Ινδουϊσμός 2

Ινδουϊσμός Β'

Η σύνθεση ντάρμα και μόξα Η θέση των βραχμάνων κινδύνεψε όταν επικράτησε η αντίληψη ότι η σωτηρία δεν εξαρτάται από τους βεδικούς θεούς αλλά από την ατομική προσπάθεια. Την ίδια ιδέα συναντάμε και σε θρησκείες όπως ο Τζαϊνισμός και ο Βουδισμός που εμφανίστηκαν γύρω στον 6ο αι.πΧ.

Αντιδρώντας οι βραχμάνοι υιοθέτησαν τις ιδέες αυτές δίνοντάς τους όμως έναν πιο μακροπρόθεσμο χαρακτήρα. Η απελευθέρωση μπορεί να γίνει σε κάποια τελική ζωή στο μακρινό μέλλον. Για το κοντινό μέλλον αυτό που μπορούσε να πετύχει κάποιος ήταν μια καλύτερη μετενσάρκωση. Αυτό θα συνέβαινε αν υπήρχε συγκεντρωμένο αρκετό καλό κάρμα. Αν δηλαδή ο άνθρωπος ζούσε σύμφωνα με το ντάρμα, δηλαδή τους κανόνες της θρησκευτικής και κοινωνικής ορθοπραξίας, δηλαδή α) τους κανόνες της κάστας και β) τους κανόνες για το στάδιο ζωής στο οποίο βρίσκονταν ο άνθρωπος.

Αυτά τα στάδια ήταν : 1. του νέου 2. του μαθητευόμενου κοντά σε κάποιον βραχμάνο 3. του οικογενειάρχη 4. του αποτραβηγμένου ασκητή και του περιπλανώμενου ερημίτη

Πολλά βιβλία γράφτηκαν τα οποία καθορίζουν με λεπτομέρεια τους κανόνες που διέπουν την κοινωνική και τη θρησκευτική ζωή. Κάποιοι κανόνες είναι υποχρεωτικοί για όλους (προσκυνήματα σε ιερούς τόπους, λατρεία θεών, τιμή και προσφορές στους βραχμάνους, αποφυγή οποιασδήποτε βλάβης κτλ).

Υποχρεωτικοί κανόνες είναι και οι τελετές στις οποίες συμμετέχει ο ινδουιστής σε διάφορα στάδια της ζωής του ή ανάλογα με την κάστα στην οποία ανήκει. Αποτέλεσμα της σύνθεσης ντάρμα και μόξα (σωτηρίας) ήταν ότι στον άμεσο τρόπο σωτηρίας (γιόγκα) προστέθηκε και ένας προοδευτικός με μελλοντική προοπτική. Έτσι υπάρχουν πλέον δύο μορφές θρησκευτικής ζωής.

Σιβαϊσμός και Βισνουϊσμός Στις τελευταίες Ουπανισάδες η ιδέα ότι το σύμπαν ως απεριόριστο δεν έχει και μορφή (άμορφο) αντικαταστάθηκε από την ιδέα ότι ως απεριόριστο δεν πρέπει να στερείται τίποτα, άρα α) έχει μορφή β) συμπεριλαμβάνει και τον κόσμο.

Πολλοί Βραχμάνες άρχισαν να θεωρούν τους ντόπιους θεούς (που εμφανίζονταν ως γεννήτορες του κόσμου) μορφές του Μπράχμαν. Κάθε ομάδα επέλεγε μία θεότητα και αυτή λάτρευε ως αληθινή μορφή του Μπράχμαν που με τον τρόπο αυτό έγινε προσωπικό. Υπάρχει ακόμη όμως η παράδοση που θεωρεί το Μπράχμαν απρόσωπο (Βεδάντα).

Από τους ινδουιστικούς θεούς απορρέει το σύνολο του κόσμου (άρα ο κλόσμος είναι εξωτερική έκφραση των θεών). Έτσι, τα γενικά χαρακτηριστικά του κόσμου (δημιουργία και καταστροφή, γέννηση και θάνατος, αρσενικό και θηλυκό κτλ) αποτελούν και χαρακτηριστικά των θεών όπως βλέπουμε στις παραστάσεις τους.

Σκοπός όλων αυτών των παραδόσεων είναι η απελευθέρωση μέσω της ένωσης με τη θεότητα. Η ίδια η θεότητα αναλάμβανε με διάφορους τρόπους να βοηθήσει τον άνθρωπο (εμφανίσεις της στον κόσμο) ή ο άνθρωπος προσπαθούσε να αγαπήσει τη θεότητα και να ενωθεί με αυτήν μέσω της αγαπητικής αφοσίωσης (μπάκτι) ως γιόγκα. Έτσι καθιερώθηκε η μπάκτι γιόγκα ως μέσο για την τελική σωτηρία, αλλά οι θεοί βοηθούν σε οποιαδήποτε στιγμή τους χρειαστεί ο άνθρωπος σε αυτόν τον κόσμο.

Ιδίως ο θεός Βίσνου παίρνει διάφορες μορφές (αβατάρα) με τις οποίες έρχεται στον κόσμο. Υπάρχουν 10 τέτοιες αβατάρα με δημοφιλέστερες αυτές του Κρίσνα και του μυθικού ήρωα Ράμα από το έπος Ραμαγιάνα.

Ο Σίβα από την άλλη είναι ένας πιο αυστηρός θεός που βοηθάει μεν τους ανθρώπους χωρίς όμως να εμφανίζεται. Λατρεύεται ως δημιουργός του κόσμου και καταστροφέας του, αυτός που γεννά το σύμπαν, το απορροφά κάποια στιγμή για να το ξαναγεννήσει αργότερα κ.ο.κ.

Ο Σακτισμός Η γενεσιουργός δύναμη του Σίβα ονομάζεται Σάκτι και λατρεύεται ως η θηλυκή όψη ή η σύζυγος του Σίβα. Λατρεύεται όμως και ανεξάρτητα από αυτόν, ως η Μεγάλη θεά ή απλά η θεά (Ντέβι) υπό διάφορες μορφές. Μία μορφή της είναι η Κάλι, η φοβερή θεά με γλώσσα κόκκινη από το αίμα και περιδέραιο από νεκροκεφαλές.

Η θεά αυτή παράγει ζωή, αλλά μέσω του θανάτου ξαναπαίρνει τη δύναμη που ξόδεψε για να μπορέσει να ξαναπαράγει ζωή κ.ο.κ. Κέντρο της λατρείας της είναι οι αιματηρές θυσίες.

Η λατρεία Από τον 6ο αι.μΧ αντί της θυσίας επικρατεί μία νέα μορφή λατρείας, η τιμή της θεότητας. Πρόκειται για λατρευτικές πράξεις που μιμούνται την υποδοχή, περιποίηση και αποχαιρετισμό ενός φιλοξενούμενου. Στους θεούς και τα αγάλματά τους προσφέρονται νερό (για πλύση χεριών και ποδιών), ένδυμα, αρώματα, λιβάνι, τροφή, λουλούδια κ.ά.