Franciscanen.nl, nr. 6, november/december 2009

franciscanen .nl 6 minderbroeders franciscanen

4

‘De vitaliteit van ons charisma’

6

‘Mijn naam is Emmanuël’

8

In gesprek met Franciscus

jaargang 4 • november/december 2009

vooraf

minderbroeders franciscanen

In beweging ‘Franciscanen.nl’ blijft in beweging. Op verschillende fronten. Zoals de titel van het blad aangeeft, is er een duidelijke link naar internet. De website van de minderbroeders franciscanen in Nederland, www.franciscanen.nl, ging vier jaar geleden tegelijkertijd met de introductie van het geheel vernieuwde blad als opvolger van ‘Frappant’, eveneens gerestyled online.

Franciscanen.nl is het tweemaan­ delijkse contactblad van de minder­ broeders franciscanen in Nederland.

Het heeft tot doel een breed publiek op de hoogte te brengen van het franciscaanse denken en doen.

Abonnement: Gratis aan te vragen via tel.: 030 2324080 en e-mail: provincialaat@franciscanen.nl.

Vrijwillige bijdragen ter bestrijding van de onkosten zijn welkom op postbanknummer 10.33.896 t.n.v. ‘minderbroeders Utrecht’.

Redactie: Ton Peters ofm (hoofdredacteur)

Op 4 oktober, de feestdag van Franciscus, is de website met een nieuwe lay out op internet gepresenteerd. De site bleek niet meer te voldoen aan de hoge kwaliteitseisen die vandaag de dag aan internet gesteld worden. De techniek is sterk verbeterd en de presentatie is aantrekkelijker gemaakt. Er is sterker ingezet op beeld, in de lijn van het papieren magazine, waarvan de edities van de lopende jaargang voortaan als ‘flippingbook’ te raadplegen zijn, wat betekent dat de pagina’s digitaal omgeslagen kunnen worden.

Veel bewogen reacties zijn er steeds gekomen op de impressies die Joop Sierat vanaf de mei/juni-editie 2008 van Franciscanen.nl in het blad gaf van wat er aan de orde kwam in een gespreksgroep over franciscaanse waarden in de huidige tijd. De groep bestond uit Jelle Hilberink ofm, Koos Leemker, Gerard Ris ofm, Elly en Joop Sierat, Ina Timmermans en Theo Vergeer ofm.

In dit nummer is de laatste bijdrage opgenomen. Besloten is om alle afleveringen van de impressies als PDF-bestanden op de website van de franciscanen aan te bieden als handvaten voor andere franciscaanse gespreksgroepen.

Beweging ook in de redactie. Na zes jaar heeft Sjoerd Hertog afscheid genomen als redactielid van Franciscanen.nl. Hij had een specifieke inbreng vanuit het Franciscaans Jongerenwerk. Nu hij daar niet meer bij betrokken is, besloot hij de redactie te verlaten. Op 21 oktober heeft de redactie afscheid van hem genomen onder dankzegging voor zijn inspirerende inbreng.

Peter van Zoest (eindredacteur) Ger Marcellis (redactiesecretaris)

De redactie

Sjoerd Hertog, Maarten Lemmers ofm, Joop Sierat.

Ontwerp en drukwerk: ART= ontwerp- en reclameburo www.art-is.nl

Woorden van Franciscus Breng licht in mijn

Contact: Franciscanen.nl, Deken Roesstraat 13,

donkere ziel,

3581 RX Utrecht, tel.: 030 2324080,

maak mijn geloof oprecht,

e-mail: redactie@franciscanen.nl, website: www.franciscanen.nl.

mijn hoop intens en mijn liefde echt.

Foto omslag: Emmanuël Maas osc aan het werk

Leer mij uw wil kennen,

van de tuin van het clarissenklooster

meer en meer,

in Megen (pagina 6).

en er van harte naar leven.

ISSN 1871-7217 - TNT reg.nr. 135658

Detail fresco, Assisi.

2

Minderbroeders toen en nu “In 1645 huurden Franciscanen uit ­’s-Hertogenbosch met toestemming van graaf Albert Frans van Croy een huisje met schuur van Agnes Cloppaerts.” Zo begint de tekst op het bruine houten ANWB-bordje aan de muur van het zeventiendeeeuwse minderbroeders­klooster in Megen. Het geeft aan dat dit ­gebouw de directe voortzetting is van een nog veel ouder klooster van de broeders ­f ranciscanen.

Het minderbroedersklooster in Megen.

Franciscanen in ’s-Hertogenbosch en Megen Al in 1228, twee jaar na Franciscus’ dood, ­stichten de minderbroeders een huis in ‘s-Hertogenbosch. Het is de allereerste vestiging in Nederland. Zij krijgen een stuk grond ter beschikking dat oorspronkelijk tot het bezit van de hertog van Brabant behoorde en ook direct naast de hertogelijke residentie is gelegen.

Het minderbroederklooster is het enige klooster dat binnen de eerste stadsmuur heeft gelegen.

Nadat ’s-Hertogenbosch aan het eind van de Tachtigjarige Oorlog in 1629 is veroverd door Frederik Hendrik, worden de broeders ­gedwongen de stad te verlaten. De klooster­ gebouwen worden kort daarna gesloopt.

Het sloopmateriaal wordt gebruik voor de bouw van enkele huisjes. De Dode Nieuwstraat en de ­Minderbroedersstraat worden dan aangelegd.

In de jaren zestig wordt het terrein gebruikt voor de aanleg van de geheel onderkelderde V&D. In 1988 zijn in de bestrating het verloop van de eerste stadsmuur, de loop van de Dieze en een aantal kolommen van de ­kloosterkerk aangegeven.

Megen

Gastvrijheid

De minderbroeders franciscanen zoeken na de verdrijving uit Den Bosch naar een nieuwe plek om zich te vestigen. Die plek wordt gevonden in Megen, de ‘hoofdstad’ van het gelijknamige graafschap en vanaf 1357 één van de vierentwintig steden van het hertogdom Brabant.

Stad en kasteel waren in 1581, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, grotendeels platgebrand en het stadje verkeerde in een armetierige staat. Als de minderbroeders zich er in 1645 willen vestigen, worden ze met open armen ontvangen. Maar wel op één voorwaarde: dat ze meteen aan zestien jongens les beginnen te geven. En zo ontstaan school en klooster te Megen. Generaties katholieke jongemannen hebben er hun (gymnasium)opleiding genoten.

De bekendste leerling is ongetwijfeld Titus Brandsma, die van 1892 tot en met 1898 in Megen verbleef: ‘op studie’! Het economische leven in het Maasstadje Megen werd drie eeuwen lang voor een groot deel bepaald door deze school en de kosthuizen die de ongeveer 160 studenten huisvestten.

Nadat de school in 1967 gesloten werd, kreeg het Megense ­klooster gaandeweg zijn huidige bestemming als gastvrij ‘meeleefhuis’. ­Momenteel ‘boeken’ de zeven broeders zo’n zestienhonderd overnachtingen per jaar.

En omdat ­Megen ook ­de hoofdzetel is van het ­Franciscaans Jongerenwerk, tekenen ­jongeren tot dertig jaar inmiddels voor ongeveer een derde deel van die overnachtingen. De kloostertuin van Megen is de laatste jaren omgetoverd tot een ‘Hof van Lof’ en staat vol planten en bloemen die iets te maken hebben met het kerkelijk jaar en de seizoenen.

3

Sjoerd Hertog Minderbroedersstraat in ’s-Hertogenbosch.

ter zake

‘De vitaliteit van ons charisma’ De Nederlandse franciscanen Bij de jubileumviering in Amsterdam heb ik gezegd, dat wij dit feest eigenlijk tegen de herdachten op 16 april in feitelijkheid in vieren. De feitelijkheid van ons afnemend aantal wereldwijd, maar heel in het bijzonder in Europa. Tegen deze feitelijkheid in hebben wij de vitaliteit van ons franciscaans Amsterdam dat Franciscus charisma gevierd, vertrouwend op de aanstekelijkheid ervan en in de hoop dat het niet ons achthonderd jaar geleden laatste eeuwfeest zou zijn. van de paus erkenning kreeg Elan delen voor zijn eerste ‘Regel van In deze geest hebben wij ook ons generaal kapittel gehouden in Assisi, in mei van dit jubileumjaar. De cijfers stemden ons zorgelijk, maar we mochten met elkaar ook het elan delen de minderbroeders’. Nu het dat volop aanwezig was. Elan van broeders die zich vanuit onze inspiratie blijven inzetten voor franciscaanse jubileumjaar 2009 de taken waar ze voor staan, maar ook elan om iets nieuws te ondernemen. De orde blijft de moed houden nieuwe projecten te beginnen onder de ‘minsten der mijnen’, in het stroomgebied ten einde loopt, blikt Jan van van de Amazone, in Birma en Afrika. den Eijnden, provinciaal van de Het kapittel heeft er voor gepleit om niet alleen aandacht te besteden aan onze spiritualiteit, maar ook aan onze zending naar de wereld toe. Minderbroeders zijn er niet voor zichzelf, maar franciscanen in Nederland, terug. voor de wereld. Zorg voor de franciscaanse kwaliteit van ons leven mag ons niet belemmeren in onze zending onder de mensen, om met en voor hen te leven, hun noden te delen en hun de weg van het evangelie te wijzen.

Vitaal communiteitsleven Ik heb dit ervaren als een verleggen van de aandacht van binnen naar buiten. Of dit nu helemaal een gevolg is van het vieren van ons jubileum, weet ik niet zo goed. Maar ik constateer dat in onze Nederlandse provincie ook zoiets aan de hand is. In dit jubileumjaar hebben wij besloten de vitaliteit van onze hoogbejaarde provincie te concentreren op twee plaatsen: in Megen en in Amsterdam (Derkinderenstraat).

Wij doen dit om twee plekken te houden waar een vitaal communiteitsleven mogelijk is. Wij doen het ook om onze aanwezigheid in onze omgeving meer zichtbaar te kunnen maken. We hopen dat dit plaatsen worden waar, franciscaans gezien, wat te beleven valt, maar van waaruit ook broeders in de omgeving pastoraal en diaconaal werk doen en daarmee zichtbaar maken dat het ook tot onze roeping behoort om de wereld in te gaan.

Nogmaals, ik weet niet of dit allemaal voortkomt uit het vieren van ons jubileum.

Maar het is wel een teken ervan dat wij in alle bescheidenheid blijven geloven in de vitaliteit van ons charisma. Het laat zien dat wij ons niet willen laten verlammen door de feitelijkheid van de inderdaad verontrustende getallen van krimp en gebrek aan groei.

En dit past wél helemaal bij de geest waarin wij ons jubileum hebben gevierd.

Jan van den Eijnden ofm, minister provinciaal

Beeld van Franciscus bij hotel Domus Pacis in Santa Maria degli Angeli, Assisi.

4

overweging De franciscaanse spiritualiteit wordt niet alleen door franciscanen beleefd. Groepje scouts bezoekt het franciscaanse klooster van San Damiano in Assisi.

De Orde van de Tempeliers ... Nooit van gehoord? Oh ja, toch wel. Maar je moet teruggaan in de geschiedenis, tot aan de tijd van de Kruistochten. In Palestina werd de orde gesticht in 1119. Een deel van het paleis van de koning van Jeruzalem grensde aan de vroegere tempel. Dat werd het hoofdkwartier van de Tempeliers.

Onbeperkt houdbaar?

De tijd van de Kruistochten ligt heel ver achter ons. En de Orde van de Tempeliers is roemloos ten onder gegaan. Wacht de orde die op Franciscus van Assisi teruggaat eenzelfde lot?

In 2009 vierden we dat het achthonderd jaar geleden is dat de levenswijze van Franciscus en zijn broeders kerkelijke erkenning kreeg.

Het gebeurde in 1209. Achthonderd jaar is een hele tijd. We zijn nu op weg naar de duizend jaar. Zullen we die vol maken?

Franciscus vroeg zich eens af: Zit ik met mijn broeders eigenlijk wel op het goede spoor?

Wat wij doen, heeft dat wel toekomst? Over die vraag was hij in grote verwarring. Want hij maakte zich heel wat zorgen over de levenswijze van sommige broeders. In de levensbeschrijving die broeder Thomas van Celano schreef kunnen we daarover lezen. Franciscus stortte zijn hart uit bij God. Met Hem kon hij heel vertrouwelijk omgaan. Bij Hem kon hij zijn

zorgen kwijt. Beter dan bij wie ook. En van God kreeg hij antwoord op zijn vraag: “Waarom, onbeduidend mannetje, laat jij jezelf zo van de wijs brengen? Ik ben het die jouw orde beschermt. Ik heb jou en je broeders geroepen.

Ik zal zorgen voor jullie toekomst. Zelfs al zou de orde zozeer teruglopen in getal dat er nog maar drie broeders over zijn, ook dan nog zal ze blijven voortbestaan, door mijn genade.”

Een orde die onbeperkt houdbaar is? Die een eeuwigdurende garantie heeft? Is dat misschien een te gemakkelijke conclusie? De geschie­denis van de orde van Franciscus vertelt over een richtingenstrijd die eeuwenlang heeft voortgeduurd: er waren spiritualen, conventuelen, observanten, kapucijnen, reformaten, recollecten, discalceaten. Allemaal beriepen ze zich op het franciscaanse erfgoed. Lang niet alles wat er aan richtingen bestond heeft de eeuwen overleefd. Hoe zal het verder gaan? Als er al

5

zoiets bestaat als een ‘eeuwigdurende­garantie’ dankzij de genade die God aan ­Franciscus en zijn broeders gaf, hoe zal die toekomst er dan uitzien? Zullen er altijd mannen zijn die er helemaal voor gaan, met lijf en ziel? Mannen die hun levenskeuze zo persoonlijk invullen dat ze deze niet willen combineren met het ­stichten van een gezin of het opbouwen van een materiële positie? Mannen die elkaar proberen te houden aan hun keuze voor Franciscus en het evangelie? Er hoeven misschien maar een paar van die types te zijn. Mensen met een tic?

Of mensen met een bijzondere genadegave?

Maar misschien zal het niet alleen van hen afhangen of het franciscaanse erfgoed wordt doorgegeven. De franciscaanse spiritualiteit wordt immers door veel meer mensen beleefd, ook door de lezers van een blad als Franciscanen.nl.

Maarten Lemmers ofm

de binnenkant werken en als je over een paar jaar nog steeds wilt, kom dan nog maar eens praten.” Ze liet niet los. “Ik voelde dat dit mijn levensweg was: me aan God wijden binnen een gemeenschap van zusters die leven vanuit een franciscaanse eenvoud en blijdschap.” Toen ze twintig werd, trad ze in. Véronique werd zuster Emmanuël, slotzuster in de Megense communiteit.

Arme zusters

‘Mijn naam is Emmanuël’ Véronique Maas is 27 jaar. Ze had een leuke baan kunnen hebben als administratief-juridisch medewerkster bij de rechtbank. Het moederschap had haar ook wel gelegen, zegt ze, maar toch werd ze claris.

Wat bezielt haar? Wat zoekt ze in de stilte binnen de dikke muren van het oude klooster in Megen? Véronique koos als kloosternaam ­Emmanuël: ‘God met ons’. Dat is haar antwoord.

Zuster-worden was haar meisjesdroom.

Als kind van zeven jaar zag ze een film over Franciscus. De enige vrouw in die film was Clara. Het greep haar zo aan dat ze zich alles

nog herinnert als de dag van gisteren.

Diverse keren ging ze later op bezoek bij de clarissen. “Ik wil bij jullie komen.” Maar de zusters zeiden: “Ga eerst maar studeren en

6

Het leven van een slotzuster roept bij velen het beeld op van strengheid en afzondering.

Nog maar enkele decennia geleden leefden ook de clarissen in Megen afgesloten van de wereld. De spaarzame contacten met de ­buitenwereld speelden zich onzichtbaar af via een doorgeefluik in de portiersruimte of achter het traliewerk van de spreekkamer. Dat is niet meer zo. “We moeten leven”, vindt Emmanuël, “in de tijd waarin we nú leven en dat vraagt van ons dat we het leven als claris steeds weer opnieuw invullen”.

Zij en haar medezusters voelen zich hierin ­gesteund door Clara. “Clara heeft heel bewust in haar tijd geleefd en wilde door haar levenswijze een antwoord geven op de manco’s van de maatschappij. Tegen de heersende klassenverschillen in de ­Middeleeuwen in, koos zij voor leven in een gemeenschap van zusters, die elkaar door alle rangen en standen heen zochten en vonden in hun gezamenlijk ideaal en Godsbeleving. Hun ­reactie op de toenemende rijkdom en behoefte aan materiële dingen, was een keuze voor armoede en onthechting. Clara en haar zusters vormden een gemeenschap van arme zusters, die voor zichzelf grenzen stelden aan alle materiële zaken. Het ging hun om armoede en ­gemeenschap.”

Die twee uitgangspunten liggen er voor ­Emmanuël nog steeds. “Leven in een gemeenschap van zusters is in deze tijd de tegenhanger van de heersende tendens naar individualisering en de neiging om elkaars gelijken te zoeken. We zijn meestal geneigd om te zoeken naar mensen die je liggen, die je gelijken zijn. Maar wij hebben er voor gekozen om als vrouwen met elkaar samen te leven terwijl we elkaar níet gekozen hebben. Dat is een uitdaging.” En de armoede? ” Bij al wat zich aanbiedt vraag ik me steeds af: heb ik dat nou wel nodig? Armoede is: leven met alleen het

noodzakelijkste, vanuit het besef dat God genoeg is om van te leven. En in zo’n armoede willen we leven samen met zusters die dat ook willen.”

Zoekende mensen Het gesprek gaat over armoede, gehoorzaamheid, relaties en gebed. “Alle waarden die we nastreven zijn relatief”, benadrukt Emmanuël.

“We wonen hier met negentien vrouwen en we verschillen van persoon tot persoon. ­ Maar waar het om gaat is dat we bijkomstige en niet-wezenlijke zaken van ons afgooien en steeds meer worden wie we echt zijn.

We hoeven ons niet mooier te maken dan we zijn, maar we willen onszelf en anderen aanvaarden in wie en hoe we zijn: zoekende mensen met zonnige en duistere trekjes. Waar je grenzen liggen bepaal je zelf, maar bij het zoeken naar je eigen grenzen hoort ook de verantwoordelijkheid die we voor elkaar dragen. Onze leefgemeenschap is een ‘toetsing’ en je mag er op vertrouwen dat wat de ander zegt, waardevol is. Dat betekent dat we altijd in een spanningsveld zitten tussen enerzijds het zoeken naar echtheid in je eigen leven en anderzijds de verantwoordelijkheid voor elkaar vanwege trouw die je elkaar beloofd hebt. Dat vult elkaar aan, want als ik echt ben die ik ben, en mezelf laat kennen, kan ik ook echt in de gemeenschap staan. En de gemeenschap werkt weer als een spiegel waardoor ik mezelf beter leer kennen”. Het is een telkens terugkerende meditatiegedachte van Emmanuël: “Je zelf en anderen aanvaarden zoals je bent en zoals eenieder is. Maar zelf aanvaarden hoe je bent, kun je alleen maar als je gelooft dat God je aanvaardt zoals je bent.”

God met ons Emmanuël praat met veel warmte over God. “Voor mij is Hij niet abstract, maar heel werkelijk en persoonlijk als iemand met wie ik een relatie heb. God is altijd groter en je kunt Hem niet vastleggen in woorden of beelden.

Clara zegt: als je God wilt zien, kijk dan naar Christus. God wil er voor mensen zijn en is in Christus zelf mens geworden. Alles wat er aan moois, aan goedheid, blijheid, aan vreugde en verdriet in ons is, is in Hem aanwezig. In Hem wordt God heel concreet. Hij laat zien dat God

Zuster Emmanuël aan het werk in de tuin van het clarissenklooster in Megen.

De communiteit van de Megense clarissen in gesprek.

met ons is. Ik vind het belangrijk om God bij de mensen te brengen. Dat beschouw ik als mijn roeping. Voor mij en voor iedereen gaat het er om God in je leven toe te laten.”

En Emmanuël probeert dat door vijf keer per dag in de kapel ontvankelijk voor Hem open te staan. Maar ook door in gesprek te gaan met jonge religieuzen en jonge mensen die belangstelling hebben voor Franciscus en Clara.

Vrede en alle goeds Het gesprek met zuster Emmanuël loopt ten einde. Ik wens haar vrede en alle goeds en als ik haar vraag wat die wens voor haar betekent,

7

zegt ze: “Vrede zoeken met mezelf en mijn medezusters. Gelukkig-zijn in het besef dat ik mezelf mag zijn. Dat ik steeds meer alle goede dingen in mezelf en anderen ga zien en die in dankbaarheid kan ontvangen. Dat ik zuster Emmanuël mag zijn die laat zien dat God met ons is.”

Joop Sierat

ter zake In het boek Naar het land van de levenden laat Sigismund Verheij ofm († 2005) vanuit een gedegen bronnenstudie zien welke plaats Franciscus en zijn broeders kozen in kerk en maatschappij. Voor drie franciscanen en vier mensen uit de franciscaanse beweging is het boek aanleiding om zich in een aantal bijeenkomsten te bezinnen op franciscaanse waarden. Een neerslag van de gesprekken is te lezen in verschillende edities van Franciscanen.nl.

In dit nummer de laatste gespreksimpressie.

In gesprek met Het verhaal van gisteren is het verhaal van vandaag. Een dertiende-eeuwse yup in Assisi had het allemaal wel gezien: de oppervlakkigheid in het leven, de overwaardering van materiële rijkdom, het schijnideaal van macht, eer en aanzien en het gekissebis over regeltjes en structuren in kerk en maatschappij. Hij gooide het roer volledig om en koos voor een arm en onthecht leven. Nogal extreem want sommigen verklaarden hem, Franciscus van Assisi, voor gek en anderen zagen in hem een heilige.

Heeft zo’n man ons in deze tijd nog iets te zeggen?

Daarover spraken wij maandenlang.

Het begon met een bijeenkomst waarin gedacht en gesproken werd óver Franciscus, maar al snel werden het gesprekken mèt Franciscus. Het was alsof hij tussen ons in zat en met enthousiasme zijn overtuiging en levensvisie op ons overbracht. Het gaat niet om de dingen waar we ons in het dagelijks leven zo druk om maken, leek hij ons te

Franciscus in gesprek met broeder Leo. Beeld in Alverna (Wijchen).

8

vertellen. Deze wereld is niet ons bezit, maar de wereld waarin we leven is ons door God gegeven. Het is een heilige wereld, die God aan onze zorgen toevertrouwt.

Ons past alleen maar zorg en bewondering, bescheidenheid en eerbied, want in ieder en alles wat Hij heeft geschapen, zien we zijn afstraling en het beeld van wie en hoe Hij is.

Vrijheidsnorm De gesprekken met Franciscus, over zijn levensvisie hebben ons geraakt. “Hij is dichter op onze huid gaan zitten”, zegt iemand, “en zijn verhaal in het Assisi van de jaren 1200 is geen ver-weg-verhaal.” ­Meegaan in zijn levensvisie schept ruimte en openheid, vinden we, en het roept

blijheid en vreugde op als we er samen over nadenken. Het overstijgt grenzen, relativeert het eigen gelijk en smeedt verbondenheid tussen culturen en religies. Maar het versterkt in ons ook het besef van eigen kwetsbaarheid en onze verantwoordelijkheid voor de schepping, het voortbestaan van onze aarde en het welzijn van onze medemensen.

De gesprekken met Franciscus halen het diepere bewustzijn naar boven dat God in alles en allen aanwezig is en dat we met respect voor elkaar door het leven dienen te gaan.

We realiseren ons dat het goed is om daar samen over te praten en die franciscaanse levensvisie bij elkaar te herkennen. “Franciscus heeft mij zijn vrijheidsnorm

Franciscus meegegeven”, vertelt een ­gespreksdeelnemer. “Voor hem is maar één ding belangrijk: in alle eenvoud en zonder eigendom je leven inrichten naar de maatstaven van het evangelie. Dat is de enige echte norm waar hij naar leeft. Hij heeft geen boodschap aan wetjes, voorschriften van staat of kerk. Niet de godsdienst, niet de cultuur, niet de staat, niet de buren of zelfs niet hen die mij het meest na zijn, bepalen wat ik wel of niet mag/moet denken en doen. Ik ben het zelf en het is alsof God over mijn schouder meedenkt en meekijkt en heel welwillend aanziet hoe ik met zijn wereld, zijn schepping en schepselen om ga. Dat werkt bevrijdend.”

Relativeren De geschiedenis herhaalt zich. Franciscus is er niet meer, maar nog steeds zijn er mensen die leven vanuit eenzelfde gedachtegoed en levensvisie. Eigenlijk gaat het niet zo zeer om Franciscus zelf. Het is realistisch om hem te relativeren, want waar hij

voor stond is niet exclusief aan hem voorbehouden. Wat voor ons telt is wat het nu betekent als we de richting van het evangelie inslaan met hem als wegwijzer en ijkpunt.

Tegen alle pessimistische geluiden in, zijn we echt blij dat er om ons heen zo veel mensen zijn die ook iets van die levensvisie uitdragen. Zonder moeite kunnen we deze serie besluiten met voorbeelden uit onze tijd. Mahatma Ghandi wordt genoemd, Martin Luther King die geloofde dat dromen werkelijkheid kunnen worden of Barack Obama die aan het begin van zijn presidentschap datzelfde uitstraalt en moedig tegen de gangbare orde in durft te gaan bij de realisatie van de dromen die hij heeft.

Maar meer nog zijn er de voorbeelden dicht om ons heen. “Het voorbeeld van een vrouw die ik op het einde van haar leven mocht bijstaan.

Heel bewust alles loslatend en met een groot vertrouwen groeide ze naar de dood. Meer dan ik aan háár, gaf zij aan míj vertrouwen en liefde.”

En over een vriendin werkzaam op een huisartsenpost.

“Achter de schermen van de medische hulpverlening zag ze hoe in toenemende mate het patiëntennummer belangrijker werd dan de patiënt zelf.

De afronding van het dossier verliep zakelijk steeds beter, maar de patiënten verdwenen achter de dossiers. Ze koos er voor om te stoppen omwille van de mensen die de dupe werden. Het had negatieve gevolgen voor haar gezondheid en in inkomen ging ze hard achteruit, maar dat liever dan het verliezen van eigen identiteit en integriteit.”

In gesprek gaan met ­Franciscus is beeldspraak, maar het in gesprek gaan met mensen die door Gods wereld gaan met eenzelfde soort levensvisie is dagelijks mogelijk.

Joop Sierat Alle afleveringen van deze reeks gespreksimpressies zijn binnenkort als PDF-bestanden te downloaden op www.franciscanen.nl

9

Geen Franciscus … wel Jan B. uit Sneek.

Hij is hulpverlener in hart en nieren.

Eigenlijk staat zijn hele leven in het teken van het helpen van de zwakkeren van de samenleving.

Al 52 jaar lang richt hij zich op daklozen, verslaafden, prostituees en gevangenen. Hij voorziet ze van kleding en twee keer per week brengt hij voedselpakketten rond, liefst in de vroege morgen want dan ziet niemand het. Hij kwam in aanmerking voor verschillende onderscheidingen, maar die weigerde hij bijna altijd met de woorden: “Ik heb zelf de liefde van God ook voor niets ontvangen.” Hij vertelt: “We hebben een ongelofelijke hoop warmte ontvangen, die je ook weer door mag geven. We hebben iets te bieden. We hebben het meest belangrijke te bieden wat er in het leven is en dat is de liefde. We horen bij elkaar, ook als je een verkeerde weg inslaat. Je bent niet melaats.

Je bent niet alleen maar afgewezen, maar je bent ook een mens die bij ons hoort. In mijn eigen leven probeer ik altijd naar voren te brengen dat liefde oneindig is. Dat is ook het enige dat over dood en graf gaat. Liefde. Dat heeft Jezus ons geleerd.”

(Overgenomen uit het EO-tv-programma: ‘De helpende hand’)

nieuws

De zegen voor broeder Leo Over de zegen van Aäron, die in de franciscaanse traditie vooral bekend is geworden als de zegen voor broeder Leo, schreef Gerard Ris ofm het boek ‘De zegen van Aäron. Een woord voor onderweg.’

Op 30 september vond in ’s-Hertogenbosch de presentatie ervan plaats.

De ‘zegen van Aäron’ uit het bijbelboek Numeri (6,24-26), stamt uit de zesde eeuw voor Christus. De tekst luidt als volgt: “De Heer zegene u en behoede u; de Heer doe zijn aangezicht over u lichten, en zij u genadig; de Heer verheffe zijn aangezicht over u, en geve u vrede.” Het is ook de enige zegen die God aan zijn volk heeft opgelegd. Hoewel deze zegen, behalve in de joodse traditie, weinig werd gebruikt, kende Franciscus de tekst goed. Hij tekende hem op voor zijn rechterhand, broeder Leo, die een moeilijke periode doormaakte en wel wat steun en bemoediging kon gebruiken. In de franciscaanse traditie is de zegen van Aäron dan ook als ‘zegen voor broeder Leo’ bekend geworden.

In 1969 koos het Tweede Vaticaans Concilie voor de ‘zegen van Aäron’ als eerste lezing op 1 januari. Zo herinnert deze zegen, aan het begin van het nieuwe jaar, aan de plaats waar God in de Schrift zijn zegen geeft aan het volk, juist voordat het van Sinaï vertrekt voor een lange tocht door de woestijn. God laat hiermee weten dat Hij met zijn volk zal zijn al die jaren dat ze op weg zijn naar het land van de levenden. De zegen is daarmee een waar ‘woord voor onderweg’. In dit boek analyseert Gerard Ris diepgaand en tot in detail deze zegen: de tekst, de achtergrond, de plaats in de bijbel en in de liturgie.

Gerard Ris, De zegen van Aäron. Een woord voor onderweg. Uitgeverij Valkhof Pers, Nijmegen, 96 blz., € 12,-, Verkrijgbaar in de boekhandel en bij de Franciscaanse Beweging, tel.: 073 6131340, e-mail: info@franciscaansebeweging.nl.

Investeren in broeder Zon Op het dak van het pand van de francis­ caanse communiteit aan de Derkinderenstraat in Amsterdam zijn onlangs 28 zonnepanelen geplaatst. De verwachte opbrengst zal ongeveer 4000 kWh per jaar zijn.

De franciscanen deden met succes een beroep op de nieuwe subsidieregeling voor

zonne­p anelen. Ze krijgen over een periode van vijftien jaar voor de stroom die aan het net geleverd wordt, een subsidiebedrag uitgekeerd. De stroom die rechtstreeks naar het pand gaat, is gratis. Naar verwachting is in vijftien jaar het geïnvesteerde bedrag terugverdiend.

De financiële regeling is echter niet het enige argument geweest voor de communiteit om tot plaatsing van zonnepanelen over te gaan.

“We weten dat zonne-energie ook bijdraagt aan de beperking van de uitstoot van CO2”, aldus Rob Hoogenboom ofm, communiteitslid en coördinator van ‘La Verna’, een franciscaans centrum voor spirituele ontwikkeling dat in het pand aan de Derkinderenstraat is ondergebracht. “Het mes snijdt dus aan twee kanten. Zonne-energie is een natuurlijke vorm van energie die veel meer benut zou moeten worden. In de eerste plaats in alle nieuwbouw die gerealiseerd wordt, maar vervolgens, waar dat mogelijk is, ook in bestaande bouw. We hebben hier een groot plat dak dat veel zon vangt, dus dat maakte de keuze gemakkelijk.”

De zonnepanelen op het dak van het pand aan de Derkinderenstraat in Amsterdam.

10

Bij belangrijke levensvragen kan een familieopstelling Werken met verhalen een impuls geven aan de ziel.

Veel verhalen worden al eeuwen­­­ De workshop geeft je dieper lang verteld en gaan over inner- inzicht in jezelf, in de dynamie-

Dagen Vol Diepgang

locatie minderbroeders-

(DVD’s) Je kunt je laten

klooster, Megen data 3 (14.30 uur)dragen door het leefritme

7 februari (14.30 uur) van de broeders franciscanen 2010 Daarnaast wordt er elke dag ge- zamenlijk een film bekeken en prijs € 65,besproken. Ook is er gelegenKijken met de ogen heid tot creatieve verwerking van Franciscus van wat er naar aanleiding ­Franciscus is geboren in een van de filmbeelden bij je naar boven komt. Verder ben je vrij stad, Assisi. Na een lange periode van bekering heeft hij, om te genieten van de rivier, de uiterwaarden en de rustige volgens zijn eigen woorden “de wereld verlaten”. Heeft hij landelijke omgeving rondom de stad verlaten? Nee, maar het Maasstadje Megen. Voor jongeren tot en met dertig jaar. hij keek er nu wel heel anders

Wandelweekend Vanuit

het milieuklooster de natuur intrekken voor dagwandelingen. ’s Avonds is er een gevarieerd programma. data 28-31 januari 2010 Meeleefweek Je kunt mee-

l­even in de communiteit in een dagritme van werk en medita­ tie. We werken binnen en bui­ten van 9.00 tot 13.00 uur en van 15.00 tot 17.00 uur, onderbroken door koffie- en thee­

Familieopstellingen

pauzes. Aan het begin en het eind van de dag en voorafgaand aan de warme maaltijd om 18.00 uur is er meditatie.

De meeleefweek begint op maandag om 11.00 uur en duurt tot en met vrijdag 14.00 uur.

Maximaal zes deelnemers. data 22-26 februari 2010 prijs € 85,Tuinweken Je kunt kennis­

maken met onze manier van tuinieren, waarbij we in de

tegenaan. Stond hij eerst letterlijk in het centrum, voortaan verbleef hij in de marge. Zijn leven keerde zich als het ware binnenstebuiten. Dit weekend voor jongeren tot en met dertig jaar kijken we met één oog naar Franciscus en de ommekeer in zijn leven. Maar daar blijft het niet bij. We gaan zelf met elkaar op pad en bezoeken een aantal markante plekken in de stad. Zo kunnen we ontdekken welke plekken ons werkelijk raken en waar wij bij voorkeur willen verblijven.

ochtend zoveel mogelijk in stilte werken. Een week lang leef je mee in het dagritme van de communiteit.

Data 8-12 maart,

12-16 april, 20-23 mei

2010 prijs € 85,-

ken van familie­systemen en in de kracht van de liefde.

Verwikkelingen waarin je vastzit, kunnen hierdoor tot oplossing komen. datum 19 december tijd 10.00-17.00 uur prijs € 40,Voor meer informatie en opgave: Derkinderenstraat 82 1062 BJ Amsterdam tel.: 020 3467530 e-mail: info@laverna.nl website: www.laverna.nl

locatie communiteit Joden-

breestraat, Amsterdam data 26 (20.00 uur) 28 februari (15.00 uur)

2010 prijs € 25,Voor meer informatie en opgave: Fer van der Reijken ofm Kloosterstraat 6 5366 BH Megen tel.: 0412 465770 / 465780 e-mail: fjwmegen@hetnet.nl website: www.franciscanen.nl, ‘Jongeren’

Er is géén programma, dus volop ruimte voor eigen invulling.

Het weekend eindigt met de maandelijkse viering op zondag. data 25-28 maart 2010 prijs € 180,-

Voor meer informatie en opgave: Retraiteweekend Tijdens Stoutenburgerlaan 5 dit weekend bieden we rust, 3835 PB Stoutenburg ritme en ruimte aan maximaal­ tel.: 033 4945500 twaalf retraitegasten. Meedoen­ e-mail: post@stoutenburg.nl in het ritme van Stoutenburg. website: www.stoutenburg.nl

11

Franciscaans Jongerenwerk

leven brengen Een mid­-

lijke processen. Ze helpen ons om te gaan met levensvragen of wijzen een weg. Al lezend en luisterend kun je contact maken met hun wijsheid en helende werking. datum 18 december tijd 15.00-21.30 uur prijs € 35,-

Stoutenburg

Jezelf en de ander tot

week over de mystieke weg.

Oude christelijke teksten ­ vormen het vertrekpunt voor een uitwisseling over de reis naar binnen: naar ons Zelf, naar God. En over ons verlangen naar heelheid. locatie clarissenklooster

De Bron, Nijmegen data 7 (14.30 uur) 11 de­cem­ber (14.30 uur) prijs € 260,-

Activiteiten Franciscaans Milieuproject

Adventlabyrint Veel me­nsen ondervinden een helend effect als ze het leven niet als een doolhof maar als een labyrint ervaren. In de advent wordt het labyrint een weg door het donker naar het licht, met onze innerlijke ster als leidraad. Met sacrale dans. locatie Dominicuskerk, A’dam datum 7 december tijd 19.00-22.00 uur prijs vrije bijdrage

La Verna

activiteiten

Eén groot feest Van 2 tot en met 4 oktober werd in Megen voor de tiende keer het Franciscaans Jongerentreffen gehouden. Een jubileumeditie! En dat was te merken. Het weekend werd één groot feest van ontmoeting, dialoog en uitwisseling over hoe je op een gelovige manier als christen anno 2010 door de wereld kunt gaan in het voetspoor van Franciscus van Assisi.

Vieringen

Op deze avond met ‘een lach en een

Op 3 oktober - de sterfdag van

traan’ toonden de jongeren hun

Franciscus - werd ’s avonds de ‘transitus’,

kunnen op het gebied van muziek,

zijn overgang van het gewone naar het

zang, dans en cabaret. Een aantal die

eeuwige leven, gevierd. Op zondag

middag in een speciale workshop

4 oktober - zijn feestdag - stond

‘opgeleide’ clowns zorgde voor

Franciscus nogmaals centraal in een

doorlopende hilariteit en momenten

viering waarin Jan van den Eijnden,

van verwondering en ontroering.

de provinciaal van de franciscanen

De avond kende een daverend

in Nederland, op inspirerende wijze

slotakkoord met een goed uitgevoerde

voorging. Beide vieringen vonden plaats

imitatie van Whoopie Goldbergs

in een volle Megense parochiekerk in

Sister Act. De organisatoren van het

aanwezigheid van alle zusters clarissen

jongerentreffen allen als broeder of

en broeders franciscanen van het stadje

zuster gekleed, zongen uitbundig

aan de Maas.

het lied I will follow him.

Bonte avond

Foto’s, impressies en reacties zijn te

Een veertigtal jongeren vierde het

vinden op de website www.fjt.info.

jubileumfeest mee. Voor hen was de bonte avond, ‘Risata e rottura’ gedoopt,

Sjoerd Hertog

zeker een hoogtepunt.

(foto’s: Steffen Boelaars en Jeroen Besse)