Ιουδαισμοσ

Ο ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΥ

Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ : Είναι η κυριότερη διδασκαλία του Ιουδαϊσμού, αυτή που τον έκανε να ξεχωρίσει από τις πολυθεϊστικές θρησκείες του περιβάλλοντός του. Αυτός ο Θεός είναι αληθινός σε αντίθεση με τους υπόλοιπους που είναι δημιουργήματα της φαντασίας των ανθρώπων.

Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ : Πριν από τη δημιουργία δεν υπήρχε τίποτε. Όλα τα έφερε στην ύπαρξη ο Θεός εκ του μηδενός. Ο Θεός είναι κάτι διαφορετικό από τον κόσμο και υπήρχε πριν από αυτόν. Είναι ο Κύριος του κόσμου.

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΚΑΛΟΣ : Είναι λογικό από τη στιγμή που ο κόσμος δημιουργήθηκε από τον αγαθό Θεό να είναι και αυτός καλός. Ο Θεός αναθέτει την φύλαξη και προστασία του στον άνθρωπο. Το κακό εμφανίστηκε ως αποτέλεσμα της κακής χρήσης της ελευθερίας που είχε δοθεί στον άνθρωπο.

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ Η ΠΤΩΣΗ : Ο άνθρωπος αποτελείται από σώμα και ψυχή που έχουν ακριβώς την ίδια αξία. Φτιάχτηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, και που δείχνει την ιδιαίτερη αξία του μέσα στη Δημιουργία. Κάνοντας κακή χρήση της ελευθερίας και προσπαθώντας να εξισωθεί με το Θεό απομακρύνθηκε από κοντά Του, από Αυτόν που είναι η πηγή της ζωής. Έτσι γνώρισε το θάνατο.

Ο ΘΕΟΣ ΣΩΖΕΙ : Ο Θεός δεν εγκαταλείπει τον κόσμο αλλά ενδιαφέρεται έμπρακτα για τη σωτηρία του. Επιλέγει μια ομάδα ανθρώπων που τους κάνει γνωστό το θέλημά Του και τον τρόπο να παραμείνουν σε κοινωνία μαζί Του. Αυτός είναι ο Λαός Ισραήλ, ο εκλεκτός λαός του Θεού που υπακούει στις εντολές Του. Επιλέγει ως γενάρχη του λαού Του τον Αβραάμ, ανανεώνει την εκλογή με τους απογόνους του και τελικά συνάπτει Διαθήκη (συμφωνία) μέσω του Μωυσή στο Σινά.

Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ : Ήδη από την εποχή της Εξόδου από την Αίγυπτο οι Ιουδαίοι περίμεναν τη στιγμή που το έθνος τους θα γίνονταν μεγάλο και δυνατό. Αυτό θα συνέβαινε στην τελική φάση της ιστορίας. Αυτή η ιδέα πήρε στους Προφήτες τη μορφή της Ημέρας Γιαχβέ, δηλαδή της εποχής που ένας δυνατός βασιλιάς προερχόμενο από τον οίκο του Δαβίδ θα ίδρυε μια νέα ισχυρή βασιλεία και όλοι θα αναγνώριζαν το μεγαλείο του Ισραήλ.

Αργότερα αυτή η ιδέα της εθνικής αποκατάστασης αντικαθίσταται από αυτή της σωτηρίας των δικαίων. Ο σωτήρας (Μεσσίας) θα οριστεί από το Θεό ακριβώς γι' αυτόν το σκοπό. Μέρος της σωτηρίας είναι και η ανάσταση των νεκρών.

ΤΑ ΙΕΡΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

Το κυριότερο ιερό κείμενο είναι η Εβραϊκή Βίβλος. Αποτελείται από 24 βιβλία που συγκεντρώθηκαν σε ένα σώμα το 90μΧ στη σύνοδο της Ιάμνειας. Χωρίζεται σε τρία μέρη.

1. ΠΕΝΤΑΤΕΥΧΟΣ. Ονομάζεται και Τορά (διδασκαλία, νόμος) καθώς περιέχει το νόμο που δόθηκε στον Μωυσή.

2. ΠΡΟΦΗΤΕΣ. Τα βιβλία των μικρών και των μεγάλων προφητών.

3. ΑΓΙΟΓΡΑΦΑ.

Πολύ σημαντικό ιερό κείμενο είναι το Βαβυλωνιακό Ταλμούδ. Αποτελεί εκτεταμένο υπόμνημα ενός έργου του 2ου αι.μΧ της Μισνά. Η Μισνά ήταν η καταγραφή του προφορικού νόμου των Φαρισαίων και αφορούσε όλες τις πλευρές της ανθρώπινης ζωής (λατρεία, γιορτές, σχέσεις των φύλων, αστικό και ποινικό δίκαιο, καθημερινή συμπεριφορά, συνήθειες κτλ).

Όταν γύρω στο 200μΧ ο ιουδαϊκός προσηλυτισμός απαγορεύτηκε από τη Ρώμη και οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν από τις προγονικές τους εστίες, πολλοί κατέφυγαν στη Βαβυλώνα όπου και συνέχισαν το έργο της ερμηνείες του Νόμου. Αποτέλεσμα ήταν η εμφάνιση του Βαβυλωνιακού Ταλμούδ (σπουδή-διδασκαλία). Πρόκειται για καταγραφή του προφορικού νόμου που έγινε από ανώνυμους κυρίως μορφωμένους ραβίνους και χρειάστηκε σχεδόν 1000 χρόνια για να ολοκληρωθεί.

Αποτελείται από 22 τόμους και σχεδόν 2.500.000 λέξεις. Ο παραδοσιακός Ιουδαϊσμός χρωστάει τη σημερινή του μορφή σε αυτό το έργο. Η νομική ερμηνεία όμως δεν έχει τελειώσει αλλά συνεχίζεται καθώς νέες πραγματικότητες που δεν είχαν προβλέψει οι συντάκτες του Ταλμούδ κάνουν την εμφάνισή τους (για παράδειγμα, επιτρέπεται να ανάψουμε ηλεκτρικό φως την ημέρα του Σαββάτου; ).

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΜΕΤΑ ΧΡΙΣΤΟΝ ΕΠΟΧΗ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

Το 70 μΧ καταστράφηκε ο Ναός των Ιεροσολύμων από τον Ρωμαίο στρατηγό Τίτο. Το 132 μΧ είχαμε νέα καταστροφή και σφαγή για τους Εβραίους ,με την καταστολή από τον Αδριανό της επανάστασης του Μπαρ Κοχμπά. Αυτοί που διασώθηκαν κατέφυγνα σε χώρες της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής για να σωθούν. Πάντα όμως περίμεναν την επιστροφή τους στη γη των πατέρων τους και την αποκατάσταση του έθνους τους.

Μεγάλος αριθμός Εβραίων εκδιώχθηκε από τη Δυτική Ευρώπη και κατέφυγε στην Ανατολική τους αιώνες που ακολούθησαν. Η εκδίωξή τους έγινε για διάφορους, συχνά γελοίους λόγους (λίβελλος του αίματος και της βεβήλωσης της όστιας, φθόνος για την οικονομική ευμάρεια των Εβραίων εμπόρων, μόλυνση πηγαδιών που οδήγησε σε επιδημίες πανούκλας, άρνηση Εβραίων να προσηλυτιστούν στον Χριστιανισμό ή να ομολογήσουν ενώπιον της Ιεράς Εξέτασης κτλ).

Αυτοί που έμειναν πίσω αναγκάστηκαν να περιοριστούν σε μικρές περιοχές που ονομάστηκαν γκέτο (ghetto=χυτήριο). Τα πράγματα φάνηκαν να αλλάζουν με τη Γαλλική Επανάσταση οπότε οι Ιουδαίοι άρχισαν να συμμετέχουν σιγά σιγά στην πολιτιστική ζωή των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Η νέα αυτή πραγματικότητα επέβαλλε αλλαγές σε παραδοσιακές αρχές της εβραϊκής θρησκείας και προσαρμογή της στον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Έτσι εμφανίστηκε ο λεγόμενος Μεταρρυθμισμένος Ιουδαϊσμός που είναι προοδευτικότερος και πιο σύγχρονος από τον Ορθόδοξο Ιουδαϊσμό. Τον 19ο αιώνα στις ΗΠΑ εμφανίστηκε και ο Συντηρητικός Ιουδαϊσμός που είναι και ο κυριότερος κλάδος του Ιουδαϊσμού στην Αμερική. Οι Συντηρητικοί Εβραίοι βρίσκονται ανάμεσα στους δύο άλλους κλάδους, προοδευτικότεροι από τους Ορθόδοξους και πιο κοντά στην παράδοση από τους Μεταρρυθμιστές.

Έτσι, για παράδειγμα, δεν υποχρεώνουν τις γυναίκες να βρίσκονται σε χωριστά μπαλκόνια της Συναγωγής, τα μέλη τους μπορούν να οδηγήσουν το αυτοκίνητό τους το Σάββατο για να πάνε στη Συναγωγή και δεν πιστεύουν ότι το Ταλμούδ είναι ο κατά γράμμα λόγος του Θεού.

Ο Σιωνισμός (από το λόφο Σιών της Ιερουσαλήμ) ήταν το κίνημα που εμφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και στόχευε στη δημιουργία εβραϊκού κράτους στην περιοχή του Ισραήλ. Το κίνημα αυτό ενισχύθηκε μετά το εβραϊκό ολοκαύτωμα από τη ναζιστική Γερμανία, χρηματοδοτήθηκε από εύπορους Εβραίους και τελικά πραγματοποίησε το σκοπό του με την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ το 1948 – και τις όποιες συνέπειες είχε αυτή για την ειρήνη στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

Κέντρο της Ιουδαϊκής λατρείας είναι η Συναγωγή. Οι συναγωγές εμφανίστηκαν την περίοδο που οι Ιουδαίοι βρίσκονταν αιχμάλωτου στη Βαβυλώνα μετά την καταστροφή του πρώτου Ναού το 586 πΧ. Τότε κάλυψε τις ανάγκες των εξόριστων για έναν χώρο συγκέντρωσης και λατρείας μακρυά από τον κατεστραμμένο Ναό.

Η Συναγωγή αποτελείται από μια αίθουσα στο κέντρο της οποίας και μπροστά από τα καθίσματα των πιστών βρίσκεται ένα υπερυψωμένο βάθρο. Από εκεί γίνεται η ανάγνωση της Τορά. Επειδή την Τορά δεν πρέπει να την αγγίζουν υπάρχει ένα ειδικό ραβδάκι που χρησιμεύει στην ανάγνωση για να μην χάνει κανείς τις σειρές του κειμένου. Η Τορά φυλάσσεται στη λεγόμενη Κιβωτό (Εχάλ) στην ανατολική πλευρά του οικήματος. Είναι πάντα χειρόγραφη, καλλιγραφημένη και χωρίς λάθη.

Η Συναγωγή είναι πάντα στραμμένη στην ανατολή, προς την πλευρά της Ιερουσαλήμ. Εκεί υπάρχει και η Χου-πα, η τέντα κάτω από την οποία γίνονται οι γάμοι. Επίσης το Μικβέ, χώρος για βάπτισμα και καθαρμούς πριν την προσευχή. Το νερό δεν πρέπει να είναι στάσιμο αλλά να προέρχεται από πηγή, βροχή ή χιόνι. Για να γίνει προσευχή στη Συναγωγή πρέπει να παρευρίσκονται τουλάχιστον 10 άντρες άνω των 13 ετών.

Η λατρεία συνίσταται από τρεις καθημερινές ακολουθίες (προσευχές) : το πρωί (Σαγρίθ), το απόγευμα (Μίνχα) και το βράδυ (Αρβίθ). Οι ραβίνοι είναι οι προϊστάμενοι της λατρείας και γενικά της κοινότητας, θρησκευτικοί δάσκαλοι αλλά όχι ιερείς. Στη Συναγωγή μπορεί να μπει οποιοσδήποτε ανεξάρτητα από τη θρησκεία του. Στην Ελλάδα υπάρχουν στην Αθήνα, Βόλο, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Τρίκαλα, Κέρκυρα, Γιάννενα, Χαλκίδα, Ρόδο, Βέροια και Χανιά (αυτές οι δύο λειτουργούν μόνο όταν υπάρχει εβραϊκός πληθυσμός). Υπάρχει και μία στην Κω που λειτουργεί ως Πνευματικό Κέντρο του Δήμου.

Στις Ορθόδοξες συναγωγές οι γυναίκες είναι πιο περιορισμένες και συνήθως παραμένουν στον γυναικωνίτη ή κάποιον άλλον απομονωμένο χώρο. Επίσης καλύπτουν το κεφάλι τους όπως και οι άντρες. Στις Μεταρρυθμισμένες η κάλυψη της κεφαλής δεν είναι υποχρεωτική και οι γυναίκες παίζουν πιο ενεργό ρόλο που φτάνει σε κάποιες περιπτώσεις μέχρι και τη χειροτονία τους σε ραβίνους.

ΤΟ ΙΟΥΔΑΙΚΟ ΕΤΟΣ Το Ιουδαϊκό Έτος είναι σεληνιακό και αρχίζει τέλος Σεπτέμβρη ή αρχές Οκτώβρη. Οι ιουδαϊκές γιορτές είναι οι ακόλουθες : Νέο Έτος (Rosh Hashanah) : Πρόκειται για μια ανάμνηση της δημιουργίας του κόσμου. Προηγούνται 10 ημέρες αυτοπερισυλλογής και αυτοελέγχου για τις αμαρτίες που έχει διαπράξει ο καθένας μας.

Τις δύο μέρες που διαρκεί η γιορτή γίνονται ιδιαίτερες ακολουθίες στη συναγωγή. Ένα μουσικό όργανο που ονομάζεται shofar βγάζει έναν διαπεραστικό ήχο σαν τρομπέτα που υπενθυμίζει τη δύναμη του Θεού. Οι πιστοί τρώνε φέτες μήλου βουτηγμένες στο μέλι και εύχονται ο ένας στον άλλον καλή χρονιά ( Leshanah Tovah Tikatevy).

Ημέρα της Εξιλέωσης (Yom Kippur) : Γιορτάζεται 10 μέρες μετά το Νέο Έτος. Είναι αφιερωμένη στη μετάνοια και είναι η πιο ιερή μέρα για τους Εβραίους. Μετά από νηστεία 25 ωρών προσεύχονται με συντριβή για τη συγχώρησή τους από το Θεό.

Σκηνοπηγία (Sukkot) : Πέντε μέρες μετά τη μέρα του Εξιλασμού γιορτάζεται η γιορτή της Σκηνοπηγίας σε ανάμνηση της Εξόδου από την Αίγυπτο. Οι πιστοί μένουν είτε σε σκηνές είτε σε καλύβες που φτιάχνουν ακολουθώντας συγκεκριμένους κανόνες (από κλαδιά ή άλλα υλικά της φύσης όπως άχυρο ή ξερά χόρτα, με τουλάχιστον 3 τοίχους και σκεπή που επιτρέπει να βλέπει κάποιος από το εσωτερικό τα αστέρια στον ουρανό). Αυτό γίνεται σε ανάμνηση της διαμονής των προγόνων σε σκηνές κατά την περιπλάνησή τους στην έρημο του Σινά.

Οι σκηνές στήνονται είτε στους κήπους των σπιτιών είτε και μέσα στην ίδια τη συναγωγή όπου και γίνεται μια ειδική ακολουθία. Οι πιστοί κρατούν κλαδιά από τρία δέντρα στο ένα χέρι και κίτρο στο άλλο και κάνουν 7 φορές το γύρο της συναγωγής κουνώντας τα κλαδιά.

Χανουκά ( Hanukkah) : Γιορτάζεται περίπου 2 μήνες μετά τη Σκηνοπηγία. Ξεκίνησε τον 2ο πΧ αιώνα σε ανάμνηση του σημαντικού γεγονότος της νίκης κατά των Σελευκιδών. Επίσης σε ανάμνηση του θαύματος του λαδιού της επτάφωτης λυχνίας του Ναού που έκαιγε συνέχεια για 8 ημέρες αν και υπήρχε λάδι που έφτανε μόλις για μια μέρα.

Πουρίμ : γιορτάζεται τις αρχές της άνοιξης σε ανάμνηση των γεγονότων που αναφέρει το βιβλίο της Εσθήρ. Οι Εβραίοι τότε σώθηκαν από το καταστροφικό γι' αυτούς διάταγμα που ετοίμαζε ο Πέρσης πρωθυπουργός Αμάν. Την ημέρα αυτή διαβάζουν τα γεγονότα της γιορτής από μια περγαμηνή που ονομάζεται Μεγκιλά, στέλνουν φαγητά και γλυκά σε τουλάχιστον 2 άτομα, ετοιμάζουν γιορτινό τραπέζι και δίνουν χρήματα στους φτωχούς. Τα παιδιά μεταμφιέζονται και κάνουν θόρυβο με ροκάνες όταν ακούν το όνομα του Αμάν.

Πάσχα (Pesach) : Γιορτάζεται το μήνα Νισσάν, μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου. Η λέξη σημαίνει πέρασμα και δηλώνει την ανάμνηση της διάβασης της Ερυθράς Θάλασσας και την Έξοδο από την Αίγυπτο. Διαρκεί 8 ημέρες. Στο πασχάλιο δείπνο οι οικογένειες φορώντας ταξιδιωτικά ρούχα εκείνης της μακρινής εποχής τρώνε ένα κατσικάκι που δεν του σπάνε τα κόκαλα, πικρά χόρτα και άζυμο ψωμί. Μάλιστα σκουπίζουν πριν καλά το σπίτι για να μην υπάρχει υποψία ψίχουλου από τρόφιμο που περιέχει μαγιά.

Πεντηκοστή : Γιορτάζεται 7 εβδομάδες μετά το Πάσχα σε ανάμνηση της αποκάλυψης του Θεού στο Σινά και της επίδοσης των 10 εντολών στον Μωυσή. Πέντε εβδομάδες μετά την Πεντηκοστή τηρείται πένθος 3 εβδομάδων σε ανάμνηση της καταστροφής των 2 Ναών.

Yom Hashoah : Γιορτή που καθιερώθηκε σε ανάμνηση των νεκρών του Ολοκαυτώματος. Σάββατο : Η πιο σημαντική μέρα της εβδομάδας, ημέρα απόλυτης αργίας. Σε πολλές περιπτώσεις απαγορεύονται ακόμη και απλά πράγματα όπως η οδήγηση και το μαγείρεμα. Ξεκινά το απόγευμα της Παρασκευής με τη δύση του ηλίου ως τη δύση το απόγευμα του Σαββάτου. Γιορτάζεται σε ανάμνηση της ανάπαυσης του Θεού μετά τις έξι ημέρες της Δημιουργίας.

Το βράδυ του Σαββάτου οι οικογένειες δειπνούν μαζί. Τρώνε ένα ειδικό για την περίσταση ψωμί που ονομάζεται hallah. Οι αυστηροί Εβραίοι πιστεύουν ότι αν όλοι οι Εβραίοι του κόσμου τηρήσουν έστω και ένα Σάββατο όπως πρέπει τότε θα έρθει ο Μεσσίας.

Bar Mitzvah και Bat Mitzvah : Δεν είναι γιορτές αλλά γιορτινές τελετές ενηλικίωσης των αγοριών (13 ετών) και των κοριτσιών (12 ετών) αντίστοιχα.

Ιουδαϊκά Σύμβολα : Το αστέρι του Δαβίδ που έχει χρησιμοποιηθεί και στη σημαία του Ισραήλ. Η Μενορά ή επτάφωτη λυχνία. Κηροπήγιο με επτά βάσεις που το φως του συμβολίζει την φλεγόμενη βάτο. Υπάρχει και εννιάφωτη λυχνία που χρησιμοποιείται στη γιορτή της Χανουκά.

ΤΙ ΦΟΡΑΝΕ ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ

Kippah : Ένα μικρό σκουφάκι που φορούν οι άντρες. Δείχνει ότι ο πιστός υποχρεούται να ακολουθεί το Νόμο του Θεού παντού και πάντα.

Tallit : Σάλι που φοριέται συνήθως στη Συναγωγή. Τα πολλά του κρόσσια συμβολίζουν τις πολλές εντολές του Νόμου.

Tefilin : Μικρό δερμάτινο κουτί με δερμάτινες λωρίδες για να στερεώνεται στο αριστερό μπράτσο στο ύψος της καρδιάς ή στο μέτωπο. Μέσα υπάρχουν κομμάτια χαρτιού με προσευχές. Το φοράει ο πιστός την ώρα που προσεύχεται για να δείξει ότι έχει το Νόμο του Θεού πάντα στην καρδιά του και στο νου του.

Kosher : Οι Εβραίοι είναι πολύ προσεκτικοί σε ό,τι αφορά τις τροφές που καταναλώνουν. Δεν τρώνε ποτέ κρέας με γαλακτοκομικά, χοιρινό κρέας και όστρακα. Το κρέας πρέπει να προέρχεται από ζώο που η σφαγή του έγινε σύμφωνα με τις επιταγές της θρησκείας τους. Δεν τρώνε μη μηρυκαστικά ζώα ή όσα έχουν διχαλωτές οπλές (λαγός, κουνέλι, γουρούνι, άλογο, σκύλος και γάτα). Τρώνε μόνο ψάρια με 2 πτερύγια που τα λέπια τους διαχωρίζονται εύκολα από το υπόλοιπο σώμα.