Issuu

Για την προστασία του κοινού και των καλλιτεχνών το Μέγαρο έχει λάβει όλα τα προβλεπόμενα μέτρα υγειονομικής προστασίας.

ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΡΜΗΝΕΥΤΕΣ

4.12.2021

Α Ι Θ Ο Υ Σ Α Δ Η Μ Η Τ Ρ Η Σ Μ Η Τ Ρ Ο ΠΟΥΛΟΣ

MATTHIAS GOERNE βαρύτονος CHRISTOPH ESCHENBACH πιάνο

FRANZ SCHUBERT (1797-1828)

Winterreise [Χειμωνιάτικο ταξίδι], D. 911 Κύκλος τραγουδιών για φωνή και πιάνο, σε ποίηση Wilhelm Müller Gute Nacht [Kαληνύχτα] Die Wetterfahne [Ο ανεμοδείκτης] Gefror’ne Tränen [Παγωμένα δάκρυα] Erstarrung [Πάγωμα] Der Lindenbaum [Η φλαμουριά] Wasserflut [Πλημμύρα] Auf dem Flusse [Στο ποτάμι] Rückblick [Ματιά στα περασμένα] Das Irrlicht [Το απατηλό φως] Rast [Ανάπαυση] Frühlingstraum [Ανοιξιάτικο όνειρο] Einsamkeit [Μοναξιά] Die Post [Το ταχυδρομείο] Der greise Kopf [Το ψαρό κεφάλι] Die Krähe [Η κουρούνα] Letzte Hoffnung [Τελευταία ελπίδα] Im Dorfe [Στο χωριό] Der stürmische Morgen [Πρωινό με καταιγίδα] Täuschung [Ψευδαίσθηση] Der Wegweiser [Ο οδοδείκτης] Das Wirtshaus [Το πανδοχείο] Mut [Θάρρος] Die Nebensonnen [Οι παρήλιοι] Der Leiermann [Ο οργανοπαίχτης]

Χειμωνιάτικο ταξίδι Winterreise

α 24 ποιήματα του κύκλου Χειμωνιάτικο ταξίδι εκδόθηκαν σε δύο µέρη. Ο Βίλχελµ Μύλλερ δημοσίευσε το πρώτο µέρος στη συλλογή Urania: Taschenbuch auf das Jahr 1823 (Hμερολόγιο του έτους 1823) και το δεύτερο µέρος στην έκδοση Deutsche Blätter für Poesie, Literatur, Kunst und Theater του έτους 1824. Τον ίδιο χρόνο ακολούθησε η ολοκληρωμένη έκδοση των 24 ποιημάτων του Μύλλερ, αφιερωµένη στον Καρλ Μαρία φον Βέµπερ «σε ένδειξη φιλίας και θαυμασμού». Ο Σούµπερτ µελοποίησε τα ποιήµατα του πρώτου µέρους στις αρχές του 1827, διατηρώντας τη σειρά που ακολουθείται στη συλλογή του Μύλλερ. Το πρώτο μέρος εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 1828. Τα τραγούδια του δεύτερου µέρους γράφτηκαν τον Σεπτέµβριο του 1827, κατά την παραµονή του Σούµπερτ στο Γκρατς, και εκδόθηκαν τον Δεκέμβριο του 1828, µετά το θάνατο του συνθέτη. Επιδιώκοντας να ενοποιήσει θεµατικά τα 24 τραγούδια αυτού του κύκλου, ο Σούµπερτ άλλαξε τη σειρά των ποιηµάτων, κυρίως του δεύτερου µέρους. Ενώ διατήρησε τη διαδοχή των δώδεκα ποιηµάτων που δηµοσιεύτηκαν στο ηµερολόγιο Urania, παρενέβαλε τα δώδεκα ποιήµατα του δεύτερου µέρους σε διάφορες θέσεις, έτσι ώστε να προκύψουν θεµατικές ενότητες.

Στο συγκεκριµένο κύκλο τραγουδιών ο Σούµπερτ επιχειρεί την περιγραφή συναισθημάτων µέσα από µια αναδρομή στο παρελθόν. Η υπόθεση προϋπάρχει στο Χειμωνιάτικο ταξίδι και ο απεγνωσµένος, χωρίς ανταπόκριση, έρωτας είναι ήδη γεγονός: ο άτυχος ερωτευµένος περιπλανιέται στη χειμωνιάτικη φύση εκφράζοντας τη μελαγχολία του. Το κεντρικό θέµα αυτού του κύκλου τραγουδιών είναι η περιγραφή του εσωτερικού κόσµου του ήρωα σε άµεση συσχέτιση µε τη φύση που τον περιβάλλει. Τα διάφορα ποιήµατα δεν δηµιουργούν κάποια εξέλιξη στην αφήγηση, αλλά καταθέτουν το θέµα σε διάφορες παραλλαγές. Οι συµβολικοί τίτλοι ορισµένων ποιηµάτων, όπως «Πλημμύρα», «Στο ποτάμι», «Πρωινό με καταιγίδα», απεικονίζουν τον εσωτερικό κόσµο του απελπισμένου ήρωα, την υποκειµενική ύπαρξη που αναλύεται µέσα από την αντανάκλασή της στα τοπία της χειμωνιάτικης φύσης. Στα περισσότερα τραγούδια του κύκλου διακρίνεται εµφανώς ο εσωτερικός χαρακτήρας τους. Παρά τη φαινοµενικά ελεύθερη διάταξή τους, µπορεί να διαπιστώσει κανείς µια θεµατική συνοχή, µια πορεία από τα έξω προς τα έσω, µια αντιπαράθεση πραγματικού και ιδεατού κόσµου.

Συνήθως το µέρος του πιάνου δεν παίζει συνοδευτικό ρόλο, αλλά τείνει να συγχωνεύεται µε τη µελωδία της φωνής και να συµµετέχει στον εσωτερικό τόνο της αναπληρώνοντας την απαγγελία. Συχνά συναντάµε τραγούδια στα οποία το πιάνο συµπορεύεται µε τη φωνή πολυφωνικά ή ουνίσονο. Εκτός από το τραγούδι «Στο χωριό», όπου το μέρος του πιάνου παρουσιάζει µια ανεξάρτητη επεξεργασία, χωρίς να έχει συνοδευτικό ή ενοποιητικό χαρακτήρα, τα υπόλοιπα τραγούδια επιβεβαιώνουν την επιδίωξη συγχώνευσης ή αλληλοσυμπλήρωσης, καθώς το μέρος του πιάνου ενώνεται µε τη φωνή σε ένα ρυθµικό και αρµονικό πλέγµα. Το πρώτο τραγούδι του κύκλου, «Καληνύχτα», καθορίζει, µε το µελαγχολικό και απόµακρο αρµονικό χρώµα σε ρε ελάσσονα, την ατμόσφαιρα του έργου, αναλαμβάνοντας συγχρόνως το ρόλο της εισαγωγής: στοιχείο που δεν προκύπτει µόνο από τη µελωδική του σχεδίαση, αλλά κυρίως από το ίδιο το περιεχόμενο του ποιήματος. Το τραγούδι δεν περιγράφει απλά τον αποχαιρετισµό και την αποµάκρυνση από την αγαπηµένη: ο οδοιπόρος βρίσκεται ήδη εν κινήσει, σε µια διαδροµή εσωτερικών αναζητήσεων, η οποία περιγράφεται στη συνέχεια του κύκλου. Η κίνηση και η περιπλάνηση του οδοιπόρου επανέρχονται και σε άλλα τραγούδια του Χειμωνιάτικου ταξιδιού: «Ανάπαυση», «Ματιά στα περασμένα», «Το ταχυδρομείο», «Ο οργανοπαίχτης». Η περιπλάνηση λειτουργεί συγχρόνως ως εισαγωγή και ως θεµατικό µοτίβο, και χαρακτηρίζει το περιεχόµενο των δύο µεγάλων κύκλων λίντερ του Σούμπερτ, Χειμωνιάτικο ταξίδι και Η ωραία μυλωνού. Παρατηρώντας τη γενική µελωδική και αρµονική διαµόρφωση των τραγουδιών, διαπιστώνει κανείς συχνά µια αρµονική συσχέτιση, που τηρείται συνειδητά στον τρόπο σύνδεσης των βαθµίδων και των κλιµάκων, στο πλαίσιο κυρίως του ελάσσονα αρµονικού τρόπου. Εκτός από τις αρμονικές συσχετίσεις, είναι φανερή και η χρησιμοποίηση µοτίβων, λ.χ. του µοτίβου της περιπλάνησης (Das Wandern), ως ενοποιητικού στοιχείου των τραγουδιών, ενώ ταυτοχρόνως τα ίδια αυτά στοιχεία συντελούν στο διαχωρισµό τους σε επιμέρους ενότητες, διαμορφωμένες με εύστοχες μελωδικές και αρµονικές συνδέσεις ή παραπομπές.

ΕΥΗ ΝΙΚΑ-ΣΑΜΨΩΝ

Αναδημοσίευση από το έντυπο πρόγραµµα του ΟΜΜΑ Κύκλος Μουσικής Δωματίου - Franz Schubert 1993-1994.

GUTE NACHT

ΚΑΛΗΝΥΧΤΑ

Fremd bin ich eingezogen, Fremd zieh’ ich wieder aus. Der Mai war mir gewogen Mit manchem Blumenstrauss. Das Mädchen sprach von Liebe, Die Mutter gar von Eh’ – Nun ist die Welt so trübe, Der Weg gehüllt in Schnee.

Σ’ αυτόν τον κόσμο ήρθα ξένος και ξένος θα τον αφήσω πάλι. Ο Μάης ήταν καλός μαζί μου· μου χάρισε ανθοδέσμες. Η κόρη μίλαγε γι’ αγάπη η μάνα της, περισσότερο για παντρειά – Τώρα η πλάση είναι θλιμμένη κι ο δρόμος γέμισε με χιόνια.

Ich kann zu meiner Reisen Nicht wählen mit der Zeit: Muss selbst den Weg mir weisen In dieser Dunkelheit. Es zieht ein Mondenschatten Als mein Gefährte mit, Und auf den weissen Matten Such’ ich des Wildes Tritt.

Δεν μπορώ ν’ αποφασίσω πότε στους δρόμους θα ξεχυθώ: Μονάχος πρέπει να διασχίσω αυτή τη σκοτεινιά. Συντροφιά θα μου χαρίζει μια του φεγγαριού σκιά και πάνω στα πάλλευκα λιβάδια θα ψάχνω για πατημασιές απ’ άγρια ζώα.

Was soll ich länger weilen, Dass man mich trieb’ hinaus? Lass irre Hunde heulen Vor ihres Herren Haus! Die Liebe liebt das Wandern, Gott hat sie so gemacht – Von einem zu dem andern – Fein Liebchen, gute Nacht.

Γιατί να χασομερώ εδώ πέρα μέχρι να με διώξουν; Ας γαβγίζουν τα παλιόσκυλα μπροστά στου αφέντη τους την πόρτα! Της αγάπης τής αρέσει να τριγυρνάει· έτσι είναι απ’ τον Θεό φτιαγμένη – Μια στον έναν πάει, μια στον άλλον – Γλυκιά μου αγάπη, καληνύχτα.

Will dich im Traum nicht stören, Wär’ Schad’ um deine Ruh’, Sollst meinen Tritt nicht hören – Sacht, sacht die Türe zu! Ich schreibe nur im Gehen An’s Tor dir gute Nacht, Damit du mögest sehen, An dich hab’ ich gedacht.

Δε θέλω στον ύπνο σου να σ’ ενοχλήσω. Θα ήταν κρίμα την ησυχία σου να ταράξω δεν πρέπει ν’ ακούσεις τα βήματά μου – όσο πιο σιγά μπορώ την πόρτα κλείνω! Φεύγοντας γράφω πάνω της τη λέξη «καληνύχτα» μονάχα για να δεις πως σε σκεφτόμουν.

DER LINDENBAUM

Η ΦΛΑΜΟΥΡΙΑ

Am Brunnen vor dem Tore, Da steht ein Lindenbaum; Ich träumt’ in seinem Schatten So manchen süssen Traum.

Στη βρύση μπρος στην πύλη είναι μια φλαμουριά. Στον ίσκιο της ονειρεύτηκα πολλά όνειρα γλυκά.

Ich schnitt in seine Rinde So manches liebe Wort; Es zog in Freud und Leide Zu ihm mich immer fort.

Εχάραζα στη φλούδα λέξεις αγαπητές· είτε θλιμμένος ήμουνα είτε χαρωπός εκείνη πάντα με τραβούσε σαν μαγνήτης.

Ich musst’ auch heute wandern Vorbei in tiefer Nacht, Da hab’ ich noch im Dunkel Die Augen zugemacht.

Απόψε, αφού περπάτησα πολύ κοντά της πήγα πάλι κι έμεινα μες στη νύχτα με τα μάτια μου κλειστά.

Und seine Zweige rauschten, Als riefen sie mir zu: Komm her zu mir, Geselle, Hier findst du deine Ruh’!

Βουίζαν τα κλαδιά της σαν να φωνάζαν ω! Έλα, σύντροφε, σιμά μου θα βρεις γαλήνη εδώ!

Die kalten Winde bliesen Mir grad’ in’s Angesicht, Der Hut flog mir vom Kopfe, Ich wendete mich nicht.

Οι παγεροί βοριάδες που φυσούσαν καταπάνω μου μου πήραν το καπέλο μα δεν γύρισα να το πιάσω.

Nun bin ich manche Stunde Enfernt von jenem Ort, Und immer hör’ ich’s rauschen: Du fändest Ruhe dort!

Τώρα που είμαι ώρες ώρες πολλές μακριά της ακούω ακόμα να φωνάζει: θα βρεις γαλήνη εδώ!

Απόδοση: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΙΣΑΡΗΣ

MATTHIAS GOERNE

Ο Ματτίας Γκαίρνε, από τους πιο πολύπλευρους και περιζήτητους βαρύτονους, προσκαλείται τακτικά σε φεστιβάλ και αίθουσες συναυλιών σε όλο τον κόσμο. Έχει συνεργαστεί με κορυφαίες ορχήστρες, μαέστρους και πιανίστες. Γεννήθηκε στη Βαϊμάρη. Σπούδασε με τον Χανς-Γιόαχιμ Μπέγερ στη Λειψία και αργότερα με την Ελίζαμπεθ Σβάρτσκοπφ και τον Ντήτριχ Φίσερ-Ντήσκαου. Έχει εμφανιστεί στα πιο γνωστά λυρικά θέατρα: Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, Βασιλική Όπερα Κόβεν Γκάρντεν, Ρεάλ της Μαδρίτης, Εθνική Όπερα του Παρισιού και Κρατική Όπερα της Βιέννης. Το ρεπερτόριο των ρόλων του εκτείνεται από τον Βόλφραμ (Ταγχώυζερ), τον Αμφόρτας (Πάρσιφαλ), τον Βόταν (Το δαχτυλίδι του Νίμπελουγκ), τον Ορέστη (Ηλέκτρα του Στράους) και τον Ιωάννη Βαπτιστή (Σαλώμη του Στράους) έως τους πρω-

ταγωνιστικούς ρόλους στον Πύργο του Κυανοπώγωνα του Μπέλα Μπάρτοκ και στον Βότσεκ του Άλμπαν Μπεργκ. Έχει στο ενεργητικό του πολυάριθμες ηχογραφήσεις, πολλές από τις οποίες έχουν λάβει σημαντικές διακρίσεις: τέσσερις υποψηφιότητες για Γκράμμυ, βραβείο ICMA (Διεθνή Βραβεία Κλασικής Μουσικής), βραβείο του μουσικού περιοδικού Gramophone, Βραβείο Τραγουδιστή 2017 του μουσικού περιοδικού BBC Music Magazine, και Diapason d’or. Μετά τις θρυλικές ηχογραφήσεις του με τον Βλαντίμιρ Ασκενάζι και τον Άλφρεντ Μπρέντελ για την Universal Music, ηχογράφησε σειρά τραγουδιών του Σούμπερτ σε 12 CD για τη harmonia mundi (The Goerne/Schubert Edition) συνοδευόμενος από γνωστούς πιανίστες. Οι πρόσφατες ηχογραφήσεις του με τον Κρίστοφ Έσενμπαχ σε τραγούδια Μπραμς, τραγουδιών Σού-

μαν με τον Μάρκους Χίντερχωυζερ σε τραγούδια Σούμαν, με τη Συμφωνική του BBC σε τραγούδια Μάλερ και με τη Συμφωνική της Σουηδικής Ραδιοφωνίας σε βαγκνερικές άριες έλαβαν διθυραμβικές κριτικές. Την καλλιτεχνική περίοδο 2018-2019 υπήρξε καλλιτέχνης in residence στη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης, έδωσε συναυλίες με κορυφαίες ορχήστρες στις ΗΠΑ (Πίτσμπουργκ, Χιούστον, Λος Άντζελες), στην Ευρώπη και την Ιαπωνία. Επίσης, ερμήνευσε

Κούρβεναλ (Τριστάνος και Ιζόλδη) στην Εθνική Όπερα του Παρισιού, έδωσε ρεσιτάλ τραγουδιού με τους Ντανιίλ Τριφόνοφ, Λάιφ Όβε Άντσνες και Σερ Αντόνιο Παππάνο στην Αίθουσα Φιλαρμονικής του Βερολίνου, την Αίθουσα Φιλαρμονικής του Παρισιού, στο Ουίγκμορ Χολ του Λονδίνου, το Παλάτι της Μουσικής της Βαρκελώνης κ.α. Το καλοκαίρι του 2019 εμφανίστηκε στα φεστιβάλ της Ραβίνιας, του Ζάλτσμπουργκ και του Βερμπιέ.

CHRISTOPH ESCHENBACH

Ο Κρίστοφ Έσενμπαχ συγκαταλέγεται στους κορυφαίους μουσικούς διεθνώς. Φημισμένος για το εύρος του ρεπερτορίου του και το βάθος της ερμηνείας του, έχει διατελέσει διευθυντής σε κορυφαίες ορχήστρες και έχει κερδίσει τις υψηλότερες διακρίσεις. Στα ογδό-

ντα του χρόνια διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον του για τη μουσική τέχνη και απολαμβάνει τη συνεργασία του με τις πιο διάσημες ορχήστρες. Στηρίζει με πάθος τα νέα μουσικά ταλέντα, και θεωρεί τη συμβολή του στην καθοδήγηση και την ανάδειξή τους ως τη με-

γαλύτερη επιτυχία του. Ανακάλυψε και στήριξε τον πιανίστα Λανγκ Λανγκ, τη βιολονίστρια Γιούλια Φίσερ, και τους τσελίστες Λέοναρντ Έλσενμπροχ και Ντάνιελ Μύλλερ-Σοτ. Ως καλλιτεχνικός σύμβουλος και καθηγητής στην Ακαδημία Κρόνμπεργκ, συνοδεύει νέους βιολονίστες, τσελίστες και βιολίστες στην εξέλιξή τους σε σολίστ παγκόσμιας κλάσης. Από τον Σεπτέμβριο του 2019 είναι μουσικός διευθυντής της Ορχήστρας του Κονσέρτχαους στο Βερολίνο. Γεννήθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 1940 στο Βρότσλαφ. Ορφανό πολέμου, μεγάλωσε στο Σλέσβιχ Χόλσταϊν και το Άαχεν με την ξαδέλφη της μητέρας του, την πιανίστρια Βάλλυντορ Έσενμπαχ. Σπούδασε πιάνο με την Ελίζα Χάνσεν και μουσική διεύθυνση με τον Βίλχελμ Μπρύκνερ-Ρύγκεμπεργκ. Κέρδισε πολλούς διαγωνισμούς, μεταξύ άλλων, ARD στο Μόναχο το 1962 και «Κλάρα Χάσκιλ» το 1965. Με την υποστήριξη μουσικών όπως ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν και ο Τζωρτζ Σελ, στράφηκε στη διεύθυνση ορχήστρας. Έγινε κύριος αρχιμουσικός και καλλιτεχνικός διευθυντής της Τόνχαλλε στη Ζυρίχη (1982-1986), μουσικός διευθυντής της Συμφωνικής του Χιούστον (1988-1999), καλλιτεχνικός διευθυντής του Μουσικού Φεστιβάλ Σλέσβιχ Χόλσταϊν (1999-2002), μουσικός διευθυντής της Συμφωνικής της Ραδιοφωνίας της Βορειοδυτικής Γερμανίας (NDR, 1998-2004), της Ορχήστρας της Φιλαδέλφειας (2003-2008) και του Παρισιού (2000-2010). Το διάστημα 2010-2017 υπήρξε μουσικός διευθυντής της Εθνικής Συμφωνικής της Ουάσινγκτον. Ως προσκεκλημέ-

νος αρχιμουσικός έχει συνεργαστεί με τα σύνολα: φιλαρμονικές της Βιέννης, του Βερολίνου, της Νέας Υόρκης και του Λονδίνου, Στάατσκαπελλε της Δρέσδης, Συμφωνική του Σικάγου, Ορχήστρα της Σκάλας του Μιλάνου, Συμφωνική της Ιαπωνικής Τηλεόρασης και Ραδιοφωνίας [NHK] στο Τόκιο κ.ά. Τα 50 χρόνια της δραστηριότητας του Έσενμπαχ ως μαέστρου και πιανίστα αποτυπώνονται σε μια εντυπωσιακή δισκογραφία. Πολλές ηχογραφήσεις του θεωρούνται ηχογραφήσεις αναφοράς και έχουν τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με το Βραβείο των Γερμανών Κριτικών Δίσκου, MIDEM Classical και Γκράμμυ. Με τον βαρύτονο Ματτίας Γκαίρνε συνεργάζεται σε ρεσιτάλ λιντ εδώ και πολλά χρόνια, τόσο σε ηχογραφήσεις όσο και σε ζωντανές εμφανίσεις. Ο Κρίστοφ Έσενμπαχ έχει τιμηθεί με τον τίτλο του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής, του Διοικητή της Τάξης των Τεχνών και των Γραμμάτων, του έχει απονεμηθεί ο Σταυρός του Τάγματος της Αξίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και έχει λάβει το βραβείο «Λέοναρντ Μπέρνσταϊν».

ΕΚΔΟΣΗ ΟΜΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΒΟΛΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΛΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ | ΤΜΗΜΑ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΛΗΤΩ ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΝΤΥΠΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ | ΕΞΩΦΥΛΛΟ POST-SPECTACULAR OFFICE ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ ΜΑΡΙΑ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗ | ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΜΠΥΛΗ ΑΕ

ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΧΟΡΗΓΟΣ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ

YΠΟΣΤΗΡΙΚΤΗΣ

ΧΟΡΗΓΟI ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ