a przecież to organizacja rządów, a nie społeczeństw.

Roman Kuźniar: – To nieporozumienie ma charakter semantyczny. Po angielsku nation to także państwo. Ważniejsze jest, że społeczeństwa, narody są zorganizowane i mają swoją reprezentację – strukturę państwową, zwłaszcza rząd. ONZ jest związkiem państw, organizacją międzyrządową, inaczej nie mogłaby działać.

Tylko rządy są uprawnione do podejmowania wiążących zobowiązań, tylko one mają instrumenty, aby wykonywać owe zobowiązania.

A społeczeństwa, które przecież są wewnętrznie bardzo zróżnicowane i podzielone, muszą mieć jakąś jedną reprezentację na zewnątrz.

Poszczególne grupy społeczne też mają swoje reprezentacje w postaci organizacji pozarządowych i one są obecne w ONZ, uczestniczą w pracy jej organów. Poza tym mogą w konkretnych sprawach rozstrzyganych na forum ONZ wywierać presję na swoje rządy, i tak robią. Zatem teza o deficycie demokracji w ONZ jest nietrafiona.

szej wojny. I wszystkie dotychczasowe próby zmiany tego mechanizmu były blokowane przez wielkie mocarstwa.

mizacji władzy. Często jest nim tradycja umocowana w kulturze czy religii. W wielu krajach wolne wybory – u nas sedno demokracji – z uwagi na inny kontekst kulturowy mogłyby doprowadzić do katastrofy. Zresztą kraje demokratyczne też nierzadko popełniają wielkie błędy. Przecież utrzymujemy swoje placówki w krajach niedemokratycznych, to dlaczego te kraje nie miałyby prawa obecności w ONZ? Kraje stwarzające problemy są obecne na tym forum, to możemy próbować z nimi owe problemy rozwiązywać, czasem nakładać na nie sankcje i wpływać na ich zachowanie.

Zgadzam się, to jest trudne, mało skuteczne, można powiedzieć niemoralne. Nie mamy jednak innego mechanizmu, więc lepiej utrzymać ten, który istnieje.

Gdyby nie było zasady nieingerencji, zapanowałby straszny chaos. Każdy uzurpowałby sobie prawo do ingerowania pod dowolnym pretekstem w sprawy innych, najczęściej wielcy w sprawy słabszych. USA dlatego nie przystąpiły do Ligi Narodów, że nie chciały,

4

aby ona ograniczała ich „prawo” do interweniowania w krajach Ameryki Łacińskiej, zgodnie z doktryną Monroe’a.

ONZ nie odegrała roli w najważniejszych światowych kryzysach.

To akurat sprawa dyskusyjna. Sam fakt, że ONZ istnieje, że stanowi stałe forum do konsultacji także w sprawach kryzysowych, że Radę Bezpieczeństwa można zebrać – i często się zbiera – w ciągu 24 godzin, odgrywa ważną rolę w łagodzeniu różnych napiętych sytuacji międzynarodowych. Kryzys kubański z 1962 r. jest świetnym przykładem, że szuka się sposobu ich rozwiązania.

Sankcją albo lepiej rękojmią przestrzegania prawa międzynarodowego jest zasada wzajemności. I jak się okazuje, stopień przestrzegania prawa międzynarodowego jest znacznie wyższy niż prawa wewnętrznego. Nie trzeba się tu sugerować spektakularnymi przypadkami, jak agresja USA na Irak czy Rosji na Ukrainę. Jeśli Organizacja nie dysponuje własnymi

za sobą większość 9 lub 11 głosów (z 15), czyli muszą ją poprzeć także członkowie niestali. Ponadto nie należy utożsamiać Narodów Zjednoczonych z Radą Bezpieczeństwa, z problemami bezpieczeństwa i pokoju. Organizacja zajmuje się tysiącem innych spraw i jest tam bardzo pożyteczna, a do tego wcale nie potrzebuje Rady Bezpieczeństwa. Te decyzje zapadają w innych organach głównych i pomocniczych NZ. Czy twórcy Organizacji, powstałej po horrorze wojny, nie byli zbyt naiwni, opierając nadzieje jej skuteczności na jednomyślności pięciu wielkich mocarstw – z zasady skonfliktowanych?

Przecież bardzo często weto Rosji lub USA hamowało wszelkie decyzje.

W rozumowaniu twórców NZ zasada jednomyślności miała zapobiec przegłosowywaniu jednego mocarstwa przez inne, co mogłoby prowadzić do konfliktów między nimi. Wiemy, że to jest poważne ograniczenie wobec celów NZ, ale być może uratowało nas od więk-

interweniowania; toby się dopiero działo! Problem obecnie leży gdzie indziej: mianowicie w zdolności do podejmowania decyzji o wysłaniu jakiejś misji wojskowej ONZ. Po interwencji w Libii, to znaczy po oczywistym nadużyciu mandatu przez państwa interweniujące, Rada Bezpieczeństwa nieprędko podejmie decyzję o jakiejś operacji na podstawie rozdziału VII Karty, a więc w razie zagrożenia pokoju lub bezpieczeństwa, czyli operacji związanej z użyciem siły.

Wcześniej doszło do kontrowersyjnej operacji dotyczącej Kosowa i przeciwko Irakowi, kiedy to Waszyngton twierdził, że rezolucje Rady Bezpieczeństwa dają mu prawo do interwencji zbrojnej, choć takiego upoważnienia w tych rezolucjach nie było. Czasem więc przyczyna słabości NZ bierze się z naszych błędów.

Wysocy funkcjonariusze ONZ mówią, że ich codzienna praca przypomina żebraninę o pieniądze, których wiecznie Organizacji brakuje.

5

Taka jest proza jej pracy, której na zewnątrz często nie widać, a wynika z mizernego budżetu.

Budżet regularny, czyli ze składek obowiązkowych, głównej organizacji międzynarodowej świata nie jest większy niż budżet sporego uniwersytetu w USA czy – jak kiedyś pisano – straży pożarnej w Tokio. Co za to można zrobić? Zapłacić za światło i wodę, zimą ogrzewanie, papier, tłumaczy, pensje urzędników, remonty, koszty jakiejś konferencji, wydanie raportów.

Ale gdy chodzi o działalność operacyjną czy pomoc, to ona jest głównie finansowana ze składek dobrowolnych. ONZ i jej agendy są oblepione funduszami dobrowolnymi, na których gromadzi się pieniądze od różnych darczyńców, państwowych i prywatnych. Kiedyś Bill Gates zorientował się, że w którymś roku zarobił zbyt dużo, więc dał ONZ miliard dolarów i była to połowa rocznego budżetu regularnego. Wysocy funkcjonariusze istotnie żebrzą w dobrej sprawie i nie dla siebie. Najwięcej daje w ten sposób UE i jej państwa członkowskie, ale też takie kraje jak Norwegia, Szwajcaria, Kanada czy Australia.

ONZ, zwłaszcza w latach 90., kojarzyła się ze skandalami, zwłaszcza korupcyjnymi, rozgardiaszem i niegospodarnością swoich urzędników.

Wolałbym, aby pan odwołał się do bardziej aktualnych raportów czy audytów. ONZ to jest dość spory organizm biurokratyczny, ale nadal niewielki, jak na zakres spraw, którymi się zajmuje w porównaniu z wielkimi korporacjami czy urzędami w niektórych krajach członkowskich. I wszędzie zdarzają się ekscesy czy patologie. Tam gdzie człowiek, zdarza się też grzech, błąd, pokusa, wszędzie, nie tylko w ONZ. A tam może być trudniej leczyć trudne przypadki, ale nie dlatego, że to ONZ, tylko że ci urzędnicy pochodzą przecież z krajów członkowskich, które natychmiast stają w ich obronie, jak w obronie własnego honoru czy interesów.

Bogatszym państwom zdarza się forsować na stanowiska ludzi za pomocą wpłat do funduszy na działalność operacyjną, a w razie jakichś problemów z tymi ludźmi grożą, że przestaną wpłacać. Z kolei gdy występuje problem z jakimś funkcjonariuszem z kraju globalnego Południa, obrona polega na mówieniu, że atak bierze się ze względu na jego kolor skóry, a nie na jego brak kompetencji. Problemy Organizacji biorą się z jej konstrukcji, która jest dziełem jej członków. 

Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu dzieci i młodzieży z Wysp Ssese w Ugandzie.

Fundacja Usłyszeć Afrykę.

6

...I W JAKICH MISJACH SŁUŻĄ

liczba osób biorących udział w misji (w nawiasie podano liczbę Polaków)

Austria 187 Finlandia 338 Francja 906 Hiszpania 616 Holandia 681 Irlandia 371 Niemcy 175 Serbia 318 Słowacja 170 Szwecja 279 Turcja 127 Ukraina 557 Wielka Brytania 287 Włochy 1111

UNFICYP Cypr 922

MINUSTAH Haiti 4625

AM.

UNMIK Kosowo 16 (1)

EUROPA

UNTSO Bliski Wschód 148 UNAMA Afganistan 18 (1) UNMOGIP Indie i Pakistan 46 UNAMI Irak 244

Argentyna 374 Brazylia 1295 Chile 369 Gwatemala 223 Kanada 112 Paragwaj 121 Peru 229 Salwador 194 Urugwaj 1461

UNIFIL Liban 10 463

AZJA

AMERYKI

EUR.

liczba osób z danego kraju

UNDOF Wzgórza Golan 795

Bangladesz 9395 Chiny 3078 UNAMID Darfur 17 792

Fidżi 626 Filipiny 168 Indie 7860 Indonezja 2730 Japonia 272 Jemen 1517 Jordania 1769

MONUSCO Demokratyczna Republika Konga 19 767 (2)

Kambodża 842 Korea Poł. 620 Malezja 878 Mongolia 945 Nepal 5332 Pakistan 7667 Sri Lanka 529

UNMISS Sudan Południowy 12 526 (2)

Tajlandia 1000 Benin 1486 Burkina Faso 2832 Burundi 1275 Czad 1152 Dem. Rep. Konga 963 Dżibuti 159 Egipt 2050 Etiopia 8292 Gabon 439 Gambia 309 Ghana 3070 Gwinea 899 Kamerun 1376 Kenia 947 Kongo 895 Malawi 911 Mali 109 Maroko 2317 Mauretania 149 Niger 2011 Nigeria 2936 Rep. Poł. Afryki 2173 Rwanda 5600 Senegal 3613 Tanzania 1322 Togo 1767 Tunezja 194 Wyb. Kości Słoniowej 163 Zambia 652

UNMIL Liberia 5142 (5)

AFRYKA

Transport humanitarny na Ukrainę 2015.

SKĄD POCHODZĄ*...

AZJA I OCEANIA

W

2015 r. zbiegają się trzy dyskusje, których celem jest znalezienie odpowiedzi na pytanie o wspólną odpowiedzialność za kształt naszego świata oraz wyznaczenie kierunków rozwojowych na kolejne lata. W lipcu w stolicy Etiopii Addis Abebie miała miejsce konferencja na temat finansowania rozwoju. We wrześniu odbył się szczyt ONZ poświęcony nowej generacji celów rozwojowych – tzw. SDGs,

UCZESTNICY MISJI POKOJOWYCH ONZ

MINUSMA Mali 11 587

AFRYKA

MSZ

Co więcej, ostatnie 26 lat historii Polski postrzegane jest na arenie międzynarodowej jako wielki sukces społeczno-gospodarczy.

11 lat temu Ministerstwo Spraw Zagranicznych powołało do życia program polskiej pomocy, którego zadaniem jest wspieranie rozwoju państw słabiej rozwiniętych. Nasze zaangażowanie motywowane jest – obok zobowiązań wynikających z członkostwa w Unii Europejskiej – także solidarnością międzynarodową. Świat zmierzający w kierunku wyrównywania szans rozwojowych, przestrzegania praw człowieka, dobrego rządzenia, dbałości o środowisko i zrównoważony rozwój to świat bezpieczniejszy, stabilniejszy, bardziej przyjazny dla wszystkich jego mieszkańców.

Oprócz udzielania pomocy rozwojowej Polska aktywnie włącza się w zapewnienie pomocy, opieki i ochrony dla ludności, która została poszkodowana w wyniku konfliktów zbrojnych, klęsk żywiołowych lub innych kryzysów humanitarnych spowodowanych przez naturę lub człowieka. Od 2012 r. na pomoc dla uchodźców syryjskich program polska pomoc przeznaczył 4,5 mln euro, a pomocą objęto w sumie około 10 000 osób. Podejmujemy również działania edukacyjne na rzecz podniesienia świadomości i zrozumienia problemów globalnych wśród mieszkańców Polski.

Wartość polskiej oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) osiągnęła w 2014 r. 1,425 mld zł. Około 82 proc. tej kwoty przeznaczane jest na pomoc wielostronną, przede wszystkim w ramach Unii Europejskiej oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych. Pozostała część polskiej ODA przekazywana jest w ramach pomocy dwustronnej – poprzez instytucje sektora finansów publicznych, placówki dyplomatyczne oraz organizacje pozarządowe. Państwa Afryki, a także regionu Europy Wschodniej i Azji Centralnej stanowią główny kierunek geograficzny zaangażowania polskiej pomocy rozwojowej. Z kolei dwustronna pomoc humanitarna udzielana jest w odpowiedzi na apele ogłaszane przez państwo potrzebujące pomocy humanitarnej, niezależnie od priorytetów geograficznych polskiej współpracy rozwojowej.

W październiku br. rząd RP przyjął kolejny Wieloletni program współpracy rozwojowej na lata 2016–2020. Określa on główne priorytety geograficzne i tematyczne polskiej pomocy na najbliższe 5 lat. Więcej informacji o polskiej współpracy rozwojowej znaleźć można na stronie internetowej www.polskapomoc.gov.pl 

*W zestawieniu pominięto kraje, które na misje ONZ wysłały poniżej 100 osób, czyli np. Polskę (15)

własny

© Jacek Uliszewski/KG PSP

Materiał

które wyznaczą kierunki współpracy na rzecz rozwoju na kolejne 15 lat. W grudniu w Paryżu odbędzie się 21. szczyt klimatyczny, tzw. COP 21, podczas którego państwa powinny przyjąć konkretne, prawnie wiążące, zobowiązania dotyczące przeciwdziałania zmianom klimatycznym.

Jakie miejsce w tej debacie zajmie Polska? Jesteśmy członkiem OECD, UE i NATO. Nie możemy i nie chcemy przechodzić obojętnie obok globalnych problemów, które mają na nas bezpośredni wpływ. Przeprowadzane co roku przez MSZ badania opinii publicznej jasno pokazują, że Polacy czują się współodpowiedzialni za sprawy globalne – aż 71 proc. popiera udzielanie przez Polskę pomocy krajom rozwijającym się.

© Wojciech Niewiński

Polska pomoc rozwojowa

MINUSCA Republika Środkowoafrykańska 10 576 MINURSO Sahara Zachodnia 210 (2) UNOCI Wybrzeże Kości Słoniowej 6880 (2) UNISFA Abyei 4529

7

W poszukiwaniu klimatycznego konsensusu

yjemy w globalnym społeczeństwie ryzyka, przekonują przedstawiciele nauk społecznych. Rozwój cywilizacyjny przyczynia się nie tylko do wzrostu dobrobytu, lecz także powoduje negatywne skutki. Ludzkość przekonała się o tym dobitnie, gdy na początku lat 80.

XX w. uczeni odkryli, że warstwa ozonu w atmosferze się zmniejsza. Przyczyną okazały się freony, gazy wykorzystywane przez człowieka w agregatach chłodniczych i klimatyzacyjnych.

Problemu dziury ozonowej nie mogło rozwiązać jedno państwo, potrzebne było międzynarodowe współdziałanie. Świadomość zagrożenia, naukowa wiedza wyjaśniająca jego przyczyny i podpowiadająca rozwiązanie doprowadziły do bezprecedensowego w dziejach ludzkości procesu globalnych uzgodnień prowadzonych pod auspicjami ONZ. W rezultacie w 1985 r. w Wiedniu została przyjęta Konwencja w sprawie Ochrony Warstwy Ozonowej, a w 1987 r. uzgodniono Protokół Montrealski do tej konwencji, określający sposób wycofywania freonów z użycia. Konwencję i protokół ratyfikowały wszystkie państwa należące do ONZ, a także Stolica Apostolska, Niue, Wyspy Cooka.

Warstwa ozonowa została uratowana.

Dziś ludzkość stoi przed poważniejszymi wyzwaniami – zmianami klimatycznymi i globalnym wzrostem temperatury atmosfery. Głównym winowajcą niekorzystnych zmian

06.1945 r. 05.1948 r.

1945 r.

1946 r.

1947 r.

1948 r.

12.1948 r. 1950–53 r.

W Palestynie powstaje pierwsza misja obserwacyjna. Celem misji było kontrolowanie arabsko-izraelskiego porozumienia o zaprzestanie walk.

Powstaje Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Nadzorowania Rozejmu (UNTSO).

1949 r.

1950 r.

Zgromadzenie Ogólne przyjmuje Powszechną Deklarację Praw Człowieka

1951 r.

8

Korolec, pełnomocnik rządu ds. polityki klimatycznej, przekonuje, że nasz kraj jest wiarygodnym partnerem, bo z jednej strony zredukował swoje emisje gazów cieplarnianych o 32 proc. w stosunku do 1988 r., znacznie więcej, niż wymagał tego protokół z Kioto. Z drugiej strony ma wielkie aspiracje rozwojowe, podobnie jak kraje rynków wschodzących. W rezultacie

Krytycy odbywającego się pod auspicjami ONZ procesu zarzucają, że nie przyniósł on dotychczas oczekiwanych efektów – ilość wytwarzanych globalnie gazów cieplarnianych zamiast maleć, nieustannie szybko rośnie, obecnie głównie za sprawą dynamicznie rozwijających się krajów nieobjętych zobowiązaniami redukcji emisji. Jeśli analizować liczby, to moż-

© UN Photo

© ONZ Photo

Konferencja Narodów Zjednoczonych w San Francisco.

Delegaci 50 krajów podpisują Kartę NZ, która wchodzi w życie 24. października, co jest uznawane za datę powstania ONZ.

Tarawa, jedna z wysp Republiki Kiribati, wyspiarskiego państwa na Oceanie Spokojnym.

Mocno dotknięta zmianami klimatycznymi, tu dla ochrony obsadzana pędami namorzynowymi.

1952 r.

1953 r.

1954 r.

09.1960 r.

Rada Bezpieczeństwa uchwala rezolucję o wysłaniu wojsk do Korei Południowej, zaatakowanej przez Koreę Północną.

Siły zjednoczone przez ONZ dokonują kontruderzenia. Polacy po raz pierwszy wyjeżdżają na misję i nadzorują zawieszenie broni między Koreą Pł. a Koreą Pd.

1955 r.

posiedzenie sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, podczas której radziecki przywódca Nikita Chruszczow wali butem w pulpit.

Chruszczow żąda zlikwidowania kolonializmu, a w odpowiedzi delegaci USA, Filipin i Kanady zarzucają radzieckiemu przywódcy, że to ZSRR prowadzi politykę imperialną.

© BE&W

Ż

jest człowiek emitujący do atmosfery tzw. gazy cieplarniane i przyczyniający się do destrukcji systemu utrzymującego klimat w równowadze.

Czy i w tym przypadku formuła międzynarodowych wielostronnych negocjacji pod egidą ONZ się sprawdzi?

Poszukiwania odpowiedzi na to pytanie trwają od 1992 r., kiedy podczas Szczytu Ziemi ONZ w Rio de Janeiro w Brazylii uzgodniono, że najlepszą platformą do wypracowania porozumienia będzie Ramowa Konwencja ds. Zmian Klimatycznych (UNFCCC). Do dziś przystąpiło do niej 196 państw-stron, które co roku spotykają się na Konferencjach Stron Konwencji, w skrócie określanych COP. Kluczowym wydarzeniem w historii konwencji stało się przyjęcie w 1997 r. tzw. protokołu z Kioto, dokumentu po raz pierwszy określającego konkretne zobowiązania stron.

Protokół oznaczał przełom. Jego oddziaływanie było ograniczone do krajów rozwiniętych i przechodzących posocjalistyczną transformację (w sumie 39 państw), z systemu zobowiązań ograniczenia redukcji emisji zostały wyłączone kraje rozwijające się, w tym dwa największe: Chiny i Indie. Ta właśnie asymetria od początku była źródłem politycznych napięć. Doskonale je ilustruje długa droga od przyjęcia dokumentu w 1997 r. do wejścia w życie w 2005 r. Po drodze okazało się, że nie mają zamiaru go ratyfikować Stany Zjednoczone, największy wówczas emitent gazów cieplarnianych.

© UN Photo/Eskinder Debebe

Edwin Bendyk

Protokół z Kioto miało zastąpić nowe porozumienie, jego przyjęcie zaplanowano na COP15 w 2009 r. w Kopenhadze. Negocjacje zakończyły się jednak fiaskiem. Nasilający się kryzys finansowy spowodował, że górę wzięły partykularne interesy. Wobec braku nowego porozumienia podczas szczytu w Katarze w Dausze w 2012 r. obowiązywanie protokołu z Kioto przedłużono do 2020 r.

Polska doskonale nadaje się do roli moderatora debaty.

Jak nasz kraj wypełnia tę rolę, można było się przekonać podczas COP19 w Warszawie w 2013 r. Dramatyczne negocjacje przeciągały się długo poza ustalony harmonogram – ostatnia noc obrad rozpoczęła się w atmosferze katastrofy. W tym kontekście niewątpliwym sukcesem przewodniczącej procesowi Polski było uzgodnienie mapy drogowej przyjęcia nowego globalnego porozumienia klimatycznego, jakie ma być ostatecznie wynegocjowane podczas tegorocznego szczytu klimatycznego COP21 w Paryżu. Niezależnie od ostatecznych, konkretnych ustaleń wiadomo, że będzie ono obowiązywało wszystkie strony konwencji. Czy uratuje ono świat przed klimatyczną katastrofą?

Odpowiedzi na to pytanie szukać należy w innym, również niezwykle ciekawym wymiarze ONZ-owskiego procesu klimatycznego, kryjącym się pod szyldem Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatycznych (IPCC). Został on powołany w 1988 r. przez Program Środowiskowy Narodów Zjednoczonych (UNEP) i Światową Organizację Meteorologiczną. Zadaniem panelu jest analiza dostępnej naukowej wiedzy na temat zmian klimatycznych i ich konsekwencji oraz przygotowywanie w oparciu o tę wiedzę rekomendacji. W praktyce praca IPCC polega na zaangażowaniu tysięcy naukowców z całego świata, którzy działając społecznie, przygotowują co kilka lat raporty o stanie klimatu i scenariuszach dalszego jego rozwoju oraz wynikających z tych scenariuszy konsekwencjach przyrodniczych, gospodarczych, społecznych. Ostatnia edycja raportów IPCC miała miejsce w 2014 r.

Niezwykłość IPCC wyjaśnia Yvo de Boer, były sekretarz wykonawczy UNFCCC: „Naukowcy zaangażowani w IPCC pracują w trzech zespołach roboczych i rezultatem ich pracy są obszerne ra-

1956 r.

1957 r.

1958 r.

1959 r.

1960 r.

1961 r.

porty, których ustalenia są następnie kondensowane do postaci podsumowań dla polityków.

Przedstawiciele rządów debatują właśnie nad tymi podsumowaniami i za każdym razem, gdy próbują zbytnio modyfikować treść w niezgodzie z wynikami badań, napotykają opór uczonych. Tak więc rzeczywiście negocjacjom podlega redakcja podsumowań dla polityków, lecz nie same wyniki ustaleń naukowych. Można zarzucić, że w ogóle politycy mieszają się do nauki, z drugiej jednak strony wypracowują razem globalny konsens i nie ma już wymówki usprawiedliwiającej brak działań politycznych” (POLITYKA 41/08).

Innymi słowy, Panel jest unikatową platformą umożliwiającą przekładanie stanu aktualnej wiedzy na rekomendacje polityczne. Dzięki temu proces negocjacyjny staje się o wiele bardziej racjonalny, a pula argumentów ulega zmniejszeniu do tych, jakie mają sens naukowy. Oczywiście pojawiają się uczestnicy procesu podważający stan wiedzy naukowej i wiarygodność IPCC. Panel stał się m.in. celem zmasowanego ataku klimatosceptyków w przededniu pamiętnego szczytu COP15 w Kopenhadze. Obecnie, wobec kolejnych doniesień naukowych, nikt poważny już nie kwestionuje syntez proponowanych przez naukowców pracujących pod egidą IPCC. Czy ONZ jest więc dobrym forum do koordynacji działań przeciwko zmianom klimatycznym? Cóż, w odpowiedzi posłużyć się można parafrazą słynnego zdania Winstona Churchilla o demokracji. Formuła wielostronnych negocjacji i zasada konsensusu ma wiele wad, nikt jednak nie wymyślił lepszej do tego, by osiągnąć globalne porozumienie. Formuła ta sprawdziła się doskonale wobec dziury ozonowej. W rękach polityków i legitymizujących ich działania społeczeństw jest, by sprawdziła się także wobec kryzysu klimatycznego. 

1960–64 r.

12.1965 r.

interwencja w Kongu Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwala Mię(dziś Dem. Republika Konga). dzynarodową Konwencję o eliminacji W czerwcu 1960 r. Belgia przy- wszelkich form dyskryminacji rasowej znaje Kongu niepodległość.

Wybucha wojna domowa, odłączają się dwie prowincje, Rada Bezpieczeństwa a oddziały gen. Mobutu zabiprzyjmuje Rezolucję 242, jają premiera Lumumbę. Inktóra staje się podstaterwencja ONZ zażegnała sewą prawną do działań na cesję prowincji i doprowadziła rzecz rozwiązania konflikdo przejęcia władzy przez tu na Bliskim Wschodzie Mobutu Sese Seko.

11.1967 r.

© BE&W

Środowisko nie uznaje państwowych granic. Pojedyncze rządy, a nawet struktury regionalne, jak Unia Europejska, mają zbyt małą moc, by skutecznie na nie oddziaływać. Tylko ONZ ma na to szansę.

na uznać, że krytycy mają rację. W istocie jednak stawka procesu klimatycznego jest znacznie większa niż osiągnięcie wiążącego dla wszystkich 196 stron porozumienia. Podczas kolejnych rund negocjacji i w trakcie konferencji COP wykuwa się sposób wspólnego rozwiązywania globalnych problemów, jednak z poszanowaniem podstawowej zasady współczesnego świata – suwerenności państw.

Aktywnym uczestnikiem tego procesu stała się Polska, która już trzykrotnie przewodniczyła Konferencji Stron Konwencji i dwukrotnie była gospodarzem konferencji COP. Marcin

1962 r.

1963 r.

9

1964 r.

1965 r.

1966 r.

1967 r.

1968 r.

mów. Katastrofy naturalne i skutki zmian klimatu, ruchy migracyjne wywołane konfliktami zbrojnymi lub biedą dotykają zarówno kraje rozwijające się, jak i rozwinięte.

Dzisiaj też nikt już nie ma wątpliwości, że jeśli chcielibyśmy zrealizować wszystkie zaproponowane cele, to państwa, które są głównymi dawcami pomocy, nie byłyby w stanie same ich sfinansować. Koszt realizacji Zrównoważonych Celów Rozwoju, jak wylicza Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju, tylko w skali roku oscyluje między 3,3 a 4,5 bln dol. Nie mówiąc już o inwestycjach w poprawę infrastruktury związanej z rolnictwem, nawadnianiem czy elektrowniami, które w skali globu – jak podaje Międzyrządowy Komitet Ekspertów ds. Zrównoważonego Finansowania – mogą kosztować nawet 7 bln dol. rocznie.

Na równi ze środkami finansowymi w procesie przeprowadzania reform ważne są też inne czynniki. Takie jak choćby wiedza o mechanizmach wydawania zdobytych funduszy. Bez tej wiedzy i jej wykorzystywania zdobyte środki mogą być marnotrawione.

W związku z tym znacznie większy nacisk niż przy Celach Milenijnych Agenda rozwojowa

06.1968 r.

1971 r.

zmiana reprezentanta Chin w ONZ – w miejsce Tajwanu ChRL

1968 r.

1969 r.

1970 r.

1971 r.

1972 r.

po 2015 r. i jej element składowy w postaci Celów Zrównoważonego Rozwoju kładzie także na pozafinansowy aspekt rozwoju i towarzyszące mu wprowadzanie stosownych reform.

Zwłaszcza w przypadku krajów rozwijających się trzeba zreformować nieskuteczne systemy podatkowe i administracyjne, aby zgromadzone w ten sposób środki mogły zostać wykorzystane na cele rozwojowe. Więcej pieniędzy w biednych krajach ucieka poprzez dziurawy system podatkowy i administrację, niż wpływa w ramach pomocy od bogatych. Według symulacji opublikowanych przez Unię Afrykańską Afryka traci około 50 mld dol. rocznie wyłącznie z powodu nielegalnych przepływów finansowych. Z tego źródła można byłoby sfinansować m.in. infrastrukturę drogową, energetyczną, cyfrową w państwach rozwijających się, bez których jakakolwiek zmiana będzie niezwykle trudna.

Przyjęcie Agendy rozwojowej po 2015 r. i zawartych w niej Celów Zrównoważonego Rozwoju przez szefów państw i rządów na wrześniowym szczycie w Nowym Jorku było dopiero pierwszym etapem długiego – bo pomyślanego na 15 lat – i trudnego procesu. 

11.1977 r.

Drewniana Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Chotyńcu – jedna z 16 z regionu karpackiego (w Polsce i na Ukrainie) wpisanych 21 czerwca 2013 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

12.1979 r.

Rada Bezpieczeństwa uchwala obligatoryjne embargo na dostawy broni do RPA

© ONZ Photo

Zgromadzenie Ogólne uchwala Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej i wzywa do jego ratyfikacji

iła rażenia marki i atrakcyjność dyplomatyczna Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury bierze się przede wszystkim z dwóch prowadzonych przez nią list: Światowego Dziedzictwa i Pamięci Świata.

Na drugą od 1992 r. wpisuje się najbardziej wartościowe rękopisy, druki i inskrypcje o znaczeniu globalnym. Natomiast pierwsza, o kilkanaście lat starsza, powszechnie rozpoznawalna i uchodząca za bardziej prestiżową, skupia obiekty o unikatowej wartości kulturowej lub przyrodniczej.

Miejsce na liście pożądane jest na wszystkich kontynentach. Z pewnością za częścią wpisów stoi motywacja polityczna, zwłaszcza docenianie znaczenia soft power, jednak zawsze rozstrzygająca jest precyzyjnie skodyfikowana wyjątkowa wartość uniwersalna, jak i autentyczność oraz integralność proponowanego obiektu.

Uznanie jego znaczenia dla całej ludzkości przesądza o jego rozpoznawalności i staje się zaczy-

1973 r.

1974 r.

10

nem do stworzenia atrakcyjnego produktu turystycznego. Choć pojawienie się na liście nie wywołuje efektu natychmiastowego, to magia UNESCO przyciąga turystów i inwestorów, przez co pozytywnie wpływa na rozwój lokalny.

Lista nie jest zamknięta, nieustannie toczy się dyskusja o jej granicach. Podczas ostatniej sesji UNESCO w Bonn listę znów wydłużono – od lipca 2015 r. jest już na niej 1031 wpisów.

I w żadnym wypadku o kształcie listy nie przesądza chronologia, o czym świadczy fakt dopisania Brasílii – dwudziestowieczne obiekty stają się coraz bardziej atrakcyjne, choć ze względu na tragiczną historię XX w. bywają wyzwaniem uczącym pokory. Podobnie ważna jest geografia i poszukiwanie międzykontynentalnego parytetu łagodzącego dotychczasową dominację Europy.

Obiekty na listę wpisuje Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO złożony z 21 państw wybieranych co cztery lata, do 2017 r. w pracach komitetu jako jej współprzewodnicząca bierze udział Polska. Dla nas najważniejszym

05.1980 r.

Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjmuje Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet

po trzech latach od wystąpienia ostatniego przypadku ospy WHO ogłasza oficjalnie, że choroba została wyeliminowana

12.1984 r.

1975 r.

1976 r.

1977 r.

1978 r.

1979 r.

1980 r.

1981 r.

1982 r.

Autor jest przewodniczącym Polskiego Komitetu ds. UNESCO.

1989–90 r.

Zgromadzenie Ogólne przyjmuje Konwencję o zakazie tortur

ONZ powołuje misję pokojową w Namibii.

Dochodzi do pierwszych wolnych wyborów. Siły Republiki Południowej Afryki wycofują się z Namibii, a kraj ogłasza niepodległość.

© ONZ Photo

race nad nowymi Celami (z ang. Sustainable Development Goals, SDGs) zaczęły się blisko trzy lata temu. W 2012 r. powołano grupę przedstawicieli 30 państw, którzy co miesiąc debatowali nad wyborem najważniejszych celów.

Byli to zarówno przedstawiciele państw dawców pomocy, jak i biorców. Starano się, aby ostateczna lista celów była zwięzła, przejrzysta i możliwa do zrealizowania.

Końcowy dokument bierze pod uwagę przedsięwzięcia bardzo zróżnicowane. Obejmują one między innymi eliminację ubóstwa i głodu, zapewnienie dobrego stanu zdrowia, podwyższenie jakości edukacji, zapewnienie równości płci, czystej energii i godnej pracy. W sumie 17 celów, które wyznaczają priorytety na najbliższe 15 lat.

Obok tematów typowo rozwojowych udało się także podkreślić znaczenie demokracji, praw człowieka, niezawisłości sądów i odpowiedzialności urzędników przed obywatelami. Na tym celu Polska będzie koncentrowała swoje działania pomocowe, np. biorąc pod uwagę nasze doświadczenia z decentralizacją władzy.

Nowe cele od wygasających w 2015 r.

Milenijnych Celów Rozwoju odróżnia próba zmiany postrzegania współczesnych proble-

S

© ONZ Photo

P

Jacek Purchla

zadaniem nie jest paradoksalnie walka o nowe wpisy, ale stworzenie w Polsce skutecznego systemu ochrony zgodnego z ratyfikowaną przez nasz kraj nieomal 40 lat temu konwencją paryską (na jej mocy powstała lista). Składa się na to odpowiedzialność za codzienną ochronę zabytków Krakowa, Warszawy, Zamościa, Torunia (w tym ich historycznych sylwet) czy niemieckiego obozu zagłady w Auschwitz-Birkenau, na który codziennie patrzy cały świat.

Obecność na liście to nie tylko niezwykłe wyróżnienie, ale i zobowiązanie do szczególnego pietyzmu w ochronie naszych nieomal już trzydziestu najcenniejszych obiektów dziedzictwa kulturowego oraz jedynego – jak dotychczas – skarbu przyrodniczego, czyli Puszczy Białowieskiej. Stanowi ona wspólny z Białorusią wpis na listę. Właśnie obiekty transgraniczne to znakomita i szczególnie popierana w ostatnim czasie przez UNESCO forma ochrony, zmuszająca sąsiadów do intensywnej współpracy. Obok Puszczy Białowieskiej w ten sposób współpracujemy z Niemcami nad ochroną Parku Mużakowskiego (leżącego po obu stronach Nysy Łużyckiej) i z Ukrainą przy ratowaniu drewnianych cerkwi karpackich.

Warto przypomnieć, że Polska była – jako wyjątek w krajach bloku sowieckiego – jednym z pierwszych sygnatariuszy konwencji paryskiej, a Kraków oraz kopalnie soli w Wieliczce i Bochni – obok Wysp Galápagos, katedry w Akwizgranie i Parku Narodowego – znalazły się w 1978 r. w dwunastce obiektów, które wpisano na listę jako pierwsze. Lista stała się więc rodzajem rekompensaty i motywacji – w Polsce mogliśmy wówczas poczuć, że ktoś docenia naszą kulturę.

Przy czym dla konwencji powołującej UNESCO ważne są nie tyle same obiekty, ile uniwersalne wartości, które musimy chronić. 

1983 r.

1984 r.

1985 r.

1986 r.

11

© East News

Agnieszka Mazurczyk

O jej przychylność, dającą sławę, zabiega się na całym świecie.

Nic dziwnego, że UNESCO skupia więcej państw niż sama ONZ.

© Anna Fortuna Marek, NID

W 2015 r. kończy się realizacja Milenijnych Celów Rozwoju.

Zastąpią je negocjowane przez ostatnie lata Cele Zrównoważonego Rozwoju – jest ich aż 17 i niektóre są niebezpiecznie ambitne.

UNESCO, czyli magnes listy © ONZ Photo / Evan Schneider

Cele dla świata

Wypracowanie Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDGs) to osiągnięcie wszystkich 193 państw, członków ONZ. Sekretarz Generalny ONZ Ban Ki-moon, drugi od lewej.

1987 r.

1988 r.

1989 r.

1990 r.

1991 r.

12.1991 r. 06.1992 r.

1991 r.

1992 r.

1993 r.

1992–95 r.

Szczyt Ziemi w Rio de Janeiro przyjmuje Konwencję o zmianach klimatu. Po raz pierwszy w ochronę środowiska masowo angażują się rządy, politycy i organizacje pozarządowe.

1994 r.

© ONZ Photo

powstaje Biuro ONZ ds. koordynacji pomocy humanitarnej

1995 r.

1996 r.

1998 r.

siły UNPROFOR mają zaprzyjęcie prowadzić pokój w byłej w Rzymie StaJugosławii, ale operacja tutu Międzyponosi klęskę. Na oczach narodoweżołnierzy ONZ Serbowie go Trybunału przez trzy lata oblegają SaKarnego rajewo; „błękitne hełmy” nie reagują też na czystki etniczne. Wojnę kończy dopiero interwencja zbrojna NATO i pokój zawarty w 1995 r. w Dayton.

1997 r.

12

1998 r.

USA 655 (22)

Japonia 294 (10,8) Niemcy 194 (7,1) Francja 152 (5,6)

Chiny 140 (5,1) Hiszpania 81 (3) Kanada 81 (3) Brazylia 80 (2,9) Rosja 66 (2,4) Australia 56 (2,1) pozostali

831 (30,8)

organizacje systemu Narodów Zjednoczonych były jedynym miejscem, w którym Polacy mogli uczestniczyć w międzynarodowym systemie pracy. Potem weszliśmy do NATO i do UE i liczba tych możliwości bardzo się rozszerzyła, a zainteresowanie naszych najlepszych kandydatów przeniosło się na system unijny i natowski – tłumaczy ambasador Winid.

Pewne jest to, że w 2064 r. będziemy mieli stanowisko przewodniczącego Zgromadzenia Ogólnego. To rotacyjna, wybierana raz na rok funkcja.

ONZ jest jednym z największych pracodawców na świecie. Warto śledzić strony poszczególnych agend, ponieważ co chwila któraś z nich szuka nowych pracowników. Egzamin YPP, choć

11.2005 r.

Szczyt Milenijny przyjmuje Milenijne Cele Rozwoju na lata 2000–2015

2000 r.

ogółem

w tym Polska 25 (0,9)

09.2000 r.

1999 r.

WPŁATY NETTO NA ORGANIZACJĘ NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W 2015 ROKU

Wlk. Bryt. 141 (5,2)

2001 r.

2002 r.

2003 r.

2004 r.

2005 r.

w wyniku 6-letniego procesu pokojowego powstaje Sudan Południowy, najmłodsze państwo na świecie

2006 r.

2007 r.

2008 r.

2009 r.

2010 r.

13

mld dol.

trudny, jest bezpłatny i można do niego przystępować kilka razy. Pierwszy raz można więc potraktować go jako sprawdzian własnych umiejętności i zdobycie doświadczenia, które pomoże przy następnym podejściu. – Wszyscy myślą, że do ONZ strasznie trudno się dostać, i rezygnują ze starań – mówi Mariola Ratschka.

W ten sposób sami odbieramy sobie szansę. 

07.2011 r.

Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanawia z inicjatywy Polski i Izraela Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, obchodzony 27 stycznia

2,77

09.2014 r.

ONZ powołuje misję do walki z epidemią eboli – UNMEER

11.2012 r.

© ONZ Photo

P

oszczególne agendy ONZ prowadzą własną politykę rekrutacyjną, ale wszystkie publikują ogłoszenia o wakatach na swoich stronach. Każdy może aplikować i w przypadku niektórych stanowisk zdawać egzamin. Konkurencja jest bardzo duża. Jednak jak mówi Mariola Ratschka, p.o. dyrektora Ośrodka Informacji ONZ w Polsce, zawsze warto kupić los, bo bez tego wygrana jest niemożliwa. A jest się o co starać, bo ONZ to solidny pracodawca, zapewniający ciekawe zajęcie, dobrą pensję i szereg benefitów, takich jak dopłaty do wynajęcia mieszkania, ubezpieczenie, współfinansowanie szkoły dla rodzin pracowników i prawo do emerytury, które uzyskuje się już po pięciu latach pracy.

Przygodę z ONZ można rozpocząć w bardzo młodym wieku i bez żadnego doświadczenia. Trzeba dobrze znać angielski lub francuski, a najlepiej jeszcze jakiś dodatkowy język, pozytywnie zdać egzamin w ramach programu Young Professional Programme (YPP) i przejść przez rozmowy kwalifikacyjne. Zarówno w 2013, jak i 2014 r. z Polski rozpoczęło w ten sposób pracę kilkanaście osób, m.in. Tomasz Kułaga z Krakowa Mając już doświadczenie zawodowe, można zgłosić się do pracy w ONZ jako wolontariusz. – I nie jest to odpowiednik naszych bezpłatnych praktyk, tylko normalna praca,

mln dol. proc.

© ONZ Photo

Agnieszka Mazurczyk

nego i piątki stałych członków Rady Bezpieczeństwa, którzy rekomendują swojego kandydata. Cały proces zazwyczaj wiąże się z długimi i żmudnymi konsultacjami, ale kiedy już zapadnie formalna decyzja, reszta członków Zgromadzenia Ogólnego potwierdza ją już tylko oklaskami.

Choć teoretycznie wszyscy mają równe szanse, to w praktyce bywa inaczej. Powszechnie wiadomo, że szefem departamentu politycznego zawsze zostaje Amerykanin, a szefem operacji pokojowych – Francuz. Polak raczej nie zdobędzie stanowiska sekretarza generalnego ONZ, bo musiałby najpierw przejść przez sito Rosji, Stanów Zjednoczonych, Francji, Wielkiej Brytanii i Chin.

Polacy pracują w ONZ głównie na stanowiskach średniego szczebla. Największa grupa to pracownicy techniczni. Cztery osoby z Polski są zatrudnione na stanowiskach P5, w polskiej administracji publicznej odpowiadających pozycji naczelnika lub samodzielnego pracownika.

Mamy też pięcioro członków różnych Komisji, Komitetów i Rad Wykonawczych. W strukturze ONZ to ciała doradcze i eksperckie, które ściśle współpracują ze Zgromadzeniem Ogólnym.

Generalnie jednak, jak na wielkość naszego państwa i składkę, jaką Polska płaci do ONZ (w kończącym się właśnie budżecie jesteśmy 20. płatnikiem składek), nasza narodowa reprezentacja, 70 osób, jest raczej niewielka i na wysokich stanowiskach prawie nieobecna.

Z jednej strony, jak tłumaczy Mariola Ratschka, dzieje się tak dlatego, że sami w siebie nie wierzymy i z obawy, że nie poradzimy sobie w konkurencji z kandydatami z całego świata, w ogóle nie próbujemy aplikować na wyższe stanowiska. Ale też znacznie ważniejszym powodem są krajowe priorytety, które przez lata były inaczej rozłożone. – Do 1989 r.

© ONZ Photo

ONZ zatrudnia ponad 41 tys. pracowników. W tym tylko 70 Polaków. Dlaczego tak mało?

za którą dostaje się wynagrodzenie – tłumaczy Mariola Ratschka. Trzeba mieć co najmniej 25 lat i dobrze znać przynajmniej dwa języki obce. Obecnie z ramienia ONZ na świecie pracuje ponad 7 tys. wolontariuszy ze 140 krajów.

Najczęściej pomagają zorganizować i przeprowadzić lokalne wybory, wspierają projekty humanitarne i operacje pokojowe. Kontrakt wolontariacki zazwyczaj trwa dwa lata. Swoją kandydaturę na wolontariusza można zgłosić przez internet, a potem już tylko być przygotowanym na wyjazd w dowolne miejsce na świecie, gdzie akurat potrzebna jest pomoc.

Na wyższe stanowiska w ONZ można dostać się, biorąc udział w konkursach i odpowiadając na ogłoszenia. Ważne jest wsparcie własnego państwa. – Lobbują wszyscy i my też to robimy – przekonuje Bogusław Winid, ambasador Rzeczpospolitej przy ONZ. – Ale najpierw trzeba znaleźć się na krótkiej liście. Tych najlepszych wspiera cały sztab ludzi, z naszą ambasadą przy ONZ, Biurem Dyrektora Politycznego oraz Departamentem Narodów Zjednoczonych i Praw Człowieka naszego MSZ włącznie.

W zeszłym roku, kiedy w Nowym Jorku na stanowisko sędziego Międzynarodowego Trybunału Karnego wybrano profesora Piotra Hofmańskiego, na ostatniej prostej do promowania jego dokonań dołączył również MSZ-owski departament prawno-traktatowy oraz polskie ambasady w poszczególnych państwach.

Oczywiście są też stanowiska wokół sekretarza generalnego: jego zastępca, podzastępcy, szef gabinetu i szefowie departamentów. I tutaj już sam sekretarz, w porozumieniu ze stałymi członkami Rady Bezpieczeństwa, dobiera sobie tych pracowników, tworząc pewną równowagę polityczno-regionalną. Wybór nowego sekretarza generalnego, który odbędzie się w przyszłym roku, leży w rękach Zgromadzenia Ogól-

© Getty

Kupić los

Zgromadzenie Ogólne ONZ przyznaje Palestynie status państwa-obserwatora

2011 r.

2012 r.

2013 r.

2014 r.

2015 r.

© UN Photo/Hien Macline

Nowojorska siedziba ONZ jest w pewien sposób przepełniona polskim duchem. Zasługa w tym Macieja Nowickiego, który w 1947 r. trafił do zespołu projektantów tego gmachu.

Pracował w wąskim gronie największych ówczesnych sław, obok Le Corbusiera i Oscara Niemeyera. Pół wieku później inny polski architekt miał okazję dołożyć cegiełkę do tego dzieła. W 2010 r. sekretarz generalny Ban Ki-moon osobiście wybrał Stefana Kuryłowicza do siedmioosobowego komitetu doradczego ds. przebudowy głównej siedziby ONZ jako jednego z dwóch reprezentantów Europy.

© UN Photo

Jednym z najważniejszych słów w słowniku ONZ jest „ludobójstwo” (ang. genocide), stworzone przez polskiego prawnika Rafała Lemkina. Pierwszy raz wykorzystano je w akcie oskarżenia w procesach norymberskich (Lemkin był doradcą głównego amerykańskiego oskarżyciela). Efektem starań Polaka była też uchwalona w 1948 r. przez ONZ Konwencja o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa, która została wykorzystana pół wieku później jako podstawa dla trybunałów karnych dla byłej Jugosławii i Rwandy oraz utworzenia Międzynarodowego Trybunału Karnego.

14

© UN Photo/Evan Schneider

Autorem wydanej w 1974 r. Encyklopedii spraw międzynarodowych i ONZ jest Polak Edmund Osmańczyk. Była to pierwsza książka na świecie systematyzująca pojęcia związane z ONZ. Doczekała się już wielu wznowień oraz tłumaczeń. Ostatnie czterotomowe wydanie Encyklopedii ONZ w Nowym Jorku pod koniec 2002 r. zawiera prawie 3 tys. stron.

W 1989 r. Polska była inicjatorem przyjęcia przez ONZ Konwencji o prawach dziecka. Pierwszym krokiem była Deklaracja praw dziecka, zatwierdzona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ pod koniec lat 50. Następnie, w roku 1978 r., Polska złożyła projekt konwencji, która w dużej mierze opierała się na koncepcjach Janusza Korczaka. Jednym z pomysłodawców konwencji, a zarazem współredaktorem jej ostatecznej wersji był polski prawnik prof. Adam Łopatka.

Nie trzeba być dyplomatą, by wziąć udział w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ. Izabela i Maciej opowiadają o kulisach programu „Młodzieżowy Delegat” – MSZ go współorganizuje i finansuje, dokonuje także selekcji kandydatów.

W tym roku byłaś koordynatorką programu „Młodzieżowy Delegat”. Czy młodzi ludzie się nim interesują?

Z roku na rok coraz bardziej. Jednak mamy spore wymagania dla kandydatów na wyjazd do Nowego Jorku. Przede wszystkim muszą mieć niemałą wiedzę, żeby napisać pracę aplikacyjną. W tym roku wybraliśmy dwie dziewczyny. Jedna z nich napisała świetną pracę na temat bezpieczeństwa, zaś druga skupiła się na realizacji polityki ONZ za pośrednictwem social media.

Skąd u ciebie zainteresowanie programem?

Projektowi przyglądałam się już w 2012 r., kiedy odbywała się pilotażowa edycja. Kiedy Maciej wrzucił na Twittera zdjęcie z sekretarzem generalnym, to pomyślałam: „Do 25 roku życia zrobię to samo”, i się udało. Zajmowałam się symulowanymi obradami ONZ i to był początek mojej przygody z tą organizacją. W przyszłości chciałabym pracować w ONZ. Może nie od razu jako sekretarz generalny, oczywiście.

© Paula Wilczyńska

Polskiej delegacji zabrakło na konferencji założycielskiej ONZ, ale był tam wybitny polski pianista Artur Rubinstein, który miał uświetnić obrady koncertem. Nie widząc polskiej delegacji ani nawet polskiej flagi, przerwał koncert i gniewnie powiedział: „Tutaj, w tej sali chcecie robić… urządzić szczęśliwą przyszłość świata. Brakuje mi chorągwi Polski, za którą walczyliście. Ja tego nie mogę tolerować. Ja wam zagram polski hymn. I proszę wstać!”. Po hymnie wybuchły owacje, co wywołało złość radzieckiej delegacji.

Młodzi pasjonaci

Maciej Chęciński – student V roku prawa na Uniwersytecie Warszawskim, prezes Stowarzyszenia Narodów Zjednoczonych w Polsce, młodzieżowy delegat RP na Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2012 r.

Co ci najbardziej zapadło w pamięć w trakcie delegacji w ONZ? Wraz z innymi delegatami podchodziliśmy do osób typu Samantha Power [ambasador Stanów Zjednoczonych przy ONZ], która mogła po prostu nas zbyć. Jednak była w stanie poświęcić nam 15 minut tylko po to, żeby spytać się o nasze wrażenia. Ale największym wydarzeniem było dla mnie przyznanie Pokojowej Nagrody Nobla Malali Yousafzai i Kailash Satyarthi, którzy współpracują z ONZ. W siedzibie organizacji wszyscy byli podekscytowani, że Malala dostała tę nagrodę, bo czuli się, jakby oni sami zostali uhonorowani.

Jako pierwszy polski młodzieżowy delegat przecierałeś szlaki w ONZ. Trudno było?

Najpierw jako Stowarzyszenie Narodów Zjednoczonych wystosowaliśmy propozycję do MSZ, żeby Polska włączyła się do istniejącego już projektu. Ministerstwo uznało, że to naprawdę cenna inicjatywa. Pojechałem do Nowego Jorku porozmawiać z delegatami z różnych krajów i zbierać know-how, jak to u nich wygląda.

Czego nauczyła cię obecność w ONZ? Dzięki programowi można zobaczyć, jak ta organizacja działa. Jakimi problemami się zajmuje i jak ciężko się tam pracuje, żeby osiągnąć kompromis. Bardzo istotne jest to, że program finansuje polskie MSZ. Dzięki temu nie jest on skierowany tylko do małej grupy osób, ale do wszystkich młodych, zdolnych i zainteresowanych problematyką ONZ. 

Jak to wspominasz?

Wyjazd zweryfikował moje myślenie o pracy ONZ. Byłem przekonany, że to bankiety i tego typu sprawy, a ONZ to ciężka, codzienna praca, mnóstwo spotkań. To jest to najważniejsze forum współpracy międzynarodowej. Delegaci przywożą ze sobą najlepsze praktyki ze swoich krajów, opowiadają o nich, a potem my przywozimy tę wiedzę do kraju.

Tam wszyscy się od siebie uczą. Może ONZ, jako organizacja, jest czasem dysfunkcjonalna, ale nie do przecenienia jest rola globalnego, codziennego forum dyskusji.

Miałeś okazję poznać sekretarza generalnego ONZ Ban Ki-moona. Jakie wrażenia?

Liczyłem, że sekretarz spędzi z nami trochę czasu, ale skończyło się na wystąpieniu i kurtuazyjnym zdjęciu. Potem od polskich dyplomatów dowiedziałem się, że sekretarz generalny ma tak szalenie napięty kalendarz, że jeśli znajduje dla kogoś choćby pół godziny, to jest wielkie wyróżnienie.

Szczerze, myślałem, że jest niższy, a jest naprawdę wysokim człowiekiem.

© UN Photo/Mark Garten

© UN Photo/McCreary

© UN Photo/Eskinder Debebe

70 lat temu na konferencji założycielskiej ONZ w San Francisco zabrakło Polski. Poszło o odmienność stanowisk mocarstw wobec uznania komunistycznego rządu w Polsce. Z uwagi jednak na ogromny wkład w zwycięstwo nad nazizmem uczestnicy konferencji zostawili puste miejsce na polski podpis pod Kartą Narodów Zjednoczonych. Zapełnił je 15 października 1945 r. przedstawiciel Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. I tak Polska stała się 51 członkiem założycielem ONZ.

Autorzy: Edwin Bendyk, Agnieszka Mazurczyk, Paweł Mrowiński, Marek Ostrowski, Jacek Purchla, Adam Daniel Rotfeld oraz materiały własne MSZ ; Red. prowadzący: Łukasz Wójcik; Projekt graficzny, skład: Janusz Fajto; Infografiki: Lech Mazurczyk; Wydawca: Polityka Sp. z o.o. SKA, ul. Słupecka 6, 02-309 Warszawa; Druk: Quad/Winkowski sp. z o.o.

Treść artykułów wyraża wyłącznie poglądy ich autorów. Różnorodność ocen ONZ odzwierciedla różnorodność i złożoność samej Organizacji. Nie należy utożsamiać, czy kojarzyć ich ze stanowiskiem MSZ.

Ile jest Polski w ONZ

Izabela Bany – studentka II roku Międzywydziałowych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim, młodzieżowa delegatka RP na 69. Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2014 r.

15

Jak to wszystko działa Zgromadzenie Ogólne jest jedynym organem ONZ, w którym każdy kraj członkowski (193) ma przedstawicieli. Doroczne sesje zazwyczaj odbywają się od połowy września do końca grudnia. Sesje nadzwyczajne zwoływane są na żądanie Rady Bezpieczeństwa lub zwykłej większości członków Zgromadzenia.

W skład Zgromadzenia wchodzi sześć głównych komitetów: ds. Rozbrojenia i Bezpieczeństwa Międzynarodowego, Ekonomiczny i Finansowy, Społeczny, Humanitarny i Kulturalny, Polityczny i Dekolonizacyjny, Administracyjno-Budżetowy oraz Prawny. Do każdego komitetu należą wszystkie państwa członkowskie, stąd głosowanie w komitetach zazwyczaj przesądza o wyniku głosowania w Zgromadzeniu.

Zgromadzenie Ogólne koordynuje prace innych organów ONZ, zatwierdza też decyzją 2/3 głosów budżet ONZ. Szczególnie ważnnym organem ONZ jest Rada Bezpieczeństwa. W jej skład wchodzi pięciu stałych członków (Chiny, Francja, USA, Wielka Brytania i Rosja) oraz dziesięciu niestałych. Każde państwo ma jeden głos, ale stali członkowie mają prawo weta. Pozostałych 10 członków na dwuletnią kadencję wybiera Zgromadzenie – pięć państw co roku. Wybierani są według klucza geograficznego, który ma zapewnić reprezentację wszystkich części świata. Obecnie Polska

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości

System Narodów Zjednoczonych

Rada Powiernicza Zgromadzenie Ogólne

stara się o miejsce wśród niestałych członków Rady Bezpieczeństwa w latach 2018–2019.

Rada Bezpieczeństwa rekomenduje przyjęcie nowych członków do ONZ, proponuje Zgromadzeniu Ogólnemu kandydata na sekretarza generalnego i wraz ze Zgromadzeniem wybiera sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Każde państwo może zwrócić uwagę Rady na jakiś tlący się konflikt. Jeśli taka skarga wpłynie, Rada musi zareagować. Jeśli gdzieś wybuchają walki, może zdecydować o wysłaniu sił pokojowych albo nałożyć sankcje lub zezwolić na użycie siły. Zdarza się, że Rada bywa bezsilna, w przypadku gdy stali członkowie odwołują się do weta (od 1946 r. wykorzystywano weto 193 razy).

W odróżnieniu od Zgromadzenia RB jest tak zorganizowana, aby móc funkcjonować w sposób ciągły. Dlatego też każdy z jej 15 członków musi mieć w pełni dyspozycyjnego przedstawiciela w Nowym Jorku.

Rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ mają charakter decyzji, które są wiążące dla członków ONZ. Nie podlegają także kontroli Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Szczególne znaczenie mają rezolucje Rady dotyczące utrzymania międzynarodowego pokoju, a zwłaszcza decyzje o zastosowaniu sankcji zbrojnych. Zarówno wojna koreańska, jak i I wojna w Zatoce Perskiej miały podstawy prawne w postaci rezolucji RB. Na mocy rezolucji Rady powstały Międzynarodowe Trybunały Karne dla byłej Jugosławii i dla Rwandy. A ostatnią zatwierdzoną przez RB jest rezolucja popierająca lipcowe porozumienie nuklearne z Iranem.  Rada Bezpieczeństwa

komitety stałe, komitety ad hoc, międzynarodowe trybunały karne, Wojskowy Komitet Sztabowy, Dowództwo NZ w Korei, Wojskowa Komisja Rozjemcza w Korei, Komisja Nadzorcza Państw Neutralnych w Korei

Sekretariat

operacje pokojowe

Rada Gospodarcza i Społeczna

komisje funkcjonalne, komisje regionalne, komitety stałe, organy eksperckie organizacje wyspecjalizowane

organizacje współdziałające z ONZ

IAEA Międzynar. Agencja Energii Atomowej

komitety główne, proceduralne, komitety stałe, organy pomocnicze CTBTO Organizacja ds. Traktatu o Całkowitym Zakazie Prób Jądrowych ICC Międzynarodowy Trybunał Karny WTO Światowa Organizacja Handlu

OPCW Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej

ITLOS Międzynar. Trybunał Prawa Morza

fundusze, programy inne ciała ONZ UNDP Program NZ ds. Rozwoju WFP Światowy Program Żywnościowy UNEP Program Środowiskowy ONZ UNFPA Fundusz Ludnościowy NZ UNHCR Wysoki Komisarz NZ ds. Uchodźców HABITAT Program NZ ds. Osiedli Ludzkich UNICEF Fundusz NZ na Rzecz Dzieci ITC Międzynarodowe Centrum Handlu

UNRWA Agenda NZ dla Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie UNHCHR Wysoki Komisarz NZ do spraw Praw Człowieka UNODC Biuro NZ ds. narkotyków i przestępczości UNCTAD Konferencja NZ ds. Handlu i Rozwoju UNU Uniwersytet NZ instytuty ONZ

ITU Międzynar. Zw. Telekomunikacyjny UNESCO Org. NZ ds. Oświaty, Nauki i Kultury UNIDO Org. NZ ds. Rozwoju Przemysł.

FAO Org. NZ Ds. Wyżywienia i Rolnictwa UPU Świat. Związek Pocztowy WMO Świat. Org. Meteorologiczna WIPO Świat. Org. Własności Intelektualnej WHO Świat. Org. Zdrowia IFC Międzynar. Korporacja Finansowa ICAO Org. Międzynar. Lotnictwa Cywilnego ILO Międzynar. Org. Pracy IMO Międzynar. Org. Morska IDA Międzynar. Stowarzyszenie Rozwoju IBRD Międzynar. Bank Odbudowy i Rozwoju IFAD Międzynar. Fundusz Rozwoju Rolnictwa IMF Międzynar. Fundusz Walutowy UNWTO Światowa Organizacja Turystyki NZ