& ΤΡΕΙΣ ΝΕΕΣ ΑΔΗΜΟΣΙΕΥΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ! Σε εικονογράφηση Κώστα Φραγκιαδάκη
1
9786185531416
& ΤΡΕΙΣ ΝΕΕΣ ΑΔΗΜΟΣΙΕΥΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ! Σε εικονογράφηση Κώστα Φραγκιαδάκη 3
4
…μου φτάνει πως μεγάλωσα με σένα…
5
Περιεχόμενα &EJUPSJBM Αναδρομή στα Κόμικς & στα Λαϊκά Παιδικά Περιοδικά t Γιώργος Πολ. Παπαδάκης
9 10
Προεκδοτική Συγγραφική Δραστηριότητα ɋɈɌ ȪɋɓɄɂɈɌ șɆȾɅɈȽɈɌɉɒ t Γιώργος Πολ. Παπαδάκης Μάσκα (Β’ περιόδου 1946-1950) Μασκούλα Bιβλία τσέπης Μάσκας Μασκώτ Σινεάκ
26 30 32 33 33
Συγγραφική και Πρώιμη Εκδοτική Δραστηριότητα ɋɈɌ ȪɋɓɄɂɈɌ șɆȾɅɈȽɈɌɉɒ t Γιώργος Βλάχος Νυχτερίδα Τόξο Η βιβλιοθήκη των Νέων Σινεφίλμ - Κινηματογραφικό Μυθιστόρημα
34 38 44 45
Συγγραφική και Εκδοτική Δραστηριότητα του Στέλιου Ανεμοδουρά ɊɋɀɆ ƇȾɉɕɈȽɈ șɃɅɔɑ t Γιώργος Βλάχος Τα Μικροηρωικά Ο Μικρός Ήρως Ταγκόρ Ο Μικρός Ιππότης Ο Μικρός Μπουρλοτιέρης Ο Μικρός Ζορρό Υπερηρωικά & Επιστημονική Φαντασία Ο Υπεράνθρωπος Γεράκι, ο Νέος Υπεράνθρωπος Κεραυνός Πλανητάνθρωπος Υπεράνθρωπος Τα βιβλία του Μέλλοντος Ιπτάμενο Βέλος Τα Ζουγκλικά Τάργκα Ο Μικρός Ταρζάν Καλ, ο Κύριος της Ζούγκλας Ζορρό της Ζούγκλας Ζούγκλα - Οι γνήσιες Περιπέτειες του Ταρζάν Ο Καραγκιόζης στη Ζούγκλα Τα Αστυνομικά
47 48 69 72 75 78 81 82 92 94 96 98 102 104 107 108 114 118 122 126 131 133 6
Τζοε Ντικ Δεκατρία Τζων Γκρηκ Τα Ποδοσφαιρικά Γκρέκο, ο Ήρως των Γηπέδων Αετός των Γηπέδων Το Δικό μου Τα Γούεστερν Λάσσο Κάου-Μπόυ Φάντασμα Λογοτεχνία Φθηνά Βιβλία, Μεγάλων Συγγραφέων Τα Παραμύθια Παιδικό Πανεπιστήμιο, Το γέλιο του Παιδιού Τα Ενήλικα Το Μάτι Διαμάντι Καρδιά Γαρδένια
134 138 142 145 146 152 156 161 162 166 168 168 171 172 173 174 175 176 177
Εκδοτική Δραστηριότητα Tου Στέλιου Ανεμοδουρά ɊɋɀɆ ȜȾɘɋȾɉɀ ȨȾɉɕɈȽɈ t Γιώργος Πολ. Παπαδάκης Ιστορία του Μπλεκ Μπλεκ Α’ Περιόδου Νέος Δυναμικός Μπλεκ Μεγάλος Μπλεκ Μπλεκ των Διακοπών Όμπραξ Ζαγκόρ Μίστερ Νο Δίκαιος Τζάγκουαρ Μπόζο Πινόκιο Σινεάκ Χρωματιστά Παραμύθια Πεπίτο Ο Παράδεισος του Παιδιού Τζόννυ Λόγκαν Κοκομπίλ Κατερίνα Σούπερ Κατερίνα
180 181 182 183 202 202 204 212 213 214 215 216 218 219 220 221 222 223 225 226 7
Εκδοτική Δραστηριότητα Tου Στέλιου Ανεμοδουρά ɊɋɀɆ ȫɉɕɋɀ ȨȾɉɕɈȽɈ t Νίκος ∆ημ. Νικολαΐδης Μπλεκ Νέα Περίοδος
228
Περιπέτεια
229
Μικρός Ιππότης
231
Ροντέο
232
Η ιστορία του Λοχαγού Μαρκ
233
Συλλεκτικός Μπλεκ
234
Μπλεκ Δ’ Περίοδος
235
Έξτρα Μπλεκ
236
Μικρός Ήρως (Εικονογραφημένη Επανέκδοση)
237
Μικρός Ήρως το Λεξικό
237
Ο Μπλεκ και οι άλλοι
239
Μικρός Σερίφης
240
Νέος Μπλεκ
241
Mister No και οι... άλλοι
242
Κρόνος
244
Γκαλάκτικα
244
Πλανήτης
245
Ρομπότ
246
448 π.Χ.
247
AREA 51
248
Ατλαντίδα
249
Graphic stories
250
Bugs Bunny
252
Bugs Bunny Κλασικές Ιστορίες
252
Looney Tunes Επιστροφή στη Δράση
253
Άμπρα Κατάμπρα
254
Αυτό με τον Τοτό το ξέρεις;
254
Ρούμπι
255
Οι Φευγάτες
256
Star School
257
BUSSI BÄR
257
Ιστορία Μικρός Ήρωας “Η Κατερίνα Κινδυνεύει”
259
Ιστορία Μπλεκ “Το Τίμημα της Προδοσίας”
283
Ιστορία Μπλεκ “Η επιστροφή της Μάγισσας Νεκμέκ”
309
Βιογραφίες
336
8
Ο
Στέλιος Ανεμοδουράς (1917-2000) θα μείνει στην μνήμη όλων όσοι θήτευσαν στις εξωσχολικές του ιστορίες. Ιστορίες φαντασίας, ελευθερίας, ξεγνοιασιάς αλλά και ήθους και αξιοπρέπειας. Όλες αυτές τις ιστορίες, τα περιοδικά του, το έργο μιας ολόκληρης ζωής, συγγραφικής και εκδοτικής, προσπαθήσαμε να καταθέσουμε στις σελίδες του βιβλίου αυτού, καθώς πλησιάζει να κλείσει ο κύκλος των 100 χρόνων από τη γέννησή του. Είμαστε βέβαιοι, ότι, αν ο συγγραφέας-εκδότης βρισκόταν ανάμεσά μας, θα γέμιζε από υπερηφάνεια και συγκίνηση, ξεφυλλίζοντας το βιβλίο "ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΣΤΕΛΙΟΥ ΑΝΕΜΟΔΟΥΡΑ"... Όσο για τους αναγνώστες του; Οι νεότεροι μέσα από τις σελίδες του θα γνωρίσουν μερικά από τα πιο σημαντικά αναγνώσματα των πατεράδων και παππούδων τους. Θα μεταφερθούν σε κόσμους, όπου κυρίαρχο ρόλο είχε η φαντασία, η αθωότητα και ο ρομαντισμός. Οι παλαιότεροι πάλι, αυτοί που έζησαν με την προσμονή στο περίπτερο της αγαπημένης τους έκδοσης, θα ταξιδέψουν, έστω και στιγμιαία, στο παρελθόν... θα ξαναγίνουν για λίγο παιδιά, συντροφιά με το Μικρό Ήρωα, τον Μπλεκ και τους άλλους αγαπημένους τους ήρωες.
Λεωκράτης Ανεμοδουράς
9
Α Κ Ι Δ Ι Α Π Α Κ ΑΪ ΚΟΜΙΚΣ & Λ
Α Κ Ι Δ ΠΕΡΙΟ Σύντομη αναδρομή, σταθμοί κι ο ρόλος του Στέλιου Ανεμοδουρά
T
ο εικονογραφημένο περιοδικό, μια σειρά από καρέ με σχέδια και διαλόγους σε μπαλονάκια, αποτέλεσε για πολλά χρόνια πόλο έλξης για παιδιά αλλά και ενηλίκους κάθε ηλικίας, ήδη από τις αρχές του εικοστού αιώνα. Η αφήγηση μιας ιστορίας με τη χρήση εικόνας την κάνει πιο εύληπτη και πιο ξεκούραστη. Η σύνθεση [εικόνα + διάλογοι] προσδίδει την ποιότητα της προς ανάπτυξη ιστορίας. Το σενάριο μπορεί να είναι μια φανταστική ανάπτυξη ή ένα ιστορικό γεγονός ή ακόμη και μια αφήγηση βασισμένη σε λογοτεχνικό έργο. Το σχέδιο μπορεί να είναι απόλυτα ρεαλιστικό, καρτουνίστικo ή και καρικατούρες ηρώων που απλά δρουν υποστηρικτικά για την ανάπτυξη της ιστορίας. Το κόμικ μπορεί να διατηρήσει, ανάλογα με την ικανότητα των δημιουργών, όλα εκείνα τα στοιχεία που καθιστούν θελκτικό ένα έργο: χιούμορ, περιπέτεια, σασπένς, φαντασία. Σε περιπτώσεις που το αποτέλεσμα είναι μη ικανοποιητικό, δε “φταίει” το κόμικ αλλά η προχειρότητα ή η αδυναμία των δημιουργών. Όπως κάθε καλλιτεχνικό είδος, έτσι και το κόμικ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτισμικής κουλτούρας κάθε περιοχής. Είναι αξιοσημείωτο ότι η ανάγνωση ενός εικονογραφημένου αναγνώσματος από ενήλικο μπορεί να προκαλέσει διαφορετικά σχόλια ανάλογα με την χώρα. Έτσι, ενώ στην Αμερική μπορεί να θεωρηθεί παλιμπαιδισμός, στην Γαλλία θα θεωρηθεί απόλυτα φυσιολογικό, κάθε χώρα προκρίνει συνήθως θεματολογία που άπτεται περισσότερο των ενδιαφερόντων του κοινού1. 10
Το περιοδικό ”Ελληνόπουλο“, του Νίκου Τσεκούρα, ήταν από τα πρώτα εικονογραφηµένα της εποχής του.
Σ
την Ελλάδα το κόμικ αναπτύχθηκε μετά κυρίως τη δεκαετία του ‘40. Το πρώτο Ελληνικό περιοδικό, µε θεµατολογία τα κόμικς, κυκλοφόρησε το 1939, µε τίτλο “Το περιοδικό µας”. Η ψυχή του περιοδικού ήταν ο Κωνσταντινουπολίτης Νίκος Καστανάκης, ο οποίος πραγµατικά εντυπωσίασε µε την εργατικότητα και την εφευρετικότητά του, αφού σχεδίαζε τις περισσότερες ιστορίες και µάλιστα παράλλασσε το στυλ του µεταξύ των ιστοριών, για να φαίνεται διαφορετικός σχεδιαστής. Οι σειρές “Χοντρός και Λιγνός” και “Ταρζάν” έκαναν την εµφάνισή τους µαζί µε άλλες, ενώ το εν λόγω περιοδικό υπήρξε ο προποµπός σειρών επιστηµονικής φαντασίας. Έκλεισε µετά από κυκλοφορία 25 τευχών, δεδοµένης της δύσκολης οικονοµικής κατάστασης της εποχής και λόγω του επερχόµενου πολέµου. Δε θα πρέπει να παραλείψουµε το εµβόλιµο κόµικ στο περιοδικό ποικίλης ύλης “Ροµάντσο” µε τις περιπέτειες του Πίπη Πάπια το 1946, ήρωα που δηµιούργησε ο Σταµάτης Πολενάκης. Το περιοδικό “Ελληνόπουλο”, του Νίκου Τσεκούρα, ήταν από τα πρώτα εικονογραφηµένα της εποχής του. Για την ακρίβεια, “εικονογραφηµένο µυθιστόρηµα”. Μια πλειάδα εκλεκτών δηµιουργών συνεργάστηκαν: Κοντόπουλος, Μποστ, Αρχέλαος, Αλεξανδράκης, Ζήσης, Απτόσογλου κ.ά. Η εικονογράφηση ήταν καλή για την εποχή, ενώ η κυκλοφορία του έφτασε κάποια στιγµή τα 80.000 τεύχη την εβδοµάδα. Η ύλη του περιλάµβανε εικονογραφηµένα αριστουργήµατα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων όπως Ροΐδη, Παπαδιαµάντη, Καζαντζάκη, Βερν, Δουµά, Ντίκενς κ.ά. Μεγάλο ποσοστό των παιδιών του δηµοτικού, αλλά και του γυµνασίου διάβαζαν “Κλασικά εικονογραφηµενα”, κυρίως τη δεκαετία του ‘50, που ήταν το κύριο κόμικ που κυκλοφορούσε. Τα “κλασικά εικονογραφηµένα” τα αγάπησαν οι παλαιότεροι, γιατί µετέφεραν στο χαρτί πολλά κλασικά λογοτεχνικά αριστουργήµατα. Εκδόθηκαν το 1952 από τις εκδόσεις “Ατλαντίς-Πεχλιβανίδης” και συνέχισαν να επανακυκλοφορούν ανά περιόδους. Ήταν copyright των αµερικανικών “Classics Illustrated”. 11
Μετρημένοι στα δάχτυλα οι καλοί σχεδιαστές (Ανδρεόπουλος, Απτόσογλου) απασχολούνταν ήδη αρκετά και μόνο σε έκτακτες περιπτώσεις επιστρατεύονταν, όπως ο Byron, όταν χρειάστηκε να σχεδιάσει επτά ιστορίες του Μπλεκ.
Β
έβαια, το σχέδιο σε κάποια – κυρίως ελληνικά – “κλασικά εικονογραφημένα” ήταν μέτριο, ή και κάτω του μετρίου, ο στόχος, όμως, που ήταν μια πρώτη εξοικείωση του παιδιού, θεωρείτο ότι είχε επιτευχθεί. Το επόμενο σημαντικό βήμα των αδελφών Πεχλιβανίδη, ήταν η εισαγωγή των DC comics από την Αμερική (“Σούπερμαν”). Οι δεκαετίες ‘50, ‘60 και κυρίως η δεκαετία του ‘70 χαρακτηρίζονταν από πληθώρα εικονογραφημένων περιοδικών, εισαγόμενων, τα περισσότερα από την γειτονική Ιταλία, τα οποία και απευθύνονταν κυρίως σε αναγνώστες παιδικής και εφηβικής ηλικίας. Οι περισσότεροι γονείς στέκονταν εχθρικά απέναντι στα αναγνώσματα αυτά. Οι ντόπιοι εκδότες προτιμούσαν τα εισαγόμενα “Μίκυ Μάους” και δεν επένδυαν σε Έλληνες δημιουργούς. Στην πραγματικότητα, όμως, αφενός στην Ελλάδα δεν υπήρχε παράδοση πάνω στα κόμικς αφετέρου δεν υπήρχε και η “πληθώρα ταλαντούχων δημιουργών”, που θα μπορούσαν να στηρίξουν ένα πιθανό εγχείρημα. Μετρημένοι στα δάχτυλα οι καλοί σχεδιαστές (Ανδρεόπουλος, Απτόσογλου), απασχολούνταν ήδη αρκετά και μόνο σε έκτακτες περιπτώσεις επιστρατεύονταν άλλοι, όπως ο Byron, όταν χρειάστηκε να σχεδιάσει επτά ιστορίες του Μπλεκ. Όλα αυτά, όταν στη γειτονική Ιταλία υπήρχαν ολόκληρα στούντιο παραγωγής ιστοριών κόμικς. Μας αναφέρει ο Soloup2: Τα μεταφρασμένα κόμικς από ένα σημείο κι έπειτα κυριάρχησαν στην αγορά, εγκαινιάζοντας μια διευρυμένη μαζική κατανάλωση τέτοιων λαϊκών εντύπων. Η εισαγόμενη λέξη “κόμικς” αρχίζει να αναγράφεται στα εξώφυλλα της δεκαετίας του ‘70. Ταυτίζεται όμως με τα συγκεκριμένα έντυπα, φορτώνοντάς την με αρνητικούς συνειρμούς, που κατέληξαν να παραπέμπουν σε κάτι “φτηνό”, “μαζικό” και “ευτελές”, σε κάποιο πολιτισμικό υποπροϊόν, το οποίο κάνει μάλλον κακό στους νέους που το διαβάζουν. Δημιουργήθηκε έτσι ένα αρνητικό κλίμα, που καθόλου τυχαία εναρμονιζόταν με τις αντίστοιχες διεθνείς κατηγορίες για το μέσο3. 12
Μετά το 1978, τα κόμικς στην Ελλάδα άρχισαν να εισέρχονται σε μια καινούργια εποχή. Στην lαπωνία οι οθόνες των λάπτοπ και των κινητών έχουν γεμίσει με σελίδες κόμικς και τα manga διαβάζονται φανατικά.
Μ
ετά το 1978, τα κόμικς στην Ελλάδα άρχισαν να εισέρχονται σε μια καινούργια εποχή. Αυτό ξεκίνησε με το περιοδικό “Κολούμπρα”, ακολούθησαν το “Σκαθάρι”, το “Μαμούθ”, το “Παραπέντε” και τα τελευταία χρόνια το “9”. Τα περιοδικά αυτά ανέδειξαν το λεγόμενο “ενήλικο κόμικ”, αλλά και τα underground comix (αν και ποιος μπορεί να καθορίσει ποια κόμικς είναι για παιδιά και ποια για μεγάλους;) Ίσα ίσα, που οι συλλέκτες και αναγνώστες των κλασικών κόμικς “Μίκυ Μάους”, “Ποπάυ”, “Τιραμόλα”, “Σεραφίνο” κλπ. είναι όλοι “μεγάλοι” σε ηλικία και είναι ακόμη και σήμερα φανατικοί αναγνώστες τους. Η “Βαβέλ” κατάφερε να “κρατήσει” την έκδοσή της από το 1981 (περισσότερο underground comix) μέχρι το 2008, ενώ το “9” πραγματικά έδωσε νέα πνοή στην τέχνη του κόμικ, εκμεταλλευόμενο την κυκλοφορία της “Ελευθεροτυπίας”. Το “Παραπέντε” άντεξε πέντε χρόνια από το 1985 έως το 1989, ενώ η “Κολούμπρα”, που πρωτοαναφέραμε, έκλεισε τον επόμενο χρόνο, το 1979. Αν αναρωτηθεί κάποιος γιατί, τη δεκαετία οργασμού των εικονογραφημένων στην Ελλάδα, έκλεισε η “Κολούμπρα”, δεν είναι δύσκολο να συνειδητοποιήσει, ότι άλλο “κόμικς” κι άλλο “περιοδικό για τα κόμικς”. Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, όπου η δυαδική ακολουθία από 0 και 1 έχει κατακτήσει τα πάντα κι οι ηλεκτρονικές συσκευές έχουν γίνει αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινότητας, το κόμικ περνά μια κρίση, η οποία δεν σημαίνει απαραίτητα αφανισμό, αλλά μετεξέλιξη. Στην lαπωνία, για παράδειγμα, οι οθόνες των λάπτοπ και των κινητών έχουν γεμίσει με σελίδες κόμικς και τα Μάνγκα διαβάζονται φανατικά. Δηλαδή μιλάμε για ψηφιοποίηση των κόμικς και μάλιστα με συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό. Οι οθόνες αποτελούν “σελίδες” ανάγνωσης και μάλιστα κατασκευασμένες με ειδικά εφέ σκίασης και “δίπλωσης” της “σελίδας”. Οι εικόνες είναι πολύχρωμες, ευχάριστες, με γρήγορο ξεδίπλωμα και με τεράστια δυνατότητα αποθήκευσης. Βρισκόμαστε στην ανατολή μιας νέας εποχής, στην οποία κάποιος θα διαβάζει όχι απλά κόμικς αλλά και... Ντοστογιέφσκι σε μια οθόνη ευλύγιστη και εύκολα μεταφέρσιμη στην παραλία. 13
Σ
υνεπώς μιλάμε για μια ανατροπή κουλτούρας ή απλά για μια μετάβαση; Το σίγουρο είναι ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί ύστερα από 20 χρόνια, ίσως ούτε και ύστερα από δέκα χρόνια. Πάντως για το μυαλό των πεΤο ”graphic novel“ (όρος ρισσοτέρων σημερινών αναγνωστών κόπου εισήγαγε ο Γουίλ μικς είναι αδιανόητη μια “κατάργηση” του Άισνερ) είναι μια σύγχρονη χαρτιού. Γιατί το έντυπο είναι “έρωτας”, με άρωμα, υφή και αίσθηση, κάτι που δεν το μετεξέλιξη του κόμικ βρίσκεις σε μια οθόνη. η οποία έχει κερδίσει Η ψηφιακή ανάγνωση είναι λοιπόν, ήδη, πολλούς θαυμαστές. ένα γεγονός από τις οθόνες των υπολογιστών, από ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες, μέσω διαδικτύου. Ήδη στο πανεπιστήμιο Σέικα του Κιότο, στην lαπωνία, διδάσκονται εδώ και δυο χρόνια μέθοδοι και τεχνικές διδασκαλίας Μάνγκα, με στόχο την ψηφιακή αξιοποίησή τους. Σε άλλες περιπτώσεις το κόμικ μπαίνει σε νέα κατεύθυνση όπως σε μια Hi-Tech οπτική4. Όπως στην περίπτωση του Saenz, που δημιουργεί ψηφιακά κόμικς. Αρχικά είχε χρησιμοποιήσει software, όπως το Comic Works, ενώ ίδρυσε την Reactor, με απώτερο σκοπό να αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα κόμικς και να δώσει μια πιο “φρέσκια” ώθηση στο μέσο. Η Donna Matrix, μια δημιουργία με digital imaging, είναι μια ταινία – κόμικς. Το κόμικ όμως παραμένει ένα είδος τέχνης, που ξέρει να προσαρμόζεται και να επιβιώνει στις εκάστοτε εποχές. Το “graphic novel” (όρος που εισήγαγε ο Γουίλ Άισνερ ) είναι μια σύγχρονη μετεξέλιξη του κόμικ, η οποία έχει κερδίσει πολλούς θαυμαστές. Στην ουσία μιλάμε για ένα εικονογραφημένο μυθιστόρημα, με πάνω από εκατό σελίδες. Για το είδος αναφέρει ο Βρετανός συγγραφέας του φανταστικού και κομίστας ο ίδιος, Νιλ Γκάιμαν: “ ... υποτίθεται πως ο όρος είναι κολακευτικός, αλλά είναι σαν να λένε σε μια κοινή γυναίκα ότι δεν είναι ακριβώς κοινή αλλά ... «lady of the evening»”. 14