Fiets van Troje

De fiets van Troje Transitie naar een duurzame mobiliteitscultuur voor Gent en omgeving Opmaak_Na_Correctieronde.indd 1

31-10-2012 11:08:10

Deel I noodzaak tot verandering

Moeten, willen en kunnen we ons mobiliteitssysteem veranderen?

Deel II toekomstbeelden

3 toekomstbeelden en 5 harde keuzes voor een nieuwe Gentse verwevenheid

Deel III icoonprojecten

Experimenten om harde keuzes te kunnen maken

2

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 2

31-10-2012 11:08:10

Voorwoord Beste lezer,

mensen met een droom voor Gent, een Gent

Wees dus zeker en vast kritisch. Deze houding

waar hun eventuele kleinkinderen zullen in leven.

heeft Gent immers groot gemaakt! Maar laat

Een welgemeende dankjewel. Dat je deze tekst

Droombeelden die aanvankelijk soms erg van

je daarnaast ook inspireren door dit verhaal en

in handen hebt, wijst al op het feit dat je begaan

elkaar verschilden, maar op basis van een sterk

stel je vooral de vraag of je hierin zelf iets kunt

bent met mobiliteit en vooral de invloed daarvan

persoonlijk engagement en een overleg in alle

betekenen. Dit is de start, ga hier mee vandaag

op het bruisende Gent van vandaag en morgen.

openheid kwam dit gemeenschappelijke verhaal

nog aan de slag en vertel het zo veel mogelijk

Iedereen erkent dat we de mobiliteit beter

vrij snel tot stand.

verder!

voor een betere mobiliteit hebben we het liefst

We zijn aangenaam verrast over het resultaat.

Veel leesplezier,

vandaag nog en daarvoor kijken we in de eerste

Hun analyse is kritisch en terecht, evenals de

plaats naar de overheid. Maar wanneer het over

noodzaak tot verandering. Maar dit document

het aanpassen van ons eigen mobiliteitsgedrag

gaat verder, het reikt ook creatieve oplossingen

Martine De Regge

gaat, denken we dat we nog wel even tijd hebben.

aan. Kleine icoonprojecten die nu al zichtbaar

Schepen van Openbare Schepen van Milieu,

Transitie is nu net dit status quo doorbreken,

maken hoe Gent er in 2050 zou kunnen uitzien.

Werken en Mobiliteit Stadsontwikkeling en wonen

een uitdaging die we als scheppende stad graag

Het toont dat Gentenaars bereid zijn om te

willen aangaan. Het is in de steden dat de

veranderen. Bij het lezen van dit alles zal u

uitdagingen van morgen het eerst voelbaar zijn

zich – net als wij - vrij snel afvragen of dit wel

en de toekomst voorbereid wordt.

allemaal realistisch is? Wellicht niet van vandaag

moeten aanpassen aan de stad. Investeringen

op morgen, maar soms wijzigt gedrag sneller dan De bundel die nu voor je ligt is het resultaat

je zelf durft denken. Een GSM of internet was 20

van het denkwerk van een 25-tal koplopers.

jaar geleden ook niet zo wijd verspreid als nu.

Het enige wat deze mensen tot voor kort met

Waarom zou het dan rond mobiliteit ook niet zo

elkaar gemeen hadden, was het begaan zijn

kunnen gaan?

Tom Balthazar

“Het is in de steden dat de uitdagingen van morgen het eerst voelbaar zijn en de toekomst voorbereid wordt”

met de toekomst van deze stad. Eén voor één 3

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 3

31-10-2012 11:08:19

inleiding ‘Iedereen is een mobiliteitsexpert.’ Zo luidde

keer bij elkaar om tot een gemeenschappelijk

aantrekkende functie. Het einde van de fossiele

schepen Balthazar op 7 mei 2012 de eerste

toekomstbeeld te komen. Doorheen het proces

brandstoffen zal ons aanzetten na te denken over

transitiebijeenkomst in. Samen met schepen

kwamen ze tot de volgende conclusie:

een andere mobiliteit.

koplopers vooral ‘out of the box’ zou denken

Het huidige mobiliteitssysteem in Gent is niet

Wij gingen het werk aan om de uitdagingen rond

met één duidelijk doel voor ogen: komen tot een

duurzaam. De mobiliteitsbehoefte blijft groeien

mobiliteit te gebruiken om ook in de toekomst

toekomstbeeld voor een duurzame mobiliteit in

en de infrastructuur raakt net als in andere

nog van de Gentse verwevenheid te kunnen

Gent 2050.

steden steeds verder verzadigd. De afgelopen

genieten.

De Regge hoopte hij dat het gezelschap van

decennia is Gent sterk gegroeid rondom 2050 lijkt misschien ver weg, maar in

autoverkeer. Door verdere groei in die richting,

klimaattermen is dit ‘morgen’. Het initiatief

dreigt een unieke eigenschap van Gent verloren

van deze transitiebijeenkomst ligt bij het

te gaan: de Gentse verwevenheid. De historische

Gents Klimaatverbond dat in 2011 vanuit een

mix van functies en hun nabijheid maakt Gent

transitieperspectief reeds toekomstbeelden

voor ons een unieke en aantrekkelijke stad om te

rond een klimaatneutraal Gent in 2050 schetste

wonen, werken, winkelen, leren, ontspannen,..

(www.gentsklimaatverbond.be). Mobiliteit speelt een belangrijke rol in de transitie naar een klimaatneutraal Gent.

Nadat een 20-tal experts, koplopers en pioniers werden geïnterviewd over hun toekomstvisie en hun vernieuwende ideeën, kwam een groep van 25 koplopers tot stand. Deze groep, die zichzelf de M-club is gaan noemen, kwam een vijftal

“Wij zien drie toekomstbeelden voor een duurzaam Gent in 2050.”

Hoe ziet de nieuwe Gentse verwevenheid er dan uit in 2050? Wij zien drie toekomstbeelden die ingrijpen op drie schaalniveaus (straat, wijk, stad):

“Een unieke eigenschap van Gent dreigt verloren te gaan.”

In de leefstraat spelen alle kinderen weer op straat en is het aangenaam vertoeven op een

Het gevaar bestaat dat onze troef - de typische

bankje voor de deur. Alleen fietsen en elektrische

Gentse verwevenheid - evolueert naar een

‘fietsachtigen’ hebben doorgang in leefstraten

lappendeken van grote aaneengesloten gebieden

waardoor er nieuwe ruimte vrijkomt. Zo ontstaat

met telkens één overheersende en mobiliteit

een netwerk van leefstraten rondom centrale

4

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 4

31-10-2012 11:08:33

(speel)pleintjes en open plekken. Een netwerk

aangelegenheden ingezet en vaak gedeeld.

Om deze harde keuze te kunnen maken is het

dat niet alleen leuk is voor kinderen, maar het

Gent is in 2050 het centrum van een netwerk

nodig volop te experimenteren. We roepen

leven voor iedereen aangenamer maakt.

van samenwerkende gemeentes dat via het

beleidmakers, politici, ondernemers, experts,

openbaar vervoer perfect met elkaar verbonden

pioniers en vooral ook bewoners dan ook

In de leven(de) wijk hoef je niet meer weg voor

zijn. Winkels nemen in 2050 minder ruimte in

op om de komende jaren mee te doen met

je dagelijkse behoeften. Alles is binnen tien

beslag en zijn geclusterd. Zo worden ze beter

icoonprojecten rond nieuwe mobiliteit. Op die

minuten te voet of met de fiets bereikbaar.

bereikbaar met openbaar vervoer en fiets.

manier kunnen we samen de eerste stappen zetten richting de nieuwe Gentse verwevenheid.

Doordat winkels en werk zich meer in je omgeving bevinden, is er in 2050 veel meer

Dit zijn onze beelden van 2050. Niemand kan

En kunnen we binnenkort de ervaring, de kennis

tijd over voor je gezin en hobby’s. Wijken staan

precies voorspellen wat gaat gebeuren. Wel is

en het draagvlak die we hebben verkregen,

bekend voor hun eigenheid. Waar bijvoorbeeld

het voor ons duidelijk dat keuzes in mobiliteit

gebruiken om als gemeenschap daadwerkelijk

Sint-Amandsberg een broedplaats is voor

vandaag grote gevolgen kunnen hebben voor de

harde keuzes te maken.

creatieve ideeën, blinkt Drongen uit met haar

ontwikkeling van Gent. Net zoals het niet maken

recreatief aanbod.

van keuzes grote gevolgen heeft. Maar wij zijn

Wij sluiten de fiets van Troje af met een lijst van

er van overtuigd dat de tijd dringt en dat de

icoonprojecten en horen graag wat uw ideeën

komende jaren harde keuzes gemaakt moeten

zijn en waar jij aan wil meewerken.

“In 2050 heb je veel meer tijd over voor je gezin en hobby’s”

worden. Wij doen in de fiets van Troje alvast een aanzet hiertoe.

Binnen de verbonden stad zorgt een uitgebreid netwerk van hoogwaardig openbaar vervoer, fietssnelwegen en trage wegen voor een duurzame onderlinge verbinding van álle Gentse

“De komende jaren moeten harde keuzes gemaakt worden”

“We horen graag aan welke icoonprojecten jij wil meewerken”

wijken. Auto’s worden alleen voor bijzondere

5

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 5

31-10-2012 11:08:59

M-CLUB De M-club is een tijdelijk vernieuwingsnetwerk

Miguel Vertriest

dat er naar streeft enerzijds om met de fiets

Patrick Debeuf

van Troje de mobiliteitsagenda te beïnvloeden.

Peter Hofman

Anderzijds wil de M-club het experimenteren

Peter Mortier

met duurzame mobiliteit bevorderen. Wil jij mee

Philippe Van Wesenbeeck

werken, laat het ons weten!

Pieter De Vis Pieter Deschamps

E: dries.gysels@gent.be

Pieter Deslé

T: 09/268 24 54

Pieter Van Vooren

www.klimaatverbond.be

Riet Van de Velde

“Mobiliteit is een essentiële voorwaarde voor het functioneren van een samenleving en is op zich geen probleem.”

Sander Vandenberghe Benjamin Rieder

Saskia Walters

Bert Van Daele

Simon Verledens

Dirk Holemans

Stefaan Claeys

Elke Durnez

Vic De Meester

Frank Gelaude

Vincent Meerschaert

Jan Geldhof

Wim De Smet

Jan Turf Jos Lootens

Dries Gysels

Karel Vancoppenolle

Elke De Dekker

Koen Stuyven

Jeroen Mercy

Kristof Devriendt

Katleen Straetmans

Mathijs Bekaert

Tim Scheirs

“Mobiliteit veroorzaakt vaak stress, terwijl het ook een heel rustige en aangename tijdsbesteding kan zijn.”

Michiel Demey 6

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 6

31-10-2012 11:09:19

DEEL I

NOODZAAK TOT VERANDERING Moeten, kunnen en willen we ons mobiliteitssysteem veranderen 7

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 7

31-10-2012 11:09:19

gentse verwevenheid onder druk Gent wordt vaak bestempeld als een

“Gent is een groot dorp, en dat willen we vooral zo houden.”

stedelijkheid, “niet te groot en niet te klein”.

evenwichtige stad. Geen enkele functie

ganse sociale leven van meer en meer inwoners begint zich steeds meer af te spelen in een

overheerst. Het is vandaag de dag een

Deze mix, dat dorpsgevoel en de ideale

bruisende mix van functies en een ont-

schaalgrootte heeft ook een ruimtelijke

moetingsplek voor verschillende culturen

component. De meeste stedelijke functies

Om het met een clichébeeld te illustreren: we

en leeftijdscategorieën. Deze bruisende mix

zijn gelukkig nog steeds goed ingebed in het

verplaatsen ons dagelijks van de woonwijk naar

staat echter onder sterke druk.

stedelijke weefsel en ook de omliggende kernen

de scholencampus en nadien naar een grote

“verkavelde” leefomgeving.

zijn vaak sterk zelfvoorzienend. We bestempelen

kantorenzone aan de rand van de stad, winkelen

Gent is geen typische studentenstad zoals

dit met de term “slimme verwevenheid” die het

doen we het liefst in grote winkelzones en als

Leuven, maar heeft sinds enkele jaren wel het

Gent van vandaag kenmerkt.

er nog even tijd over is rijden we nog naar het

meeste aantal studenten van alle Vlaamse

sportcentrum om daar te gaan “ontspannen” en

steden. Gent is geen Europese “must see”

Maar deze “troef” is er lang niet overal.

tenslotte is er ook nog de gezellige binnenstad

bestemming zoals Brugge, maar wordt wel

Kanaaldorpen hebben een erg laag

die één grote ruimte is waar we een pint kunnen

omschreven als Europa’s best bewaarde geheim

voorzieningenaanbod en zijn zelfs eerder gericht

gaan drinken ter afsluiting van onze drukke dag.

(Lonely Planet). De haven beslaat bijna de helft

op andere gemeenten dan op Gent. En waar de

van het Gentse grondgebied, maar toch is het

troef wel nog aanwezig is, is het geen evidentie

havengebied lang niet zo dominant aanwezig in

dat het in de toekomst zo zal blijven.

de stad als in Antwerpen of Rotterdam.

We mogen stellen dat deze verwevenheid de Bovendien wordt de schaalgrootte van Gent

laatste decennia zelfs sterk onder druk kwam

door vele inwoners en gebruikers als ideaal

te staan. Tegenover deze troef staat dus de

omschreven. In de binnenstad, in de wijken en

“verschraling” als potentiële bedreiging voor de

omliggende kernen heerst vaak de gezelligheid

ontwikkeling van de stad. Op sommige plaatsen

van een dorp. Anderzijds voel je ook wel de

is deze verschraling reeds goed merkbaar. Het

“Wat heb je aan de gezelligheid van Gent als je de godganse dag onderweg bent ?”

8

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 8

31-10-2012 11:09:26

Koning auto In de jaren 30 gebeurde zo’n 2/3e van de afgelegde verplaatsingen per fiets. Anno 2012 is dat compleet veranderd, de auto valt niet meer weg te denken. Bijna 70% van alle verplaatsingen gebeuren met de auto, de andere vervoersmodi volgen op verre afstand.

Zelfs voor korte verplaatsingen neemt de auto een dominante plaats in. De helft van alle verplaatsingen in Vlaanderen tussen 500 m en 1 km gebeurt met de auto.

Verdeling vervoerswijze per verplaatsing (%)

Onze samenleving vergrijst, het is genoegzaam bekend dat dit één van de grootste uitdagingen

Te voet

11,56

Fiets

12,02

betaalbaar houden, dan is het cruciaal dat

Auto

69,54

ouderen niet meteen hun toevlucht moeten

Openbaar vervoer

6,88

nemen in een bejaardentehuis of serviceflat.

is voor de toekomst. Willen we ouderenzorg

Basisvoorzieningen in de wijk zijn hier van groot Gemiddelde afgelegde afstand per dag (km)

2000

32,7

2011

42,1

belang, maar ook de dagelijkse sociale contacten tussen buren en wijkbewoners.

OVG, Vlaanderen, 2011

9

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 9

31-10-2012 11:09:35

gent verschraalt?

Zonder te vervallen in onnodig doemdenken,

E17, verkeerswisselaar E17-E40, Ringvaart – R4

ook helaas al te vaak monofunctioneel ingevuld,

moeten we toch op onze hoede zijn: het

…). Nog nooit groeide de stad zo snel als in de

kijk maar naar de omgeving van Ramen en De

doorzetten van de verschraling zou wel eens

periode van 1969 tot nu.

Poel die na het wegtrekken van de kantoren een

vergaande gevolgen kunnen hebben op de

volledige cluster van bejaardenvoorzieningen is

toekomstige mobiliteit en bij uitbreiding het

Alhoewel de eindigheid van dit alles reeds lang

geworden. En ondanks alle initiatieven om wonen

totale functioneren van deze stad.

gekend is en duidelijk is meegenomen in het

boven winkels te promoten, is de realiteit nog

actuele ruimtelijk- en mobiliteitsbeleid van deze

steeds dat de typische winkelstraten er ’s avonds

We beschrijven met de “verkavelde

stad, zien we in de praktijk dat deze trend na

verlaten bij liggen.

leefomgeving” vooral een Vlaamse trend en

1995 nog lang niet gestopt is. Een voorbeeld is

maken ons graag sterk dat het in Gent allemaal

de ontwikkeling van The Loop met voornamelijk

Bestaande functies zoals het AZ St Lucas

zo geen vaart loopt. Maar de laatste decennia

bedrijfsgebouwen en een dominante

blijven dan weer wel bewust in deze stad, in

worden ook de Gentse ruimtes steeds mono-

verkeersinfrastructuur. Van een verwevenheid

tegenstelling tot in andere steden waar ook

functioneler ingevuld. De sterke groei van de

met andere functies is nauwelijks sprake.

deze naar de rand trekken. Maar we zien wel

stad in de periode 1969-1995 is gigantisch (zie

dat deze grote ruimte zich meer als een op zich

kaartmateriaal). Met die groei zijn alle functies

We zien bovendien dat, ondanks de gestegen

staande campus begint te ontwikkelen, los van

ook steeds verder uit elkaar gelegd. Niet alleen

aantrekkelijkheid van de binnenstad, er toch

de omgeving.

verder, maar ook de sites zelf werden groter.

heel wat (kantoor-)functies wegtrekken uit de binnenstad. Dit om beter bereikbaar te zijn

Grote nieuwe gebieden werden aangesneden:

door dicht tegen het hoofdwegennet te gaan

UZ, 20e eeuwse villawijken in de rand,

aanleunen. Mensen die vroeger snel met de fiets

grote industriegebieden en kantorenzones,

of de tram naar kantoor kwamen, worden nu bijna

Flanders Expo. Om dit systeem draaiende te

verplicht om in een auto-logica te stappen.

“Mensen die vroeger snel met de fiets of de tram naar kantoor kwamen, worden nu bijna verplicht om in een auto-logica te stappen.“

houden was er bovendien een grootschalige verkeersinfrastructuur nodig (B401, viaduct

De vrijgekomen ruimte in de stad wordt nadien

10

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 10

31-10-2012 11:09:44

1778

1933

1969

1995

Bron: gent door de jaren heen, structuurplan 2003 - informatief deel

“We wandelen de dodentocht in Bornem, beklimmen per fiets de Ventoux, maar moeten we achter een pak friet twee straten verder dan nemen we de auto” © raf coppens

11

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 11

31-10-2012 11:10:20

tijd voor een omslag

“We merken vandaag al dat grootwarenhuisketens meer en meer het segment van de buurtwinkels gaan opzoeken.”

Het huidige mobiliteitssysteem is er op gericht

Het gevaar bestaat er dus in dat onze grote troef

Wij vinden alvast dat het tijd is voor een omslag.

om het groeiende Gent met de auto mobiel te

van vandaag, de Gentse “slimme verwevenheid”,

Verder investeren in maatregelen die louter de

houden en de nadelige effecten weg te werken,

alsnog evolueert naar een soort van lappendeken

nadelige effecten trachten weg te werken is, op

ook al gaat dit ten koste van de levenskwaliteit

bestaande uit grote aaneengesloten gebieden

lange termijn, investeren in problemen.

in de stad zelf. Waarom zouden wij blijven

met telkens één overheersende en mobiliteit

investeren in een systeem dat gebaseerd is op

aantrekkende functie .

Hoe ziet de toekomst van Gent eruit als wij

fossiele brandstoffen en op termijn ten dode

een mobiliteitssysteem kiezen dat dient als

is opgeschreven? Kortom, het is tijd voor een

katalysator voor een ontwikkeling die de

omslag.

Bij elke nieuwe ruimtelijke ontwikkeling streven we een duurzame mobiliteit na. Maar toch

“Het gevaar bestaat dat onze “slimme verwevenheid” evolueert naar een lappendeken.”

uniekheid van Gent versterkt en bovendien wel duurzaam is?

wordt nog steeds meer ruimte aangesneden in functie van mobiliteit. Het maakt het mogelijk dat functies nog verder uit elkaar kunnen gaan liggen en de stad verder als een olievlek uitdeint.

Het is mogelijk dat grootschalige ontwikkelingen zich aan de stadsrand kunnen blijven ontwikkelen of we denken dat het nog wel (even) kan.

Gevolg is dat er al heel wat “baanwinkelachtige” steenwegen een invloed hebben op het Gentse mobiliteitssysteem. Het beleid van de

De kostprijs hiervoor is niet alleen de tijd die we nodig hebben om ons van de ene activiteit naar de volgende te verplaatsen.

Dit verplaatsingsgedrag heeft bovendien een grote invloed op onze gezondheid, veiligheid, levenskwaliteit, milieu en het gebruik van onze omgeving. Bovendien zal op een bepaald moment

“Er zal in 2050 nog wel energie zijn, maar gebruiken we deze om ons te verplaatsen of ons te verwarmen ?”

de blijvend stijgende olieprijs dit systeem onmogelijk maken.

randgemeenten heeft hier een invloed op Gent.

12

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 12

31-10-2012 11:10:24

Veiligheid

Lucht

Lawaai

In 2011 verloren op Gentse wegen 13 mensen

Fijn stof zorgt ervoor dat we 18 tot 36 maanden

Overdag is 1 op de 4 en ‘s nachts 1 op de

het leven in verkeersongevallen en raakten

minder lang leven. Dit stof is voornamelijk

5 Gentenaars blootgesteld aan hinderlijk

195 mensen zwaargewond. We zien weinig

afkomstig van het wegverkeer en wordt

weg –en spoorweglawaai, wat resulteert in

vooruitgang ondanks een sterke focus vanuit het

voornamelijk veroorzaakt door dieselwagens en

slaapstoornissen en concentratieverlies.

beleid, denk maar aan de invoering van de zone

vrachtwagens.

30 of de aanpak van zwarte punten. Verkeer is in de groep van 15- tot 29-jarigen doodsoorzaak nummer één.

“In Gent waren in 2011 103.625 auto’s ingeschreven. Wil je die kwijt op een parking dan moet die 223 voetbalvelden groot zijn.”

Energie In 2000 ging het Internationaal Energieagentschap nog uit van een dalende olieprijs. In 2010 zou het gemiddeld 21 dollar kosten. Daarna zou de prijs oplopen tot gemiddeld 28 dollar in 2020. In 2006 stelde het IEA de prognose bij, ditmaal op 47 dollar in 2012.

De voorspellingen liggen er ver naast. In 2011 kostte een vat gemiddeld 111 dollar. Het IEA gaat momenteel uit van 118 dollar per vat in 2020.

Wat is deze voorspelling waard? © De Telegraaf

Klimaat Als we de uitstoot van CO2 op Gents grondgebied bekijken zonder de ijzer-, staal- en elektriciteitsproductie dan neemt mobiliteit daarin 15,2% voor zijn rekening. De twee derde daarvan is voor rekening van het personenvervoer, één derde voor rekening van het vrachtvervoer.

13

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 13

31-10-2012 11:10:30

14

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 14

31-10-2012 11:10:30

DEEL II

Toekomstbeelden 3 toekomstbeelden en 5 harde keuzes voor een nieuwe Gentse verwevenheid

15

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 15

31-10-2012 11:10:30

drie toekomstbeelden Een omslag in het huidige mobiliteitssysteem is

Wij zijn ervan overtuigd dat hiervoor volgende

Passen we deze omslagen toe op de

mogelijk. Wij deden de oefening en pasten deze

omslagen noodzakelijk zijn naar 2050 toe:

schaalniveaus in Gent dan komen we tot drie

omslagen toe op de schaalniveaus in Gent en

inspirerende toekomstbeelden op straat, wijk

kwamen tot drie inspirerende toekomstbeelden:

- Van een centrumgerichte aanpak van mobiliteit

en stadsniveau. Met de fiets van Troje kiezen

de leefstraat, de leve(n)de wijk en de verbonden

naar een duurzame mobiliteit voor heel Gent en

we voor de leefstraat , de leven(de) wijk en de

stad. Keuzes op korte termijn zijn noodzakelijk

omgeving.

verbonden stad.

opdat deze toekomstbeelden meer zouden zijn

- Van beleidsbeslissingen die genomen worden

dan een droom.

nadat er een groot draagvlak voor is, naar ruimte

* De meest intense momenten beleef je al

voor voortrekkers om duurzame initiatieven uit

liggend, zittend of aan max. 5km/u - “de ziel

In een tijdperk dat de hoeveelheid virtuele

te testen.

gaat te voet.”

contacten op internet, facebook of via sms snel

- Van fossiele brandstoffen en auto als basis

toenemen, zou je bijna vergeten dat het vooral

van onze mobiliteit naar fiets en elektrisch

echte ontmoetingen zijn die het leven kleuren.

vervoer als dé stadsvervoersmodi.

- Van steeds meer af te leggen kilometers naar

Mobiliteit bevordert dit meestal niet:

nabijheid van diensten en voorzieningen

verplaatsingen doen we vaak alleen. De drukte op

- Van mobiliteit die steeds meer van onze

straat doet ons terugtrekken aan de achterzijde

schaarse ruimte in beslag neemt, naar ruimte

van onze woning. Mocht de straat terug kunnen

voor “grondliggen*” en ontmoeten.

fungeren als ontmoetingsruimte, verhoogt de

- Van een Gentse verwevenheid onder druk naar

kans op echte ontmoetingen, en krijg je kinderen

een nieuwe Gentse verwevenheid.

die streetwise zijn, mensen met een wereldbeeld dat nauwer aansluit bij de werkelijkheid. Ook op wijk- en stadsniveau geven we de verwevenheid van Gent een nieuwe invulling.

16

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 16

31-10-2012 11:10:35

GENT NU, gekenmerkt door fossiele brandstoffen, steeds meer kilometers en mobiliteit die steeds meer ruimte in beslag neemt.

GENT 2050, gekenmerkt door fiets & elektrisch, nabijheid en ruimte voor “grondliggen� en ontmoeten.

17

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 17

31-10-2012 11:10:42

de leefstraat Toekomstbeeld straat – wijk - stad

Anno 2050 spelen alle kinderen weer op straat en is het aangenaam vertoeven op een bankje voor de deur. De leefstraten vormen er een autoluw netwerk rondom centrale (speel) pleintjes en open plekken.

Een sterk collectief vervoer, de fiets, gebruiksvriendelijke autodeelsystemen en alternatieve vervoersmiddelen zorgden voor een sterke daling van het aantal auto’s. Hierdoor werd het mogelijk de auto’s te verzamelen op de aangelegde buurtparkings. Straten die niet gericht zijn op doorgaand verkeer werden autovrij gemaakt.

Voor je deur parkeren is enkel nog nodig om even

Dankzij de leefstraat wordt intensiever op

In 2050 zijn er veel minder auto’s en veel meer

iets te laden of te lossen.

straat geleefd en groeit de cohesie tussen de

fietsen. Door de vernieuwde inrichting van de

verschillende straatbewoners. Bovendien kregen

straat vormen deze fietsers geen gevaar voor de

De leefstraat is ingericht op maat van kinderen.

de inwoners de kans om zelf hun leefstraat

wandelaars en bewoners.

In een stervormig patroon leidt elke leefstraat

vorm te geven, met vb. zitbanken, beplanting,

naar het (speel)plein. Zo kunnen kinderen veilig

barbecuestellen… De inwoners van een leefstraat

Op wandelafstand is er aantakking op een

buiten komen en naar school rijden. Wat goed

richten zich meer op de straat. Het keukenraam

snel fietsroutenetwerk, een centraal gelegen

is voor kinderen, is ook goed voor ouderen.

kijkt niet meer uit op de koer, maar wel op de

tramhalte of een van de vele ‘doorsteekjes’ die je

Meer ontmoetingsruimte zorgt voor een nieuwe

groene leefstraat. Dankzij die groene inrichting is

snel te voet overal naartoe brengen.

verwevenheid op straatniveau.

de leefstraat als een tuin voor zijn bewoners.

18

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 18

31-10-2012 11:10:52

Naar een nieuwe invulling van het

eigenheid van de buurt. Tegen 2017

hebben tegen 2017 voldoende know-

inrichting. Samen met de knowhow

begrip straat

moet het duidelijk geworden zijn hoe

how opgebouwd om dit zo te kunnen

van de stadsdiensten zorgt dit voor

we dit structureel kunnen aanpakken en

aanpakken dat straat en omgeving er

een exponentiĂŤle groei van het aantal

De komende jaren zal er volop

inrichten. We maken dan de keuze dat

wel bij varen.

leefstraten in Gent.

geĂŤxperimenteerd worden met

elke nieuwe en nieuw ingerichte

het anders inrichten van straten.

woonstraat een leefstraat wordt.

Verschillende woonstraten krijgen de kans hun straat vorm te geven naar de

Eenmaal het concept voldoende uitgewerkt is, ontstaat een volwaardige

De betrokken diensten en organisaties

nieuwe economie rond leefstraat 19

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 19

31-10-2012 11:11:12

leve(n)de wijk Toekomstbeeld straat – wijk - stad

Anno 2050 hebben de wijken opnieuw een

Er is een uitgebreid aanbod van voorzieningen,

De wijk is in 2050 op een duurzame manier

echt centrum. In de wijk vind je een uitgebreid

ook voor vrije tijd. Efficiënt ruimtegebruik wordt

verbonden met de andere Gentse wijken. De

voorzieningenaanbod op fiets- of wandelafstand.

gestimuleerd: sportzalen zijn ook jeugdhuis,

tram komt op elk centraal plein en ook een

Kinderen durf je opnieuw alleen naar school,

seniorenclub, feestzaal, cultuurhuis, …

fietssnelweg of wandelpad is nooit ver weg.

de winkel of de sportclub te sturen. Door die

Leefstraat, wijk, plein en halte openbaar vervoer

nabijheid is er in 2050 meer tijd over voor gezin

Deze ‘wijkontmoetingsplekken’ vormen samen

en hobby’s. Doordat het centrum van de wijk

met de scholen het hart van de wijk. Je kan er

samenvalt met een knooppunt van openbaar

terecht voor zowat alles. Gekoelde kluisjes met

Wijken staan ook bekend voor hun eigenheid.

vervoer, ontstaat een echt netwerk van wijken.

code maken dat je 24 uur op 24 je boodschappen

Waar bijvoorbeeld Sint-Amandsberg een

vormen als het ware één duurzaam netwerk.

kan afhalen in deze nieuwe pick-up points. In het

broedplaats is voor creatieve ideeën, blinkt

Grote delen van de wijk zijn in 2050 autovrij.

repaircafé kan je terecht om even aan je fiets te

Drongen uit met haar recreatief aanbod. Door

De leefstraten zorgden er voor dat de auto haar

sleutelen. De nieuwe Gentse verwevenheid heeft

het openbaar vervoersnetwerk tussen de wijken

nieuwe vaste plek kreeg aan de rand van de wijk

zo in 205O een nieuwe invulling gekregen op

kunnen we in 2050 op een duurzame manier

en dat er nieuwe ontmoetingsruimte ontstaat.

wijkniveau.

proeven van mekaars troeven.

Via leefstraten en doorsteekjes is alles binnen

Werkgevers zagen ook steeds meer in dat

10 minuten te voet of met de fiets veilig

pendelen oninteressant was voor werkgever en

bereikbaar. Je kinderen stuur je graag alleen

werknemer en elk jaar duurder en duurder werd.

naar school of de winkel. Het aantal buurtwinkels

Het grote aantal decentrale werkplekken en

en afhaalpunten nam de afgelopen decennia

lokaal ingebedde bedrijfjes, maken dat er voor de

spectaculair toe. Quasi alles kan je kopen of laten

werknemers heel wat tijd vrijkwam voor gezin en

leveren in je omgeving. Gelukkig maar, want de

vrije tijd.

“In wijkontmoetingsplekken kan je terecht voor zowat alles.”

brandstofprijs maakte het onbetaalbaar om voor je inkopen kilometers rond te rijden.

20

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 20

31-10-2012 11:11:18

Plaats maken voor meer leven Jaar na jaar zorgen we voor meer leven

hoef je geen autorit meer te maken. Om

bezoekers worden naar P&R’s verwezen.

systeem van autodelen en fietskluizen

dit mogelijk te maken kiezen we voor

P&R gaan ook meer en meer in de

bij de P&R’s.

“straatparkeren wordt buurtparkeren”.

omgekeerde richting functioneren,

in de wijk. De lokale handel speelt hier

namelijk na de kantooruren kan de

een belangrijke rol. Cruciaal is dat we

Straat na straat en plein na plein

inwoner van de stad zijn wagen ook

deze te voet of met de fiets kunnen

kunnen zo teruggegeven worden aan

hier stallen indien hij de volgende dag

bereiken. Op deze manier durf je je

de bewoners. Buurtparkings worden

weer staduitwaarts moet. Dit gaat hand

kinderen naar de winkel te sturen en

voorzien voor de bewoners, de

in hand met een sterker uitgebouwd 21

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 21

31-10-2012 11:11:41

verbonden stad Toekomstbeeld straat – wijk - stad

De nieuwe Gentse verwevenheid in 2050 uit zich niet enkel in meer leven op straat en een uitgebreid voorzieningenaanbod in de wijk. Binnen de stad zorgt een uitgebreid netwerk van hoogwaardig openbaar vervoer, fietssnelwegen en trage wegen voor een duurzame onderlinge verbinding van álle Gentse wijken. Het leven stopt niet aan de grens van Gent. Gent is als centrumstad in 2050 op een duurzame manier vlot te bereiken vanuit alle randgemeenten.

Het Gents halfuurtje Ondanks deze scheiding zijn de Gentse wijken,

Daarnaast zijn alle wijken onderling ook

De verschillende Gentse wijken zijn anno 2050

de knooppunten van openbaar vervoer en de

verbonden met autovrije verbindingen.

gescheiden door brede groenzones met al dan

industriegebieden meer dan ooit met elkaar

niet waterwegen die tot in het centrum leiden. Op

verbonden. Zelfs een verplaatsing van Sint-

die manier hebben we optimaal de troef van de

Kruis-Winkel naar het stadscentrum of naar

Een netwerk van fietssnelwegen, paadjes

groene en blauwe corridors kunnen benutten. De

een andere wijk duurt niet langer dan een half

en groene doorsteekjes verbindt alle wijken

koelte die zij brengen is welkom in het centrum,

uur (het “Gents half uurtje”). Het hoogwaardig

onderling. Fietssnelwegen zijn ideaal om naar het

want global warming is al lang een feit.

openbaar vervoersnetwerk en de conflictvrije

werk te rijden, je kinderen naar school sturen doe

fietssnelwegen maken dat er voor dit half uurtje

je via de groene doorsteekjes.

geen reden meer is om de auto te nemen.

22

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 22

31-10-2012 11:11:49

23

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 23

31-10-2012 11:12:17

Stadsregionaal openbaar vervoerssysteem

Naar een nieuwe vervoerscultuur In 2050 zien we de Ikea en andere

Samenhang en verbondenheid op regioniveau

grootwarenhuizen als soort van vitrine:

zijn van belang in de (economisch) leefbare

enkel kijken en bestellen. Levering gebeurt

stad van 2050. Vermits niet alle stedelijke

automatisch bij je thuis. Winkels nemen veel

activiteiten op wandelafstand van elkaar kunnen

minder ruimte in beslag en kunnen zo geclusterd

liggen, wordt de volledige invloedssfeer van

worden. Zo worden ze beter bereikbaar met

Gent optimaal bediend worden door een sterk

openbaar vervoer en fiets.

uitgewerkt systeem van collectief vervoer. Een performant regionaal openbaar vervoersysteem

Het bevoorraden van winkels en het leveren

moet hiervoor de drager worden. Via goed

van goederen aan huis gebeurt in 2050 op een

uitgeruste lokale knooppunten kunnen de andere

duurzame manier. Naast flexibele elektrische

niveaus ook makkelijk toegang vinden tot dit

vrachtwagens en een netwerk van cargofietsen,

netwerk.

is ook goederentransport per water helemaal uitgebouwd.

Was in 2012 het autoverkeersysteem nog te veel structurerend voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, dan zijn in 2050 de openbaar vervoersknooppunten de plekken waar sterk verdicht kan worden en er ook in de hoogte kan gebouwd worden.

Regionale transitie van onder uit

Een groeiend netwerk van

binnen de Gentse Agglomeratie G16

carte kiezen rond welke thema’s ze

geëngageerde burgers en experts

te komen.

willen samenwerken.

kan gezinnen helpen bij een De ommezwaai naar 2050 kan er

duurzaam mobiliteitsgedrag.

De G16* kunnen een nieuw elan

*16 is een willekeurig getal. Samenwerking

komen door van onder uit

Zodra dit netwerk voldoende

geven aan het samenwerken

gebeurt met alle gemeenten die graag de

kleinschalige mobiliteitsinitiatieven

gegroeid is, kan de keuze

binnen afgebakende thema’s op

krachten bundelen..

toegankelijk te maken voor elke

gemaakt worden om tot een echte

maat van intermenselijke relaties.

bewoner van de ruime Gentse regio.

samenwerking rond mobiliteit

Gemeenten kunnen immers à la

24

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 24

31-10-2012 11:12:22

25

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 25

31-10-2012 11:12:27

5 HARDE KEUZES 1. Straatparkeren wordt buurtparkeren

harde keuzes nodig Om de omslagen naar 2050 mogelijk te maken, zijn wij er van overtuigd dat er binnen de vijf jaar harde keuzes moeten gemaakt worden. Vanuit de paden die leiden naar de drie

2. Elke nieuw(e) (ingerichte) woonstraat is een leefstraat 3. Gents half uurtje als maximum 4. Een samenwerkingsverband creëren met de

toekomstbeelden komen wij tot 5 harde keuzes:

buurgemeenten

1. Straatparkeren wordt buurtparkeren:

5. Duurzame mobiliteitscultuur stuurt de ruimtelijke

In de wijk en in de straat neemt de stilstaande auto bijzonder veel plaats in. Bovendien verwacht iedereen ook dat zijn auto voor zijn

ontwikkeling

deur kan staan. Door parkeeroverlast niet langer meer in de (woon)straat op te vangen, maar eerder op buurtniveau (buurtparking, gedeeld gebruik van (private) parkings), kunnen we het

3. Gents half uurtje als maximum

Samenwerkingsverbanden kunnen à la carte

openbaar domein weer openstellen in functie van

Het doel is dat alle plekken in Gent onderling

worden aangegaan zodat gaandeweg van

de leefkwaliteit in de wijk en de straat.

verbonden zijn met elkaar en dat de reistijd

onderuit een sterke cultuur van samenwerking

van de ene plek naar de andere niet langer dan

op stadsregionaal niveau kan groeien.

2. Elke nieuw(e) (ingerichte) woonstraat is

een half uur bedraagt. Hoogwaardig collectief

vervoer en snelle fietswegen zorgen hiervoor.

een leefstraat

5. Duurzame mobiliteitscultuur stuurt de

Discussies over zone 30 of woonerf behoren

ruimtelijke ontwikkeling

hiermee tot het verleden omdat ze uiteindelijk

4. Een samenwerkingsverband creëren met

“Eerst komt de tram, dan pas volgt de

nog steeds uitgingen van de auto als vertrekpunt

ontwikkeling”. Wanneer we willen afstappen

voor de inrichting van de leefomgeving.

Mobiliteit is in de toekomst hèt bindmiddel

van een “damage control” beleid, moet een

tussen Gent en de omliggende gemeenten.

duurzaam mobiliteitssysteem de maatstaf

de buurgemeenten

26

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 26

31-10-2012 11:12:29

worden voor alle volgende nieuwe

ze niet ondenkbaar. Zelfs verbazend

hoeft te zijn van de persoonlijke

we hebben voor deze stad. Eens de

ruimtelijke ontwikkelingen.

gemakkelijk eens ze zijn genomen. In

levenskwaliteit, maar ze eerder ten

icoonprojecten echt gesmaakt zullen

het volgend hoofdstuk wordt alvast niet

goede komt!

worden, zullen de harde keuzes van nu

Deze harde keuzes lijken op het eerste

gewacht op deze keuzes.

We dagen nu de Gentse gemeenschap

de evidenties van morgen worden.

zicht misschien verregaand en dat zijn

De icoonprojecten hebben tot doel

uit om samen met ons de komende jaren

ze ook. Maar toch – en zo leert ons een

om de Gentse gemeenschap morgen

intensief te gaan experimenteren.

eenvoudige terugblik op de voorbije

al aan te tonen dat een duurzaam

Op die manier effenen we het pad

decennia Gents mobiliteitsbeleid – zijn

mobiliteitsgedrag niet ten nadele

richting de toekomstbeelden die 27

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 27

31-10-2012 11:12:43

28

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 28

31-10-2012 11:12:44

DEEL III

icoonprojecten Experimenteren om harde keuzes te kunnen maken

29

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 29

31-10-2012 11:12:44

inleiding Op de volgende pagina’s worden enkele icoonprojecten kort geschetst. Ze moeten nog verder uitgewerkt worden. Ook nieuwe ideeën zijn steeds welkom, maar ook hiervoor hebben we jou nodig.

Wij zoeken creatieve mensen om deze of andere icoonprojecten uit te werken. Buurtbewoners, handige harry’s, winkels, bedrijven, ondernemers en overheden samen kunnen zo de eerste stappen richting de nieuwe Gentse verwevenheid zetten. Enkel door er samen de schouders onder te zetten, kunnen de projecten ten volle tot hun recht komen.

Laat je alvast inspireren door onze icoonprojecten. We ordenden ze alvast per

De ervaringen uit de projecten zullen het

toekomstbeeld en vermelden er telkens bij welke

mogelijk maken binnen enkele jaren harde keuzes

harde keuzes er dankzij het project kunnen

te maken. Harde keuzes die nodig zijn om de

gemaakt worden.

drie toekomstbeelden te realiseren. Bovendien maken verschillende icoonprojecten nu al even

De kans is groot dat jij nog andere leuke ideeën

zichtbaar hoe Gent er in 2050 zal uitzien.

hebt. Laat ze ons weten en wij zoeken de juiste

“Icoonprojecten maken het mogelijk harde keuzes te maken.”

mensen om ze uit te werken. Dit boekje is louter een begin. De komende jaren zullen hopelijk tientallen icoonprojecten het licht zien.

30

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 30

31-10-2012 11:12:51

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk te maken: 1. Straatparkeren wordt buurtparkeren 2. Elke neuw(e) (ingerichte) woonstraat is een

Icoonproject 1:

leefstraat

OP WIELTJES Vandaag de dag is het wegnemen van

De basis is een chassis op 4 wielen met de

We steken al deze toestellen in een

parkeerplaatsen in woonstraten nog een heikel

afmetingen van een klassieke gezinswagen. Op

uitleensysteem. Ideaal om uit te lenen voor je

punt. Iedereen wil meer groen en ruimte in zijn

dit chassis kan dan van alles geplaatst worden,

straatfeest, je geknipte straat. Ook leuk voor

straat, tenminste zo lang de eigen wagen nog

creativiteit kent geen grenzen; een lounge-set,

scholen om hun schoolomgeving tijdelijk op een

voor de deur kan... Een parkeerplaats wordt dus

een olijfboom, een fietsenstalling, een wip, een

leuke manier in te richten.

als (semi-)privaat bezit beschouwd. Tenminste zo

pic-nic tafel, een BBQ of gewoon een grasveld

lang er een auto op staat. Wel gek, want die auto

met een vlinderweide, ping-pong tafels, een fiets

neemt wel bijzonder veel ruimte in die niet kan

op rollen,… noem maar op !

Wij zoeken nog creatieve handige Harry’s en heel veel wielen en assen…

gebruikt worden voor andere doeleinden.

Stel je nu eens voor dat iemand op de parkeerplaats voor zijn deur (tijdelijk) een strandhokje plaatst, dit zou onaanvaardbaar zijn.

Tenzij…. het “op wielen” staat. Blijkbaar is dit een Belgisch fenomeen want de fiscus beschouwt caravans bij weekendverblijven ook niet als ONroerend goed. Zolang het maar op wielen staat, zelfs een STA-caravan. Dus laten we bij wijze van experiment dit eens testen in de Gentse woonstraten… door de inwoners van alles aan te bieden…. zolang het maar op wielen staat.

31

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 31

31-10-2012 11:13:07

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk te maken:

Icoonproject 2:

1. Straatparkeren wordt buurtparkeren

DE PROMENADE VAN GENT

leefstraat

2. Elke neuw(e) (ingerichte) woonstraat is een

Elke vakantie en zonnige weekenddag trekken we massaal naar de kust. IJsjes kopen, pannenkoeken eten, go-cart rijden, terrasjes doen, paraderen, het kan er allemaal op de dijk.

De auto lijkt er op die dagen zeer ver weg te zijn.

Waarom brengen we die dijk niet gewoon naar Gent? Een stukje straat langs het water dat we bij mooi weer kunnen omtoveren in de promenade van Gent. De nieuwe place to be om te paraderen, shoppen, koffietjes te drinken en vooral go-cart te rijden.

Bent u een handelaar of organisator die aan de promenade van Gent wil werken?

32

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 32

31-10-2012 11:13:16

Icoonproject 3:

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk

GEEF JE STRAAT EEN TIJDELIJKE KNIPBEURT

1. Straatparkeren wordt buurtparkeren

te maken: 2. Elke neuw(e) (ingerichte) woonstraat is een leefstraat

Op enkele plekken in Gent zijn straten al doorgeknipt (bv. Koepoortkaai). Doorgaand

Tussen nu en 2017 krijgen 25 straten zo een

verkeer is er niet meer mogelijk waardoor er

tijdelijke knipbeurt. De voorkeur gaat uit naar

nieuwe leefruimte kan ontstaan.

straten die in verbinding staan met een (speel) plein. De lokale media TV en krant maken

Wil je weten hoe het voelt om in een leefstraat

verslag en AVS is aanwezig tijdens de eerste

te wonen, laat het ons weten. Met een groepje

knipbeurten!

vrijwilligers komen we dan tijdens een informatie- avond uitleggen wat de tijdelijke

Gaat u de uitdaging aan en wilt u uw straat

knipbeurt inhoudt. Wanneer de buurt toezegt

doorknippen door bv. uw hoveniersdiensten

mee te willen werken, gaan wij samen met jullie

aan te bieden?

aan de slag met de voorbereiding. Alle wensen voor leefruimtegebruik, mobiliteitsbehoeften, voorzieningen, ‌ worden opgelijst.

De deelnemers krijgen een persoonlijke tijdelijke mobiliteitsoplossing: buurtparking, bakfiets, deelautohulp, levering aan huis, straatspeeltuin.

De straat wordt 1 maand afgesloten voor doorgaand verkeer en tijdelijk voorzien van allerhande leuke elementen. De proef wordt geĂŤvalueerd en tijdens het eindfeest wordt een plan gemaakt over hoe de straat een vaste leefstraat zou kunnen worden.

33

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 33

31-10-2012 11:13:30

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk te maken: 1. Straatparkeren wordt buurtparkeren

Icoonproject 4:

2. Elke neuw(e) (ingerichte) woonstraat is een

DE SCHOOLSTRAAT

4. Een samenwerkingsverband creĂŤren met de

Schoolomgevingen kennen twee maal per

van de school en hoeft de inwoners helemaal

dag een kort maar krachtige piek van het

niet te hinderen. Zij kunnen uit de straat rijden,

autoverkeer. Ondanks de vele lovende initiatieven

alleen het inrijden is voor eventjes niet meer

om meer kinderen fietsend of car-poolend naar

mogelijk. In ruil krijgen ze uiteraard een autovrije

school te brengen, blijkt dit piekverkeer vaak

straat tijdens het anders zo drukke moment.

een grote overlast voor de omgeving en de

De tijdelijke afsluiting kan gebeuren zoals bij

buurtbewoners te zijn.

speelstraten. Een bewoner, ouder of leerkracht

leefstraat buurgemeenten.

neemt het peterschap op zich en doet hiervoor Buurtbewoners, ouders en scholen slaan de

het nodige.

handen in elkaar om op zoek te gaan naar kiss&ride-zones (bv. parking van winkel) waar

Vele scholen hebben heel wat leerlingen

kinderen kunnen afgezet worden, zonder dat de

van buiten Gent. Dit project kan ook

omwonenden hinder ondervinden. Van daaruit

stadgrensoverschrijdend aangepakt worden

kunnen de kinderen onder begeleiding van een buurtbewoner, ouder of leerkracht veilig naar

Draag je school voor voor dit experiment!

school wandelen of fietsen. Onderweg kunnen kinderen aansluiten bij de karavaan. Het principe van de schoolbus, maar dan veel leuker‌!

Heel wat scholen hebben verschillende ingangen in meerdere straten. De rustigste van die straten sluiten we tijdelijk af voor ingaand autoverkeer, een echte schoolstraat. Deze maatregel is slechts tijdelijk tijdens de start- en einduren 34

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 34

31-10-2012 11:13:38

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk te maken: 3. Gents half uurtje als maximum

Icoonproject 5:

4. Een samenwerkingsverband creëren met de

LACHEN NAAR DE TRAM

5. Duurzame mobiliteitscultuur stuurt de

Op heel wat plekken in Gent wordt de bestaande

Ware het niet dat ook hier de tramlijn één grote

potentie van het tramnet onvoldoende in de

barrière vormt die eerder scheidt dan verbindt.

buurgemeenten. ruimtelijke ontwikkeling.

verf gezet. Eens buiten het echte stedelijke weefsel verdwijnt het tramspoor in een

Samen met de buurt gaan wij op zoek naar

surrealistische achterkant-wereld begrensd door

een perfecte integratie van de tram in de wijk.

hagen, tuinmuren en bekaertdraad. Slechts af

Via tekenwedstrijden, brainstormavonden en

en toe dagzoomt dit hoogwaardige stedelijke

interactieve bijeenkomsten gaan we op zoek

transportmiddel in de echte leefwereld, bij de

naar hoe het beter kan. Samen stappen we

halteplaatsen die eerder als een noodzakelijk

naar de bevoegde overheden met een plan dat

kwaad opdoemen dan als de toegang tot een

ervoor zorgt dat het tramspoor niet langer de

hoogwaardig openbaar vervoerssysteem.

achterkant van de wijk is. Samen maken we van de tram niet langer een barrière, maar het

Bewoning draait zijn rug naar de tram en toont

bruisende hart van de wijk.

zijn gezicht naar de autoweg. Wij geloven dat het ook anders kan.

Maak de tram leuk, zodat hij overal sneller komt.

Neem nu Lange Velden in Wondelgem.

Een nieuw groot woongebied in het noorden van Gent, in het groen, gekoppeld aan de hoogfrequente tramlijn 1 (7 min van het centrum), met veel jonge gezinnen en jonge kinderen en de snelst groeiende basisschool in het Gentse vlakbij. Een stukje Freiburgse Vaubanwijk in Gent...te mooi om waar te zijn?

35

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 35

31-10-2012 11:13:41

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk te maken: 2. Elke neuw(e) (ingerichte) woonstraat is een leefstraat 3. Gents half uurtje als maximum

Icoonproject 6:

5. Duurzame mobiliteitscultuur stuurt de ruimtelijke ontwikkeling.

Winkelen 2.0 Elke vrijdagavond en zaterdag kan je over de

Tijdens de “grote leverdag” kan iedereen om zijn

koppen lopen in zowat elk grootwarenhuis. Het

aankopen komen wanneer het hem/haar past. Je

grootste deel van hen doet dit met de auto,

kan zelfs je kinderen erom sturen, het is gewoon

met een gigantisch aantal winkelkilometers tot

om de hoek.

gevolg.

Ook zin om nooit meer aan de kassa aan Nochtans beschikken heel wat grootwarenhuizen

te schuiven?

reeds over een systeem om je boodschappen online te bestellen en thuis te laten leveren. De prijs ligt ietsje hoger, maar je bespaart er wel heel wat tijd en kilometers mee uit. Je moet wel thuis zijn op het leveringsuur.

Wat als we met alle gezinnen uit de straat of met alle collega’s op het werk afspreken om niet elk apart met onze auto naar de winkel te rijden?

Wat als we een gezamenlijke bestelling plaatsen bij het grootwarenhuis? En in ruil krijgen we een afhaalpunt in de buurt of op de werkplek waar de supermarkt gratis een frigo of diepvriesruimte plaatst en misschien ook wel een korting, een leuk geschenk, .. voorziet?

36

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 36

31-10-2012 11:13:45

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk te maken: 1. Straatparkeren wordt buurtparkeren

Icoonproject 7:

2. Elke neuw(e) (ingerichte) woonstraat is een

VOLG DE KINDEREN

5. Duurzame mobiliteitscultuur stuurt de

leefstraat ruimtelijke ontwikkeling.

Twijfelt u ook om uw kinderen per fiets of te voet door het drukke verkeer te sturen? Laat per wijk of per school de kinderen tonen / uitvissen welke weg zij het liefst volgen van thuis naar school.

Op deze manier wordt een netwerk van trage wegen in beeld gebracht, dat vervolgens een officieel statuut kan krijgen. Kinderen slagen er vaak beter in dan volwassenen de kleine paadjes, steegjes, doorsteekjes te vinden die het veilig en vlot wandelen / fietsen maken van a naar b.

Hetzelfde principe kan je ook gebruiken om de veiligste routes naar sportclubs, lokalen van jeugdbewegingen of speelpleinen in kaart te brengen.

Weet jij al hoe de kinderen het veiligst naar jouw scoutsclub of sportvereniging komen?

37

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 37

31-10-2012 11:14:05

Icoonproject 8:

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk

BEREKEN JE M-SCORE IN HET FIETS VAN TROJE CAFE

te maken:

Tegenwoordig scheppen de mannen aan de

hun M-score konden verbeteren.

3. Gents half uurtje als maximum 4. Een samenwerkingsverband creëreb met buurgemeenten 5. Duurzame mobiliteitscultuur stuurt de ruimtelijke ontwikkeling.

toog ook al tegen elkaar op over de K-waarde of het E-peil van hun net verbouwde woning net

Om de gezinsleden te kunnen laten wennen aan

zoals “cilinderinhoud” en “PK’s” nog steeds

de voordelen van een nieuw mobiliteitsgedrag

maatgevend zijn voor hun individuele mobiliteit.

worden door de verschillende partners van het

Zijn E-peil en K-waarde erg moderne begrippen,

initiatief gedurende een maand verschillende

dan is cilinderinhoud iets uit de tijd van de

alternatieve vervoerswijzen in bruikleen

stoommachines, en PAARDEN-kracht uit de

gegeven, alsook een autodeel-abonnement en

tijd van … ! Maar dat maakt niet veel uit want

OV-kaarten. Ook wordt op maat routeadvies

mannen scheppen nu eenmaal graag op over

gegeven voor elk gezinslid.

cijfers.

Help de M-score ontwikkelen en maak op café Waarom roepen we dan zelf geen nieuw, maar

kennis met de rest van de M-club.

duurzaam cijfer in het leven? Net zoals het E-peil snel hip is geworden en zijn weg naar de toog heeft gevonden, roepen wij de M-score in het leven. Per gezin krijg je zo een indicatie over de duurzaamheid van je verplaatsingsgedrag.

Parameters die in rekening worden gebracht zijn o.a. voertuigenbezit- en gebruik, brandstof, woonplaats, aantal verplaatsingen, ... Na het toekennen van de initiële scores worden door speciaal daartoe opgeleide experten aan de gezinnen aanbevelingen op maat gedaan hoe zij 38

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 38

31-10-2012 11:14:13

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk

Icoonproject 9:

te maken:

ROL HET FIETSNETWERK UIT

4. Een samenwerkingsverband creëren met de

Gent heeft op papier een prachtig

persoon bestaat er in om verbindingsofficier te

fietsroutenetwerk met hoofdfietsroutes en

zijn tussen de gebruikers en de wegbeheerder.

lokale verbindingsroutes. Via een online tool

Dit gaat van het signaleren van kleine

en een kaart kan je deze al terugvinden, maar

mankementen tot het maken van suggesties ter

wij willen nog een stapje verder gaan om het

verbetering van het totale fietsnetwerk.

3. Gents half uurtje als maximum buurgemeenten 5. Duurzame mobiliteitscultuur stuurt de ruimtelijke ontwikkeling.

netwerk zichtbaar te maken voor elke inwoner en bezoeker.

Niet alles hoeft dus door de overheid gedaan te worden. Via het netwerk van dit peterschap

Via een bewegwijzering brengen we alle routes

wordt de bewegwijzering en de staat van het

in beeld. Dit kan bv. met pijlen naar de wijkcentra

fietspad regelmatig gecontroleerd (inclusief

of via een fietsknooppuntensysteem met

tijdelijke omleidingen). Dit naar analogie met het

infoborden. Zo maken we de drempel voor elke

onderhoud van het GR-wandelpaden-netwerk.

fietsende Gentenaar zo klein mogelijk om via dit

Deze groep van experten geeft regelmatig advies

routenetwerk zijn verplaatsingen te maken. Het

over verbetering van het netwerk. Zo kunnen zij

wordt hiermee ook zichtbaar waar de knelpunten

bv. suggesties doen om “traag fietsverkeer” en

(oversteekbaarheid, gevaarlijke punten) zich op

“snel fietsverkeer“ van elkaar te ontkoppelen,

het fietsnetwerk bevinden. Bordjes met je reistijd

om het snelle verplaatsen (fietssnelwegen) naar

(“Gentbrugge kerk 5 minuten”) maken het nog

bv. je werk nog te verbeteren.

zichtbaarder.

Van welke route wil jij peter of meter worden?

Daarnaast wordt elke route verdeeld in logische segmenten, waarvoor telkens één peter of meter wordt aangeduid. Liefst een persoon die dit traject dagelijks gebruikt. De rol van deze 39

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 39

31-10-2012 11:14:24

Experimenteren om harde keuzes gemakkelijk te maken:

Icoonproject 10:

1. Straatparkeren wordt buurtparkeren

BUURTPARKING DE LUXE

leefstraat

Dagelijks verplaatsen we ons met de wagen naar

Juich alvast, want met je boodschappen hoef je

ons werk. We komen ’s morgens toe, zetten onze

alvast niet meer te sleuren…!

2. Elk nieuw(e) (ingerichte) woonstraat is een

wagen op de bedrijfsparking, ‘s avonds stoppen we nog even aan de winkel, en daarna rijden we

Mag jouw bedrijfsparking ook een leuke invulling

terug naar huis. Hoe ziet de bedrijfsparking en de

krijgen?

winkelparking er ’s nachts uit? Helemaal leeg…

Stel je eens voor dat de bedrijven en de winkels hun parkings openstellen als buurtparking de luxe. Je kan er niet alleen je eigen of gedeelde auto kwijt of je fiets stallen. Ook creëert het extra ruimte om te leven en te ontmoeten.

Wil je basketballen? Het kan, met een likje verf maken we van de parking in een wip een basketbalveld. De verlichtingspaal gebruiken we als basketbalring. De traditionele plantenbakken maken plaats voor minimoestuintjes en ook ruimte om aan buurtcompostering te doen wordt voorzien. Voor het jaarlijkse straatfeest moet je alvast niet meer op zoek gaan naar een locatie. Het feest gaat door op de parking van de buurtwinkel.

40

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 40

31-10-2012 11:14:35

DOE MEE De fiets van Troje is ons resultaat na enkele

Via een reeks van icoonprojecten willen we tonen

Er zijn verschillende mogelijkheden:

maanden samen brainstormen en ideeën

dat ook we vandaag reeds kunnen starten met

Je wilt zelf een icoonproject opstarten?

uitwerken.

een aantal experimenten en concrete projecten

Neem contact op met ons en wij helpen je met

die de weg naar 2050 duurzaam kunnen

de opstart van je project.

Onze analyse van het mobiliteitssysteem is

inzetten. De lijst van icoonprojecten is maar een

scherp: “ het huidige Gentse mobiliteitssysteem

eerste aanzet. We hoorden reeds ideeën rond een

Je wilt meewerken aan een icoonproject?

is niet toekomstbestendig omdat het zich

autoloze 1 september, een buurtbus gesponsord

Wij brengen je in contact met de andere

vooral concentreert op het wegwerken van de

door het bedrijf met een gepensioneerde aan het

uitwerkers van het project.

(schadelijke) gevolgen van mobiliteit en daardoor

stuur of het gebruiken van nieuwe technologieën

te weinig anticipeert op de uitdagingen voor de

om het verkeer slim te sturen, carpoolen in

Je hebt een goed idee, maar bent op zoek naar

toekomst.”

het havengebied... maar jij hebt vast nog leuke

helpende handen, bijkomende invalshoeken…?

ideeën.

Kom naar ons fiets van Troje café.

toekomstbeelden uit voor 2050. Zowel op

We kozen symbolisch voor het jaar 2050, het

Meer informatie over de icoonprojecten, de

straat als op wijkniveau dachten we na over

jaar waarin Gent klimaatneutraal wil zijn. Het

ondersteuning die de M-club en de Stad Gent kan

hoe mobiliteit meer ten dienste kan staan

jaartal maakte onze creativiteit en de tongen los,

bieden, het fiets van Troje café …. :

voor een kwalitatieve stedelijke leefomgeving,

maar is niet meer dan een symbool. Staar je niet

in plaats van de bedreiging die de huidige

blind op de datum: als we het vroeger kunnen

Dries Gysels

mobiliteit vandaag vormt voor de stad. Ook

realiseren, des te beter. Want transitie begint

T: 09 268 24 54

op stads(regionaal) niveau tonen we hoe de

vandaag al…

E: Dries.Gysels@gent.be

kan gaan ontwikkelen. Een nieuwe Gentse

Voel je je geïnspireerd door ons verhaal en wil

Tim Scheirs

verwevenheid krijgt vorm op alle schaalniveaus.

je zelf aan de slag wil gaan, aarzel niet en neem

T: 09 266 77 75

contact op met ons.

E: Tim.Scheirs@gent.be

Als antwoord hierop werkten we 3 inspirerende

Gentse regio zich als duurzame mobiliteitsregio

41

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 41

31-10-2012 11:14:36

42

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 42

31-10-2012 11:14:36

Bijlage

wat is transitie?

Over onze aanpak

43

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 43

31-10-2012 11:14:36

WAT IS TRANSITIE? Transitie betekent verandering. Meer

dynamisch samenspel van 3 niveaus: landschap,

Cambio – Autopia – Degage). Niches spelen door

bepaald een fundamentele omslag van

regime en niche.

hun pioniersgedrag evenwel een erg belangrijke

een maatschappelijk systeem. Transities

rol bij de “take off fase”.

zijn noodzakelijk geworden, want op vele

Een maatschappelijke omslag heeft zich pas

gebieden loopt de maatschappij vast.

voltrokken als we kunnen stellen dat “de wereld”

Tussen beide niveaus situeert zich een niveau

Het mobiliteitsvraagstuk is bij uitstek

veranderd is”(=stabilisatie). De “wereld” wordt in

wat we kunnen bestempelen als “regime”. Is het

een maatschappelijk thema om door een

transitiejargon bestempeld als het “landschap”

“landschap” sterk bepaald door normen, dan

‘transitiebril’ te bekijken.

en is voor te stellen als de traag veranderende

spelen hier eerder de wetten, subsidieregelingen,

maatschappelijke onderstroom met zijn eigen

…Een (stedelijke) overheid is ontegensprekelijk

S-curve

normen en gewoontes. Per definitie gaat dit

een regime speler, naast de vele andere spelers

Maatschappelijke systemen (zoals mobiliteit)

niveau niet vanzelf in beweging komen, het moet

die als regime het maatschappelijke leven mee

zijn complexe systemen, en deze veranderen

hiervoor in beweging gebracht worden.

bepalen (Belgacom, Haven, distributieketens,

meestal niet geleidelijk, maar sprongsgewijs.

onderwijsinstellingen,…).

Transitieprocessen verlopen doorgaans volgens

Tegenover het “landschap” staat het niveau

een S-curve, waarbij verandering pas in gang

van de “niches” waarbinnen op kleine schaal

Regimes gedragen zich “dynamisch stabiel”

wordt gezet na een zekere voorbereidende fase

reeds experimenten plaatsvinden die een

omdat ze nu eenmaal goed georganiseerd zijn

die vaak lang kan duren, om dan vervolgens na

toekomstige omslag moeten voorbereiden.

in het uitoefenen van bepaalde functies, maar

een moment van take-off plots te versnellen

Een grote beperking van niches is dat zij sterk

na verloop van tijd primeert het voortbestaan

en uiteindelijk in een nieuw evenwicht te

gefocust zijn op hun eigen (micro-)project

van de eigen structuur op het aanvankelijke

stabiliseren.

en dit dan ook zelden overstijgen. Bovendien

maatschappelijke doel.

voelen nichespelers zich ongemakkelijk als een Meerlagenmodel

gelijkaardige niche het speelveld betreedt, ze

Een tweede uitgangspunt in transitiedenken is

gedragen zich dan als concurrenten terwijl ze

dat de maatschappij beschouwd wordt als een

eigenlijk elkaar zouden moeten versterken (cfr

44

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 44

31-10-2012 11:14:47

Een GSM was begin de jaren ’90? een niche

nastaarden, hebben er al lang zelf één. Als je nu

product. Als je toen met een GSM op straat

iemand zijn nummer vraagt en die antwoordt

liep, werd je nagestaard (voorbereidende fase).

dat hij geen GSM heeft, vraag je je af hoe die

Maar plots werd de telefoniemarkt open gegooid

maatschappelijk kan functioneren? De wereld

en kwamen andere aanbieders op de markt

(landschap) is op nauwelijks 15 of 20 jaar tijd

(take off). Je kon de straat niet op of je werd

fundamenteel veranderd.

aangeklampt door één of ander promo-team dat je een toestel met abonnement aanbood (versnelling). De promoboys zijn ondertussen uit het straatbeeld verdwenen (stabilisatie).

De mensen die vroeger GSM gebruikers

Een regime dat jarenlang goed heeft

StudentENmobiliteit: mobiliteitsnicheprojecten

gefunctioneerd door zijn goede organisatie,

vinden in Gent een goede voedingsbodem

kan juist daarom een blokkade zijn voor een

om snel uit te groeien. Vaak kennen ze een

maatschappelijke omslag.

snelle groei en nemen ze dan de rol op van een “dynamisch stabiele” regimespeler op. Door de

Maar door de hierboven vermelde beperkingen

huidige organisatiestructuur is het momenteel

van het niveau niche en landschap, zijn regimes

moeilijk een ander doelpubliek dan de studenten

ideaal gepositioneerd om alvast het klimaat

aan te spreken.

te creëren waarbinnen transitieprocessen zich kunnen voltrekken. Dit door zichzelf kwetsbaar op te stellen en open te staan voor verandering en de maatschappelijke omslag bijvoorbeeld te laten voorafgaan door gewijzigde eigen beleidsvoering.

Bakfietsdelen: Samenwerking tussen GMF, Cambio en Max Mobiel als voorbeeld van

Bescheiden Gent

synergie tussen verschillende nichespelers

Het S-vormig procesverloop en het

met steun van Vlaamse en lokale overheid

meerlagenmodel leren ons vooral op andere

(regimespelers).

manier te kijken naar maatschappelijke thema’s en nuanceren ook sterk de rol die we als persoon of organisatie bij een beoogde maatschappelijke

Meer info over transitie kan je vinden in de

omslag kunnen hebben. Het noopt ons als

boeken van Jan Rotmans (In het oog van de

stedelijke overheid tot enige bescheidenheid…

Orkaan) en Pepik Henneman, Debora Timmerman & Derk Loorbach (Burgermeesterboek).

45

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 45

31-10-2012 11:16:54

46

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 46

31-10-2012 11:16:56

Het Gents Klimaatverbond

Colofon

www.Gentsklimaatverbond.be Dries.Gysels@gent.be

Eindredactie:

Tel. 09 268 24 54

Dries Gysels, Elke De Dekker, Jeroen Mercy, Katleen Straetmans, Karel Vancoppenolle,

Of volg het Gentsklimaatverbond via facebook

Pepik Henneman, Tim Scheirs Foto’s en tekeningen: Stad Gent, Gert Arijs, Dries Gysels, Willem Pirquin, Karel Vancoppenolle, Elke Durnez, Mathijs Bekaert, Pepik Henneman, Cargo Vélo, Tim Scheirs ACHTERGRONDINFO: Alle info die gebruikt werd om de fiets van Troje tot stand te brengen is te vinden in het achtergronddocument ‘systeemanalyse’ dat terug te vinden is op www.gentsklimaatverbond.be Werkten mee aan dit nummer: Benjamin Rieder, Bert Van Daele, Dirk Holemans, Elke Durnez, Frank Gelaude, Jan Geldhof, Jan Turf, Jos Lootens, Karel Vancoppenolle, Koen Stuyven, Kristof Devriendt, Mathijs Bekaert, Michiel Demey, Miguel Vertriest, Patrick Debeuf, Peter Hofman, Peter Mortier, Philippe Van Wesenbeeck, Pieter De Vis, Pieter Deschamps, Pieter Deslé, Pieter Van Vooren, Riet Van de Velde, Sander Vandenberghe, Saskia Walters, Simon Verledens, Stefaan Claeys, Vic De Meester, Vincent Meerschaert, Wim De Smet VU: Tom Balthazar, schepen van Milieu, Stadsontwikkeling en Wonen November 2012 Depotnummer: D/2012/0341/16

47

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 47

31-10-2012 11:17:13

Opmaak_Na_Correctieronde.indd 48

31-10-2012 11:17:13