Γιόγκα

Η ΓΙΟΓΚΑ

Η λέξη “γιόγκα” σημαίνει ζεύξη, ένωση. Πρόκειται για τεχνικές που χρησιμοποιούνται κυρίως στον Ινδουϊσμό (αλλά και σε άλλες ανατολικές θρησκείες) με σκοπό την ένωση του ανθρώπου με το θεϊκό στοιχείο που υπάρχει μέσα του – άρα και με την ίδια τη θεία πραγματικότητα. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές της γιόγκα καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διάφορους σκοπούς. Γνωρίζουμε ότι γιόγκα υπήρχε πριν τις Ουπανισάδες αλλά είναι άγνωστο ακριβώς πρωτοεμφανίστηκαν αυτές οι τεχνικές.

ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ Βασίζεται σε 2 ιδέες: α) ο νους είναι σαν τον καθρέφτη. Δεν έχει δικό του περιεχόμενο αλλά μεταβάλλεται ανάλογα με αυτό στο οποίο προσκολλάται. β) ο άνθρωπος δεν έχει μόνιμη ταυτότητα αλλά γίνεται εκείνο στο οποίο προσκολλάται ο νους του.

Οι ιδέες αυτές χρησιμοποιούνται για την επίτευξη της σωτηρίας. Υπάρχουν όμως πολλοί διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους αντιλαμβανόμαστε τη σωτηρία. Γι' αυτό και το αποτέλεσμα της γιόγκα ποικίλει-ανάλογα με το τι επιδιώκει κανείς.

Θυμηθείτε τι είδαμε στις Ουπανισάδες. Η πραγματικότητα αποτελείται από 2 στρώματα: α) την απόλυτη θεία πραγματικότητα που ονομάζεται Μπράχμαν και β) τον κόσμο που απορρέει από το Μπράχμαν. Σε κάθε ον αυτού του κόσμου το Μπράχμαν υπάρχει ως Άτμαν. Άρα κάθε άνθρωπος κατά βάθος είναι Άτμαν.

Ανάμεσα στο Άτμαν και το φυσικό σώμα υπάρχει ένα άλλο λεπτό σώμα στο οποίο βρίσκεται ο νους. Άρα ο νους βρίσκεται ανάμεσα στη θεία πραγματικότητα και τον υλικό κόσμο. Αν στραφεί στον κόσμο θα ταυτιστεί με αυτόν. Αν στραφεί προς τα μέσα, προς το Άτμαν δηλαδή, θα ταυτιστεί με αυτό, άρα και με το Μπράχμαν (γιατί το Άτμαν είναι μέρος του Μπράχμαν). Έτσι θα πετύχει τη σωτηρία. Ο νους επομένως λειτουργεί σαν τον καθρέφτη που σε διαφορετικές γωνίες καθρεφτίζει διαφορετικά πράγματα.

Στο Σιβαϊσμό και τον Βισνουϊσμό σκοπός της γιόγκα είναι η ένωση με τον θεό (Σίβα ή Βίσνου). Σε άλλες παραδόσεις σκοπός της γιόγκα είναι η ένωση του νου με τις λειτουργίες του φυσικού σώματος-επομένως ο άνθρωπος να κυριαρχήσει στο σώμα του και να μπορεί να το χρησιμοποιεί όπως θέλει, να το ελέγχει δηλαδή.

Υπάρχου διάφορα είδη γιόγκα ανάλογα και με τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την ένωση με το θεό. Η γιόγκα που ως μέσο έχει τη γνώση του Άτμαν από το νου ονομάζεται “γιόγκα της γνώσης” (τζνάνα γιόγκα). Αν ως μέσο χρησιμοποιείται η αγάπη προς κάποιον συγκεκριμένο θεό έχουμε τη “γιόγκα της αγαπητικής αφοσίωσης”(μπάκτι γιόγκα). Αν μέσο είναι οι πράξεις υπηρεσίας και προσφοράς στον κόσμο έχουμε τη “γιόγκα των πράξεων”(κάρμα γιόγκα).

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΓΙΟΓΚΑ

Η τεχνική της γιόγκα συνίσταται στο λεγόμενο διαλογισμό. Ο νους πρέπει να αποδεσμευτεί από άσκοπες και ποικιλόμορφες σκέψεις. Αυτό γίνεται σε 2 στάδια : α) επιλέγεται ένα αντικείμενο και ο νους προσανατολίζεται σε αυτό αποκλείοντας οτιδήποτε άλλο. β) εδώ έχουμε τον κυρίως διαλογισμό. Από την περιφέρεια του αντικειμένου ο νους προχωρά σιγά σιγά προς το κέντρο του (από τα έξω προς τα μέσα). Έτσι αποκόπτεται από το αντικείμενο αυτό καθαυτό και ταυτίζεται με τον εαυτό του-οπότε αντικατοπτρίζει το Άτμαν που βρίσκεται πίσω του.

Το αντικείμενο επομένως έχει καθαρά βοηθητικό ρόλο προκειμένου ο νους να αναζητήσει την αλήθεια στο ίδιο το εσωτερικό του. Υπάρχει και το τρίτο στάδιο (της ολοκλήρωσης ουσιαστικά) όπου έχουμε μια διάλυση του νου στο Άτμαν, μια ένωση δηλαδή με αυτό.

Προηγούνται 5 στάδια προπαρασκευής : α) ο ασκούμενος αποφεύγει κάθε είδους βία, κλοπή, ψεύδος, γενετήσιες σχέσεις και ιδιοκτησία. β) επιδίδεται σε ασκήσεις που σκοπό έχουν το να πάψει να επιθυμεί. γ) ασκεί το σώμα ώστε να αποκτήσει ευλυγισία και να μην νιώθει ενοχλήσεις κατά τη διάρκεια του διαλογισμού. δ) συγκρατεί την αναπνοή ώστε να μην εμποδίζει τη συγκέντρωση του νου του. ε) συγκεντρώνει τις αισθήσεις του προς τα μέσα πετυχαίνοντας μια προκαταρκτική απομόνωση του νου από τον κόσμο.

Στο στάδιο της συγκράτησης της αναπνοής σύμφωνα με τα κείμενα μπορούν να αναπτυχθούν δυνάμεις όπως τηλεπάθεια, μετεωρισμός, διόραση κτλ. Εφιστάται η προσοχή να μην προσκολληθεί σε αυτές ο νους και δεν ολοκληρωθεί ο σκοπός της γιόγκα.

Η ΠΑΡΑΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΙΟΓΚΑ Στη Δύση η γιόγκα είναι περισσότερο γνωστή ως άσκηση για την απόκτηση υγείας και εσωτερικής γαλήνης. Στην κλασική γιόγκα όμως είναι λάθος ο ασκούμενος να μένει εκεί-δεσμεύεται από πράγματα αυτού του κόσμου και δεν πετυχαίνει το σκοπό της γιόγκα και τη σωτηρία. Αυτό δεν είναι πραγματική γιόγκα αλλά απλή γυμναστική.

ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΙ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Η προσευχή των ησυχαστών μοναχών εκ πρώτης όψεως παρουσιάζει ομοιότητες με την τεχνική της γιόγκα. Μπορούν να χαρακτηριστούν μορφές μυστικισμού καθώς επιζητούν την ένωση με το θείο. Οι διαφορές όμως είναι περισσότερες από τις ομοιότητες. Στη γιόγκα η ένωση με το θείο αποσκοπεί στη διακοπή των μετενσαρκώσεων και την απελευθέρωση από τον κόσμο του περιορισμού και του θανάτου.

Η μπάκτι γιόγκα αποσκοπεί στην αναγέννηση σε έναν ουρανό κοντά στη θεότητα που λατρεύει ο πιστός. Αλλά και αυτή η κατάσταση δεν είναι οριστική αφού ο κόσμος κάποτε θα απορροφηθεί από τη θεότητα. Σε καμία γιόγκα δεν επιζητείται η διαιώνιση της ύπαρξης σε αυτό τον κόσμο ούτε η σωτηρία όλου του κόσμου από το θάνατο.

Στο Χριστιανισμό σκοπός των διαφόρων μυστικιστικών ρευμάτων είναι η εσχατολογική σωτηρία, δηλαδή η σωτηρία όλου του κόσμου από τον έσχατο εχθρό που είναι ο θάνατος και η κοινωνία(επικοινωνία) όλου του κόσμου με το Θεό (Βασιλεία του Θεού). Ο πρώτος που πέτυχε κάτι τέτοιο και εγκαινίασε αυτόν τον νέο κόσμο είναι ο θεάνθρωπος Χριστός. Ενώ λοιπόν στη γιόγκα έχουμε την ένωση του νου με το θείο στον ησυχασμό έχουμε την ένωση του ανθρώπου με το Χριστό και τη συμμετοχή στη Βασιλεία του Θεού.