Franciscanen.nl, nr. 4, juli/augustus 2011

franciscanen .nl 4 minderbroeders franciscanen

3

Geen leven zonder kunst

4

Franciscanen in ScandinaviĂŤ

6

Grote God in kleine verhalen

jaargang 6 • juli/augus tus 2011

vOOraF

minderbroeders franciscanen

Franciscanen.nl is het tweemaandelijkse contactblad van de minderbroeders franciscanen in nederland.

Het heeft tot doel een breed publiek op de hoogte te brengen van het franciscaanse denken en doen. abonnement: Gratis aan te vragen via tel.: 030 2324080 en e-mail: provincialaat@franciscanen.nl.

Vrijwillige bijdragen ter bestrijding van de onkosten zijn welkom op inG-bankrekening 10.33.896 t.n.v. ‘minderbroeders Utrecht’.

laten vieren Wat betekent toch die tweede V in de naam van de PVV? Dat is toch ‘vrijheid’? Maar als je de daden van de partij ziet, dan denk je toch eerder aan: beknotting, aan banden leggen, buitensluiten, tot over de landsgrenzen heen, enzovoorts. Geldt die vrijheid dan alleen voor de sympathisanten van de PVV? Bij vrijheid denk ik toch veeleer aan elkaar de ruimte geven, elkaar vrij laten in de manier waarop ieder zijn of haar leven inricht, bij welk religieus gedachtegoed of godsdienst iemand zich thuis voelt; dan kan er respect groeien voor elkaar, dan kan iets moois opbloeien: echte vrijheid!

Met dit voor ogen moest ik denken aan het ‘vliegeren’ dat ik als kind deed. Wat was nou de kunst bij dat vliegeren? Het lijntje zo lang mogelijk laten vieren. De vlieger zo ver weg als mogelijk in het luchtruim laten ‘staan’. Het lijntje zo lang mogelijk laten vieren. Dat geeft een gevoel van ruimte, van ruimte scheppen en ruimte krijgen, een gevoel ook van ‘op adem komen’. Het is denk ik dan ook niet voor niets dat wij spreken over ‘vakantie vieren’. En wat is daarbij dan de kunst? Loslaten.

De beslommeringen, de zorgen, de drukte van alledag van je afzetten. Je vrij voelen. In die vrijheid kan dan weer ruimte groeien voor iets nieuws, voor nieuwe energie; ruimte ook voor de ander.

Daar gaat het ook om wanneer wij het hebben over ‘dingen loslaten’. Franciscus noemde dat ‘teruggeven aan de Heer’: “Laten wij al het goede als zijn eigendom erkennen en de dank voor al het goede naar Hem toebrengen, van wie al het goede voortkomt.” Vrijheid schept ruimte.

Vrijheid is te vieren ... en dat is een hele kunst!

Ton Peters ofm

redactie: Ton Peters ofm (hoofdredacteur), Peter van Zoest (eindredacteur), Joost van Heijst (redactiesecretaris), Maarten Lemmers ofm, Ton van Oosterhout ofm, Joop sierat.

woorden van Franciscus laten wij al het goede teruggeven aan de Heer, de allerhoogste en verheven enige ware God.

Ontwerp en drukwerk: arT= ontwerp- en reclameburo www.art-is.nl Contact: franciscanen.nl, Deken roesstraat 13, 3581 rX Utrecht, tel.: 030 2324080, e-mail: redactie@franciscanen.nl, website: www.franciscanen.nl.

Foto omslag: Polsbandje als ‘gadget’ van het franciscaans roepingenwerk (pagina 8). issn 1871-7217 - TnT reg.nr. 135658

Detail fresco, Assisi.

2

insiders

Otto Egberts, ‘Franciscus ontmoet een melaatse’. Uit de serie ‘De nieuwe kleren van Franciscus’ (foto: Herman van Ommen).

Geen leven zonder kunst Het stond al in het regeer- en in het gedoogakkoord van het kabinet Rutte: bezuinigen op de kunstbeoefening over de volle breedte. Allerlei projecten en plannen op kunstgebied worden weggesaneerd. Wordt daarmee niet een culturele levensader afgesloten? Ton Peters, coördinator kunstbezit van de Nederlandse franciscanen, laat er zijn licht over schijnen.

Ooit zei Maarten ’t Hart eens: “Geen dag zonder Bach!” Een leuke woordspeling, maar voor hem een levenswijsheid. En geldt niet voor ieder van ons: geen leven zonder kunst? Kunst immers is een manier van uitbeelden en uitzeggen wat eigenlijk niet te zeggen is, een manier en een vorm van leven waarin zichtbaar wordt wat iemand ten diepste beweegt.

Zowel bij het scheppen van kunst, als bij het genieten van kunst is onze hele persoon in het geding. Je voelt je er door aangesproken of juist niet, er is sprake van herkenning of juist van het tegendeel. Kunst is uitdrukking van een heel wezenlijke kant van ons bestaan.

Te kostbaar Wanneer nu in de kunstensector gesnoeid gaat worden, dan raken we iets zeer waardevols van ons bestaan kwijt. Dat geldt zeker ook voor de amateur kunstbeoefening: zangkoren,

muziekgezelschappen, toneelverenigingen, muziekscholen, schildercursussen op volksuniversiteiten, enzovoorts. Zonder subsidie wordt het te kostbaar.

Maar ook de professionele kunstbeoefening zal zwaar getroffen worden door de aangekondigde bezuinigingen. Wordt het dan ook niet onbetaalbaar - ook voor overheidsinstanties als provincies en gemeenten - om nog opdrachten te verstrekken? Misschien dat alleen banken of grote bedrijven zich dit nog kunnen permitteren!

Vanouds zijn het de kerken geweest die vele opdrachten verstrekt hebben aan bijvoorbeeld architecten, beeldend kunstenaars, componisten, glazeniers en orgelbouwers. Zij maakten het Woord van God beleefbaar. Niet voor niets werden met name de glas-in-loodramen de ‘bijbel van de armen’ genoemd. Maar ook de kerken moeten de tering naar de nering zetten

3

en dat gaat ten koste van opdrachten. Tegelijk zien we dat bij het afbreken van kerkgebouwen nogal eens waardevolle kunstwerken verloren gaan.

Nieuwe kleren Onze Nederlandse provincie van de franciscanen was in 2003 in de gelegenheid om een achttal jonge hedendaagse kunstenaars de opdracht te geven om hun kijk op Franciscus uit te beelden. Met tentoonstellingen op meerdere plaatsen in Nederland en Vlaanderen en de uitgave van een boek met als titel De nieuwe kleren van Franciscus was het mogelijk om hem weer eens op nieuwe wijze een gezicht te geven in onze tijd.

Onvermogen Dat er bezuinigd moet worden - ook al om de economische crisis te boven te komen - is een gegeven waar we niet onder uit kunnen.

Maar wanneer dat ten koste gaat van zo’n vitaal element van ons leven en van de samenleving, dan is dat een uiting van onvermogen om verantwoordelijkheid te nemen voor ons aller welzijn.

Ton Peters ofm

grenzeloos De communiteit van de franciscanen aan de Derkinderenstraat in Amsterdam telt vier broeders die in Scandinavië hebben gewoond en gewerkt: Lars Frendel, Huub Hodzelmans, Marcel Taverne en Bengt Wehlin.

Momenteel wonen nog twee leden van de Nederlandse provincie in Scandinavië: Bjarne Falkanger in Larvik, Noorwegen, en Henrik Roelvink in Vadstena, Zweden.

Franciscanen in Scandinavië In 1924 werd er vanuit Noorwegen een beroep gedaan op de Nederlandse provincie van de franciscanen om broeders te zenden.

Er waren te weinig priesters in Noorwegen en de toenmalige kerkelijke overheid wilde graag dat een orde van religieuzen versterking zou komen brengen. De eerste Nederlandse broeders gingen werken in bestaande parochies.

Onder hen de Noor Canutus Hanssen die ingetreden was in de Nederlandse provincie.

Communiteiten Toen in 1968 een nieuwe parochie in Oslo werd opgericht, groeide de behoefte bij de broeders die daar werkten om te komen tot een duidelijker communiteitsleven. Inmiddels was de Zweed Augostino Lundin ingetreden in de Nederlandse provincie. Hij wilde niets liever dan dat de franciscanen na eeuwen zouden terugkeren naar Zweden. Een begin werd gemaakt met de oprichting van een parochie in de industrie- en universiteitsstad Linköping. Marcel Taverne ging naar Zweden, twee jaar later gevolgd door Henrik Roelvink, die zijn theologische studie voortzette aan de universiteit van Uppsala.

Tweemaal per jaar kwamen alle broeders die in Scandinavië woonden bij elkaar om zich te verdiepen in met name franciscaanse spiritualiteit en pastoraaltheologie.

Gaandeweg groeiden de communiteiten, zowel in Noorwegen als in Zweden. Bengt Wehlin kwam onder meer via de anglicaanse franciscaanse derde orde in contact met de broeders in Zweden. Lars Frendel werd door een pastoor in Stockholm op hetzelfde spoor gezet. Beiden traden toe tot de orde. Samen met Bjarne Falkanger die via de communiteit van Oslo toetrad tot de orde, verzorgde Huub Hodzelmans - vanuit Nederland naar Oslo verhuisd - vele cursussen franciscaanse spiritualiteit. Enkele broeders vertaalden de belangrijkste franciscaanse geschriften in het Noors en Zweeds.

Lekenorde Vanaf het begin van de Nederlandse franciscaanse presentie is er aandacht geweest voor de ‘franciscaanse kleur’ van het pastorale werk.

Eind jaren tachtig van de vorige eeuw was er een zelfstandige Derde Orde, met communiteiten in Oslo, Lilleström en Bergen in Noorwegen en

V.l.n.r.: Bengt Wehlin, Lars Frendel, Marcel Taverne en Henrik Roelvink.

in Linköping, Zweden. Het landelijk kapittel in Denemarken in 1985 werd mede door de inzet van Marianne Powell een belangrijke stimulans tot de verdere uitbouw van de lekenorde in geheel Scandinavië.

Charisma doorgegeven De Nederlandse franciscanen hebben zich nu teruggetrokken uit Scandinavië. Maar de franciscaanse aanwezigheid en spiritualiteit werken door. De broeders zijn opgevolgd door franciscanen, capucijnen en conventuelen uit Polen. Maar ook de leden van de Orde van Franciscaanse Seculieren (zoals de Derde Orde tegenwoordig genoemd wordt) dragen verder wat aan vormen van franciscaans charisma is opgebouwd. Vele vrijwilligers in de ‘franciscaanse’ parochies zijn lid van de franciscaanse lekenorde.

In Noorwegen en Zweden begeleiden Bjarne Falkanger en Henrik Roelvink de lekenorde als geestelijk assistenten. Op die manier wordt het franciscaanse charisma ook nu nog doorgegeven in Scandinavië.

Ton Peters ofm

Interieur St.-Hallvardkerk, Oslo. Kerk van één van de ‘franciscaanse’ parochies in Scandinavië.

4

OverweGinG

In het communiteitshuis van de franciscanen aan de Derkinderenstraat te Amsterdam hangt een schilderijtje, voorstellende Willehad de Deen, één van de elf minderbroeders onder de negentien ‘martelaren van Gorcum’.

Een vluchteling ... Om het vege lijf te redden trekt hij verder. Van de ene schuilplaats naar de andere.

Telkens wanneer hem de grond onder de voeten te heet wordt, raapt hij zijn schamele bezittingen bij elkaar. Dan trekt hij verder. Hij probeert elders zijn heil te vinden.

zonder eigendom?

In het jaar 1482 werd een man geboren die wel op een heel bijzondere manier een trekker zou worden. Zijn geboorteplaats was Holstein. Die stad stond nu eens onder Duits en dan weer onder Deens gezag. Rond de eeuwwisseling werd hij minderbroeder: broeder Willehad. Hij is zesenveertig jaar als de Reformatie over zijn land komt. Het brengt met zich mee dat kloosters worden opgeheven. De monniken moeten zich aanpassen of vertrekken. Willehad wijkt uit. Hij gaat van Denemarken naar Engeland. Acht jaar later wint de Reformatie ook in zijn nieuwe vaderland steeds meer terrein. Opnieuw neemt broeder Willehad de vlucht. Nu trekt hij naar Schotland.

Daar zal hij veilig zijn, denkt hij. Niet dus: zo’n dertig jaar later bereikt de reformatiegolf ook Schotland. Willehad steekt de Noordzee over. Rond 1560 vindt hij er een broederlijk thuis in het franciscanenkloostertje aan de Arkelstraat in Gorcum. Met zijn achtenzeventig jaren is hij er één van de oudste broeders.

Zo’n twaalf jaar later maakt de bijna negentigjarige broodmagere broeder Willehad deel uit van een gezelschap dat door de protestantse Watergeuzen wordt afgevoerd naar Den Briel.

In een turfschuur komt Willehad door ophanging aan zijn einde.

Tot het laatst had hij geweigerd mee te gaan met de nieuwe leer. Hij moest het met de dood bekopen.

5

In een Oudnederlandse vertaling van de regel van Franciscus staat te lezen: “Dit is de reghel ende het leven der minderbroeders, volgens het heilig evangelie leven in gehoorsaam, sonder eighen ende in reinigheit.” “Sonder eighen”. Zonder wat eigenlijk? Zonder een eigen huis, zonder een vast adres! Ook volgelingen van Franciscus die in de eerste helft van de twintigste eeuw werkten in de missie van China, moesten vluchten. Van het ene kanton naar het andere.

Sommigen weken uit naar Japan, anderen naar Indonesië. Wat neem je zoal mee op je trektocht door het leven? Aan het einde van zijn leven dicteerde Franciscus een geschrift dat bekend werd als zijn Testament. Hij beveelt de broeders het volgende aan: “Naast de regel moeten zij dit geschrift altijd bij zich hebben.” In een andere aanbeveling van het Testament zegt hij: “De broeders moeten er goed voor uitkijken kerken, armoedige woningen en alles wat voor hen gebouwd wordt, te aanvaarden, behalve als zij er steeds als vreemdeling en pelgrim te gast zijn.”

“Sonder eighen” ... Het enige dat ze zich eigen mogen maken is de regel en het geschrift dat Franciscus zelf hun als een kostbare bagage heeft meegegeven.

Maarten Lemmers ofm

de BinnenkanT

Mieke Dorssers in het kantoor van de Franciscaanse Beweging, gehuisvest naast het provincialaat van de kapucijnen in ’s-Hertogenbosch.

Grote God in kleine verhalen De Franciscaanse Beweging (FB) is een vereniging van mensen die zich laten raken door Franciscus en Clara en daar iets in hun leven mee willen doen. Mieke Dorssers is directeur - zij noemt zich liever ‘medewerkster’ van de FB. Door Franciscus ontdekt zij elke dag opnieuw God in de kleine verhalen van mensen om zich heen.

Die mensen vertellen hun eigen verhaaltjes over de blijde en verdrietige belevenissen van elke dag. “Daar kun je gedachteloos aan voorbij gaan, ze met een lach afdoen of wellicht een beetje narrig geïrriteerd raken, maar je kunt er - zoals Franciscus - ook doorheen kijken. Hij ontdekte dat alles met alles verbonden is omdat al wat bestaat verwijst naar wie God is.” Voor Mieke is dat heel concreet. Ze vertelt hoe ze emotioneel geraakt wordt door haar moeder die intens kan genieten van een klein plantje. “Met een stralend gezicht wees ze naar de eerste groene

blaadjes: ‘Kijk eens hoe mooi ze groeien.’ ” Ze raakte geïrriteerd over een lummelachtige knul in de trein, languit hangend met zijn schoenen op de bank voor zich. “Ik dwong mezelf naar hem te kijken met de ogen van Franciscus en zag door de slungeligheid heen een prachtige jongen.” Franciscus slikte zijn aanvankelijke oordeel over mensen in door zich steeds voor te houden dat iemand waard is voor wat hij waard is in de ogen van God. Door haar werk als pastoraal werkster en haar bijzondere zorg voor vluchtelingen werd ze gevoelig voor de kwetsbaarheid van

6

mensen. “Mensen mag je niet afschrijven.

Zien met de ogen van Franciscus is zien dat zelfs een afstotelijke melaatse iets goddelijks uitstraalt.”

spiegel Om een vereniging te kunnen zijn, moet je leden hebben. De FB telt er ongeveer 1400. Maar voor Mieke is het duidelijk dat er veel en veel meer mensen zijn die zich bewust of onbewust herkennen in het gedachtegoed van Franciscus en Clara. “Voor mij begon die herkenning tijdens een sabbatical na vijf jaar pastorale

ervaring. Ik las de geschriften van Franciscus en ging naar zijn Assisi. Hij raakt me omdat hij vanuit zijn tijd een eigen antwoord geeft op de vragen van het leven en de antwoorden die de maatschappij hierop geeft. Franciscus houdt mij en vele anderen een spiegel voor.

De antwoorden die hij geeft zijn confronterend.

We kunnen die zonder moeite vertalen naar onze tijd. Tegenover de materiële welvaartscultuur draagt hij uit dat ‘genoeg dus genoeg is’. In plaats van de moslim als vijand van de kruistochtridders te zien, zoekt hij de dialoog met de sultan. De melaatsen in Assisi of de rovers aan de kloosterpoort sluit hij niet buiten maar omarmt hij met liefde en respect. Wij kunnen dat vertalen met: armen, behoeftigen, vluchtelingen, mensen die in de hoek van de losers zitten, wijs je niet af maar neem je in bescherming. En de aarde is geen vuilnisvat voor wat je niet kunt gebruiken, maar verdient je eerbied als ons aller Moeder Aarde.”

“Waag het niet om dat soft of zweverig te noemen”, zegt Mieke. “Als je dat zegt, staan mijn nekharen overeind, want zo door de wereld gaan maakt je juist strijdbaar en praktisch. Dat er onrecht is hoef je me niet te vertellen. Wat mij bezig houdt is: hoe los ik het op? En ik probeer mijn steentje bij te dragen zo goed als ik kan, op de manier zoals Franciscus dat doet.”

Eigen weg Mieke Dorssers is geen voorstander van een franciscaanse beweging die enkel en alleen kiest voor milieuverbetering of alleen rechtvaardige verdeling van de welvaart nastreeft of zich inzet voor dierenbescherming en vluchtelingen of wat dan ook. Het is ‘en-en’. Gedragen door de spiritualiteit van Franciscus en anderen in de beweging mag ieder zijn eigen weg bepalen, afhankelijk van haar/zijn geaardheid en mogelijkheden. “Zo kunnen we iets gemeenschappelijks uitstralen en zichtbaar maken in ons leven, wonen en werken.” Ze denkt aan dat briefje van Franciscus aan broeder Leo ... als je vindt dat je God op een andere manier kunt behagen, doe dat dan. Mijn zegen heb je. Het gaat om hoe je iets doet, hoe je leeft en of de franciscaanse waarden ook echt jouw waarden zijn. Als je echt denkt vanuit een franciscaanse spiritua-

Zicht op Assisi vanuit het Sacro Convento, een minderbroedersklooster bij de basiliek San Francesco.

liteit, komt dat op een of andere manier ook wel naar buiten. Het zijn de vruchten, waaraan je de boom herkent.

Om bij deze beeldspraak te blijven. “Ik zou zo graag willen dat we door de vele vruchten die boom, Franciscus, wat beter leren kennen.

Veel mensen voelen zich zonder het te beseffen thuis bij het franciscaanse denken, maar ze zouden zoveel steun aan elkaar kunnen hebben wanneer ze elkaar konden stimuleren rond Franciscus.”

‘Mijn droom’ Eigenlijk wil Mieke werken op twee fronten.

Allereerst wil ze als sturend ‘kantoor’ en vereniging dienstverlenend zijn aan mensen die franciscaanse waarden willen naleven.

Adviseren, mensen helpen een persoonlijke richting te vinden. Dat kan door kennisverbreding, studie en verbetering van onderlinge communicatie. Maar haar droom is een echte franciscaanse beweging die veel breder is dan een vereniging van leden of een dienstverlenend bureau. “Mijn droom is dat mensen zichzelf en elkaar bevragen op wie ze zijn en dat ze daarin geïnspireerd raken door

7

Franciscus. De FB heeft de functie om mensen op het spoor van Franciscus te zetten, op het spoor waardoor ze anders gaan kijken naar elkaar. Dat we saamhorigheid kweken onder mensen die eigenlijk met hetzelfde bezig zijn, maar zich niet of nauwelijks bewust zijn van die franciscaanse verbondenheid die daardoor ontstaat. Het gaat er om dat we voor elkaar ruimte scheppen en elkaar de ruimte geven om een eigen, op Franciscus geënte manier van leven te leiden. Dat is een manier van leven die verder kijkt dan naar het kortzichtig belang of een eerste indruk. Het gaat er om de tederheid te zien in de ogen van de vrouw die met eerbied de groei van de eerste groene blaadjes bewondert. Het gaat er ook om achter de bravoure en onverschilligheid van dat joch in de trein met zijn schoenen op de bank die ‘jongen van God’ te kunnen zien.

De FB is een beweging die er op uit is om God te ontdekken in de hele gewone, kleine mensen om ons heen.”

Joop Sierat Info: www.franciscaansebeweging.nl

franciscaans actief

Leerlingen van het > Alkwincollege uit Uithoorn ontvingen 15 april in het Megense minderbroedersklooster als eersten de polsbandjes. < Het polsbandje heeft een typisch franciscaanse aantrekkingskracht op vogels (foto: Cynthia Lieshout).

Hans van Bemmel.

Fer van der Reijken.

Lars Frendel.

Roepingenwerk De Nederlandse franciscanen houden zich actief bezig met de werving van nieuwe broeders. ‘Roepingenbroeder’ Hans van Bemmel is aanspreekpunt voor geïnteresseerden.

Hij krijgt in het roepingenwerk ondersteuning van Fer van der Reijken en Lars Frendel. “Het is uniek dat de franciscanen zo actief zijn op dit vlak,” vertellen ze, “want de meeste ordes en congregaties in Nederland spannen zich er niet meer voor in om kandidaten voor het religieuze leven te werven.”

Het drietal wil mensen interesseren voor een leven als franciscaan door bekendheid te geven aan het doen en laten van de broeders. “Doorgeven waar we zelf warm voor lopen”, noemen ze dat. Maar het kan ook betekenen dat ze in aanraking komen met mensen aan wie ze moeten adviseren er toch maar niet aan te beginnen. Of ze verwijzen geïnteresserden naar andere vormen van franciscaans leven die wellicht beter bij hen passen, bijvoorbeeld binnen de Orde van Franciscaanse Seculieren.

Contacten De meeste contacten ontstaan via e-mail of telefoon. Een belangrijke eerste kennismaking met de orde verloopt vaak

8

via de website www.franciscanen.nl, soms ook via individuele broeders of activiteiten van franciscanen. Hebben mensen die contact zoeken een ‘roeping’? “Ja en nee”, luidt het antwoord. Het betreft mensen van allerlei pluimage met een gemiddelde leeftijd van rond de dertig jaar die inderdaad vermoeden geroepen te zijn tot een leven als franciscaan of die twijfelen welke richting ze met hun leven op willen. Soms realiseren ze zich nauwelijks wat ze precies zoeken. Na een eerste kennismaking en verkenning, volgt een ontmoeting met Hans van Bemmel, die duidelijk maakt wat religieus leven is en welke verwachtingen daarbij gelden.

Vervolgens kan een kennismaking plaatsvinden met één van de ‘vormingscommuniteiten’, Megen of Amsterdam waar de broeders Fer en Lars de kennismaking verbreden en fungeren als een klankbord voor de roepingenbroeder.

Deze kennismaking is vooral een pastoraal proces, waarin mensen geholpen worden te luisteren naar hun eigen innerlijke stem, hun eigen drijfveren. Soms betekent dit dat ze geholpen worden om terug te keren op hun eigen oude spoor, hun eigen weg om daar weer opnieuw in te gaan geloven.

Katholieke Jongerendag De drie franciscanen vragen op verschillende fronten aandacht voor roepingen. De orde is lid van de overkoepelende organisatie Konferentie Nederlandse Religieuzen, die onlangs op internet het ‘Huis van de roeping’ heeft ingericht waar

bezoekers virtueel kunnen kennismaken met het religieuze leven. Hans van Bemmel is daar nauw bij betrokken.

Daarnaast organiseert het roepingenteam in Megen samen met de clarissen aldaar en in Nijmegen weekenden voor mannen en vrouwen die willen kennismaken met het leven als franciscaan of claris. Belangrijk tijdens deze weekenden zijn ook de ontmoetingen van de geïnteresseerden onderling.

Deze leveren de deelnemers inzicht op in hun eigen verlangens en drijfveren.

Veel belangstelling trekken de broeders samen met clarissen steeds op de jaarlijkse Katholieke Jongerendag waar ze een kraampje hebben en eigen activiteiten ontplooien.

Ook onderhouden ze contacten met het jongerenwerk van het bisdom ’s-Hertogenbosch, dat zich onder meer ook richt op roepingen. Hans van Bemmel heeft eerder al positieve ervaringen opgedaan met jongerenactiviteiten in het bisdom Rotterdam.

Gadgets De broeders zijn vindingrijk in het bedenken van ‘gadgets’, kleine gratis ‘meegevertjes’. In het verleden werden kaarsjes en pennen uitgedeeld en vanaf medio april worden 3000 siliconen polsbandjes verspreid met de tekst ‘Vrede en alle goeds!’. Ze zijn verpakt in ritszakjes met daarbij de tekst: Vrede en alle goeds! is een franciscaanse groet, die teruggaat op Franciscus van Assisi (1182-1226). Vrede en alle goeds voor de

drager van dit polsbandje en voor allen die hij/zij ontmoet! Voor meer informatie over broeder of zuster worden: www.franciscanen.nl > roeping; www.clarissen.nl > spiritualiteit > roeping.

Ook is onlangs een groot fotovel geproduceerd met aan de ene kant foto’s van broeders uit Amsterdam en Megen en op de andere kant foto’s uit het leven van de clarissen van Megen en Nijmegen. “Er is al zoveel geschreven en gepubliceerd”, zeggen de broeders, “dat we nu maar eens gekozen hebben voor beeldmateriaal. Dat geeft weer eens een andere kijk. Belangrijk is dat mensen geraakt worden. De ervaring leert dat mensen zo’n kleinood vaak aangrijpen om nog eens contact op te nemen.”

Toekomst “Ik geloof in de toekomst”, zegt Hans van Bemmel, “de toekomst van mezelf en ook van religieus leven. Het geluk dat ik gevonden heb, gun ik ook aan anderen.” Lars en Fer beamen dit en laten zich door deze overtuiging ook leiden om met het roepingenwerk bezig te zijn. “We moeten natuurlijk wél oppassen dat we het niet mooier voorstellen dan het is”, besluiten ze relativerend. “Iedereen moet zelf ervaren of religieus leven bij hem of haar past, hem of haar gelukkig maakt.”

Ton van Oosterhout ofm

9

nieuws

Mensen In Mistelbach, Oostenrijk, is 11 mei EVARISTUS AALMANS op 83-jarige leeftijd overleden. Hij was 61 jaar minderbroeder en 55 jaar priester. Ruim vijftig jaar werkte hij in het pastoraat in Oostenrijk, als kapelaan, pastoor en deken. In 1999 werd hij ereburger van Ernstbrunn.

In Divinópolis, Brazilië, overleed 26 mei JOÃO-JOSÉ VAN DER SLOT. Hij was 84 jaar oud, trad in 1948 in bij de minderbroeders en werd in 1955 priester gewijd. Een jaar later vertrok hij naar Brazilië, waar hij vrijwel zijn gehele leven werkzaam is geweest als pastor in veel plaatsen binnen de deelstaat Minas Gerais.

Een aantal periodes was hij gardiaan.

Op 4 juni overleed in Divinópolis, Brazilië, BERNARDINO LEERS. Hij werd 91 jaar oud.

In 1938 trad hij in bij de minderbroeders. Hij werd in 1945 priester gewijd. Na zijn promotie in de theologie vertrok hij in 1951 naar Brazilië, waar hij betrokken was bij theologische opleidingen. Hij doceerde moraaltheologie.

Op 22 juni zijn tijdens het kapittel van de clarissen in Megen gekozen: CHIARA BOTS, abdis; ESTHER ZONJEE, vicares; JOHANNA SCHUTS, raadszuster. Tijdens het kapittel van de clarissen in Nijmegen zijn 23 juni gekozen: MARIANNE VAN HAASTRECHT, abdis; HANNAH VAN GINKEL, vicares; CLARA HEIJMANS, raadszuster.

Ger Marcellis met kleinkind Emile.

in Memoriam Ger Marcellis Ger Marcellis, redactiesecretaris van ‘Franciscanen.nl’ is 24 mei op 74-jarige leeftijd overleden. Ondanks een slopende kanker bleef hij zo lang als hij kon zijn taken voor het blad vervullen. “Ik ben niet blij met wat er nu met me gebeurt ”, zei hij op het laatst, “maar ik kan het aanvaarden, in vertrouwen, omdat ik geloof dat de weg hier niet ophoudt maar dat er een toekomst is.”

Ger vertrok na zijn theologische opleiding als minderbroeder-missionaris naar Pakistan. Daar werkte hij onder de straatvegers en andere mensen die niet in tel waren. Rang en stand maakten voor hem niets uit. Ger was een mensen-mens die de zin van zijn leven zag in het-er-zijnvoor-elkaar. Dat bleef ook zo na zijn uittrede uit de orde, toen hij werkte in een buurtgericht pastoraal project in Amsterdam. In Leiden was hij een graag gezien teamleider bij de gezinszorg en na zijn pensionering een bewogen voorzitter van een afdeling van De Zonnebloem.

Als betrokken en punctueel redactiesecretaris van Franciscanen.nl voelde hij zich als een vis in vertrouwd water. Hij genoot van zijn hernieuwde contacten met de broeders en van de franciscaanse familie. We zullen Ger missen, maar hij leeft voort in onze gedachten en vooral in zijn vrouw Mariëtte, zijn kinderen en kleinkinderen.

Joop Sierat

‘spirit of assisi’ Vertegenwoordigers van de grote religieuze tradities komen 27 oktober samen in de Mozes & Aäronkerk in Amsterdam om de ‘Wereldgebedsdag voor de Vrede’ te herdenken die op initiatief van paus Johannes Paulus II 25 jaar geleden plaatsvond in Assisi. Motto van de bijeenkomst is: ‘Spirit of Assisi’. Vanuit verschillende religieuze plekken in Amsterdam (moskee, kerk, tempel en synagoge) waar het gebed om vrede begint, trekken de deelnemers naar de Mozes & Aäronkerk. De organisatie van de bijeenkomst is in handen van de franciscanen en de gemeenschap van Sant’Egidio in Amsterdam. Voor meer informatie: www.spiritofassisi.nl.

De Mozes & Aäronkerk in Amsterdam (foto: S. Sepp).

10

dagen plaats. Voor de eerste keer wordt er een ‘Franciscan een weekend of midweek Village’ georganiseerd, waar naar Megen met jouw eigen franciscaanse jongeren vanuit groep leerlingen, studenten, de hele wereld elkaar zullen koor-leden, teamgenoten treffen. Rangel Geerman ofm (maximaal tien deelnemers). en Fer van der Reijken ofm Samen bedenken we een plan gaan er met een groepje en maken we er goede en jongeren heen. Meer info op verkwikkende dagen van. Vraag www.ff2011jmj.org. naar de mogelijkheden!

Jij en jouw eigen

jongerengroep? Kom

Broeder of zuster Wereldjongeren-

worden?

dagen Van 16-21 augustus

Voor jongeren met belangstelling om broeder of zuster te worden is er een speciaal

2011 vinden in Madrid de katholieke Wereldjongeren-

Vieringen Een aantal zon-

dagen in het jaar verzorgt de communiteit van Stoutenburg een viering waarbij iedereen welkom is. We beginnen om 10.00 uur met koffie, het oefenen van een lied of dans. data in 2011 nog op

28 augustus,

30 oktober en

27 november Informatiemiddagen

Als je wilt weten hoe wij

hier wonen, wat we doen en waarom, kom dan naar onze informatiemiddag (iedere laatste zondag van de maand).

Er zijn rondleidingen in het huis en op het terrein. data in 2011 nog op

28 augustus,

11 september,

30 oktober en

27 november tijd 14.00-18.00 uur prijs gratis (gift wordt op

prijs gesteld)

Meditatie: ademhaling voor de ziel

We gaan (opnieuw) ontdekken welke verschillende ervaringen meditatie ons kan bieden. Er is aandacht voor lichaamshouding, ademhaling, bewustzijn. We maken gebruik van teksten, klank en beweging. Voor wie ontdekken wil wat meditatie is,

maar ook voor wie al eerder ervaring met meditatie heeft opgedaan. datum 26 september,

10, 24 oktober,

7, 21 november tijd 19.30-21.30 uur prijs € 55,Voor meer informatie en opgave: Derkinderenstraat 82 1062 BJ Amsterdam tel.: 020 3467530 e-mail: info@laverna.nl website: www.laverna.nl

weekend in Megen. Kijk ook op www.franciscanen.nl > roeping. locatie minderbroeders klooster, Megen data 16-18 september

Meer info op www. assisiaandemaas.nl > FJW > FJT. locatie Megen data 7-9 oktober Prijs € 50,- (€ 40,- bij aanmelding vóór 10 september)

Spiegel

Voor meer informatie en opgave: Fer van der Reijken ofm Kloosterstraat 6 5366 BH Megen tel.: 0412 465770 / 465780 e-mail: fjwmegen@hetnet.nl website: www.franciscanen.nl > jongeren

Het twaalfde Franciscaans Jongerentreffen heeft als thema: ‘Spiegel’. Verdiepend en ontspannend voor jongeren van 16-30 jaar die zich willen spiegelen aan elkaar en aan de spiritualiteit van Franciscus en Clara van Assisi.

Tuinweken De bloemrijke,

biologische moestuin van Stoutenburg is een essentiële bron van voeding en spiritualiteit. Tijdens een tuinweek kun je kennismaken met onze manier van tuinieren waarbij we in de ochtend zoveel mogelijk in stilte werken. Deze week leef je mee in dagritme van de communiteit. De tuinweek begint op maandagochtend en duurt tot en met vrijdag-

11

middag na de lunch. data in 2011 nog van

19-23 september en

31 oktober-4 november. prijs € 95,- (donateurs € 85,-) Voor meer informatie en opgave: Stoutenburgerlaan 5 3835 PB Stoutenburg tel.: 033 4945500 e-mail: post@stoutenburg.nl website: www.stoutenburg.nl

Voor meer activiteiten in franciscaans ­Nederland: w w w.franciscaanseweg.nl

Requiem is een reeks voorbeden voor de zielen van de gestorvenen. Op indrukwekkende wijze geeft Verdi uitdrukking aan de religieuze symboliek van de tekst. Ton van der Valk laat je proeven van de betekenissen die in deze rijke muziek tot uitdrukking komen. Een mooie voorbereiding op de uitvoering op 30 oktober in het Concertgebouw van Amsterdam.

6, 20 oktober tijd 10.00-16.00 uur prijs € 35,-

Franciscaans centrum voor spirituele ontwikkeling

Franciscaans Milieuproject

data 22 september,

Guiseppe Verdi Dit

Franciscaans Jongerenwerk

Het Requiem van

Stoutenburg

Open Dag Gelegenheid om te proeven van cursussen die dit najaar te volgen zijn.

Zes cursusleiders presenteren hun aanbod in de vorm van een workshop. U kunt aan twee hiervan meedoen.

Tussendoor geven we u informatie over het programma en over het centrum.

Op www.laverna.nl staat het programma van de Open Dag. De toegang is gratis. datum 10 september tijd 14.00-17.00 uur

La Verna

activiteiten

FRANCISCAANS JONGERENWERK

Tai ChiLicht en Zonnelied

uit Licht!

Op vrijdag 13 mei 2011 was het eerste Tai Chi-weekend bij de broeders in Megen een feit. We gingen op zoek naar de overeenkomsten tussen Tai Chi en het Zonnelied van Franciscus. Hoe kan deze Oosterse denk- en bewegingswijze samengaan met een lied uit het Italiaanse Assisi? Dit was de vraag die mij prikkelde, hier wilde ik meer van weten.

Via de mail kregen we van broeder Jelle Hilberink het Zonnelied thuis gestuurd met de vraag het op je in te laten werken en bij één van de verzen zelf een beweging te maken. Die lieten we tijdens het weekend aan elkaar zien. Zo hebben we naast de bestaande bewegingsvormen van Tai Chi ook onze eigen verwerking vorm gegeven. En het bijzondere toeval wilde dat we allemaal een ander vers gekozen hadden.

Deze opdracht werkte voor mij heel goed. Het zette me al in beweging naar het weekend toe. Na de kennismakingsronde gaf Jelle ons een uitleg over ‘Chi’, de energiebron ter hoogte van je navel, van waaruit de beweging voortkomt in Tai Chi. Elke beweging begint vanuit de heupen, vanuit het draaipunt in je lichaam. Wanneer je in gedachten met je energie in je heupen zakt, sta je stevig en geaard. Dit was voor mij even wennen om niet met je knieën op slot rechtop te staan maar een soort half zittende houding aan te nemen en de bewegingsvormen vanuit dit middelpunt te laten ontstaan.

We bouwden de bewegingen vanuit het Zonnelied op binnen de Tai Chi-bewegingen. Een aantal daarvan hebben we in het weekend onder de knie gekregen. Langzaam bewegend, strekkend, rekkend en krakend kwamen we in beweging en werden we ons bewust van elkaar, ieder in zijn of haar eigen ruimte.

Om deze houding ook weer even los te laten, en de beweging te laten beklijven, namen we ook de tijd om het Zonnelied te bestuderen. Wat staat er nu eigenlijk? Wat wil Franciscus ons hiermee zeggen? Omdat we een weekend ‘in beweging’ waren, keken we ook naar de ‘beweging’ in het Zonnelied. De verticale lijn, Allerhoogste God in het begin en Zuster Dood als afsluiting. Daar tussen alle schepselen op de aarde. Hoe stromen die bewegingen in elkaar over?

Na dit weekend weet ik onder andere dat vormen binnen Tai Chi beklijven door herhaling. Dit werkt heel ontspannend na een week intensief werken op kantoor. Heerlijk!

Annemiek van Ginneken