POLSCY SPORTOWCY ŚWIATU
2022
Grono nauczycielskie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokoła-Macierzy” Lwów, koniec XIX wieku, fotografia ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
pn.
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
01
Aniela Pająkówna, Portret Antoniego Durskiego, rysunek węglem, 1895
Medal pamiątkowy ofiarowany Antoniemu Durskiemu z okazji jubileuszu 40-lecia Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół-Macierz” we Lwowie, Lwów, 1907
Antoni Trzaska-Durski 1854−1908 Naczelnik Związku Sokolego i Lwowskiego „Sokoła-Macierzy” Antoni Durski miał szczególne zamiłowanie do ćwiczeń fizycznych. Jako uczeń gimnazjum uczęszczał do Zakładu Gimnastycznego Edwarda Madejskiego, lekarza, teoretyka i praktyka wychowania fizycznego i gimnastyki leczniczej we Lwowie. W 1875 roku został nauczycielem gimnastyki we lwowskim Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”, a od 1893 roku – po rozprzestrzenieniu się „Sokoła” na teren całej Galicji i utworzeniu Związku Polskich Gimnastycznych Towarzystw Sokolich w Austrii – powierzono mu godność naczelnika Związku, którą to funkcję pełnił do końca życia. Durski był jednym z najwybitniejszych działaczy ruchu gimnastycznego w zaborze austriackim 2. poł. XIX i pocz. XX wieku. Na lata jego działalności przypada ogromny rozwój „Sokoła” zarówno organizacyjny, jak i programowo-metodyczny. Durski zmodyfikował, wspólnie ze swoimi współpracownikami, czeski model ćwiczeń. Wypracował własny system gimnastyczny, zwany systemem sokolim albo „systemem i metodą Durskiego”. Był twórcą polskiej terminologii gimnastycznej oraz autorem m.in. pierwszego dzieła w języku polskim, poświęconego gimnastyce kobiecej. Swoją działalnością już za życia zyskał wielki autorytet. Zmarł 6 listopada 1908 roku we Lwowie, gdzie został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim.
Dokument poświadczający mianowanie Antoniego Durskiego na kierującego nauczyciela gimnastyki w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”, Lwów, 1876
Bibliografia: Jaworska M., Antoni Durski. Kolekcja pamiątek ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, Muzeum Sportu i Turystyki, Warszawa 2020. Muzealia pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
LWÓW
pn.
02
7 14 21 28
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 8 9 10 11 12 13 15 16 17 18 19 20 22 23 24 25 26 27
Leon Jucewicz pierwszy mistrz Polski w jeździe szybkiej na lodzie, lata 20. XX wieku
Leon Jucewicz 1902−1984 łyżwiarz, pierwszy polski olimpijczyk (Chamonix 1924), lekkoatleta, tenisista Urodził się w Szwekni na Łotwie. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę przeprowadził się z Łotwy do Warszawy. W wieku 19 lat wstąpił do AZS Warszawa, gdzie stał się czołowym łyżwiarzem i lekkoatletą − biegaczem. Jeszcze w tym samym roku zdobył tytuł wicemistrza Warszawy w łyżwiarstwie szybkim. Rywalizował z Wacławem Kucharem o tytuł najlepszego polskiego wieloboisty. Mimo przegranej w walce o tytuł mistrzowski, wysłany został jako reprezentant Polski na Tydzień Sportów Zimowych do Chamonix. Zawody te rok później uznano za I Zimowe Igrzyska Olimpijskie. W końcowej klasyfikacji zajął ósme miejsce, bijąc rekordy Polski na wszystkich dystansach. W 1924 roku, podróżując przez Amerykę Południową na zawody w Stanach Zjednoczonych, postanowił na stałe zamieszkać w Brazylii. Tam, mimo porzucenia kariery łyżwiarskiej, nie rozstał się ze sportem. Do końca życia trenował tenisistów, w tym 23 mistrzów Brazylii i jednego mistrza świata juniorów. Prowadził także działalność społeczną, pomagając Polonii – założył klub sportowy „Polonia” w São Paulo i tygodnik „Kurier Polski”. Przed Igrzyskami XVII Olimpiady w Rzymie w 1960 roku został przewodniczącym Polskiego Funduszu Olimpijskiego w Porto Alegre. Zmarł w wieku 82 lat. Bibliografia: • Tuszyński B., Polscy olimpijczycy XX wieku. 1924−2002, Wydawnictwo „Europa”, Wrocław 2004. • Pół wieku Akademickiego Związku Sportowego, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1962, s. 250 Fotografie pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
Bieg Belwederski w Warszawie, pierwszy od lewej Leon Jucewicz, lata 20. XX wieku
Mistrzostwa Warszawy w Jeździe Szybkiej na Lodzie w Dolinie Szwajcarskiej, start do biegu na 5 km, od lewej: Leon Jucewicz (AZS Warszawa), Edward Nehring (KS Korona Warszawa), Ludwik Kamiński (WTC), Janusz Habich (KS Polonia Warszawa), 1921
BRAZYLIA
pn.
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
03
Mecz lekkoatletyczny Polska – Włochy, Katowice 1929. Na czele defilady, ze sztandarem Halina Konopacka
Halina Konopacka 1900–1989 lekkoatletka specjalizująca się w rzucie dyskiem, zdobywczyni pierwszego złotego medalu olimpijskiego dla Polski (Amsterdam 1928)
Halina Konopacka, ok. 1928
W trakcie siedmioletniej kariery sportowej zdobyła 26 tytułów mistrzyni Polski i ustanowiła 56 rekordów kraju w rzucie dyskiem, pchnięciu kulą, rzucie oszczepem, biegach, skoku wzwyż i wielobojach. Na Światowych Igrzyskach Kobiet (1926, 1930) zdobyła dwa złote medale. Została pierwszą w historii Polski mistrzynią olimpijską, wygrywając konkurs rzutu dyskiem podczas Igrzysk IX Olimpiady w Amsterdamie w 1928 roku i ustanawiając rekord świata. W 1927 i 1928 roku zwyciężyła w plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski, otrzymała też państwową Wielką Honorową Nagrodę Sportową. Po zakończeniu kariery sportowej została prezesem Warszawskiego Oddziału Stowarzyszenia na rzecz Promocji Kultury Fizycznej Kobiet. Pełniła również funkcję redaktora naczelnego czasopisma kobiecego „Start” – pierwszego i jedynego w Polsce magazynu poświęconego kobiecemu wychowaniu fizycznemu, sportowi i higienie, a także promowaniu równości kobiet w sporcie. W 1929 roku ukazał się tomik jej poezji Któregoś dnia. W 1939 roku wraz z mężem Ignacym Matuszewskim, ówczesnym ministrem skarbu, ewakuowała rezerwy złota Banku Polskiego do Rumunii, ratując je przed nazistami. Podczas tej misji zgubiła jednak swój olimpijski medal z Amsterdamu. Po wojnie zamieszkała w Nowym Jorku, gdzie rozwijała swoje malarskie pasje. Z jej skromnej pracowni wychodziły obrazy wystawiane na aukcjach. Zmarła w Daytona Beach w wieku 89 lat. 11 listopada 2018 roku została pośmiertnie uhonorowana przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę Orderem Orła Białego za zasługi w dążeniu do niepodległości Polski. Bibliografia: Rotkiewicz M., Z radości życia. Halina Konopacka, Wydawnictwo Bosz, Polski Komitet Olimpijski, Olszanica−Warszawa 2018.
Halina Konopacka (z flagą) na III Światowych Igrzyskach Kobiet, Praga, 1930
Fotografie pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
USA
04
pn.
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Pocztówka fotograficzna z pocz. XX wieku
Jan Stanisław Cyganiewicz pseud. „Zbyszko” 1881−1967 zapaśnik, wrestler, trener wrestlerów; popularyzator walki w stylu „catch as catch can” (wolnoamerykanka) Treningi rozpoczął w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” w Stanisławowie, pod kierunkiem wybitnych działaczy sokolich − Włodzimierza Świątkiewicza i Stanisława Rucińskiego. Będąc jeszcze uczniem, brał udział w walkach cyrkowych. Już na początku XX wieku trafił na treningi do ówczesnego mistrza świata Władysława Pytlasińskiego, „ojca polskich zapasów”. Pod jego opieką, zaczął odnosić pierwsze sukcesy sportowe. W 1903 roku zdobył trzecie miejsce podczas mistrzostw świata w Paryżu. Dwa lata później zremisował z Iwanem Poddubnym, najsilniejszym wówczas człowiekiem w Rosji i ta walka otworzyła mu drogę do dalszej kariery. Walczył na deskach teatru „Metropol” w Hamburgu. Występował w berlińskim cyrku Buscha i francuskim cyrku Dukandora. Pobił rekord, wygrywając aż 1093 walki. Tytuł zawodowego mistrza świata w zapasach zdobył trzykrotnie. W 1906 roku w Paryżu w stylu klasycznym, a w 1921 roku w Nowym Jorku został mistrzem w stylu grecko-rzymskim. W 1925 roku w Filadelfii pokonał Wayne’a Munna i został mistrzem w stylu „catch as catch can” (wolnoamerykanka). W 1924 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, a w 1935 roku zakończył aktywną karierę zapaśniczą. Mimo to nie rozstawał się ze swoją ukochaną dyscypliną – był trenerem i działał jako menadżer w Madison Square Garden, gdzie w 1937 roku objął stanowisko głównego organizatora walk. W wieku 60 lat kupił farmę i resztę życia spędził na trenowaniu oraz czytaniu i studiowaniu języków; znał ich dziewięć. Napisał książkę autobiograficzną – Na ringach całego świata, wydaną w Polsce w 1937 roku. Zmarł na atak serca w 1967 roku w St. Joseph, Missouri. Jan Stanisław Cyganiewicz, jako Stanislaus Zbyszko, wszedł w poczet amerykańskich Galerii Sław: Member of the Professional Wrestling Hall of Fame (2003), the Wrestling Observer Newsletter Hall of Fame (1996), The National Polish American Sports Hall of Fame (1983). Bibliografia: • Cyganiewicz S.Z., Na ringach całego świata. Księga wspomnień, Księgarnia Karoliny Piszowej w Nowym Sączu, Nowy Sącz 1937. • Historia polskich zapasów 1922−2012, Polski Związek Zapaśniczy, Warszawa 2012. • Godlewski P., Sport zapaśniczy w Polsce w latach 1890−1939, Polskie Towarzystwo Naukowe Kultury Fizycznej, Polski Związek Zapaśniczy, Poznań 1994. Fotografie i muzealia pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
nd.
Stanisław Cyganiewicz w uchwycie zapaśniczym, Carmen, Lwów, 1924
Afisz walki odwetowej w zapasach między championem atletów Władysławem Pytlasińskim i krakowskim atletą Zbyszko Cyganiewiczem o nagrodę 300 rubli, 1901
USA
pn.
05
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Wojciech Trojanowski podczas Mistrzostw Polski w lekkoatletyce, Chorzów, 1931
Wojciech Trojanowski 1904−1988 lekkoatleta, dziennikarz, sprawozdawca sportowy Człowiek z bogatym życiorysem, najpopularniejszy sprawozdawca Polskiego Radia II RP. Jego dziadek był sławnym chemikiem, a ojciec cenionym malarzem pejzażystą i profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Jako ochotnik brał udział w wojnie 1920. Lekkoatleta AZS Warszawa (1925−1934), specjalizujący się w biegu na 110 m przez płotki, olimpijczyk z Amsterdamu (1928). Dziennikarz sportowy i sprawozdawca radiowy, debiutował na łamach „Stadionu” i warszawskiego „Ekspresu Porannego”. Współpracował m.in. z „Przeglądem Sportowym”. Twórca żywego reportażu w radiofonii polskiej. „Ach, jaka szkoda że Państwo tego nie widzą!” – to słowa Wojciecha Trojanowskiego wypowiadane w komentatorskim zapale. Na antenie radiowej w charakterze sprawozdawcy wystąpił po raz pierwszy – zupełnie przypadkowo − 19 września 1931 roku, podczas pojedynku lekkoatletycznego Nurmi − Kusociński w Warszawie. Jak pisał o nim Bogdan Tuszyński: „on po prostu miał talent. Miał duszę i serce. Nie na darmo był synem malarza. Widział barwy i kształt i znakomicie znał język ojczysty. Stąd jego barwność opisu i plastyka obrazowania była tak przekonująca i przyciągająca zarazem”. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939, więzień obozu jenieckiego w Brunszwiku (1939) i oflagu II C Woldenberg (1940−1945). Współorganizator Olimpiady jenieckiej 1944 jako kierownik komisji prasowej. Po II wojnie światowej zamieszkał w Wielkiej Brytanii. Pracownik Radia BBC i Radia Wolna Europa. Wieloletni sprawozdawca imprez sportowych, m.in. igrzysk olimpijskich.
Mecz lekkoatletyczny Polska – Francja na stadionie Wojska Polskiego w Warszawie, 1938. Wojciech Trojanowski rozmawia ze zwycięzcą biegu na 800 m Wacławem Gąssowskim
Bibliografia: Tuszyński B., Radio i sport, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1993. Fotografie pochodzą z NAC i ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
Spotkanie z kolegami, od lewej: NN, Wojciech Trojanowski, Eugeniusz Lokajski, Józef Nojii, Kazimierz Kucharski, 1936
WIELKA BRYTANIA
pn.
06
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Stanisław Petkiewicz, 1929
Kadra nauczycielska i studenci Instituto de Cúltura Física w Buenos Aires. Szósty od prawej siedzi Stanisław Petkiewicz (założyciel szkoły, wykładowca akademicki, trener), lata 50. XX wieku
Stanisław Petkiewicz 1908−1960 łotewski i polski lekkoatleta – średnio- i długodystansowiec, olimpijczyk, trzykrotny mistrz Polski, trzynastokrotny rekordzista Polski, trener
Start do biegu na 5000 m, Królewska Huta, 1931. Od lewej: Janusz Kusociński, Stanisław Petkiewicz, Paavo Nurmi. Zwyciężył Paavo Nurmi
Na Igrzyskach IX Olimpiady w Amsterdamie w 1928 roku reprezentował Łotwę, zajmując siódme miejsce w biegu na 5000 m. Po igrzyskach opuścił swój kraj i przeniósł się do Polski, przyjmując obywatelstwo polskie. Był zawodnikiem Warszawianki, podobnie jak Janusz Kusociński, z którym zawzięcie rywalizował. W 1929 roku pokonał w Warszawie słynnego Fina Paavo Nurmiego w biegu na 3000 m. Za ten wyczyn prawdopodobnie został nagrodzony Wielką Honorową Nagrodą Sportową (1929) i zwyciężył w plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski za rok 1929. Trzy lata później, za złamanie statusu amatora, został zdyskwalifikowany i pozbawiony szans na występy sportowe. Wniosek o dyskwalifikację złożył jego własny klub Warszawianka i młody, niespełna 24-letni zawodnik, w 1932 roku wyjechał do Argentyny. Tam się ożenił i wraz z żoną dawał występy tańca akrobatycznego w Argentynie, Brazylii i Hiszpanii. Odwiedził też Łotwę oraz Polskę, gdzie został na kilka lat, pracując jako trener państwowy polskich średnioi długodystansowców. Przygotowywał reprezentację Polski na Igrzyska XI Olimpiady w Berlinie w 1936 roku. Był autorem podręcznika Biegi lekkoatletyczne (1936) i Carreras atleticas (1944). Podjął też studia w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego i ukończył je w 1938 roku. Obawiając się przymusowej służby wojskowej, wrócił do Argentyny. Pracował początkowo jako nauczyciel wychowania fizycznego, później założył w Buenos Aires własną firmę − Instituto de Cúltura Física, która bardzo dobrze prosperowała. Zginął tragicznie w 1960 roku, z ręki robotnika zwolnionego z pracy. Bibliografia: • Mała encyklopedia sportu, t. 2, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1987. • Zigmunde A., Pierwsi trzej olimpijczycy polskiego pochodzenia na Łotwie (1924–1928), Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Rydze, Łotewski Komitet Olimpijski, Ryga 2019.
Paavo Nurmi i Stanisław Petkiewicz podczas zawodów lekkoatletycznych, lata 30. XX wieku
Fotografie pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie i NAC
ARGENTYNA
pn.
07
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Władysław Maksymiak, legitymacja sędziowska nr 9, wystawiona przez Polski Związek Zapaśniczy Wydział Spraw Sędziowskich, 1960
Władysław Maksymiak 1886−1961 zapaśnik i siłacz, trener, sędzia i działacz sportowy W 1898 roku wstąpił do „Sokoła” w Stanisławowie, gdzie trenował zapasy pod kierunkiem Władysława Świątkiewicza i Szczęsnego Rucińskiego. Pierwsze zawody rozgrywał podczas zlotów sokolich w Stanisławowie i Lwowie. Jako 17-latek zmierzył się z austriackim zapaśnikiem Strengerem w cyrku Tuzzich, który zatrzymał się we Lwowie. Stanisław „Zbyszko” Cyganiewicz, doceniając jego zdolności, ściągnął go do Londynu na dalszą naukę i został jego trenerem. Władysław Maksymiak stoczył wiele walk zapaśniczych w Europie, Azji i Afryce. Został mistrzem Kijowa, pokonując w 1919 roku rosyjskiego zapaśnika Osipowa. Tytuł mistrza świata zdobył dwukrotnie – w 1919 i 1925 roku. Wraz z żoną Marią odbył tournée po wielu miastach Stanów Zjednoczonych, w których żyła Polonia, organizując pokazy siłowe. Dochód z biletów Maksymiakowie przekazywali częściowo na cele charytatywne. Na każdym kroku podkreślali swoją polskość, dodając otuchy rodakom na całym świecie. Przez prasę polonijną Maksymiak nazywany był „Królem Żelaza” i „Królem Siłaczy”. W latach 20. i 30. podróżował pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Polską, by wrócić do ojczyzny na stałe tuż przed wybuchem II wojny światowej. Aresztowany przez Niemców, do 1944 roku był przetrzymywany w katowni na Zamku Lubelskim, jako więzień gestapo. Po wojnie, aż do śmierci w 1961 roku, był trenerem BKS Skra Warszawa, członkiem Rady Trenerów WOZZ i Komisji Dyscyplinarnej Sekcji Zapasów GKKFiT. Bibliografia: • Historia polskich zapasów 1922−2012, Polski Związek Zapaśniczy, Warszawa 2012. • Godlewski P., Sport zapaśniczy w Polsce w latach 1890−1939, Polskie Towarzystwo Naukowe Kultury Fizycznej, Polski Związek Zapaśniczy, Poznań 1994. Fotografie i muzealia pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
Władysław Maksymiak, pocz. XX wieku
Grupa atletów, prawdopodobnie we Wrocławiu, 19. Mistrzostwa Świata w Podnoszeniu Ciężarów Breslau 1913 (pierwszy z lewej stoi Władysław Maksymiak)
USA
08
pn.
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
A. Nowakowski, Jerzy Szajnowicz-Iwanow – bohater Polski i Grecji, medal pamiątkowy, tombak patynowany, nakł. 800 egz., Mennica Polska, 1985, kolekcja prywatna
Jerzy Iwanow-Szajnowicz 1911−1943 pływak, piłkarz wodny, harcerz, agent polskich i brytyjskich służb specjalnych Syn warszawianki Leonardy Szajnowicz i rosyjskiego pułkownika Władimira Iwanowa. Gdy miał kilka lat jego rodzice się rozwiedli, a matka wyszła ponownie za mąż, za Greka Jana Lambriandisa. Młody Iwanow-Szajnowicz pozostał do ukończenia szkoły w Polsce. W lipcu 1925 roku złożył przyrzeczenie harcerskie. Podczas studiów w Belgii utworzył drużynę piłki wodnej, która wywalczyła mistrzostwo Louvain, a następnie mistrzostwo Belgii. W 1935 roku otrzymał obywatelstwo polskie. Należał do drużyny waterpolo AZS Warszawa. W 1937 roku zdobył mistrzostwo Polski, a dwa lata później został akademickim mistrzem Belgii w pływaniu. Po wybuchu II wojny światowej powrócił do Grecji, gdzie pomagał polskim uchodźcom. Następnie, po przeszkoleniu w Aleksandrii, prowadził działalność wywiadowczą i sabotażową w Grecji jako agent brytyjskiego wywiadu. Informował Anglików o ruchach wojsk niemieckich i włoskich. W 1942 roku pracował, pod przykrywką greckiego pracownika portowego w Skaramandze, zatapiając niemieckie okręty i niszcząc składy amunicji. Trzykrotnie został schwytany przez gestapo, dwa razy udało mu się uniknąć kary. W 1942 roku został schwytany po raz trzeci i osadzony w więzieniu Averhof. Skazany przez sąd niemiecki na potrójną karę śmierci, zginął na początku 1943 roku, zastrzelony podczas próby ucieczki. Odznaczony pośmiertnie Orderem Virtuti Militari. Po wojnie uznany w Grecji za bohatera narodowego. Bibliografia: Judycki Z.A., Polscy sportowcy w świecie, Wydawnictwo CAN Andrzej Cedro, Warszawa 2014.
Jerzy Iwanow-Szajnowicz, lata 30. XX wieku, Pół wieku Akademickiego Związku Sportowego, Warszawa 1962, s. 110
Reprezentacja polskich piłkarzy wodnych w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie, stoją od lewej: Roman Kazimierz Bocheński, Janusz Jastrzębski, Jerzy Iwanow-Szajnowicz, Wienez, Zubowicz, Lajos Rayki (w szlafroku), Rosner, Józef Makowski, Konarek; siedzą: Bochenek, Oskar Halor, Juhasz; klęczą: Jan Jędrysik, Turenko, 1937, fot. NAC
GRECJA
pn.
09
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Jerzy Walerian Skolimowski, 1932
Jerzy Walerian Skolimowski 1907−1985 wioślarz, sternik, trzykrotny olimpijczyk, srebrny i brązowy medalista olimpijski z Los Angeles 1932 Sportem fascynował się od wczesnej młodości, ale ze względu na swoje warunki fizyczne – niski wzrost i mała waga – dopiero po wstąpieniu do AZS Warszawa odnalazł swoją największą pasję – sternictwo osad wioślarskich. Ukończył Politechnikę Warszawską z tytułem magistra inżyniera architekta, uzyskując dyplom za projekt stadionu kolarskiego. Był wybitnym architektem i rysownikiem. Projektował plakaty sportowe, wygrywając m.in. konkurs na plakat z okazji mistrzostw świata w Zakopanem w 1929 roku. Uczestniczył w igrzyskach olimpijskich trzykrotnie − w Amsterdamie w 1928, Los Angeles w 1932 i Berlinie w 1936. Największy sukces odniósł w Los Angeles, zdobywając dwa medale: srebrny jako sternik dwójki ze sternikiem i brązowy jako sternik czwórki ze sternikiem. Zdobył także dwukrotnie tytuł wicemistrza Polski w czwórkach i trzykrotnie w ósemkach. Podczas mistrzostw Europy w Budapeszcie wywalczył srebrny medal w dwójce ze sternikiem. W latach 30. był członkiem Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego. W czasie II wojny światowej uczestniczył w kampanii wrześniowej. Walczył także w Samodzielnej Brygadzie Strzelców Karpackich, z którą odbył kampanię afrykańską. Prowadził działalność dywersyjną i wywiadowczą w Grecji. Za zasługi bojowe odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy i brytyjskim Królewskim Medalem za Odwagę. Po wojnie zamieszkał w Anglii, gdzie wykładał projektowanie i architekturę na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie. Współprojektował Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino. Zmarł w Londynie, ale pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Bibliografia: • Tuszyński B., Kurzyński H., Leksykon olimpijczyków polskich 1924−2014, wyd. 3 pop. i uzup., Fundacja Dobrej Książki, Warszawa 2014. • Tuszyński B., Polscy olimpijczycy XX wieku. 1924−2002, Wydawnictwo „Europa”, Wrocław 2004. Fotografie pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
Igrzyska XI Olimpiady w Berlinie; w samochodzie siedzi Władysław Długoszewski, obok stoi Jerzy Walerian Skolimowski, z tyłu w białych spodniach Jerzy Braun, 1936
Czwórka ze sternikiem na Igrzyskach X Olimpiady w Los Angeles, od lewej: Jerzy Walerian Skolimowski (sternik), Jerzy Braun, Janusz Ślązak, Stanisław Urban, Edward Kobyliński, 1932
WIELKA BRYTANIA
pn.
10
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Zdjęcie Stanisławy Walasiewicz z dedykacją, Warszawa, 1937
Stanisława Walasiewicz
Medalistki olimpijskiego biegu na 100 m; od lewej: Hilde Strike, Stanisława Walasiewicz, Wilhelmina v. Bremen, Los Angeles, 1932
1911–1980 lekkoatletka, mistrzyni olimpijska (Los Angeles 1932) Mając kilkanaście miesięcy wraz z rodzicami wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych Ameryki. W 1928 roku, jako obiecująca lekkoatletka Stella Walsh, podjęła decyzję, że będzie reprezentować Polskę — swoją ojczyznę. Jej talent, wszechstronne możliwości sportowe i upór doprowadziły do zdobycia 24 tytułów mistrzyni kraju w biegach płaskich, płotkarskich, skoku w dal, rzucie oszczepem i wielobojach. W 1932 roku zakwalifikowała się do reprezentacji Polski na Igrzyska X Olimpiady w Los Angeles. Trenowała wówczas i zaprzyjaźniła się z Januszem Kusocińskim (złoty medalista na 10 000 m), który mówił — „Stella, Ty musisz ten złoty medal zdobyć”. Lata 30. to nieprzerwane pasmo jej sukcesów międzynarodowych. 2 sierpnia 1932 roku została mistrzynią olimpijską i rekordzistką świata w biegu na 100 m (z czasem 11,9 s). Cztery lata później w Berlinie, pomimo kontuzji, wywalczyła srebrny medal olimpijski. W latach 1930–1934 zdobyła cztery złote, dwa srebrne i brązowy medal Kobiecych Igrzysk Światowych, a w 1938 roku dwa złote i dwa srebrne medale na I Mistrzostwach Europy Kobiet. Jako jedyna kobieta przed rokiem 1939 czterokrotnie wygrała plebiscyt „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski (1930, 1932, 1933, 1934). Była dwukrotnie laureatką Wielkiej Honorowej Nagrody Sportowej (1932, 1933). Po II wojnie światowej przyjeżdżała do Polski, wspierała wszelkie akcje na rzecz Polskiego Komitetu Olimpijskiego i sportu polonijnego. 4 grudnia 1980 roku, podczas napadu rabunkowego, została śmiertelnie postrzelona. Spoczywa w Cleveland w USA na Calvary Cemetery. W tym mieście do dziś znajduje się centrum sportowe nazwane jej imieniem. Bibliografia: Rotkiewicz M., Wspomnienie o Stanisławie Walasiewicz w 90. rocznicę urodzin, „Kobieta i Sport. Biuletyn Informacyjny Polskiego Stowarzyszenia Sportu Kobiet”, Warszawa 2002, nr 2. Fotografie pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
nd.
Stanisława Walasiewicz, lata 30. XX wieku
USA
11
pn.
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Rotmistrz 2. pułku Szwoleżerów Rokitniańskich Michał Woysym-Antoniewicz, lata 20. XX wieku
Michał Woysym-Antoniewicz 1897−1989 jeździec, major kawalerii Wojska Polskiego, dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych w 1923 roku za udział w I wojnie światowej i wojnie polsko-bolszewickiej Jeździectwo sportowe uprawiał od początku lat 20. XX wieku. Trenował w Szkolnej Grupie Olimpijskiej Centralnej Szkoły Jazdy w Grudziądzu. Początkowo swój talent pedagogiczny wykorzystywał, szkoląc ułanów, strzelców konnych i szwoleżerów. Został zakwalifikowany do reprezentacji Polski na Igrzyska IX Olimpiady w Amsterdamie w 1928 roku. Polska drużyna jeździecka zdobyła tam dwa medale – srebrny i brązowy. Reprezentował także barwy narodowe podczas prestiżowych skoków przez przeszkody o Puchar Narodów, odnosząc dwa zwycięstwa (Nowy Jork 1927, Warszawa 1928). W plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski 1928 roku zajął piąte miejsce. Dalszą karierę sportową uniemożliwił mu poważny wypadek podczas treningów w 1932 roku, w wyniku którego lekarze zmuszeni byli usunąć mu płuco. Mimo to jeździectwo nadal odgrywało główną rolę w jego życiu. Dwukrotnie zasiadał w Zarządzie Polskiego Związku Jeździeckiego, opracował „Regulamin Sportu Konnego w Wojsku” i „Regulamin Polskiej Odznaki Jeździeckiej”. Na Igrzyskach XI Olimpiady w Berlinie w 1936 roku był sędzią podczas Wszechstronnego Konkursu Konia Wierzchowego. W czasie II wojny światowej był więziony w niemieckich obozach jenieckich. Po wyzwoleniu w 1945 roku nie wrócił do Polski. Wyjechał wraz z żoną i synami do Kanady, a następnie do Stanów Zjednoczonych. Tam, ciesząc się dużym uznaniem amerykańskich władz sportowych, trenował amerykańską reprezentację do Igrzysk XVI Olimpiady w Melbourne w 1956 roku. Zmarł w Austin w stanie Teksas w wieku 92 lat.
Trofea sportowe i pamiątki po Michale Woysym-Antoniewiczu
Bibliografia: • Judycki Z.A., Polscy sportowcy w świecie, Wydawnictwo CAN Andrzej Cedro, Warszawa 2014. • Ubran R., Jeźdźcy-olimpijczycy Drugiej Rzeczypospolitej, Gorzów Wielkopolski 2012. Fotografie i obiekty pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
Major Michał Woysym-Antoniewicz dosiadający konia Moja Miła, podczas Igrzysk IX Olimpiady w Amsterdamie, 1928
USA
pn.
12
wt.
śr.
cz.
pt.
sb.
nd.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” na emigracji Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” nr I w Berlinie na Zlocie Okręgu V, 1925
Dyplom Legii Honorowej Sokolstwa Polskiego w Ameryce dla Druha Karola Noskiewicza za zasługi oddane Sokolstwu Polskiemu i sprawie narodowej, Pittsburgh, 1927
Obchody tysiąclecia chrztu Polski. Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Marles-Auchel, 1966
Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” nie ograniczało swojej działalności wyłącznie do spraw gimnastycznych i sportowych − odgrywało istotną rolę także w życiu społeczno-kulturalnym. Na przełomie XIX i XX wieku, TG „Sokół” łączyło rodaków na emigracji i pomagało im utrzymać więź z ojczyzną. Dzieje sokolstwa polskiego na emigracji mają swój początek w Stanach Zjednoczonych. To tam, w Chicago, w 1887 roku powstało pierwsze gniazdo „Sokoła” poza obszarem ziem polskich. Idea sokolstwa trafiła również do innych krajów na kontynentach amerykańskich. Towarzystwo prężnie działało wśród Polaków mieszkających w Europie Zachodniej. W Berlinie pierwsze gniazdo powstało w 1889 roku, a w Paryżu dwa lata później. W kolejnych latach, prawie wszędzie tam, gdzie obecni byli polscy emigranci – był też „Sokół”. W momencie wybuchu I wojny światowej członkowie polonijnego „Sokoła” ruszyli do walki o wolną ojczyznę. Polscy członkowie „Sokoła” z Ameryki jako pierwsi zorganizowali Drużyny Bojowe. Sokoli żołnierze licznie zasilili tworzoną w 1918 roku we Francji Armię Polską, na której czele stanął gen. Józef Haller, wcześniej czynnie działający we lwowskim „Sokole”. Gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” działały na rzecz ojczyzny i lokalnych społeczności w miejscach emigracji jeszcze przez wiele lat po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Dzisiaj tradycje Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” kultywują spadkobiercy na Ukrainie, Litwie, w Austrii, Kanadzie i USA. Bibliografia: • Męzik K., Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Marles-Auchel, Muzeum Sportu i Turystyki, Warszawa 2021. • Zarys dziejów Sokolstwa Polskiego w latach 1867−1997, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Częstochowa 2001. Fotografie i muzealia pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
Sztandar Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Dortmund 1901−1907
FRANCJA / NIEMCY / USA
Michał Spisak 1914–1965 kompozytor
Michał Spisak, 1952, fot. A. Zborski, PCIM POLMIC
Jeden z czołowych przedstawicieli kierunku neoklasycznego w muzyce polskiej − studiował w klasie skrzypiec Józefa Cetnera, uczęszczał na zajęcia z kompozycji pod kierunkiem Aleksandra Brachockiego w Śląskim Konserwatorium Muzycznym w Katowicach i Kazimierza Sikorskiego w Warszawie, był asystentem w klasie skrzypiec Zygmunta Szellera w Niższej Szkole Muzycznej w Katowicach. Nie poddał się niepełnosprawności, spowodowanej chorobą Heinego-Medina. Ambitny i zdolny świetnie zapowiadał się jako kompozytor. W 1937 roku otrzymał stypendium Śląskiego Towarzystwa Muzycznego na studia kompozytorskie w Paryżu. Francja stała się jego drugą ojczyzną, w której pozostał do końca życia. Nie zerwał kontaktów z krajem. W roku 1947 został członkiem Związku Kompozytorów Polskich. Jego utwory były regularnie wykonywane na Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień” i na Poznańskiej Wiośnie Muzycznej. Znajdowały się w programach krajowych filharmonii. Do popularności Spisaka przyczyniło się zdobycie Premier Grand Prix w Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. Królowej Elżbiety w Brukseli (1954) za Serenadę na orkiestrę oraz za Concerto giocoso na orkiestrę kameralną (1957). W 1955 roku wygrał Międzynarodowy Konkurs na Oficjalny Hymn Olimpijski (został wybrany spośród 392 partytur), który rozbrzmiewał podczas otwarcia VII Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Cortina d`Ampezzo oraz na Igrzyskach XVI Olimpiady w Melbourne i w Sztokholmie (1956). Od 2005 roku w Dąbrowie Górniczej, miejscu jego urodzenia, odbywa się Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Michała Spisaka. Bibliografia: Markiewicz L., Michał Spisak 1914−1965, Muzeum Miejskie „Sztygarka”, Dąbrowa Górnicza 2005. Muzealia pochodzą ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP Warszawa 2021 Wszelkie prawa zastrzeżone Wydawca: Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP Al. J. Ch. Szucha 23, 00-580 Warszawa Koordynator programu „Polacy Światu” Dorota Byszewska-Miłosińska / MSZ Opracowanie tekstów: Marzena Jaworska, Izabela Kiełmińska, Iwona Marcinkiewicz, Katarzyna Męzik, Barbara Mikocka Redakcja i korekta: Małgorzata Izdebska-Młot Opracowanie graficzne: Maciej Przybyszewski Druk: Drukarnia Legra
Projekt został zrealizowany przez Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w ramach programu „Polacy Światu”, obejmującego przedsięwzięcia wystawowe, edytorskie i multimedialne. Promuje on na świecie wiedzę o dokonaniach Polaków – emigrantów, zesłańców, podróżników, naukowców, artystów, inżynierów, sportowców i innych. Kalendarz powstał we współpracy z Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie.