Samen maken we het verschil voor de generaties na ons.
7.000 Hectare grond
provincies in Nederland waar Stichting Twickel bezittingen beheert
Landgoed
gemeentes waarover landgoed Twickel verspreid is
10
buurtschappen waarover landgoed Twickel verspreid is 10
Voor u ligt het maatschappelijk jaarverslag 2025 van Stichting Twickel.
Het afgelopen jaar heeft opnieuw laten zien dat verbinden de kracht is van Twickel: verbinden met onze omgeving, met pachters, vrijwilligers en bezoekers, maar ook samenhang brengen tussen natuur, erfgoed, landbouw, wonen, water en economie.
In een tijd waarin de druk op ruimte, natuur en samenleving verder toeneemt, vraagt dat om richting en standvastigheid. Voor Twickel wordt die richting samengevat in vier werkwoorden: vergroenen, verduurzamen, verbinden en verdienen. Geen losse ambities, maar een samenhangend kompas voor het handelen van alledag.
Met de introductie van een nieuwe website, de podcast Twickel van binnenuit en de verbouwing van het bezoekerscentrum is Twickel zichtbaarder en toegankelijker geworden voor een breed publiek. Tegelijkertijd werd gewerkt aan grote opgaven: natuurherstel, klimaatadaptatie,
toekomstbestendige landbouw en zorgvuldig ingepaste ruimtelijke ontwikkelingen.
De verdere ontwikkeling van landgoed Zuylestein, investeringen in erfgoed en landschap en de groei van de houtzagerij tonen aan dat er blijvend gebouwd wordt aan een stevige grondslag voor de toekomst. Dat dit gepaard gaat met aanzienlijke investeringen en soms financiële druk, onderstreept dat rentmeesterschap keuzes vergt voor de lange termijn.
Twickel is bovenal een gemeenschap van mensen. Medewerkers, vrijwilligers, pachters en partners dragen ieder op hun eigen wijze bij aan het geheel. Hun betrokkenheid en vakmanschap zijn het fundament waarop alles rust.
Dit verslag toont hoe Twickel werkt aan het bewaren én vernieuwen van het landgoed: niet als eindpunt, maar als momentopname in een proces dat generaties overstijgt.
Met oog voor kwaliteit, met gevoel voor verantwoordelijkheid en met vertrouwen in de toekomst.
Egbert Jaap Mooiweer Directeur Rentmeester
Edities Twickelblad
Coverfoto mei 2025
Stichting Twickel werkt nauw samen met de onafhankelijke Vereniging
Vrienden van Twickel. Samen geven ze elk kwartaal het Twickelblad uit.
Pag. 6-9
Organisatie, overkoepelend, mensen
Verbindend beheer dat investeert in mensen, relaties en de lange termijn.
Kasteel, collectie, historisch vastgoed, vakmanschap
Pag. 10-13
Vakmanschap als basis voor de toekomst voor behoud van kasteel, collectie en het karakter.
Bossen, natuurterreinen, cultuurgrond, tuinen en parken
Pag. 16-19
Deskundig beheer van zeldzame natuur en historisch groen, in samenwerking met de omgeving.
Nieuwe pachtwet, landschapsregelingen, robots, verbouw hoeves
Pag. 20-21
Natuurinclusieve landbouw die grond, voedsel en landgoed met elkaar verbindt.
Events, publieke openstelling, presentaties
Pag. 22-25
Publieke openstelling die cultuur en gemeenschap verbindt voor het behoud van het landgoed.
Achter elk getal schuilt een verhaal. De cijfers over 2025 laten zien hoe breed het beheer van Twickel is, maar vooral ook hoezeer alles met elkaar samenhangt. Het jaar stond in het teken van verbinden: zichtbaar en toegankelijk zijn voor publiek, samenwerken met pachters en vrijwilligers, bestuurlijke afstemming met overheden en het zoeken naar balans tussen natuur, erfgoed, landbouw, wonen, water en economie.
Het jaar stond in het teken van actieve ontmoeting. Twickel zocht bestuurlijk en maatschappelijk de verbinding. Bijvoorbeeld door met gemeenten in gesprek te gaan over de nieuwe omgevingsvisies. Ook wordt gezamenlijk gewerkt aan aan gedeelde vraagstukken rondom landschap en ruimte. Gerichte investeringen in natuur en erfgoed leidden tot een negatief financieel resultaat, een bewuste keuze voor kwaliteit en langetermijnwaarde.
Het zijn de medewerkers die het ware fundament vormen. Dankzij hun kennis, betrokkenheid en dagelijkse vakmanschap blijft Twickel haar taak vervullen: bewaren wat van waarde is, doorgeven wat toekomst verdient.
Op landgoed Twickel kwamen bewoners en pachters bijeen voor een workshop fruitbomen snoeien. Deskundige medewerkers van de groenafdeling legden uit hoe zorgvuldig onderhoud de gezondheid en vruchtbaarheid van de fruitbomen bevordert.
Landgoed Zuylestein
Gelderse bezittingen
Pachten, huur en erfpacht
Overige opbrengsten
Financiële baten
Verpachtingen en verhuur
Personeelskosten
Overige kosten
Pachten, huur en erfpacht
Pachten
Verhuur woningen
Verhuur bedrijfspanden
Erfpacht
Jachthuur
Totaal
Overige baten
Houtverkoop vanuit het bos
Overige opbrengsten uit bos, natuur en landschap
Landbouw
Houtzagerij
Opbrengsten buitenplaats
Totaal
Financiële baten
Dividend
Rente
Totaal
Verpachtingen en verhuur
Onderhoud gebouwen
Overige kosten
verpachtingen en verhuur
Totaal
Personeelskosten
Totale personeelskosten
Intern doorbelaste loonkosten
Totaal
Overige lasten
Bos, natuur en landschap
Landschapsregeling
Landbouw
Zagerij
Buitenplaats
Algemene beheerskosten
Onderhoud diversen
Financiële lasten
Totaal
De omzet van Stichting Twickel groeide in 2025 in meerdere onderdelen, waaronder pacht, erfpacht, verhuur, opbrengsten uit bos, natuur en landschap en de houtzagerij. Tegelijkertijd namen ook de kosten toe. Door extra projecten buiten de begroting, waaronder het herstel van het Sterrenbos op Zuylestein, de verbouw van de cichoreifabriek in Borculo en de restauratie van de rotstuin en rozentuin, sloot het jaar met een negatief resultaat. Deze investeringen passen bij de lange termijn, maar vragen om scherpe keuzes in de komende jaren.
Hoofdstuk 1 Algemeen
Erfgoed is bij Twickel meer dan stenen en objecten. Het is de tastbare neerslag van eeuwen geschiedenis: een omvangrijke collectie kunst en kunstnijverheid, een reeks rijksmonumenten en de gebouwen en erven die de landgoederen karakter geven. In 2025 werd op alle fronten gewerkt, aan zichtbaarheid en kennis, én aan herstel en zorgvuldige vernieuwing.
Het in 2024 vastgestelde Collectieplan bepaalt de richting: koesteren, verdiepen en delen. De samenwerking met Rijksmuseum Twenthe werd uitgebouwd en de bruikleen aan Kunstmuseum Den Haag, honderd eenenvijftig objecten, werd verlengd. Tegelijkertijd werden restauraties voltooid: een achttiendeeeuwse Japanse laktafel, een grote Chinese pot en enkele geschilderde portretten uit de Benedengalerij zijn hersteld. Onderzoeksprojecten legden nieuwe kennis vast over onder meer historisch tafellinnen en de negentiendeeeuwse schilderijencollectie.
De afdeling Bouw had in 2025 dertien projecten in uitvoering en circa vijftien in voorbereiding. Naast regulier onderhoud werden diverse grotere werken opgeleverd: van de ingebruikname van de schaapskooi als vergaderruimte tot nieuwe
woningen en de afronding van de bodemsanering in Woolde. Op landgoed Nettelhorst vergde een ontoereikende isolatie uit een eerdere renovatie een ingrijpende nabehandeling van kap en wanden.
Een bijzondere mijlpaal was de opening van de cichoreifabriek in Borculo als vestiging van Hello Smile. Na een intensief ontwerp en bouwtraject opende de tandheelkundige praktijk in januari 2026 haar deuren, een nieuwe bestemming die recht doet aan de historische waarde van het pand.
Belangstelling voor ambacht
Op uitnodiging van het Cultuurfonds bracht Hare Majesteit Koningin Máxima een werkbezoek aan Stichting RIBO in Hengelo. De Koningin sprak met jongeren, docenten, erfgoedspecialisten én met Twickel over het belang van vakmanschap, samenwerking en de overdracht van kennis aan nieuwe generaties.
Renovatie van de Rentmeesterij
Sinds de verbouwing in 1996 ontgroeide de landgoedorganisatie haar kantoor. Daarom ging de rentmeesterij in 2025 op de schop. Met extra ruimte, grondige isolatie en nieuwe installaties maken we dit historische pand zorgvuldig toekomstbestendig voor de komende dertig jaar. De renovatie loopt door in 2026.
135 93% 87%
125 Rijksmonumenten in beheer van Stichting Twickel
Van deze rijksmonumenten zijn gebouwen en 10 zijn groene monumenten
Van de rijksmonumentale gebouwen is het casco in goede staat
Van de rijksmonumenten is in goede staat van onderhoud
~ 13 projecten in uitvoering ~ 15 projecten in voorbereiding
Op boerenerven die vrijkomen door wegvallende opvolging of het einde van pacht zoekt de organisatie naar zinvolle nieuwe bestemmingen. Ondanks de woningnood verloopt dat moeizaam: de Omgevingswet vraagt meer participatie en vooronderzoek in eigen beheer, en de bekende regelingen zijn financieel minder houdbaar. Zulke trajecten vragen een lange adem.
Tegelijkertijd blijft de vraag naar verduurzaming groot. Bij elk pand vraagt dat een zorgvuldige afweging: wat is mogelijk zonder monumentale waarden te schaden? De afdeling bouw beproeft traditionele lijnolieverven en rauwe lijnolie op onbehandeld hout. Kleinschalige pilots, gericht op leren.
Opgeleverde projecten
• De schaapskooi op Twickel is in gebruik genomen als nieuwe vergaderruimte.
• Vervanging brugdek en leuningen in Wassenaar
• Afronding vervanging waterleiding Huispark
• Sanering bodemvervuiling in Woolde
• Oplevering woning aan Demmersweg, Huisveld, Landeweer
• B & B Lage en Forsthaus
• Diverse kleinere projecten, reparatie bruggen, schilderen circa 40 woningen
• Onderhoud aan rieten dak
In den Markenrichter
Restauratie schilderij
Carel George van Wassenaer.
48.000
Aantal geregistreerde* collectiestukken.
*Registratiegraad ca. 95%
Er wordt voortdurend gewerkt in het collectie registratiesysteem om nieuw verworven informatie aan te vullen en beeld materiaal toe te voegen.
Schilderijen Wapens Uurwerken Terug geschonken Erard
In 1852 kocht Baron Carel van Heeckeren in Parijs een Erardpiano voor zijn bruid
Isabelle Sloet. Bijna een halve eeuw nadat het instrument het kasteel had verlaten, bracht
Gé Kooijman de piano in 2025 terug naar de plek waarvoor zij ooit was aangeschaft.
Hoofdstuk 2 Erfgoed
Meer informatie over de houtzagerij lees je op www.houtzagerijtwickel.nl
Aantal stammen verzaagd
1.670.210 m3
905.413 m3
52.470 m3
736.271 m3
77.866 m3
Orders verwerkt met 9 personeelsleden (7,6 fte)
Omzet van de Houtzagerij zette de stijgende lijn voort en kwam in 2025 boven de 2 miljoen euro uit.
Larix
Loonzaag werk
Eiken Douglas Grenen
Totaal 3.442 m3
Hout voor unieke accommodatie
Op verzoek van Waanders hout in Rijssen heeft de Houtzagerij ruw eikenhout geleverd voor een bijzondere ronde accommodatie: Beau Rêve. Beau Rêve is een modulaire woning, speciaal ontworpen om licht en ruimte maximaal te benutten. Het kan worden gebruikt als vakantiehuisje, tuinkantoor of tiny house.
Beukenhout voor nieuw gemeentehuis in Rheden
De houtzagerij verwerkte lokaal beukenhout van Landgoed Middachten voor het nieuwe gemeentehuis in Rheden. Na een jaar natuurlijke droging werd het hout verwerkt tot een duurzaam interieur.
Bedrijfsuitje door de tuinen van Twickel
Personeelsleden van de Houtzagerij kregen een prachtige rondleiding door de tuinen én het kasteel van Twickel. Deze dag werd afgesloten met diner bij Het Hoogspel in Delden.
Eikenhout voor woningen in Holten en Raalte
Voor woningen in Holten en Raalte leverde de houtzagerij van Twickel geschaafd eikenhout aan
Aannemersbedrijf Valk uit Daarle. Het hout vormt de gevelbekleding van de woningen en zal met de jaren een egaal, zilveren patina ontwikkelen: een duurzame keuze die met de tijd karakter geeft.
Bijzondere heide, uiterwaarden vol zeldzame bloemen, monumentale (moes)tuinen en parken, eeuwenoude bossen en drassige weilanden vol weidevogels: het komt allemaal voor op de gronden van Stichting Twickel. De medewerkers van de afdeling terreinbeheer zorgen dat alles wat groen is en groeit, de juiste verzorging krijgt.
Klimaat en veerkracht
De gevolgen van klimaatverandering vormen het grootste risico voor de gezondheid van alles wat op Twickel groeit en bloeit. Jonge aanplant op een open plek in de kasteeltuinen heeft het moeilijk in de felle voorjaarszon. Extremere droogte, heftige buien en verontreiniging in het Twentekanaal versterken de noodzaak om het watersysteem op de landgoederen grondig te herzien. Voor een gezonde bodem, een goede waterhuishouding en een rijke biodiversiteit is een lange adem nodig. Die lange adem bezit Twickel, en ook dit jaar werden daarin opnieuw stappen gezet.
Op landgoed Hof te Dieren heeft de komst van de wolf op de Veluwe een zichtbaar positief effect op de bosverjonging. De herten en reeën eten minder van de jonge bomen, waardoor steeds meer verschillende soorten bomen in het bos verschijnen.
In 2025 werd op Twickel dertien kilometer aan heggen, hagen, houtwallen en elzensingels aangelegd. Zulke groene verbindingen in het landschap bieden schuil en nestgelegenheid aan tal van vogels en kleine dieren. Langs de elementen zorgen de boeren voor stroken vol inheemse bloemen, die insecten aantrekken en zo de leefwereld in en om de haag verrijken.
Om de terreinen in topconditie door te geven aan volgende generaties focus op de volgende thema’s:
In november opende Twickel haar deuren voor een evenement dat natuur, cultuur en vakmanschap verenigt. Samen met agrarische ondernemers en andere organisaties werden bezoekers ontvangen om kennis te maken met de rijke historie van het gebied. Tegelijkertijd toonden deelnemers uit verschillende landen tijdens het NK Heggenvlechten hoe dit eeuwenoude ambacht in ere wordt gehouden.
Twickel
Stuks plantsoen geplant in 2025
Particulieren die brandhout kopen en helpen met landschapsonderhoud
25.000 65 15 km
Landschapselementen aangelegd
• 300 meter meidoornhaag gevlochten tijdens kampioenschap heggenvlechten
• 2.750 m³ hout geoogst
• 15 hectare rododendrons verwijderd
Zuylestein
• Herstel sterrenbos helemaal afgerond en gevierd met alle betrokken
Hof te Dieren
• 1.500 m3 hout geoogst
• Zomerkamp school in het park
Productiebos
Natuurbos en heide
Tuinen en parken
Agrarisch gebruik
Overig
Bosplantmiddag met leerlingen Erve Hooijerinck
Waar de invasieve Rhododendron uit de bossen is verwijderd, ontstaat ruimte voor verjonging. Leerlingen van basisschool Erve Hooijerinck plantten met zorg en toewijding jonge bomen en dragen zo bij aan de toekomst van het bos.
Jonge citrusbomen voor de tuinen van het Louvre
Samen met Paleis het Loo en landgoed Middachten hebben we 12 jonge citrusbomen overhandigd aan onze collega’s van de tuinen van het Louvre, in het kader van FransNederlandse culturele uitwisseling.
De prachtige moestuin van landgoed Zuylestein
De houten randen van de groentebedden in de moestuin van Zuylestein zijn vervangen door duurzaam cortenstaal. De geometrische schoonheid van deze renaissancetuin komt daarmee opnieuw volledig tot haar recht.
De landgoederen van Stichting Twickel hebben hun vorm gekregen door eeuwen van landbouw. Dat menselijk handelen heeft het karakteristieke cultuurlandschap gemaakt waarin boeren nog steeds hun brood verdienen en waar wandelaars en fietsers van genieten.
Natuur en landbouw verweven
De ecologische waarde van cultuurlandschap valt niet te onderschatten. Veel soorten die vroeger algemeen waren en nu bedreigd zijn, zoals de patrijs, zijn afhankelijk van gevarieerd boerenland. Stichting Twickel zet zich daarom al jaren in voor natuurinclusieve landbouw, met veel variatie in gewassen en beplanting: landbouw die voor de boer een goed inkomen oplevert en voor de samenleving een gezond, fraai landschap.
Dit is allesbehalve vanzelfsprekend. Boeren die meer biodiversiteit voortbrengen, zien dat zelden terug in hun inkomsten. Het vraagt om een gezamenlijke zoektocht, waarin veel kleine stappen uiteindelijk tot resultaat leiden.
Sinds begin 2025 heeft Stichting Twickel een apart landbouwbedrijf: Biologische Landbouw Twickel BV.
Hiermee komt het aandeel biologisch gecertificeerde agrarische grond op dertien procent van het totale agrarische areaal, dicht in de buurt van de Nederlandse ambitie om in 2030 het biologisch beheerde areaal tot vijftien procent te laten groeien. Binnen het biologische bedrijf worden onder andere oude graansoorten geteeld, zoals zwarte emmer en Veluwse kruiprogge. De oogst wordt deels verwerkt tot landgoedproducten die in de omgeving worden verkocht.
Zorginstelling Aveleijn toonde interesse in de biologisch geteelde pompoenen van het landgoed. Op een herfstmiddag oogstten medewerkers samen met een groep cliënten zeshonderd pompoenen voor de eigen pompoensoep.
Grolsch brouwt een Twickelbier
De gerst die in 2024 wuivend op de Deldeneresch stond, is in 2025 een bijzonder Twickelbier geworden, gebrouwen door Grolsch.
Hoofdstuk 4 Landbouw
In 2025 zocht Stichting Twickel naar wegen om meer mensen te laten meegenieten van het landgoed, met behoud van het karakter en de rust die het typeert. Om bezoekers beter te kunnen ontvangen startte in 2025 de vernieuwing van het bezoekerscentrum.
Het jaar was gevuld met publieksactiviteiten die niet alleen trouwe bezoekers bedienden, maar ook nieuwe groepen uitnodigden: gezinnen, jongeren en mensen uit de directe omgeving die Twickel nog nauwelijks kenden. Natuur, historie en verhalen kwamen samen in nieuwe evenementen als het Tuindiner en Op en rond de Deldeneresch, en in educatieve programma’s voor scholen. De verbinding met het verleden en met de omgeving stond daarbij steeds centraal. Bestaande activiteiten werden verdiept en samenwerkingen met lokale partners uitgebouwd.
Tegelijkertijd onderzocht de organisatie of een eigen museum de zichtbaarheid van Twickel kon versterken. De benodigde investeringen en de impact op de organisatie bleken echter te groot,
en werd besloten dat een eigen Twickelmuseum vooralsnog niet haalbaar is.
De uitkomsten van het onderzoek werden niet terzijde geschoven. Integendeel: zij vormden de basis voor een vernieuwde koers. In plaats van één centrale museale plek kiest Stichting Twickel ervoor de verhalen over het gehele landgoed te verspreiden. Zo werd de grondslag gelegd voor een brede publieksagenda voor 2026, waarin verhalen tot leven komen rond de buitenplaats, in het veld, in de bossen, op de boerderijen en langs de paden.
Op en rond de Deldeneresch: een weekend vol beleving en smaak
Tijdens ‘Op en rond de Deldeneresch’ maakten vele bezoekers kennis met de pracht van Landgoed Twickel. Het kampioenschap heggenvlechten, historische molens en levende ambachten stonden centraal: een weekend waarop cultuur, natuur en gemeenschap samenkwamen.
• 1 maart: Wereld Leifruitdagen (deel 1)
• April: Drie kasteelconcerten
• 10 mei: Plantjesmarkt
• 28 juni: Het tuindiner
• 22 & 23 augustus: Stiftfestival
• 13 september: Wereld Leifruitdagen (deel 2) en Open Monumentendag in combinatie met het Straatfestival
• 8 & 9 november: Op en rond de Deldeneresch in combinatie met het Kampioenschap Heggenvlechten
• December: Theatervoorstellingen King’s Men
Aantal bezoekers Stift Festival* op Twickel in augustus 2025.
Aantal bezoekers Op en rond de Deldeneresch* november 2025.
*Totaal aantal bezoekers verdeeld over 2 dagen
Dijkgraaf op de bres voor de Vijfdeelsdijken. Carel George graaf van Wassenaer Twickel. 1e exemplaar aangeboden aan Friso baron van Harinxma thoe Slooten, lid van het College van Regenten van Stichting Twickel.
Van april tot en met oktober verwelkomen het park, de tuinen en de moestuin van Twickel bezoekers. De landgoedwinkel in Stad Delden verkoopt een gevarieerd assortiment: kaas, brood, bier, vlees en wild van de landgoederen, aangevuld met biologische producten uit de omgeving. Ook landgoed Zuylestein ontvangt gasten in een eigen winkel met groente, fruit en lokale producten. Op beide landgoederen kunnen bezoekers in de zomermaanden in de oranjerie terecht voor koffie, thee en gebak.
Dit alles is mede mogelijk dankzij de hulp van vrijwilligers, die met hun enorme kennis en enthousiasme zorgen voor een warm gevoel van welkom voor bezoekers aan het landgoed.
Bij Twickel denkt u hopelijk vooral aan het natuurschoon, de rust en de prachtig onderhouden gebouwen. Op onze landgoederen hebben we ook met minder voor de hand liggende dingen te maken.
Afvaldumpingen
Regelmatig worden in de bossen voorwerpen aangetroffen die daar niet thuishoren: bankstellen, autobanden, tuinafval en dit jaar zelfs oliebollen.
Aanrijdingen met wild
Natuur en verkeer botsen op de landgoederen soms letterlijk. Rijden in de schemering vraagt om bijzondere oplettendheid.
Peilbuizen
Meer dan vijftig peilbuizen volgen al vijfendertig jaar de grondwaterstand en maken de effecten van klimaatverandering zichtbaar.
Aantal bezoekers kasteel en tuin Landgoed Twickel 15.159
Velen wisten Twickel te vinden als plek om te wandelen en downloaden onze wandelroutes via Routemaker of de website
Umfassungsweg gedownload als meest populaire wandelroute. 17.263 downloads
Daarna waren de kasteelwandeling, kasteeltuin en de wandeling bij Lage het meest populair.
Twickel was o.a. te zien bij:
September 2025 Landgoed Twickel was te zien bij Binnenstebuitentv
Februari 2025 Landgoed Twickel was te zien bij de Broeders van Rossem
Oktober 2025 Landgoed Twickel was te zien bij Denkend aan Holland
November 2025 Start opnames Hanna van Hendrik bij Erve voortman
4.614
Totaal aantal downloads
267
Totaal aantal volgers
Volgens Spotify heeft 40% meer dan 1 aflevering op 1 dag geluisterd. Meer dan 40% van de luisteraars is tussen de 45 en 59.
Twickel van binnenuit beluisteren? Scan de QR-code.
Voor generaties na ons
Twickel is meer dan de landgoederen. Het is een levend geheel van natuur, gebouwen, verhalen en mensen –geworteld in het verleden en gericht op de toekomst. In 2025 werkten we aan behoud én vernieuwing. Aan bossen en bodem, gebouwen en biodiversiteit, aan de zorg voor collectie, maar ook aan verbinding met mensen om ons heen. Als grootste particuliere landgoedeigenaar van Nederland voelen we de verantwoordelijkheid om zorgvuldig te beheren en betekenisvol door te geven. Dit verslag laat zien hoe we dat samen doen – stap voor stap, met oog voor kwaliteit en continuïteit. Voor nu én voor de generaties na ons.