Ο ρόλος των Οικουμενικών Συνόδων στη ζωή της Εκκλησίας
Η Εκκλησία ήδη τον 5ο αιώνα είχε αναγνωρίσει το θεσμό των Συνόδων. Τότε έγιναν 2 Οικουμενικές Σύνοδοι, η Γ' (εναντίον της αίρεσης του Νεστοριανισμού) και η Δ' (που αντιμετώπισε την αίρεση του Μονοφυσιτισμού).
Σύνοδοι: η αρχή της συλλογικότητας στην Εκκλησία Σύνοδος είναι το ανώτατο συλλογικό όργανο της Εκκλησίας. Τα μέλη συγκεντρώνονται και αποφασίζουν για θέματα πίστης, διδασκαλίας και οργάνωσης. Αυτό γίνεται όποτε η Εκκλησία αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα και η λύση πρέπει να είναι δημοκρατική, αποδεκτή από όλους και σύμφωνη με το χριστιανικό πνεύμα και τη διδασκαλία του Χριστού.
Ανάλογα με την έκταση του προβλήματος έχουμε: Τοπικές συνόδους: όταν το πρόβλημα αφορά μια μικρή περιοχή Επαρχιακές συνόδους: όταν το πρόβλημα αφορά τις εκκλησίες μιας ευρύτερης περιοχής Οικουμενικές συνόδους: όταν το πρόβλημα είναι τόσο σημαντικό που αφορά όλη την Εκκλησία, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης
Μία σύνοδος αναγνωρίζεται ως οικουμενική από τους πιστούς, τα μέλη της Εκκλησίας (αν και τις Οικουμενικές Συνόδους τις συγκαλούσε ο αυτοκράτορας). Ο λαός αναγνώρισε ως Οικουμενική τη σύνοδο του 381μΧ αν και είχε ξεκινήσει ως τοπική, και αυτό λόγω των σημαντικών αποφάσεων που πήρε. Η σύνοδος του 449μΧ που ξεκίνησε και ολοκληρώθηκε ως Οικουμενική δεν έγινε δεκτή από την Εκκλησία και ο λαός της ονόμασε ληστρική, την αποδοκίμασε και την ακύρωσε.
Το εκκλησιαστικό σώμα απέρριψε επίσης τη σύνοδο της Φεράρα-Φλωρεντίας (1438μΧ). Στη σύνοδο αυτή, λίγα χρόνια πριν την άλωση της Κωνσταντινούπολης και με ορατό τον οθωμανικό κίνδυνο, οι ανατολικοί πρόσφεραν άνευ όρων την Ορθόδοξη Εκκλησία στους παπικούς περιμένοντας στρατιωτική και οικονομική βοήθεια. Ο λαός ουδέποτε αποδέχθηκε τις αποφάσεις που ελήφθησαν και η βοήθεια δεν ήρθε ποτέ στο Βυζάντιο.
Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Η' Παλαιολόγος στη σύνοδο της Φεράρα-Φλωρεντίας Πίνακας του B. Gozzoli Ανάκτορο Medici Riccardi, Φλωρεντία
Πρότυπο των Συνόδων ήταν και είναι η Αποστολική Σύνοδος του 48-49μΧ. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με τρόπο δημοκρατικό και σημαντική θεωρείται η συνεργασία θείου και ανθρώπινου παράγοντα (φωτισμός από το Άγιο Πνεύμα) στη λήψη της τελικής απόφασης.
Τα μέλη μιας Συνόδου ήταν ισότιμα. Ορίζονταν όμως κάποιος ως πρόεδρος και ο αυτοκράτορας καθόριζε και τον αριθμό των επισκόπων που θα έστελνε κάθε επαρχία. Τα πρακτικά των Συνόδων έχουν τεράστια σημασία και είναι πολύ σημαντική πηγή πληροφοριών για εμάς σήμερα. Οι τελικές αποφάσεις ανακοινώνονταν σε όλες τις εκκλησίες για να τις μάθουν οι πιστοί.
Οι αποφάσεις που αφορούσαν την πίστη ονομάζονται όροι και δόγματα. Εκεί διατυπώνονταν η αληθινή πίστη για το Θεό, το πρόσωπο του Χριστού, το Άγιο Πνεύμα, την Παναγία και άλλα παρόμοια ζητήματα. Με τον τρόπο αυτό διακρίνονταν η χριστιανική διδασκαλία από τις διάφορες αιρέσεις.
Οι αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων που αφορούν θέματα οργάνωσης, διοίκησης της Εκκλησίας, λατρείας και άλλα τέτοια ζητήματα της καθημερινής χριστιανικής ζωής ονομάζονται Ιεροί Κανόνες. Με βάση αυτούς πορεύεται η Εκκλησία στο πέρασμα των αιώνων.
“Και Θεός και άνθρωπος” Η Γ' Οικουμενική Σύνοδος έγινε το 431μΧ στην Έφεσο της Μικράς Ασίας.
Καταδίκασε την αίρεση του Νεστορίου. Αυτός τόνιζε ιδιαίτερα την ανθρώπινη φύση του Χριστού. Ονόμαζε την Παναγία όχι Θεοτόκο (αυτή που γέννησε τον θεάνθρωπο Χριστό) αλλά Χριστοτόκο (αυτή που γέννησε τον άνθρωπο Χριστό).
Ο Νεστόριος λοιπόν έλεγε ότι η Παναγία γέννησε έναν απλό άνθρωπο. Αυτός ο άνθρωπος ήταν ιδιαίτερα χαρισματικός και γι' αυτό ο Θεός τον ονόμασε γιό Του. Για τους χριστιανούς όμως ο Χριστός ήταν και Θεός και άνθρωπος (τόσο Θεός όσο και άνθρωπος). Την ανθρώπινη φύση την παίρνει από τη Μαρία και τη θεϊκή φύση την έχει ως μέλος της Αγίας Τριάδας.
Το 451μΧ γίνεται η Δ' Οικουμενική Σύνοδος στη Χαλκηδόνα, προάστιο της Κωνσταντινούπολης.
Ο Ευτυχής έφτασε στο άλλο άκρο από τον Νεστόριο. Υποστήριξε ότι ο Χριστός ήταν μόνο Θεός. Η ανθρώπινη φύση του ήταν τόσο λίγη, σαν μια σταγόνα στον ωκεανό, και γι' αυτό απορροφήθηκε από την άπειρη θεία φύση. Τη σύνοδο συγκάλεσε το αυτοκρατορικό ζεύγος Μαρκιανού και Πουλχερίας.
Η Σύνοδος διατύπωσε τη θέση, τον όρο (Χριστολογικό δόγμα) ότι στο πρόσωπο του Χριστού ενώνονται οι δύο φύσεις, Θεού και ανθρώπου.
Αν ο Χριστός είναι μόνο άνθρωπος; Δε θα διέφερε από καμία άλλη σημαντική προσωπικότητα της ιστορίας. Δε θα έδινε ποτέ απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα που απασχολούν τον άνθρωπο σχετικά με τη ζωή, ούτε θα τον λύτρωνε από το θάνατο όπως έκανε με την ανάστασή Του.
Αν ο Χριστός είναι μόνο Θεός; Τότε ο άνθρωπος δε θα είχε κανέναν απολύτως λόγο στη σωτηρία του, αυτή θα την αποφάσιζε ο Θεός και ο άνθρωπος θα την αποδέχονταν αναγκαστικά. Καταστρατηγείται η ελευθερία του ανθρώπου.
Η ένωση θείας και ανθρώπινης φύσης στο πρόσωπο του Χριστού δίνει τη δυνατότητα της συνεργασίας Θεού και ανθρώπου, της ισότιμης σχέσης και της τελικής ένωσής τους. Ο Χριστός είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, καμία από τις 2 φύσεις Του δεν αλλοιώνεται αλλά διατηρεί τα χαρακτηριστικά της στο ακέραιο.
Υπήρχαν κάποιοι χριστιανοί, οπαδοί του μονοφυσιτισμού, που δεν αποδέχθηκαν τις αποφάσεις της Δ' Οικουμενικής Συνόδου. Αυτοί ονομάστηκαν Προχαλκηδόνιοι ή Αντιχαλκηδόνιοι. Αυτοί ζούσαν κυρίως στις ανατολικές επαρχίες του βυζαντινού κράτους (Συρία, Αρμενία, Αίγυπτος). Εκεί κατέφυγαν και οπαδοί του μονοφυσιτισμού από άλλες περιοχές. Στην περιοχή εξακολουθούν μετά από τόσους αιώνες να ζουν μονοφυσίτες χριστιανοί.
Συνάντηση του Προχαλκηδόνιου Πατριάρχη Συρίας κ. Ιγνατίου με τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο