UTOPIA – Θεόδωρος Κουρεντζής

μεγαρο μουσικησ αθηνων 24–25

© Nadia Romanova

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΥΡΕΝΤΖΗΣ

ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Η Alpha Bank φέτος ανέλαβε τη χορηγία της συναυλίας του διεθνώς αναγνωρισμένου έλληνα αρχιμουσικού Θεόδωρου Κουρεντζή. Η συναυλία ανοίγει με ένα νέο έργο του διακεκριμένου αμερικανού συνθέτη Τζέι Σβαρτς, το οποίο εστιάζει στη μετανάστευση, την περιθωριοποίηση και την αναζήτηση της προσωπικής μας ταυτότητας. Ακολουθεί η Πέμπτη συμφωνία του Μάλερ, ένα συναρπαστικό και βαθύ εσωτερικό ταξίδι, που εξερευνά τις πιο κρυφές πτυχές της ανθρώπινης ψυχής. Στόχος της Τράπεζας είναι να συνεχίσει την πολιτιστική της προσφορά και στο μέλλον, υποστηρίζοντας την τέχνη και τα εικαστικά δρώμενα. Παράλληλα, μεριμνά και για την ισότιμη πρόσβαση όλων στον πολιτισμό μέσα από την πρωτοβουλία «Πολιτισμός για όλους», καλλιεργώντας συνθήκες αλλά και συνείδηση κοινωνικής ενσωμάτωσης, με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων.

© Utopia Press Office / Denis Konovalov

MEΓΑΛΕΣ ΟΡΧΗΣΤΡΕΣ – ΜΕΓΑΛΟΙ ΜΑΕΣΤΡΟΙ Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης

2 & 3.11.2024 ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΥΡΕΝΤΖΗΣ JAY SCHWARTZ (γενν. 1965) Passacaglia, μουσική για ορχήστρα IX πανελλήνια πρώτη Δ ι ά λ ε ι μμα

GUSTAV MAHLER (1860-1911) Συμφωνία αρ. 5 ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

1. Trauermarsch. In gemessenem Schritt. Streng. Wie ein Kondukt (Πένθιμο εμβατήριο. Με μετρημένο βηματισμό. Αυστηρά. Σαν πομπή) 2. Stürmisch bewegt, mit größter Vehemenz (Καταιγιστικά, με τη μέγιστη σφοδρότητα) ΔΕ Υ ΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

3. Scherzo. Kräftig, nicht zu schnell (Ρωμαλέα. Όχι πολύ γρήγορα) ΤΡΙΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

4. Adagietto. Sehr langsam (Πολύ αργά) 5. Rondo – Finale. Allegro – Allegro giocoso

Ορχήστρα Utopia Μ Ο Υ Σ Ι Κ Η Δ ΙΕ Υ Θ Υ Ν Σ Η

Θεόδωρος Κουρεντζής

Χ Ο ρη γ οσ

JAY SCHWARTZ Ο συνθέτης Τζέι Σβαρτς γεννήθηκε το 1965 στο Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας. Από το 1989 ζει στη Γερμανία. Έργα του –πολλά από τα οποία είναι παραγγελίες– έχουν παρουσιαστεί από γνωστά μουσικά σύνολα: Φιλαρμονικές της Νέας Υόρκης, του Ελσίνκι, του Τορίνου, Συμφωνικές του Βερολίνου, του BBC Σκωτίας, της RAI, WDR της Κολωνίας, της Ραδιοφωνίας της Φραγκφούρτης, του Φεστιβάλ Εγχόρδων Λουκέρνης, Συμφωνική και Χορωδία της Ραδιοφωνίας της Στουτγάρδης (SWR), Τονκύνστλερ της Βιέννης, Μοτσαρτέουμ του Ζάλτσμπουργκ, Όπερα της Βαυαρίας στο Μόναχο, Όπερα του Ζάλτσμπουργκ, Σταατσκαπέλλε στη Βαϊμάρη, Σύνολα Modern, Intercontemporain, Scharoun και Remix, Ορχήστρα Δωματίου Avanti της Φινλανδίας. Συνθέσεις του περιλαμβάνονται στα προγράμματα διεθνών φεστιβάλ και διοργανώσεων: Μπιενάλε NYPhil και Βενετίας, Φεστιβάλ Ζάλτσμπουργκ, Λουκέρνης, Όπερας του Μονάχου, Διεθνές Συνέδριο Μουσικής από Υπολογιστή στη Σουηδία, φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής Donaueschinger Musiktage, WienModern, documenta στο Κάσσελ, presences radio france paris, nova helsinki, Ultraschall-Berlin, Wittener Tage für neue Kammermusik (Φεστιβάλ Σύγχρονης Μουσικής Δωματίου στο Βίττεν), Musicadhoy στη Μαδρίτη, και στο Βανκούβερ. Το 2000 έλαβε το βραβείο σύνθεσης «Μ.Α. Τσίμμερμαν», ενώ έχει λάβει τρεις φορές την υποτροφία «Χάινριχ Στρόμπελ» για έργα ηλεκτρονικής μουσικής. Το διάστημα 2014-16 ήταν καλλιτέχνης in residence στη Σιτέ του Παρισιού, και το 2017-18 στη Βίλα Μάσσιμο της Γερμανικής Ακαδημίας στη Ρώμη (βραβείο Rome από το ΥπΠο της Γερμανίας). Το 2019 πήρε την υποτροφία του Ιδρύματος Τσιβιτέλλα Ρανιέρι στην Ιταλία. Τα έργα του εκδίδονται από την Universal Edition, Βιέννη.

Πασακάλια – Μουσική για ορχήστρα ΙΧ Ως Περιπλανώμενο βλέπει τον εαυτό του ο συνθέτης Τζέι Σβαρτς, παιδί γερμανών μεταναστών στην Καλιφόρνια, ο οποίος μετανάστευσε, με τη σειρά του, στη Γερμανία. Συνεχίζει το ορχηστρικό του ταξίδι με τη νέα του δημιουργία (παγκόσμια πρώτη: Βερολίνο, 23.10.2024) για τον Θεόδωρο Κουρεντζή και την ορχήστρα Utopia, θεματοποιώντας μουσικά το αέναο ζήτημα της περιπλάνησης ως μετανάστευσης, ξενιτιάς και αναζήτησης ταυτότητας. Ο μουσικός όρος Πασακάλια (από το ισπανικό pasar και calle) σημαίνει κυριολεκτικά «περνώ το δρόμο», υπαινίσσεται, επομένως, και μια μουσική περιπλάνηση. Στην Πασακάλια – Μουσική για ορχήστρα ΙΧ, ο Περιπλανώμενος κάνει την εμφάνισή του μέσα από το λιντ του Φραντς Σούμπερτ «Du bist die Ruh», D. 776, έργο 59 αρ. 3. Επτά μέτρα από αυτό το τραγούδι παραθέτει ο Σβαρτς, προτού τα οδηγήσει σε δώδεκα ταξίδια μέσα σε ένα φαινομενικά ατέρμονο δίκτυο από γκλισάντι – χαρακτηριστικά του ύφους του. Μέσα από τον αρχαιοελληνικό συμβολισμό των επτά ουράνιων σωμάτων και των δώδεκα αστρολογικών ζωδίων, μια αρχικά γήινη περιπλάνηση εξελίσσεται σε ένα απόκοσμο ταξίδι, το οποίο, για τον Σβαρτς, δείχνει το δρόμο προς τον εσωτερικό πνευματικό κόσμο και συνιστά μια προβολή της ελευθερίας του πνεύματος.

4

ΓΚΟΥΣΤΑΒ ΜΑΛΕΡ Συμφωνία αρ. 5 «Αν έρθει το τέλος του κόσμου, θα ’θελα να με βρει στη Βιέννη, αφού εκεί όλα συμβαίνουν μισόν αιώνα αργότερα.» Γκ.Μ. Δύο σώματα συναντιούνται, αγγίζονται πάνω από μια ηχογράφηση· πάνω από έναν δίσκο της Πέμπτης συμφωνίας του Μάλερ ακουμπισμένο στο πάτωμα. Μόνο την Πέμπτη δεν είχε κατακτήσει ακόμα η κινηματογραφική μαέστρος, Λίντια Ταρ. Η ταινία του Τοντ Φιλντ (Tár, 2022) χτίζει την πλοκή της ακμής, της ύβρεως και της πτώσης μιας πανίσχυρης, τελειομανούς μαέστρου, γύρω από την προετοιμασία αυτής της Συμφωνίας. Κάπου στην αρχή της ταινίας, μάλιστα, τη ρωτούν πώς θα ερμηνεύσει το Αντατζιέτο του τετάρτου μέρους – ας μείνει προσωρινά αναπάντητο. Μισόν αιώνα νωρίτερα, το περίφημο Αντατζιέτο είχε επενδύσει μουσικά το Θάνατο στη Βενετία (1971) του Λουκίνο Βισκόντι, την κινηματογραφική μεταφορά του ομώνυμου μυθιστορήματος του Τόμας Μαν, όπου ο κεντρικός ήρωας Γκούσταβ Άσενμπαχ προσομοιάζει εξωτερικά με τον Γκούσταβ Μάλερ. Ακόμη πιο νωρίς, ο Λέοναρντ Μπέρνσταϊν είχε επιλέξει το ίδιο Αντατζιέτο για την κηδεία του Ρόμπερτ Φ. Κέννεντυ (1968). Μα, τι σχέση έχει ο έρωτας με το θάνατο; Κι όμως, τούτες οι δύο καταστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης συνδέονται με τη στιγμή δημιουργίας της Πέμπτης συμφωνίας. Στις αρχές του 1901, ο συνθέτης είχε φτάσει στα πρόθυρα του θανάτου, λόγω μιας πολύ σοβαρής αιμορραγίας∙ στο τέλος του ίδιου έτους ερωτεύτηκε την Άλμα Σίντλερ και πριν από το καλοκαίρι του 1902 παντρεύτηκαν στη Βιέννη. Εκείνες τις δύο χρονιές, κατά τις θερινές διακοπές του 1901 και του 1902, συνέθεσε και τη Συμφωνία που ακούμε απόψε. Στα απομνημονεύματά της η Άλμα Μάλερ αναφέρει ότι είχαν περάσει το πρώτο τους καλοκαίρι στο εξοχικό τους, στις όχθες της λίμνης Βέρτερζεε, στην Αυστρία, όπου ο άντρας της, απομονωμένος στην «καλύβα σύνθεσης», έγραφε την Πέμπτη. Η ίδια –που είχε μαθητεύσει στη σύνθεση με τον Αλεξάντερ φον Τσεμλίνσκυ– τον βοηθούσε στην αντιγραφή της παρτιτούρας για τις ξεχωριστές πάρτες των οργάνων, αν και της είχε απαγορέψει να συνθέτει. Από τα πέντε μέρη της Συμφωνίας, τα δύο πρώτα, πιο σκοτεινού χαρακτήρα, είχαν γραφτεί εξολοκλήρου προτού ο Μάλερ γνωρίσει τη νεαρή Άλμα, ενώ τα δύο τελευταία, πιο φωτεινά, εξολοκλήρου αφότου την παντρεύτηκε. Πρόκειται, άραγε, για έργο συνειδητά αυτοβιογραφικό ή μήπως η ζωή παρεισέφρησε ασυνείδητα στη σύνθεση μέσα από τις διαθέσεις του δημιουργού;

Η Συμφωνία αρ. 5 σηματοδοτεί μια πρόσκαιρη μεταστροφή στη συμφωνική γραφή του Μάλερ. Ο αυστριακός μουσουργός εγκαταλείπει τα φωνητικά μέρη και τις προγραμματικές αναφορές που χαρακτήριζαν τα προηγούμενα έργα του, απομακρυνόμενος τόσο από την κληρονομιά τής

5

Ενάτης του Μπετόβεν, με το χορωδιακό της Φινάλε, όσο και από την προγραμματική μουσική των συμφωνικών ποιημάτων του Λιστ. Φαινομενικά, τουλάχιστον, ο Μάλερ κινείται προς τη λογική της απόλυτης μουσικής, που, υπό την επίδραση του μουσικοκριτικού Έντουαρντ Χάνσλικ, κυριαρχούσε τότε στη Βιέννη. Χωρίς δηλωμένες εξωμουσικές αναφορές στρέφεται σε πιο παραδοσιακές συμφωνικές δομές, προκειμένου να δημιουργήσει ενότητα μέσω της ίδιας της μουσικής μορφής. Παρ’ όλα αυτά, στο έργο πνέει φανερά ένας αέρας ανανέωσης. Η πλοκή της Πέμπτης εκτυλίσσεται σε πέντε μέρη, αντί για τα συνήθη τέσσερα του όψιμου Ρομαντισμού. Ακόμα πιο ασυνήθιστο είναι το γεγονός ότι τα πέντε μέρη διαρθρώνονται σε τρεις μεγάλες ενότητες: δύο μέρη – το υπερεκτενές Σκέρτσο – άλλα δύο μέρη. Ταυτοχρόνως, η διαδοχή των τονικοτήτων των πέντε μερών (ντο δίεση ελάσσονα – λα ελάσσονα – ρε μείζονα – φα μείζονα – ρε μείζονα), που οδηγεί τη Συμφωνία σε τονικότητα διαφορετική από την αρχική της, προοιωνίζει την κατάρρευση της παραδοσιακής αρμονίας και την έλευση της ατονικότητας και της μουσικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα. Στην αρχή του πρώτου μέρους ένα πένθιμο εμβατήριο αρχίζει με σόλο τρομπέτες, ώσπου ο ορχηστρικός ήχος «γεμίζει», με τα χάλκινα πνευστά να επικρατούν. Στη συνέχεια, σιωπούν και δίνουν τη θέση τους σε μια πομπή, με τον ελεγειακό θρήνο των εγχόρδων που συνοδεύονται από τα ξύλινα πνευστά. Τα δύο θέματα θα επανέλθουν αρκετές φορές παραλλαγμένα, ενώ ένα τρίτο γαλήνιο θέμα, με επίκεντρο τα ξύλινα, θα ακουστεί πιο αραιά. Ενδιάμεσα, εμφανίζεται σαν παθιασμένος, άγριος χορευτικός στροβιλισμός το αντιθετικό επεισόδιο του Τρίο. Μετά από αυτήν την, τρόπον τινά, εκτεταμένη εισαγωγή, έρχεται το δεύτερο μέρος σε μορφή σονάτας (έκθεση δύο αντιθετικών θεμάτων – ανάπτυξη – επανέκθεση), δηλαδή με τη δομή που είθισται να έχουν τα πρώτα μέρη μιας συμφωνίας. Ο Μάλερ, στις οδηγίες της παρτιτούρας, ζητά το πρώτο θέμα να ερμηνευτεί «καταιγιστικά, με τη μέγιστη σφοδρότητα». Το δεύτερο θέμα έρχεται κι εδώ χωρίς τα χάλκινα πνευστά· ο μειλίχιος διάλογος εγχόρδων και ξύλινων πνευστών φέρνει στο νου μια πιο λυρική παραλλαγή του ελεγειακού θρήνου του πρώτου μέρους. Το τρίτο μέρος, το πλέον εκτεταμένο του έργου, ταυτίζεται από μόνο του με τη δεύτερη ενότητα. Πρόκειται για ένα Σκέρτσο όλο ζωντάνια, ασυνήθιστα μακροσκελές και με πρωτότυπη δομή: κύριο τμήμα – πρώτο Τρίο – δεύτερο Τρίο – ανάπτυξη – επανέκθεση. Εδώ ο Μάλερ επεξεργάζεται μοτίβα παραδοσιακών χορών των Άλπεων, όπως το λέντλερ, και δημοφιλών ευρωπαϊκών χορών, όπως το βαλς. Στο σόλο των κόρνων από το δεύτερο Τρίο αναγνωρίζουμε το θέμα του τραγουδιού «Πέρα στο θολό ποτάμι» από τον Μεγάλο ερωτικό. Άραγε, ο Χατζιδάκις το «δανείστηκε» συνειδητά ή πρόκειται για σύμπτωση;

6

Το τέταρτο μέρος, το περίφημο Αντατζιέτο με την ονειρική ατμόσφαιρα, είναι γραμμένο μόνο για άρπα και έγχορδα, ενώ η υπόλοιπη ορχήστρα σιωπά. Στη μυθοπλασία του Τοντ Φιλντ, λοιπόν, η Λίντια Ταρ απαντά ότι το ερμηνευτικό δίλημμα τίθεται μεταξύ έρωτα και θανάτου, εν προκειμένω μεταξύ μιας ερμηνείας επτά λεπτών και μιας ερμηνείας δώδεκα λεπτών. Κι όμως, το δίλημμα υπερβαίνει τις δραματουργικές ανάγκες της ταινίας και είναι πέρα για πέρα αληθινό!

Μεταπολεμικά, και οπωσδήποτε μετά το Θάνατο στη Βενετία, καθιερώνεται η πιο αργή ερμηνεία, που πλησιάζει τα δώδεκα λεπτά. Σε παλαιότερες ηχογραφήσεις όμως, όπως του Μπρούνο Βάλτερ και του Βίλχελμ Μένγκελμπεργκ, οι οποίοι είχαν υπάρξει συνεργάτες του Μάλερ, διαρκεί οκτώ και επτά λεπτά αντίστοιχα. Σύμφωνα με τον Μένγκελμπεργκ, το Αντατζιέτο ήταν ένα είδος μουσικής ερωτικής εξομολόγησης του Γκούσταβ προς την Άλμα· ισχυρισμός που ενισχύεται από το γεγονός ότι στο μεσαίο μέρος του παραφράζεται το λεγόμενο λαϊτμοτίφ της «ερωτικής ματιάς» από την όπερα Τριστάνος και Ιζόλδη του Βάγκνερ. Σε αυτήν τη θέση συγκλίνουν και οι μουσικολόγοι Κωνσταντίνος Φλώρος και Σούζαν Μακκλάρι (βλ. Constantin Floros, Gustav Mahler III: Die Symphonien, Βησ­­ μπάντεν 1985· Susan McClary, “Mahler Making Love: Mengelberg’s Adagietto”, στο 19th-Century Music, τόμ. 47 (3): σελ. 219–238, University of California Press, Μάρτιος 2024). Η τελευταία ενότητα ολοκληρώνεται με το ζωηρό και αισιόδοξο πέμπτο μέρος σε μορφή ροντό-σονάτας. Είναι η μοναδική στιγμή όπου όλα τα θέματα βρίσκονται αποκλειστικά σε μείζονες τονικότητες. Η αργή εισαγωγή παρουσιάζει τα μοτίβα ένα ένα ξεχωριστά, τα οποία στη συνέχεια θα εξελιχθούν στα φουγκάτα που θα εναλλάσσονται με τις εύθυμες, «τραγουδιστικές» μελωδίες, δηλαδή τις βασικές θεματικές ομάδες του ροντό. Τίποτα δεν θυμίζει πια τη δραματική αρχή της Συμφωνίας. Όλα έχουν ενθουσιώδη χαρακτήρα, δικαιώνοντας το χαρακτηρισμό του Φινάλε της ως «ύμνο στη ζωή». Η Πέμπτη συμφωνία δεν είναι προγραμματική –με την έννοια ότι ο Μάλερ δεν άφησε μιαν αφήγηση που να καθοδηγεί την πρόσληψή της–, ωστόσο ο Κωνσταντίνος Φλώρος επισημαίνει ότι δεν πρόκειται ούτε για απόλυτη μουσική· τουλάχιστον όχι με τον τρόπο του Χάνσλικ, που αντιλαμβανόταν μόνο «ηχητικά κινούμενες μορφές» (Eduard Hanslick, Για το ωραίο στη μουσική, μτφρ. Μ. Τσέτσος, Εξάντας, Αθήνα 2003 [1854]). Για τον Φλώρο, οι συμφωνίες του Μάλερ έχουν «κρυφό», εσωτερικό πρόγραμμα· δεν είναι απλώς ήχοι, αλλά εμπνέονται από βιώματα ή ακόμα και από αφηρημένες φιλοσοφικές ιδέες. Επομένως, η Πέμπτη, που μέσα από τις δραματικές ελάσσονες τονικότητες των δύο πρώτων μερών «σκαρφάλωσε» στον οριστικό θρίαμβο των αισιόδοξων μείζονων τονικοτήτων του τελευταίου μέρους, θα μπορούσε, σύμφωνα με τον Φλώρο, να γίνει κατανοητή ως μια μορφή ποιητικής, μουσικής απόδοσης της λατινικής ρήσης per aspera ad astra (σε ελεύθερη απόδοση: μέσα από δυσκολίες, στην κορυφή του κόσμου).

Παρότι καλλιτεχνικός διευθυντής της Όπερας της Βιέννης και ο πιο χαρισματικός μαέστρος της εποχής του, ο Μάλερ δεν είδε καμία πρεμιέρα των συμφωνιών του να λαμβάνει χώρα στην πρωτεύουσα της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. Η παγκόσμια πρώτη της Πέμπτης συμφωνίας δόθηκε στην Κολωνία στις 18 Οκτωβρίου 1904, με τον συνθέτη στο πόντιουμ. Απογοητευμένος από την κριτική, ο Μάλερ είχε γράψει ότι πρόκειται για «ένα καταραμένο έργο. Κανείς δεν το καταλαβαίνει». Ωστόσο, επειδή πίστευε στην αξία και στον πρωτοποριακό χαρακτήρα του ευρύτερου έργου του, είχε ευχηθεί να μπορούσε να το ερμήνευε ο ίδιος μισόν αιώνα μετά το θάνατό του! … Στις αρχές του ’60 η ευχή του εκπληρώθηκε από τον Μπέρνσταϊν, που ανέδειξε τον Μάλερ ως το alter ego του! Με μια κάποια έπαρση, τον παρουσίασε ως «ανακάλυψή» του, αποσιωπώντας ανάλογες προσπά-

7

θειες των προκατόχων του στη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης, όπως του Μπρούνο Βάλτερ και του Δημήτρη Μητρόπουλου. Σύμφωνα με τον Φλώρο, οι νέες τεχνικές δυνατότητες της τηλεόρασης και των δίσκων βινυλίου ήταν αυτές που επέτρεψαν στον Μπέρνσταϊν να καθιερώσει τον αυστριακό συνθέτη στο ρεπερτόριο. Να είναι, άραγε, η διπλή ιδιότητα του Μάλερ, ως μουσουργού και μαέστρου, που γοητεύει τους σύγχρονους μαέστρους; Τότε θα ασκούσε την ίδια γοητεία και ο συνομήλικός του, Ρίχαρντ Στράους. Ο Στράους όμως υπήρξε ο τελευταίος σπουδαίος των Ρομαντικών, ενώ ο Μάλερ ανήκει στους πρόδρομους της μουσικής πρωτοπορίας: Κατέχει κεντρική θέση στο ρεπερτόριο σε σχέση με τον Στράους, και έχει εμπνεύσει περισσότερο τους μεταγενέστερους συνθέτες. Ίσως, πάλι, να μην είναι ούτε το τέλος μιας εποχής ούτε η αρχής μιας νέας αυτό που κάνει τον Μάλερ τόσο ελκυστικό σε δημιουργούς, ερμηνευτές και ακροατές. Ίσως τον καθιστά επίκαιρο ακριβώς το ότι εκφράζει τη μετάβαση, το μεταίχμιο, αν λάβουμε υπόψη τη ρήση του Τέοντορ Αντόρνο: «Ο Μάλερ σχηματίζει την αινιγματική εικόνα μιας προόδου που δεν έχει ακόμα ξεκινήσει και μιας οπισθοδρόμησης που αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί πια να αποτελεί αφετηρία» (Theodor Adorno, Mahler: Eine musikalische Physiognomik, Suhrkamp, Φραγκφούρτη 1960). ΠΑΡΙΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

8

© Utopia Press Office / Denis Konovalov

Utopia Η διεθνής φεστιβαλική ορχήστρα Utopia ιδρύθηκε από τον αρχιμουσικό Θεόδωρο Κουρεντζή και συγκεντρώνει τους καλύτερους μουσικούς απ’ όλο τον κόσμο. Η Utopia είναι δομικά, οικονομικά και οργανωτικά ανεξάρτητη από συλλογικότητες και ιδρύματα. Αποτελεί μια ιδεαλιστική απόπειρα προσέγγισης της μουσικής δημιουργίας, ώστε να καθίσταται δυνατή, κάθε φορά, η σύλληψη και η ανάδειξη της ουσίας ενός μουσικού κειμένου. Η ιδέα για την ίδρυσή της προέκυψε πριν από αρκετά χρόνια: εκκινεί από το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι, για την επίτευξη ενός καλλιτεχνικού οράματος, η εκούσια αφοσίωση του μουσικού στο εργώδες ερευνητικό και προπαρασκευαστικό στάδιο είναι εξίσου σημαντική με τη μουσική του δεξιοτεχνία. Έτσι, η Utopia δεν είναι μια ορχήστρα με τη συμβατική έννοια του όρου, όσο μια ιδιαίτερη δημιουργική κοινότητα, ένα σύνολο ομοϊδεατών με κοινή μουσική ιδεολογία. Η σύνθεσή της ποικίλλει ανάλογα με τα έργα και οι μουσικοί της συναντιούνται ειδικά για να μελετήσουν κάθε νέο πρόγραμμα. Τα μέλη της προέρχονται από πολλές χώρες: Αρμενία, Αυστραλία, Αυστρία, Βέλγιο, Λευκορωσία, Βουλγαρία, Καναδάς, Χιλή, Κίνα, Φιλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ισραήλ, Ιταλία, Ιαπωνία, Καζακστάν, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Ρουμανία, Ρωσία, Σερβία, Ισπανία, Ελβετία, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ουκρανία, ΗΠΑ, Βενεζουέλα κ.ά. Η Ορχήστρα χρηματοδοτείται από τα έσοδα των συναυλιών και υποστηρίζεται από το ίδρυμα

9

Kunst und Kultur DM Privatstiftung. Έκανε τις πρώτες της εμφανίσεις τον Οκτώβριο του 2022, με έργα Στραβίνσκι και Ραβέλ, σε μεγάλες ευρωπαϊκές αίθουσες συναυλιών: της Φιλαρμονικής του Λουξεμβούργου, της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, στο Κοντσέρτχαους της Βιέννης και στη Λάισχαλε στο Αμβούργο. Έκτοτε, τα μέλη της Utopia έχουν συναντηθεί άλλες πέντε φορές για τις ανάγκες των εμφανίσεων της ορχήστρας σε συναυλιακές αίθουσες: της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, της Φιλαρμονικής του Έλβα στο Αμβούργο, της Φιλαρμονικής του Λουξεμβούργου, του Festspielhaus στο Μπάντεν Μπάντεν, στο ΜΜΑ, της Φιλαρμονικής του Ίζαρ στο Μόναχο και στην Αίθουσα της Ακαδημίας της Αγίας Καικιλίας στη Ρώμη. Το καλοκαίρι του 2023, η Utopia παρουσίασε σε σειρά συναυλιών την Τρίτη συμφωνία του Μάλερ, την Πέμπτη του Τσαϊκόφσκι, και έκανε το ντεμπούτο της στο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ με μια συναυλιακή παρουσίαση της Ινδιάνας βασίλισσας του Πέρσελ και με τη Μεγάλη λειτουργία σε ντο ελάσσονα

10

© Utopia Press Office / Denis Konovalov

του Μότσαρτ – έργο για το οποίο ο Κουρεντζής συγκέντρωσε μια χορωδία 40 επίλεκτων ερμηνευτών από 14 χώρες. Τον φετινό Μάιο παρουσίασαν την Ενάτη του Μπρούκνερ σε Βερολίνο, Αμβούργο και Αθήνα, και αμέσως μετά, Ντον Τζοβάννι (σκην. Ρομέο Καστελλούτσι) και Κατά Ματθαίον Πάθη του Μπαχ στο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ. Την τρέχουσα καλλιτεχνική περίοδο, πάντα υπό τον Κουρεντζή, η Utopia ερμηνεύει τις Συμφωνίες αρ.

4 και Αρ. 5 του Μάλερ, το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 2 του Μπραμς, με σολίστ τον Αλεξάντρ Καντορό, ενώ συμμετέχει, μαζί με τη Χορωδία Utopia, στην παραγωγή του Π. Σέλλαρς Κάστωρ και Πολυδεύκης του Ραμώ στην Όπερα του Παρισιού. Από το 2023 η Ορχήστρα και η Χορωδία Utopia είναι μόνιμα σύνολα του Funkhaus στο Βερολίνο. Το κτηριακό συγκρότημα της πάλαι ποτέ Ραδιοφωνίας της Ανατολικής Γερμανίας φιλοξενεί σχήματα και καλλιτέχνες της μουσικής σκηνής: τα σύνολα Utopia κάνουν εκεί πρόβες, ηχογραφήσεις και συναυλίες.

11

Θεόδωρος Κουρεντζής Είναι ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής της Ορχήστρας και Χορωδίας Utopia, αρχιμουσικός της Συμφωνικής της Ραδιοφωνίας της Νοτιοδυτικής Γερμανίας (2018-2024, SWR) και καλλιτεχνικός διευθυντής της Ορχήστρας και Χορωδίας musicAeterna. Γεννήθηκε στην Ελλάδα. Εκεί έκανε τις πρώτες του μουσικές σπουδές, ενώ το 1994 μπήκε στο Κρατικό Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης, όπου μαθήτευσε δίπλα στον θρυλικό μαέστρο Ίλια Μούσιν. Με τα σύνολα Utopia και musicAeterna περιοδεύει τακτικά στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο και εμφανίζεται σε γνωστές αίθουσες συναυλιών: Κοντσέρτχαους της Βιέννης, Φιλαρμονικής του Βερολίνου, Φιλαρμονικής του Έλβα στο Αμβούργο, Φιλαρμονικής του Μονάχου, Φιλαρμονικής του Παρισιού, Φιλαρμονικής της Κολωνίας, Μέγαρο Μουσικής της Μαδρίτης, Festspielhaus στο Μπάντεν Μπάντεν και Σκάλα του Μιλάνου. Στην όπερα, έχει συνεργαστεί με τα κορυφαία λυρικά θέατρα: Όπερα του Παρισιού, Κρατική Όπερα Βαυαρίας, Όπερα της Ζυρίχης, Βασιλικό Θέατρο Μαδρίτης και Μπολσόι. Έχει επίσης συνεργαστεί με τους πιο γνωστούς σκηνοθέτες: Ρόμπερτ Ουίλσον, Ρομέο Καστελλούτσι, Πήτερ Σέλλαρς, Ντμίτρι Τσερνιάκοφ, Θεόδωρο Τερζόπουλο κ.ά. Ο Θεόδωρος Κουρεντζής είναι resident artist στο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ, στην Τριεννάλε της Ρουρ, καθώς και στα φεστιβάλ της Λουκέρνης και της Αιξ-αν-Προβάνς. Για τη Sony Classical έχει ηχογραφήσει έργα Μότσαρτ, Μάλερ, Μπετόβεν, Τσαϊκόφσκι, Ραμώ και Στραβίνσκι, που έχουν τιμηθεί με πολλά διεθνή βραβεία (ECHO Klassik, Edison Klassiek, Japanese Record Academy Award, και BBC Music Magazine’s Opera Award). Ο Κουρεντζής έχει λάβει το σημαντικό βραβείο KAIROS του Ιδρύματος Toepfer, τα διάσημα του Ταξιάρχη του ελληνικού Τάγματος του Φοίνικος και το διεθνές βραβείο Musikfest Bremen. Το 2024 ο Θεόδωρος Κουρεντζής, σε συνεργασία με την Outhere Music, ίδρυσε τη δική του δισκογραφική εταιρεία, Theta, με στόχο την ηχογράφηση του εκτενέστατου ρεπερτορίου που παρουσιάζει με τα σύνολά του, ξεκινώντας με το σύνολο Utopia. Στις πρώτες κυκλοφορίες, που αναμένονται το 2025, συγκαταλέγονται η Ένατη συμφωνία του Μπρούκνερ και η Τρίτη συμφωνία του Μάλερ, που ηχογραφήθηκαν στο Funkhaus του Βερολίνου, περίφημο για την ακουστική των χώρων του.

12

ΕΚΔΟΣΗ ΟΜΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΒΟΛΗΣ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ & ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΛΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ | ΤΜΗΜΑ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΛΗΤΩ ΤΣΕΚΟΥΡΑ | ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΝΤΥΠΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ | Creative Director k2design | ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ ΜΑΡΙΑ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗ | ΕΚΤΥΠΩΣΗ PRINTFAIR

© Amanda Demme

Χορηγός φιλοξενίας

ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΧΟΡΗΓΟΣ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ

YΠΟΣΤΗΡΙΚΤΗΣ