Ritratt tal-faċċata: Veduta tar-Ramla l-Ħamra meħud minn Ta’ Xordin
fin-Nadur fl-1 t’Awwissu 2004 - Martin A ttard
Għandek
Nimxu Id F’Id Marzu 2020
Minuta?
Ħarġa Nru. 481
Min hu dilettant tal-istorja Ingliża aktarx li sema’ bil-battibekki li kien ikun hemm bejn Churchill u Lady Astor. Uħud minnhom saru biċċa mit-tradizzjoni tal-Parlament Ingliż. Fosthom isemmu: Lady Astor: “Li kont martek kont nivvelenalek il-kafè.”
Churchill: “Li kont żewġek kont nixorbu.” Darba oħra Lady Astor kienet qed titkellem fuq l-agrikultura u Churchill interrompiha: Churchill: “Nemmen li Lady Astor lanqas taf kemm għandu swaba’ l-qasqus.” Lady Astor: “Inża’ ż-żarbun tiegħek u tkun taf.” Anki fis-senat Amerikan darba Senatur li kien fih daqs ġolf qam iwerżaq kontra Senatur ieħor li kien qisu tapp u qallu: “Jekk terġa’ ssemmi ismi niġi u nibilgħek.” U l-ieħor wieġbu: “F’dak il-każ ikollok iktar sens f’żaqqek milli qatt f’rasek.” Kliem iebes iġib kliem iebes u kliem ta’ paċi jġib sliem u għaqda. Bħall-eku. Jekk immoru fil-beraħ quddiem xi sies li jirbombja l-vuċi lura u ngħajtu kliem ta’ firda hekk ukoll nisimghu lura. Iżda jekk ngħajtu kliem sabiħ nifirħu bir-risposta li jagħtina l-eku. Anki fil-ħajja. Min jitkellem iebes ma jiskantax li jweġbuh iebes ukoll. Iżda min ikollu kliem ħelu għal ħaddiehor hu wkoll jirċievi messaġġi sbieħ. L-għażla f’idejna.
1
Wirt il-Fundatur Dun Ġorġ ħallielna teżor. . . f’kitbietu
Il-Mexxej tal-Għomja - Dux Cœcorum L-agħma jeħtieġ li jkollu fiduċja f’min imexxih. Int min int, isma’ u studja. . . Sentenzi meħudin minn ktejjeb ta’ Agħmel li tista’ biex tevita l-inkwiet għax Dun Ġorġ Preca xejn mhu agħar minnu. bl-isem
Dux Cœcorum: Il-Mexxej Meta l-kuxjenza turik li hemm ħażen, la tal-Għomja tagħti qatt widen għad-dnub, għax ikollok li deher biċċa tindem. biċċa fil-Kalendarju Museumin 1953/1957
2
Kwalunkwe ħsieb li jkun jinkwetak keċċih malajr, jekk ma tridx tispiċċaha ħażin.
M’għandekx xi tridu kull ma jbiegħdek minn Alla, għax bla dubju jagħmlek infeliċi.
Stejjer marbuta ma’
Giovanni Battista Montini
San Papa Pawlu VI Darba x-xufier tiegħu ġie ferħan iħabbarlu li kellu tifla wara ħafna subien. L-arċisqof ta’ Milan staqsieh: “X’ser issemmuha?” “Clare, għax marti devota ħafna ta’ San Franġisk u Klara kienet mara qaddisa daqsu.”
“Veru isem sabiħ.” “U li kont Eċċellenza?”
int
x’kont
issemmiha
“Kont insemmiha Marcella għax din id-djocesi ta’ Milan għandha lil Sant’Ambroġġ bħala l-qaddis protettur u Marcella kienet oħtu. Ruħ twajba u qaddisa daqs Sant’Ambroġġ.” Ix-xufier biex ma jiksirlux qalbu semma t-tifla Clare Marcella. Anke meta laħaq Papa u x-xufier mar jiltaqa’ miegħu fil-Vatikan, staqsieh bid-daħka: “U kif inhi Clare Marcella?” “Tajba ħafna.” “Għidilha titlob ħafna għal min taha isimha”, qallu l-Papa.
Giovanni Battista Montini. . . . . .kien Kardinal Arċisqof ta’ Milan li fil-21 ta’ Ġunju 1963 ġie magħżul bħala l-Papa l-ġdid u ħa l-isem ta’ Pawlu VI. Miet fis-6 t’Awwissu 1978 u ġie ddikjarat qaddis fl-14 t’Ottubru 2018.
3
. . .jikteb Dr. Coronato Grech (dan l-artiklu jkompli mill-ħarġa tax-xahar ta’ Frar) L-isport huwa wieħed mill-aqwa passatempi u li jista’ jiġi pprattikat fil-ħin liberu tal-bniedem. Bir-raġun li sport kollettiv, bħalma hu l-futbol, huwa popolari. Għal dawk li jieħdu sehem hemm l-eċitament tal-logħob, l-isperanza ta’ rebħa jew ir-riskju ta’ telfa. Imma kollox f’sens sportiv. Fuq kollox titgħallem tieħu sehem f’tim, toqgħod għar-regoli, tikkopera ma’ sħabek, tara opinjonijiet oħra, tieħu gost b’rebħa u titgħallem ukoll kif taċċetta telfa; u stimolu għal iktar logħob. Fiżikament għall-ġisem hemm il-vantaġġi ta’ eżerċizzju erobiku: (isaħħaħ il-muskoli, il-qalb, iċ-ċirkulazzjoni u l-pulmuni), kif ukoll iserraħ il-moħħ u l-ewforja li tiġi wara eżerċizzju qawwi. Għall-ispettaturi mbagħad hemm ukoll il-vantaġġi kollha apparti minn dawk tal-eżerċizzju. Passatempi oħra sportivi imma forsi iktar solitarji jinkludu l-mixi u l-għawm. Il-mixi fi triqat imwarrba tal-kampanja xitwija jew tar-rebbiegħa huwa fost l-isbaħ attività f’pajjiżna, b’widien iħaddru, għelieqi kkuluriti, ħitan tas-sejjieħ, arja nadifa u l-bqija. L-għawm, speċjalment bil-maskra max-xtajta, jiftaħ dinja tant sabiħa ta’ blat, ċagħak, ramel, pjanti u ħut, u kollha f’kuluri brillanti fid-dawl tax-xemx. Ma’ dawn hemm ukoll il-benefiċċji kollha għall-ġisem ta’ eżerċizzju, anke moderat.
(dan l-artiklu jkompli fil-ħarġa tax-xahar id-dieħel)
4
. . .jikteb Ritchie Grech Il-Gawwija Il-gawwija hija tajra tal-ilma imma hija wkoll kostali jiġifieri tħobb iżżomm mal-kosta. Tiekol l-aktar ħut u kreaturi oħra mill-baħar imma tinstab ukoll fejn hemm miżbliet kbar fejn tfittex ikel li jgħodd għaliha bħal biċċiet ta’ laħam. Il-gawwija fil-Kotba Mqaddsa ma tantx tissemma. Filfatt insibu referenza għaliha biss fil -lista ta’ tajr li ma setax jittiekel mill-poplu Lhudi għax għalihom kienet moqżieża. Fil-ktieb tal-Levitiku nsibu: “in-nagħma, il-kokka, il-gawwija, is-seqer skont ġenshom,” [Lev. 11:16]. L-istess lista nsibuha fil-ktieb tad-Dewteronomju “in-nagħma, il-kokka, il-gawwija, u s-seqer ta' kull xorta” [Dt. 14:15]. Il-gawwi
jżomm
l-istess
sieħeb/sieħba għal għomru. Anke meta jiġi biex ibejjed jerġa’ lura għall-istess kolonja ta’ gawwi u anke ġieli l-istess bejta. Iħobb iżomm f’kolonji kbar li jbejjed fl-istess parti ta’ sies u għalhekk l-għajjat tagħhom jinstema’ ħafna. Ibid minn tnejn sa tliet bajdiet imtektkin li jofsqu wara 22 sa 26 ġurnata. Interessanti meta il-papa Franġisku telaq xi ħamiem mit-tieqa tal-Vatikan fis-26 ta’ Jannar, 2014 u dawn ġew attakkati minn gawwija u ċawlun. Din l-imġiba hi komuni speċjalment meta jkollhom il-frieħ.
Fatti, tagħrif u figuri li jqanqlu stagħġib. . . u forsi tbissima. Paul Edwards li jgħix f’Ipswich l-Ingilterra, skanta meta fil-bitħa tad-dar beda jsib oġġetti varji. . . issa xi biro, issa charger tal-mobile, issa xi pupa. Ħaseb li hemm xi ħalliel li ried iġibu fl-inkwiet billi jħallihom fil-bitħa tiegħu ħalli jeħel hu li seraqhom. Qagħad għassa u ntebaħ li l-ħalliel li kien qed iħallihomlu hemmhekk ma kien ħadd għajr il-qattus tiegħu li kien jidħol fid-djar tal-qrib u jġorr dak li jogħġbu u jwassalhom lil sidu. Paul inqeda bil-facebook biex juri l-oġġetti li waslulu u biex is-sidien tagħhom imorru għalihom.
F’Buñol, belt żgħira fi Spanja kull sena torganizza battalja bit-tadam. Tissejjaħ Tomatina. Eluf fuq eluf ta’ tadam jintuża biex jintefgħu fuq il-parteċipanti li jispiċċaw ħomor nar. Mis-sena 2013 mhux biss tispiċċa kollok zalza tat-tadam iżda trid ukoll tħallas biex tkun tista’ tipparteċipa. Il-kunsill tal-belt beda jieħu 10 ewro minn kull min juri x-xewqa li jieħu sehem.
6
Tyler Schaefer, tfajjel ta’ għaxar snin li kien ma’ missieru f’lukanda f’Kansas, beda jgħajjat ferħan li sab teżor f’wieħed mill-kxiexen tal-komodina li kellu ħdejn is-sodda. Missieru ftit ta kas għax Tyler kien jaqra ħafna novelli dwar teżori moħbija u għalih kollox kien teżor anki ċurkett tar-ram li ma jiswa xejn. Imma din id-darba kellu raġun jgħajjat għax f’kexxun minnhom sab mazz karti tal-flus li kienu jammontaw għal 10,000 dollari. Kien nesiehom ir-raġel li okkupa dik il-kamra fil-lejl ta’ qabel. Il-missier informa mill-ewwel lil min kien inkarigat. Sid il-flus instab u Tyler ingħata rigal mistħoqq tas-sejba tiegħu.
F’Ġunju 2013 il-familja ta’ Karen u Colin Rodger minn Glasgow fi Scotland tgħidx kemm kienu ferħanin għax kellhom tewmin bniet. Dan kien it-tielet sett ta’ tewmin għall-familja. Qabel kellha 4 subien, tnejn ta’ 14-il sena u tnejn oħra ta’ 12-il sena. Rari ferm li omm jista’ jkollha 3 pari ta’ tewmin. Il-missier qal: “Ser ikolli nixtri minibus biex joqgħod kulħadd fiha u jkolli wisa’ għall-pram.”
7
Il-Bacteria
u
l-Viruses
Il-viruses jikkawżaw il-mard. Il-poljo (il-paraliżi), l-influwenza, l-AIDS u l-meningite huma mard ikkawżati minn razez differenti ta’ virus. Il-virus jista’ jkollu daqs ta’ 20 nanometru sa daqs ta’ 400 nanometru. Nanometru hu wieħed minn miljun ta’ millimetru. Jiġifieri lanqas b’mikroskopju qawwi tad-dawl ma tara ċertu viruses. Il-virus lanqas mhu ċellola. Hu DNA jew RNA imdawwar b’kowt ta’ proteina. Biex jagħmel oħrajn bħalu u biex jgħix, juża ċ-ċelloli tal-ħlejqa li jinvadi. Il-bacterium (plural bacteria, bil-Malti batteri) hu magħmul minn ċellola. Hi ċellola prokaryote, jiġifieri l-istrutturi interni taċ-ċellola ma fihomx ġilda (membrane). Bacterium
8
għandu daqs ta’ 0.5 sa 2 mikrometri. Mikrometru hu wieħed minn elf ta’ millimetru. Jeżistu batteri li jmarrduna, bħalma hu t-tetanu. Dan joqgħod fil-ferita u jitfa’ t-tosku f’ġisimna. Hemm batteri li huma ta’ ġid għalina bħalma huma l-ħafna razez ta’ batteri li ghandna fil-musrana l-kbira. Jikkalkulaw li jekk ġisimna hu magħmul minn 50 sa 100 triljun ċellola, batteri u ħlejjaq żgħar oħra fuq ġisimna ilaħħqu ma’ 75 sa 200 triljun, jiġifieri darbtejn jew tliet darbiet iktar.
Niktbu bil-Malti tajjeb. . .
Mistoqsija: Liema waħda hija miktuba sew, qiegħda jew qegħda?
Tweġiba: Ara li tikteb qiegħda u mhux qegħda! Biex tiftakar, qabbel qiegħda ma’ nieżla - it-tnejn li huma jinkitbu bl-ie u ż-‘ż’ turik fejn trid tpoġġi l-‘għ’, kif tista’ tara aħjar hawn isfel: nieżel = qiegħed nieżel = qiegħed nieżel = qiegħed nieżla = qiegħda neżlin = qegħdin neżlin = qegħdin neżlin = qegħdin
Tagħrif mogħti lilna minn Pristineworks Ltd. Għal aktar tagħrif żuru: http://www.pristineworks.com
9
Mid-Djarju tal-Qasam Ix-xahar ta’ Frar hu wieħed marbut mal-eżamijiet kif ukoll mal-Karnival li fir-raħal tagħna jiġi ċċelebrat bil-kbir. Minkejja dan, l-attività fil-qasam tagħna tibqa’ għaddejja xorta waħda kif ukoll it-tħejjijiet li huma marbuta mar-Randan u mal-Għid il-Kbir.
Il-quddiesa ta’ Frar Dan ix-xahar kellna fostna lil Dun Raymond li qaddes il-quddiesa tat-tieni Ħamis tax-xahar. Ma setax jonqos li Fr. Raymond jitkellem fuq il-missjoni tiegħu ta’ Iquitos fil-Perù kif ukoll dwar il-ħajja tal-missjunarju. Fakkarna kif San Pawl kien l-ewwel missjunarju għal gżiritna, hekk kif ftit jiem qabel fakkarna l-festa tan-Nawfraġju ta’ San Pawl f’Malta.
Iċ-Ċena tas-Sinjur Beda wkoll ix-xogħol fuq il-mejda tal-Appostli, magħrufa aħjar bħala Iċ-Ċena tas-Sinjur Ġesù. Din hija t-32 sena li ilha tittella’. Ix-xogħol ma’
10
din il-wirja jieħu madwar għaxar ġimgħat sabiex imbagħad tinfetaħ nhar Ħadd il-Palm. Ta’ kull sena l-ambjent ta’ din il-wirja jinbidel u dan għen biex din l-attrazzjoni baqgħet dejjem tiġbed bosta viżitaturi. Ħajr lill-kandidati tagħna li flimkien mal-membri u l-old boys tagħna qed jagħtu kontribut siewi favur din il-wirja.
Il-Play tal-Għid Beda wkoll ix-xogħol marbut mal-play tal-Għid li din is-sena ser tittella’ l-Ħadd 19 u l-Ħadd 26 ta’ April. Il-play ta’ din is-sena ġġib l-isem ta’ Ir-Rigal tan-Nannu. Din il-play hija kitba ta’ Anton Mercieca u ġiet adattata sabiex tittella’ fuq il-palk għal żmien l-Għid. Ħajr lill-kandidati u adolexxenti li flimkien mad-direttur diġà bdew il-provi u x-xogħol l-ieħor relatat ma’ din ir-rappreżentazzjoni teatrali.
Mark 11