Radioterapia dla onkologรณw nieradioterapeutรณw
Radioterapia dla onkologów nieradioterapeutów
Pod redakcją Lucyny Kępki i Joanny Sochy
RADIOTERAPIA DLA ONKOLOGÓW NIERADIOTERAPEUTÓW
Copyright © by Wydawnictwo Memuar, 2020 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część niniejszej książki nie może być reprodukowana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy. Niniejsza publikacja podlega ochronie na mocy prawa autorskiego.
ISBN: 978-83-925041-5-3 Wydawnictwo Memuar / TARGET ul. Miła 5 42-311 Żarki Letnisko tel. +48 888 833 621 e-mail: wydawnictwo@memuar.pl http://www.memuar.pl http://www.target.memuar.pl
TARGET Żarki Letnisko 2020 Wydanie I
Projekt okładki: Studio Grafpa Skład, łamanie i przygotowanie do druku: Memuar.pl
Wydawca dołożył wszelkich starań, aby cytowane w przewodniku nazwy leków, ich dawki oraz inne informacje podane zostały właściwie, niemniej ostateczne decyzje dotyczące ich stosowania spoczywają na lekarzu. Zarówno wydawca, jak i autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za konsekwencje wynikające z zastosowania informacji zawartych w niniejszej publikacji. Każdy produkt, o którym mowa w książce, powinien być stosowany zgodnie z odpowiednimi informacjami podanymi przez producenta.
Praca zbiorowa pod redakcją: prof. dr hab. n. med. Lucyna Kępka
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
dr n. med. Joanna Socha
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii Częstochowskie Centrum Onkologii, Zakład Radioterapii
Autorzy lek. Barbara Brzeska
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
dr n. med. Justyna Chałubińska-Fendler
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
dr n. med. Beata Czeremszyńska
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
dr n. med. Mateusz Dąbkowski
Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Warszawie, Zakład Brachyterapii Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
dr n. med. Katarzyna Komosińska
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
prof. dr hab. n. med. Lucyna Kępka
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
lek. Adam Lizak
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii Częstochowskie Centrum Onkologii, Zakład Radioterapii Centrum Radioterapii Amethyst w Krakowie
dr n. med. Monika Rucińska
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii Katedra Onkologii Collegium Medicum, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
dr n. med. Anna Rychter
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
dr hab. n. med. Beata Sas-Korczyńska, prof. UR
Instytut Nauk Medycznych, Kolegium Nauk Medycznych, Uniwersytet Rzeszowski Katedra Okulistyki, Wydział Lekarski, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii
dr n. med. Joanna Socha
Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Radioterapii Częstochowskie Centrum Onkologii, Zakład Radioterapii
Spis treści Przedmowa
9
1. Podstawowe pojęcia
11
Lucyna Kępka i Joanna Socha Beata Sas-Korczyńska
2. Podstawy fizyki i radiobiologii
26
3. Proces radioterapii
33
Beata Sas-Korczyńska Beata Sas-Korczyńska
4. Zasady kojarzenia radioterapii z chemioterapią i chirurgią 39 Beata Sas-Korczyńska
5. Pierwotne nowotwory mózgu dorosłych
45
6. Wtórne nowotwory mózgu
53
7. Nowotwory nabłonkowe regionu głowy i szyi
59
8. Rak płuca i nowotwory śródpiersia
67
9. Rak piersi
82
10. Rak przełyku i połączenia przełykowo-żołądkowego
92
11. Rak żołądka
101
12. Rak trzustki. Rak dróg żółciowych
106
Lucyna Kępka Lucyna Kępka
Beata Czeremszyńska
Lucyna Kępka, Justyna Chałubińska-Fendler Joanna Socha, Beata Czeremszyńska Beata Czeremszyńska, Joanna Socha Joanna Socha Joanna Socha
13. Rak odbytnicy
111
14. Rak kanału i brzegu odbytu
119
15. Rak trzonu macicy
124
16. Rak szyjki macicy
129
17. Rak sromu
135
18. Rak pochwy
140
Anna Rychter Anna Rychter
Mateusz Dąbkowski Adam Lizak Adam Lizak Adam Lizak
19. Rak pęcherza moczowego
145
20. Rak gruczołu krokowego
150
21. Nowotwory jądra
159
22. Nowotwory układu chłonnego
162
23. Nowotwory skóry
176
24. Mięsaki tkanek miękkich i kości dorosłych
183
25. Leczenie choroby oligometastatycznej
191
26. Nowotwory oka
195
27. Powikłania radioterapii
201
28. Radioterapia paliatywna
213
Monika Rucińska
Mateusz Dąbkowski, Monika Rucińska Monika Rucińska Barbara Brzeska Joanna Socha Lucyna Kępka Lucyna Kępka
Beata Sas-Korczyńska Anna Rychter
Katarzyna Komosińska
Przedmowa Mamy przyjemność oddać do użytku lekarzy zajmujących się leczeniem nowotworów, nie będących radioterapeutami, krótkie kompendium dotyczące radioterapii. Idea tego opracowania powstała i została zrealizowana w Zakładzie Radioterapii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie. Często w naszej pracy uświadamiałyśmy sobie, że potrzebne jest rozszerzenie wiedzy na temat roli radioterapii w leczeniu nowotworów wśród lekarzy innych onkologicznych specjalności oraz zajmujących się leczeniem chorych na nowotwory (onkologów klinicznych, chirurgów, urologów, ginekologów, neurologów, pulmonologów, gastrologów), aby uczynić naszą współpracę łatwiejszą i bardziej efektywną dla pacjenta. Zauważałyśmy pragnienie poszerzenia wiedzy na temat wskazań i przeciwwskazań do radioterapii wśród lekarzy innych specjalności. Jest to szczególnie ważne w ośrodkach leczących nowotwory, gdzie na co dzień nie pracują radioterapeuci. Mamy nadzieję, że formuła tego opracowania, koncentrująca się głównie na wskazaniach do leczenia promieniami w skojarzeniu z innymi metodami leczenia w poszczególnych nowotworach, z uwzględnieniem praktycznych aspektów kwalifikacji do leczenia, będzie dla Państwa przydatna i przyczyni się do poprawy opieki onkologicznej. Zawarłyśmy też krótki i – mamy nadzieję – przystępny opis działania radioterapii, a także definicje poszczególnych pojęć dotyczących leczenia promieniami. Wyrażamy nadzieję, że niniejsze opracowanie spełni Państwa oczekiwania. Dziękujemy firmie Elekta za pomoc finansową w jego wydaniu. Lucyna Kępka i Joanna Socha
9