Issuu

Το Φεστιβάλ της Άνοιξης είναι μια νέα πρωτοβουλία του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, με στόχο τη συμμετοχή φημισμένων καλλιτεχνών σε μια εαρινή γιορτή των τεχνών. Από τα τέλη Μαρτίου μέχρι τα μέσα Απριλίου, η Αθήνα γίνεται το επίκεντρο του πολιτιστικού ενδιαφέροντος, προσφέροντας μια μοναδική εμπειρία στο κοινό. Διεθνούς φήμης ορχήστρες, μουσικοί, χορογράφοι και εκπρόσωποι από όλο το φάσμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας εμφανίζονται στη σκηνή του Μεγάρου. Το Φεστιβάλ της Άνοιξης εγκαινιάζεται τον Μάρτιο του 2022 και φιλοδοξεί να ενισχύσει τα ήδη ισχυρά θεμέλια της καλλιτεχνικής κληρονομιάς του Μεγάρου, επενδύοντας στο μέλλον της μουσικής και στη δύναμη της τέχνης. ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΚΑΡΕΛΗΣ καλλιτεχνικός διευθυντής ΜΜΑ

Για την προστασία του κοινού και των καλλιτεχνών το Μέγαρο έχει λάβει όλα τα προβλεπόμενα μέτρα υγειονομικής προστασίας.

σελ. 2-13

PIANO MASTERS σελ. 2-3 31 Mαρτίου

Κatia & Marielle Labèque σελ. 4-5 1 Aπριλίου

Elisabeth Leonskaja Κρατική Ορχήστρα Αθηνών Λουκάς Καρυτινός σελ. 6-7 4 Aπριλίου

Maria João Pires

σελ. 14-17 3 Aπριλίου

Gautier Capuçon Jérôme Ducros σελ. 18-24 10 Aπριλίου

Les Percussions de Strasbourg σελ. 25-31 15-17 Aπριλίου

Martha Graham Dance Company

σελ. 32-39

Βιογραφικά

PIANO MASTERS 31 MΑΡΤΙΟΥ ΑΙΘΟΥΣΑ ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ

Κatia & Marielle Labèque CLAUDE DEBUSSY [ 1862-1918 ]

6 αρχαίες επιγραφές (για δύο πιάνα) • Pour invoquer Pan, dieu du vent d’été (Για τον Πάνα, θεό του καλοκαιρινού ανέμου) • Pour un tombeau sans nom (Για τον τάφο ενός αγνώστου) • Pour que la nuit soit propice (Για να έχουμε τη νύχτα με το μέρος μας) • Pour la danseuse aux crotales (Για τη χορεύτρια με τα κρόταλα) • Pour l’égyptienne (Για την Αιγυπτία) • Pour remercier la pluie au matin (Για τις πρωινές ευχαριστίες στη βροχή) FRANZ SCHUBERT [ 1797-1828 ]

Φαντασία σε φα ελάσσονα για 4 χέρια, D. 940 Allegro molto moderato – Largo – Allegro vivace – Tempo 1 Διάλειμμα

ΙΓΚΟΡ ΣΤΡΑΒΙΝΣΚΙ [ 1882-1971 ]

Η ιεροτελεστία της άνοιξης (για δύο πιάνα) •Μ έρος πρώτο: Η λατρεία της γης

Eισαγωγή | Οι οιωνοί της άνοιξης: Χοροί των έφηβων κοριτσιών Τελετουργικό της απαγωγής | Κυκλικοί χοροί της άνοιξης Παιχνίδια των αντίπαλων φυλών | Πομπή του σοφού H λατρεία της γης - (Ο σοφός) | Χορός της γης •Μ έρος δεύτερο: Η θυσία Eισαγωγή | Μυστικοί κύκλοι των έφηβων κοριτσιών Απόδοση τιμών στην εκλεκτή-θύμα | H επίκληση των προγόνων Τελετουργικό των προγόνων | Θυσιαστικός χορός – Η εκλεκτή-θύμα

ΧΟΡΗΓΟΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ

ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΑΘΗΝΩΝ | PIANO MASTERS 1 AΠΡΙΛΙΟΥ ΑΙΘΟΥΣΑ ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ

Elisabeth Leonskaja Κρατική Ορχήστρα Αθηνών Λουκάς Καρυτινός ΝΤΜΙΤΡΙ ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ [ 1906-1975 ]

Συμφωνία αρ. 1 σε φα ελάσσονα, έργο 10 ΓΙΟΧΑΝΕΣ ΜΠΡΑΜΣ [ 1833–1897 ]

Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 2 σε σι ύφεση μείζονα, έργο 83

Elisabeth Leonskaja πιάνο Κρατική Ορχήστρα Αθηνών Μουσική διεύθυνση Λουκάς Καρυτινός

Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. έντυπο Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών

PIANO MASTERS | ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΡΜΗΝΕΥΤΕΣ 4 AΠΡΙΛΙΟΥ ΑΙΘΟΥΣΑ ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ

Maria João Pires FRANZ SCHUBERT [ 1797-1828 ]

Σονάτα για πιάνο αρ. 13 σε λα μείζονα D. 664 Allegro moderato Andante Allegro CLAUDE DEBUSSY [ 1862-1918 ]

Suite Bergamasque Prélude Menuet Clair de lune Passepied Διάλειμμα

LUDWIG VAN BEETHOVEN [ 1770-1827 ]

Σονάτα για πιάνο αρ. 32 σε ντο ελάσσονα, έργο 111

Maestoso – Allegro con brio ed appassionato Arietta: Adagio molto semplice cantabile

Χαρτογραφώντας την έννοια της (πιανιστικής) δεξιοτεχνίας Ο σπουδαίος άγγλος πιανίστας Peter Katin (1930-2015) είχε κληθεί, τη δεκαετία του ’90 σε μια συνέντευξή του, να σχολιάσει την κατακόρυφη άνοδο του επιπέδου της τεχνικής των νέων πιανιστών στους διεθνείς διαγωνισμούς. Ο Κέιτιν αιφνιδίασε τον δημοσιογράφο αρνούμενος να δεχτεί ότι κάτι τέτοιο όντως συμβαίνει. Εκείνος, έκπληκτος από αυτό που ακούστηκε ως άρνηση της πλέον προφανούς πραγματικότητας, συνέχισε να περιγράφει εμφατικά το αυτονόητο: Πλείστοι νέοι πιανίστες αναμετρώνται με τα απαιτητικότερα έργα του ρεπερτορίου προσφέροντας πολύ συχνά εκτελέσεις τεχνικά ανεπίληπτες, σε αντίθεση με τα ουκ ολίγα ολισθήματα που παρατηρούνταν σε ζωντανές (και όχι μόνο) ερμηνείες θρυλικών βιρτουόζων του παρελθόντος. Ο Κέιτιν διόρθωσε ευγενικά τον συνομιλητή του: «Αυτό που περιγράφετε είναι αληθές, αλλά δεν έχει να κάνει με την τεχνική. Είναι μηχανική ακρίβεια. Η τεχνική υπηρετεί το Ωραίο – πράγμα εντελώς διαφορετικό. Σίγουρα, αρκετοί νέοι πιανίστες είναι πολύ πιο ακριβείς μηχανικά από έναν Κορτό, έναν Αρράου ή έναν Ρουμπινστάιν, αλλά ποιος ανάμεσά τους διαθέτει μια τεχνική που να του επιτρέπει να παράγει έναν τόσο όμορφο ήχο όπως εκείνοι;». Ανεξάρτητα από το αν συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς με την παραπάνω άποψη, το σίγουρο είναι πως μέσα σε λίγες φράσεις ο Κέιτιν συμπύκνωσε μια ευρεία προβληματική που συνοδεύει την έννοια της virtuosité. Πώς ορίζεται αυτή και από ποιους; Η δεξιοτεχνία αφορά μόνο τα τεχνικά μέσα ή έχει και άλλες διαστάσεις; Η επίτευξή της είναι μέσον ή σκοπός για έναν μουσικό; Η γοητεία που ασκεί είναι επιθυμητή ή τελικά απομακρύνει από την προσήλωση στην ουσία της μουσικής; Η δεξιοτεχνία και η μουσικότητα είναι έννοιες ασύμβατες ή συμπληρωματικές; Η απόπειρα απάντησης στα παραπάνω ερωτήματα δημιουργεί, πάντως, την ανάγκη να εξετάσει κανείς τα ζητήματα που άπτονται της δεξιοτεχνίας και μέσα από το πρίσμα του ιστορικού χρόνου, μιας και η δεξιοτεχνία –όπως πολλές έννοιες, άλλωστε– είναι δυναμική και το περιεχόμενό της μεταβάλλεται ανά περιόδους. ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΝΝΟΙΑ ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ

Η πρώτη καταγεγραμμένη απόπειρα ορισμού του «βιρτουόζου» απαντά στο Μουσικό Λεξικό (1703) του γάλλου συνθέτη και θεωρητικού

Sébastien de Brossard (1655-1730). Πιο συγκεκριμένα, στο λήμμα virtù (αρετή) ο γάλλος λεξικογράφος αναφέρει τα εξής ενδιαφέροντα: «Στα ιταλικά ο όρος [virtù] δεν παραπέμπει μόνο στην έξη της ψυχής που μας κάνει αρεστούς στον Θεό, καθώς συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τους κανόνες της παραδεδεγμένης λογικής. Ο όρος αναφέρεται εξίσου στην υπεροχή του πνεύματος, της δεξιότητας ή της ευκολίας, που μας κάνει να διαπρέπουμε τόσο στη θεωρία όσο και στην πρακτική των Καλών Τεχνών, ξεπερνώντας σε επιδόσεις τους συναγωνιστές μας. Εξ αυτής της έννοιας, οι Ιταλοί δημιούργησαν τον όρο βιρτουόζος, και τον χρησιμοποιούν προκειμένου να κατονομάσουν ή να εγκωμιάσουν εκείνους στους οποίους έχει δοθεί άνωθεν μια τέτοια χάρη ή υπεροχή. Σύμφωνα με αυτούς, ένας εξαίσιος ζωγράφος ή ένας χαρισματικός αρχιτέκτονας είναι ένας βιρτουόζος. Ωστόσο, αποδίδουν συχνότερα και συγκεκριμένα αυτόν τον ευγενή χαρακτηρισμό στους εξέχοντες μουσικούς, ιδίως σε όσους ασχολούνται με τη θεωρία και τη σύνθεση της μουσικής, οπότε ο βιρτουόζος ταυτίζεται, εντέλει, με τον εξαιρετικό μουσικό». Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τη θεώρηση του Mπροσσάρ, που απηχεί τις απόψεις και την αισθητική της εποχής του, η δεξιοτεχνία έχει όχι μόνο πρακτική διάσταση αλλά και πνευματική. Επίσης, είναι ενδιαφέρον ότι στο προφίλ του «εξαιρετικού μουσικού» της εποχής δεν γίνεται διαχωρισμός ανάμεσα στον συνθέτη και τον εκτελεστή – και είναι λογικό, μιας και τότε οι δύο αυτές ιδιότητες ήταν ακόμα άρρηκτα συνυφασμένες μεταξύ τους. Τέλος, η αναφορά στο «χάρισμα», την «άνωθεν» προικοδότηση ενός καλλιτέχνη, συνιστά σαφή θέση στο εάν η δεξιοτεχνία χαρίζεται ή κερδίζεται. Η ΕΚΡΗΞΗ ΤΗΣ ΔΕΞΙΟΤΕΧΝΙΑΣ

Με το πέρασμα του χρόνου, όμως, τα δεδομένα αρχίζουν να αλλάζουν: Στις αρχές του 19ου αιώνα, η μουσική πράξη έχει βγει από τα σαλόνια των ευγενών και την Εκκλησία, και οι δημόσιες συναυλίες διαμορφώνουν μια νέα πραγματικότητα, που μοιραία σχετίζεται με την ανάγκη ικανοποίησης ενός ευρέος κοινού. Επιπλέον, τα ταξίδια από πόλη σε πόλη διευκολύνονται, οπότε οι εκτελεστές μετακινούνται, για να προσφέρουν την τέχνη τους σε διαφορετικά κάθε φορά ακροατήρια. Αυτά τα δεδομένα μεγιστοποιούν την ανάγκη των εκτελεστών να τελειοποιήσουν τα τεχνικά τους μέσα, για να μπορούν να κερδίζουν εύκολα και γρήγορα το θαυμασμό του απανταχού κοινού τους. Ο θρυλικός βιολιστής Νικκολό Παγκανίνι (1782-1840) περιοδεύει ανά την Ευρώπη και ξεσηκώνει το κοινό με την πρωτόγνωρη δεξιοτεχνία του. Στα χνάρια του θα βαδίσει και ο Φραντς Λιστ (1811-1886) στο πιάνο, κατά τις

δεκαετίες του 1830 και 1840, καθώς και ο «αντίπαλός του» Zίγκισμοντ Τάλμπεργκ (Sigismond Thalberg, 1812-1871): και οι δύο εντάσσονται στις τάξεις των διάσημων βιρτουόζων πιανιστών της εποχής, όπως οι Γιόχαν Νέπομουκ Χούμμελ (Johann Nepomuk Hummel, 1778-1837), Φρήντριχ Κάλκμπρεννερ (Friedrich Kalkbrenner, 1785-1849), Γιόχαν Μπάπτιστ Κράμερ (Johann Baptist Cramer, 1771-1858), Ίγκνατς Μόσελες (Ignaz Moscheles, 1794-1870) κ.ά. Παράλληλα, η συνειδητοποίηση της ιστορικότητας της μουσικής οδηγεί, δειλά στην αρχή αλλά σταθερά, στην ανάγκη εκτέλεσης μεγάλων έργων του παρελθόντος, και μάλιστα σε επίπεδο ανάλογο της αξίας τους. Συγκεκριμένα, το πιάνο, αυτό το νέο σχετικά όργανο που εξελίσσεται και τελειοποιείται ασταμάτητα, έχει κυριεύσει την Ευρώπη χάρη στην έκτασή του, την ικανότητά του να επιτυγχάνει δυναμικές διαφοροποιήσεις και την πολυφωνική του διάσταση. Μεγάλα και απαιτητικά έργα γράφονται αδιάκοπα γι’ αυτό, και η απόκτηση των ικανοτήτων ακόμα και για την ερασιτεχνική ενασχόληση μαζί του γεννά ένα νέο φαινόμενο: τα μαθήματα πιάνου (σε αντίθεση με τη γενικότερη μουσική παιδεία του παρελθόντος). Για τις ανάγκες της τεχνικής τελειοποίησης των επίδοξων πιανιστών θα γεννηθεί ένα νέο είδος έργου – η Σπουδή. Οι πρώτοι που θα επιδοθούν στη σύνθεση Σπουδών είναι ο Μούτσιο Κλεμέντι (Muzio Clementi, 1752-1832) και αργότερα ο Καρλ Τσέρνυ (Carl Czerny, 1791-1857), προβεβλημένος μαθητής του Μπετόβεν. Οι Σπουδές τους δεν διεκδικούν δάφνες μουσικής αξίας ή πρωτοτυπίας, αλλά επικεντρώνονται μάλλον στη μηχανική άσκηση και την αντιμετώπιση των πιο κομβικών τεχνικών δυσκολιών για έναν πιανίστα (ανεξαρτησία δαχτύλων, υψηλή ταχύτητα, κλίμακες, αρπέζ, επαναλαμβανόμενες νότες, τρίτες, οκτάβες κ.ά.). Η αξία των Σπουδών αυτών δεν είναι ευκαταφρόνητη, εξ ου και διδάσκονται αδιάλειπτα μέχρι και σήμερα. Ωστόσο, μια δεύτερη γενιά συνθετών που γράφει Σπουδές για πιάνο αρχίζει πια να ενδιαφέρεται και για τη μουσική αξία τους. Οι Σπουδές του Κράμερ και του Μόσελες είναι πιο ευφάνταστες μουσικά και το ύφος τους έχει αρκετά στοιχεία από τα έργα που εντάσσονται στο συναυλιακό ρεπερτόριο της εποχής. Φυσικά, η ουσιαστικότερη σύνδεση της τεχνικής εξάσκησης με ένα εκλεπτυσμένο μουσικό αποτέλεσμα θα επιτευχθεί με τις περίφημες 24 Σπουδές του Φρεντερίκ Σοπέν (1810-1849), που εκδίδονται στη δεκαετία του 1830 και φέρνουν επανάσταση τόσο λόγω της γκάμας των δυσκολιών με τις οποίες καταπιάνονται όσο και με την έκδηλη μουσική τους γοητεία και ποιητικότητα. 10

Αυτήν την εποχή, πλέον, είναι ξεκάθαρο στη συλλογική μουσική συ-

νείδηση πως, παρά το όποιο ταλέντο, η δεξιοτεχνία είναι στοιχείο που αποκτιέται και, μάλιστα, με πολύ κόπο. Ο όρος παύει να αναφέρεται σε συνθέτες και περιορίζεται στους εκτελεστές, στους καλλιτέχνες δηλαδή που καλούνται να αναμετρηθούν με τα έργα ενώπιον ακροατηρίου, προσφέροντας την υψηλότερη δυνατή συγκίνηση και ασκώντας τη μέγιστη δυνατή γοητεία. Για πολλούς, ωστόσο, η έννοια της virtuosité περιορίζεται σε όσους δείχνουν «υπερβολική σημασία στην τεχνική και την παραγωγή ειδικών εφέ στη φωνητική ή οργανική μουσική». Αυτό από μόνο του δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητο, μιας και βιρτουόζοι όπως ο Λιστ ή ο Παγκανίνι συναρπάζουν με τις επιδόσεις τους το ακροατήριο σε τέτοιον βαθμό που γίνονται είδωλά του, αντικείμενα απόλυτου θαυμασμού με τρόπο που θυμίζει θρησκευτική λατρεία. Γι’ αυτό δεν πρέπει να εκπλήσσει το γεγονός ότι στους μεγάλους βιρτουόζους αποδίδονται ενίοτε μεταφυσικά χαρακτηριστικά και η τέχνη τους στα μάτια πολλών φαίνεται να έχει «δαιμονική» προέλευση. Κάποιοι, ωστόσο, στέκονται επιφυλακτικά απέναντι στην κυριαρχία της δεξιοτεχνίας και την αντιλαμβάνονται ως «κενή» και «άνοστη». Η αβίαστη άνεση και φυσικότητα με την οποία ένας γνήσιος βιρτουόζος πρέπει να παίζει εκτιμάται ως αποστασιοποίηση· για κάποιους, η virtuosité δεν είναι άλλο από τη «μάσκα της απάθειας». Σε αυτή την άτυπη ομάδα επικριτών της δεξιοτεχνίας ανήκει ο καταξιωμένος παιδαγωγός Φρήντριχ Βηκ (Friedrich Wieck, 1785-1873), πατέρας της Κλάρας Βηκ (Clara Wieck, 1819-1896), που υπήρξε μια σπουδαία πιανίστα και σύζυγος, αργότερα, του Ρόμπερτ Σούμαν (1810-1856). Ο Βηκ εξέδωσε το 1853 το βαρυσήμαντο παιδαγωγικό έργο Klavier und Gesang (Πιάνο και τραγούδι), στο οποίο περιέγραφε τις μουσικές και εκπαιδευτικές του απόψεις δίνοντας έμφαση στη μουσικότητα, την ευαισθησία, τη λυρικότητα του παιξίματος, τον «ωραίο ήχο», και όχι στα στενά όρια της μηχανικής μελέτης. Η κόρη του –που, από παιδί, διαπρέπει σε όλη την Ευρώπη ως πιανίστρια– υιοθετεί τις απόψεις του πατέρα της και τηρεί απέναντι στο «φαινόμενο Λιστ» μια στάση ουδέτερη που –προϊόντος του χρόνου– γίνεται απαξιωτική. Παρ’ όλα αυτά, ο σύζυγός της, αν και μαθητής του Βηκ και ένθερμος πολέμιος της μουσικής ρηχότητας, αναγνώρισε στον Λιστ την αδιανόητη, ακαταμάχητη ικανότητα να επιβάλλεται στο ακροατήριό του και του αφιέρωσε ένα από τα επιβλητικότερα πιανιστικά του έργα, τη Φαντασία σε ντο μείζονα, έργο 17 (1836). Ο Λιστ, που δεν έκρυβε το θαυμασμό του για τον Σούμαν, ανταπέδωσε τη φιλοφρόνηση αφιερώνοντάς του το κορυφαίο πιανιστικό του έργο, τη Σονάτα σε σι ελάσσονα (1853).

ΝΕΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

Οι σφοδρές αλλά και γόνιμες πολώσεις του 19ου αιώνα χάνουν έδαφος στον 20ό. Η αδήριτη δοκιμασία του χρόνου καταδικάζει σε λήθη τις κενές, επιδειξιομανείς συνθέσεις εφήμερων βιρτουόζων του παρελθόντος και αναδεικνύει όσα έργα αγγίζουν το πνεύμα και την ψυχή των ακροατών με το βάθος του αισθητικού τους περιεχομένου. Στις πρώτες δεκαετίες του περασμένου αιώνα, το πρόγραμμα των ρεσιτάλ εξακολουθούσε να περιλαμβάνει αρκετά κομμάτια αμιγούς δεξιοτεχνικής προβολής. Πλέον, το κύριο αίτημα του ακροατή μιας συναυλίας είναι η επαφή του με το σοβαρό ρεπερτόριο, η ψυχική του ανάταση και η πνευματική εμβάθυνση. Και λέγοντας «σοβαρό» δεν εννοούμε, ασφαλώς, μόνο το δραματικό· η ευθυμία και το χιούμορ είναι εξίσου «σοβαρά» αισθητικά στοιχεία που μεγάλοι συνθέτες έχουν υπηρετήσει με εξαιρετική επιτυχία. Έτσι, οι περιστασιακές παρακάμψεις στην «ένοχη απόλαυση» μιας παλιομοδίτικης βιρτουόζικης σύνθεσης έχουν έναν ιδιαίτερο τρόπο να καθίστανται –υπό προϋποθέσεις– ευπρόσδεκτες εξαιρέσεις του γενικού κανόνα. Διόλου τυχαία, ένας από τους πλέον σημαντικούς εκπροσώπους της μεταπολεμικής μουσικής πρωτοπορίας (και γνωστός για τις υψηλές δεξιοτεχνικές προκλήσεις πολλών έργων του), ο Λουτσάνο Μπέριο (Luciano Berio, 1925-2003), έκανε μια χιουμοριστική, και κάπως ειρωνική, φιλοφρόνηση στη δεξιοτεχνία: «Τρέφω μεγάλο θαυμασμό για τη δεξιοτεχνία, ακόμα και αν μια τέτοια δήλωση προκαλεί χλευαστικά χαμόγελα ή φέρνει στο νου έναν κομψό και λίγο ξέθωρο τύπο με ευκίνητα δάχτυλα και κούφιο κεφάλι». Ωστόσο, οι σύγχρονοι μελετητές της δεξιοτεχνίας ως φαινομένου προσφέρουν συντριπτικά επιχειρήματα κατά της εικόνας ενός βιρτουόζου με μειωμένες πνευματικές ικανότητες, κάνοντας συχνά λόγο και για την «πνευματική δεξιοτεχνία», την ικανότητα, δηλαδή, του ερμηνευτή να πλάθει ένα όραμα για το έργο που ερμηνεύει και να χαράσσει την ερμηνευτική του στρατηγική αντιλαμβανόμενος ταυτοχρόνως όλες τις παραμέτρους που επηρεάζουν το τελικό αποτέλεσμα, χωρίς η μία να υποβαθμίζεται εξαιτίας της άλλης.

Βεβαίως, η αναζήτηση της δεξιοτεχνίας κάθε άλλο παρά υποχωρεί στην εποχή μας. Απεναντίας, οι πιανίστες –και όχι μόνο αυτοί– αποκτούν ολοένα και πιο αξιοθαύμαστες τεχνικές δεξιότητες, φυσική απόρροια των αυξανόμενων απαιτήσεων του ρεπερτορίου. Την ίδια στιγμή, σε κάθε σοβαρό μουσικό εκπαιδευτικό ίδρυμα καλλιεργείται η αφοσίωση στην ουσιαστική εκφραστικότητα της μουσικής και διδάσκεται η αξιοποίηση των τεχνικών ικανοτήτων ως μέσο προς ένα ολοκληρωμένο και πειστικό αποτέλεσμα, έτσι ώστε δεξιοτεχνία και

μουσικότητα να νοούνται ως όψεις του ίδιου νομίσματος, απολύτως αλληλένδετες. Από την άλλη, όσο και αν η τεχνική επάρκεια και οι βασικές αρχές της μουσικής ερμηνείας μπορούν να διδαχθούν, τα επιτεύγματα των μεγάλων βιρτουόζων του 20ού αιώνα μάς θυμίζουν ότι η ύψιστη δεξιοτεχνία, ως κάτι που υπερβαίνει τις συνήθεις προσδοκίες, δεν μπορεί εντελώς να διδαχθεί. Μπορεί, φυσικά, να καλλιεργείται, να προκύπτει ως συνέχεια μιας μεγάλης και ένδοξης παράδοσης ενδεχομένως, αλλά η virtuosité στην ανώτερη μορφή της υπερβαίνει τις όποιες οδηγίες, όσο χρήσιμες και αν είναι αυτές. Όπως σωστά επισημαίνει ο Βέρνον Χάουαρντ (Vernon Howard), καθηγητής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, το ανάλογο της δεξιοτεχνίας στο χώρο της επιστήμης θα ήταν μια μείζονα ανακάλυψη ή η διατύπωση μιας επαναστατικής θεωρίας. Όπως ένας πρωταθλητής σπάει το παγκόσμιο ρεκόρ, έτσι και η ερμηνεία ενός μεγάλου βιρτουόζου θέτει τον πήχυ για τους μεταγενέστερους εκτελεστές. Ο αιώνας που πέρασε γνώρισε πληθώρα μεγάλων βιρτουόζων, και ιδίως βιρτουόζων του πιάνου. Τα ονόματα του Βλαντίμιρ Χόροβιτς, του Σβιατοσλάφ Ρίχτερ, του Εμίλ Γκίλελς, του Μαουρίτσιο Πολλίνι, της Μάρτας Άργκεριχ ή πιο πρόσφατα της Γιούτζα Ουανγκ και του Ντανίλ Τρίφονοφ έχουν συνδεθεί δικαιολογημένα με συγκλονιστικές αναγνώσεις του μεγάλου ρεπερτορίου του πιάνου, στις οποίες η εκτυφλωτική λάμψη της δεξιοτεχνίας τους συμπορεύτηκε με απύθμενο ερμηνευτικό βάθος. Στο πρόσωπο αυτών και πολλών άλλων ενσαρκώθηκε το αρχέτυπο του βιρτουόζου, που θυμίζει τον Προμηθέα και τον Ορφέα. Η «πάλη» τους με το (εκ κατασκευής επιβλητικό) όργανο του πιάνου και τους εγγενείς περιορισμούς του, με τα ανθρώπινα φυσικά όρια, με τις επιταγές της μεγάλης μουσικής και, σε τελική ανάλυση, η πάλη με τον ίδιο τους τον εαυτό, όλα δημιουργούν μια αίσθηση σύγκρουσης και αυτοθυσίας, η νικηφόρα έκβαση της οποίας ασκεί μια ορφικού τύπου γοητεία στο κοινό – χωρίς την ύπαρξη και την κρίση του κοινού δεν θα υφίστατο η έννοια της δεξιοτεχνίας, τουλάχιστον με τα ανωτέρω χαρακτηριστικά. Κάπως έτσι, πορευόμαστε στον 21o αιώνα συναισθανόμενοι το ευτυχές βάρος των πολλών μεγάλων ερμηνειών, που έθεσαν, και θέτουν, υπό δοκιμασία τη βιρτουόζικη επάρκεια των νέων υπηρετών της Μουσικής Τέχνης. Μέσα από αυτό το πρίσμα, όπως χαρακτηριστικά έχει γραφτεί, «ο σύγχρονος πιανίστας καλείται να είναι συνάμα άνθρωπος και υπεράνθρωπος, εκφραστικός και λαμπερός, συγκινητικός και εντυπωσιακός, όχι το ένα εις βάρος του άλλου, αλλά όλα μαζί σε κάθε στιγμή». ΤΙΤΟΣ ΓΟΥΒΕΛΗΣ

ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ | ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΡΜΗΝΕΥΤΕΣ 3 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΑΙΘΟΥΣΑ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ (12:00)

Gautier Capuçon βιολοντσέλο Jérôme Ducros πιάνο Claude Debussy [ 1862-1918 ]

Σονάτα για τσέλο και πιάνο σε ρε ελάσσονα Prologue: Lent, sostenuto e molto risoluto Sérénade: Modérément animé Finale: Animé, léger et nerveux Johannes Brahms [ 1833-1897 ]

Σονάτα για βιολοντσέλο και πιάνο αρ. 1 σε μι ελάσσονα, έργο 38 Allegro non troppo | Allegretto quasi Menuetto | Allegro

Διάλειμμα

Felix Mendelssohn [ 1809-1847 ] / Franz Liszt

Auf den Flügeln des Gesanges (Με τα φτερά του τραγουδιού), έργο 34 αρ. 2 Claude Debussy

Clair de lune (Σεληνόφως) από τη Suite Bergamasque Antonín Dvořák [ 1841-1904 ]

Měsíčku na nebi hlubokém (Τραγούδι στο φεγγάρι) από την όπερα Ρούσαλκα Tomaso Albinoni [ 1671-1751 ] / Remo Giazotto

Adagio σε σολ ελάσσονα Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι [ 1840-1893 ]

Valse sentimentale (Συναισθηματικό βαλς), έργο 51, αρ. 6 Edward Elgar [ 1857-1934 ] © Jean-Baptiste Millot

Nimrod (Νεμρώδ) από τις Παραλλαγές Αίνιγμα, έργο 36 Scott Joplin [ 1868-1917 ]

The Entertainer (Ο Διασκεδαστής) Vittorio Monti [ 1868-1922 ]

Csárdás (Τσάρντας)

ε αντίθεση με το βιολί, το βιολοντσέλο άργησε να καταξιωθεί στη συνείδηση των συνθετών ως όργανο με επαρκείς σολιστικές δυνατότητες. Στην εποχή του Μπαρόκ, ο συνήθης ρόλος του ήταν να υποστηρίζει, μαζί με το τσέμπαλο, την αρμονική βάση των συνθέσεων στο πλαίσιο του basso continuo (συνεχούς βασίματος). Από τους πρώτους συνθέτες που είχαν τη διορατικότητα να αντιληφθούν ότι το βιολοντσέλο μπορούσε να λειτουργήσει σολιστικά με επιτυχία ήταν ο Αντόνιο Βιβάλντι. Στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα, ο Βιβάλντι συνέθεσε 27 κοντσέρτα για βιολοντσέλο, αν και δεν τα εξέδωσε όσο ζούσε, γεγονός ενδεικτικό της κοινής αντίληψης της εποχής για το όργανο. Στην πορεία του 18ου αιώνα, βιρτουόζοι ερμηνευτές του βιολοντσέλου απέδειξαν έμπρακτα τις ικανότητες του οργάνου και έγραψαν σολιστικά έργα που τις αξιοποίησαν – με έμφαση, πάντως, στο στοιχείο της δεξιοτεχνίας και λιγότερο του λυρισμού. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο Γάλλος Ζαν-Λουί Ντυπόρ (Jean-Louis Duport, 1749-1819) και ο Ιταλός Λουίτζι Μποκκερίνι (Luigi Boccherini, 17431805), που έγραψε πλείστες σονάτες και κοντσέρτα.

Ωστόσο, εκείνη την εποχή το βιολοντσέλο, λόγω της αδυναμίας στη χαμηλή του περιοχή και του τονικού του εύρους, δεν φαντάζει ακόμα ικανός συνοδοιπόρος του πιάνου, που μετά το 1750 έχει εισβάλει δυναμικά στη μουσική ζωή της Ευρώπης. Διόλου τυχαία, ο Μότσαρτ συνθέτει δεκάδες σονάτες για βιολί και πιάνο, ενώ ούτε μία για βιολοντσέλο. Το είδος της σονάτας για βιολοντσέλο και πιάνο θα γεννηθεί από τον Μπετόβεν, που θα συνθέσει τις δύο πρώτες σονάτες του (Έργο 5) το 1796 για τον Ντυπόρ. Αλλά και σε αυτές ακόμα, το πιάνο κυριαρχεί σε σχέση με το τσέλο, που κρατάει μικρότερης έκτασης ρόλο. Όμως, στην Τρίτη σονάτα (1808) του Μπετόβεν, το βιολοντσέλο θα αναδειχθεί πια σε γνήσιο πρωταγωνιστή και ισότιμο εταίρο του πιάνου στην εκτύλιξη μιας μακράς, δραματικής και περιπετειώδους αφήγησης. Το παράδειγμα του Μπετόβεν ακολουθούν αργότερα ο Μέντελσον και ο Σοπέν, ενώ το 1862 ο νεαρός Γιοχάννες Μπραμς αρχίζει να συνθέτει την Πρώτη του Σονάτα για βιολοντσέλο, που θα ολοκληρώσει τρία χρόνια αργότερα. Βαθύς γνώστης του γερμανικού μουσικού παρελθόντος, ο Μπραμς στρέφεται στη μουσική του Μπαχ βασίζοντας το πρώτο και το τρίτο μέρος της Σονάτας του σε θέματα που έχουν αξιοσημείωτες ομοιότητες με θέματα από την Τέχνη της φούγκας. Πέραν αυτού, το φινάλε της Σονάτας συνδυάζει στοιχεία της φόρμας της σονάτας με τη φόρμα της φούγκας (επιλογή που εύλογα φέρνει στο νου τη δραματική φούγκα που κλείνει την τελευταία Σονάτα του Μπετόβεν για τσέλο). Αντίθετα, το μεσαίο μέρος είναι ένα χαριτωμένο Μενουέτο, με ένα ενδιάμεσο παθιασμένο βαλς.

Ανάλογη στροφή στο παρελθόν θα κάνει, στις αρχές του 20ού πια αιώνα, και ο μεγάλος εκπρόσωπος του γαλλικού ιμπρεσιονισμού Κλωντ Ντεμπυσσύ, γράφοντας τη δική του Σονάτα για βιολοντσέλο και πιάνο. Έναν χρόνο μετά την κήρυξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και ήδη με κλονισμένη υγεία, ο Ντεμπυσσύ θα γράψει τη Σονάτα του στρεφόμενος στο ύφος του γαλλικού μπαρόκ και στη διαύγεια της κλασικής φόρμας της σονάτας, συνδυάζοντάς τα με τη δική του, λεπταίσθητη και πρωτοποριακή αρμονική γλώσσα. Η παράδοση θέλει τη Σονάτα να συνδέεται με τη μορφή του πιερότου από την commedia dell’arte. Στο πρώτο μέρος, ο μελαγχολικός πιερότος ξυπνά απότομα και σκέφτεται το αντικείμενο του έρωτά του, που δεν είναι άλλο από το... φεγγάρι! Στο δεύτερο μέρος παίρνει την κιθάρα του και προσπαθεί να κάνει καντάδα στο φεγγάρι, ενώ την ίδια στιγμή πηδάει ψηλά, πάλι και πάλι, για να το φτάσει. Όλες του οι προσπάθειες αποτυγχάνουν και ο ίδιος ξεσπάει οργισμένος. Στο φινάλε θα προσπαθήσει να ξεπεράσει τον χωρίς ανταπόκριση έρωτά του τραγουδώντας έναν «ύμνο» στην ελευθερία – με μελαγχολικό τόνο, πάντως, ανά στιγμές. Αυτή ακριβώς η ικανότητα του βιολοντσέλου να «τραγουδά» με φωνή μεστή και γεμάτη θέρμη το καθιστά διαχρονικά ιδεώδη ερμηνευτή «μεγάλων» μελωδιών. Τόσο μέσα στη συμφωνική ορχήστρα όσο και στο ρεπερτόριο της μουσικής δωματίου, είναι ένας προφανής αποδέκτης των πλέον φορτισμένων μελωδιών ενός έργου. Αναμενόμενα λοιπόν, διάσημες μελωδίες από το χώρο του λυρικού τραγουδιού (όπως το τραγούδι Με τα φτερά του τραγουδιού του Μέντελσον), της όπερας (Τραγούδι στο φεγγάρι από τη Ρούσαλκα), της συμφωνικής μουσικής (όπως το Adagio του Αλμπινόνι ή ο Νεμρώδ από τις Παραλλαγές Αίνιγμα του Έλγκαρ) ή του πιάνου (Σεληνόφως του Ντεμπυσσύ, Συναισθηματικό βαλς του Τσαϊκόφσκι ή Ο Διασκεδαστής του Τζόπλιν) έγιναν αντικείμενο πανέμορφων μεταγραφών για βιολοντσέλο με συνοδεία πιάνου. Οι μεταγραφές αυτές προσφέρουν διττή απόλαυση: ο εκάστοτε εκτελεστής έχει τη χαρά να αναπλάθει και να «οικειοποιείται» αισθαντικές μουσικές στιγμές του παγκόσμιου ρεπερτορίου και ο ακροατής ανανεώνει την επαφή του με μουσικές γνώριμες και ευπρόσδεκτες, μέσα σε ένα διαφορετικό, ωστόσο, ηχοχρωματικό πλαίσιο από το συνηθισμένο. Γι’ αυτό και τέτοιες μουσικές μινιατούρες δεν λείπουν από το ρεπερτόριο των μεγάλων βιολοντσελιστών, αφού προσφέρουν συγκίνηση και υπενθυμίζουν την ακαταμάχητη γοητεία των αθάνατων μελωδιών.

ΤΙΤΟΣ ΓΟΥΒΕΛΗΣ

ΦεσΤΙΒΑλ ΤΗσ ΑΝΟΙΞΗσ 10 AΠΡΙλΙΟΥ ΑΙΘΟΥσΑ ΧΡΗσΤΟσ λΑΜΠΡΑΚΗσ

Les Percussions de Strasbourg 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓεΝΝΗσΗ ΤΟΥ ΙΑΝΝΗ ΞεΝΑΚΗ

ΙΑΝΝΗΣ ΞΕΝΑΚΗΣ [ 1922-2001 ]

Πλειάδες (1979) για έξι εκτελεστές κρουστών Διάλειμμα

Περσέφασσα (1969), χωροποιημένο κοντσέρτο για έξι εκτελεστές κρουστών

Les Percussions de Strasbourg Μinh-Tâm Nguyen | Alexandre Esperet Hsin-Hsuan Wu | Yi-Ping Yang François Papirer | Thibaut Weber

ή συναυλία εντάσσεται στις εκδηλώσεις/δράσεις του meta-xenakis.org., μιας πρωτοβουλίας σημαντικών διεθνών πολιτιστικών οργανισμών, που οργανώνουν αφιερώματα για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του ιάννη Ξενάκη. όι οργανωτές συνεργάζονται με τοπικούς καλλιτέχνες και ιδρύματα σε μια διηπειρωτική γιορτή που προβάλλει τον Ξενάκη ως άνθρωπο και ως συνθέτη, αλλά και την καλλιτεχνική και φιλοσοφική του κληρονομιά, που επηρέασε ανεξίτηλα τις τέχνες του 21ου αιώνα.

Ιάννης Ξενάκης: η απελευθέρωση του ήχου

Στις 16 Οκτωβρίου 1955, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Ντόναουεσινγκεν, ακούστηκαν σε παγκόσμια πρώτη οι Μεταστάσεις, ορχηστρικό έργο του ελάχιστα γνωστού, τότε, συνθέτη Ιάννη Ξενάκη. Διαβάζοντας το πρόγραμμα, το κοινό της συναυλίας δεν μπορούσε να φανταστεί το σοκ που θα δοκίμαζε, όταν φαινομενικά άμορφα ηχητικά τόξα από μαζικά γκλισάντι το κατέκλυσαν, κάνοντάς το να αναρωτιέται αν κινδύνευε να χάσει την ακοή και την όρασή του. Στις θυελλώδεις αντιδράσεις των κριτικών, όπως της εφημερίδας Frankfurter Allgemeine, οι Μεταστάσεις συγκρίνονταν με «σειρήνες που ουρλιάζουν σε αεροπορική επιδρομή». Το όνομα του Ξενάκη, του έλληνα συνθέτη που είχε γεννηθεί στη Ρουμανία το 1922 και ζούσε στο Παρίσι, βρισκόταν πλέον στα χείλη όλων. Με τη μουσική του γλώσσα φτιαγμένη από αρχαϊκές χροιές, και με τον συνταρακτικό και αδυσώπητο ηχητικό παλμό που ερχόταν σε απόλυτη αντίθεση με το ύφος που επικρατούσε εκείνη την εποχή, ο Ξενάκης παρέμεινε ωστόσο μια περιθωριακή φι-

γούρα στον κόσμο της σύγχρονης μουσικής. Μέχρι το 1960, έπρεπε να κερδίζει τα προς το ζην ως αρχιτέκτονας και μηχανικός, δίπλα στον Λε Κορμπυζιέ. Και σε αυτόν το ρόλο κατάφερε να αφήσει το σημάδι του, με το Περίπτερο της Philips που σχεδίασε για τη Διεθνή Έκθεση των Βρυξελλών του 1958. Το κέλυφος, μια κατασκευή βασισμένη σε παραβολοειδείς υπερβολές, ήταν εξοπλισμένο εσωτερικά με περισσότερα από 350 ηλεκτρικά ηχεία, έτσι ώστε η μουσική να περιβάλλει τους επισκέπτες απ’ όλες τις πλευρές. Από τα νιάτα του ονειρευόταν την καριέρα του μουσικού. Όμως, η πορεία αυτού του αυτοδίδακτου καλλιτέχνη, έως την ένταξή του στην τάξη σύνθεσης του Ολιβιέ Μεσσιάν στο Παρίσι το 1950, ήταν γεμάτη εμπόδια. Ως μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, έλαβε μέρος στην Αντίσταση κατά την ιταλο-γερμανική κατοχή. Στον Εμφύλιο, τραυματίστηκε σοβαρά στο πρόσωπο από οβίδα βρετανικού τανκ. Φοβούμενος επικείμενη σύλληψη και εξορία, διέφυγε με πλαστό διαβατήριο (ως Κωνσταντίνος Καστρούνης) στο Παρίσι μέσω Ιταλίας, ενώ στην Ελλάδα καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο. Στο Παρίσι έζησε και εργάστηκε μέχρι το θάνατό του, στις 4 Φεβρουαρίου 2001. Η συνθετική του παραγωγή μετράει γύρω στα 150 έργα και παρόλο που υπήρξε από τους συνιδρυτές του IRCAM –του παρισινού ινστιτούτου που ειδικεύεται στην ηλεκτρονική μουσική–, οι συνθέσεις για σύνολα φυσικών οργάνων αποτελούν τον κύριο όγκο του έργου του. Σχεδόν όλα του τα έργα φέρουν ελληνικούς τίτλους – προφανής αναφορά στις ρίζες του, για τις οποίες παρέμεινε περήφανος. Κοινό χαρακτηριστικό όλων σχεδόν των μουσικών κειμένων του είναι πως δεν υπαινίσσονται ποτέ την αυστηρά μαθηματική και επιστημονική βάση που εφαρμόζει κατά την εργασία του. Αντίθετα, ερεθίζουν άμεσα τις αισθήσεις του κοινού, το εκπλήσσουν και το εντυπωσιάζουν, παρά τις μαθηματικές και επιστημονικές αρχές που τα διέπουν και για τις οποίες, μάλιστα, ο συνθέτης ανέπτυξε ειδικά προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών. Κι αυτό γιατί κάθε μορφή μουσικής αποκρυσταλλωμένης σε καθαρά νοητική πράξη τού ήταν απόλυτα ξένη. Για τον Ξενάκη το μουσικό έργο έπρεπε να είναι ένας ζωντανός οργανισμός, με «κεφάλι και χέρια».

ΓΚΟΥΙΝΤΟ ΦΙΣΕΡ

Ο ΞΕΝΑΚΗΣ ΣΤΟ ΣΤΟΥΝΤΙΟ ΤΟΥ, Γυρω στο 1970 / wikipedia © The Friends of Xenakis (permission link)

Pléïades «Όταν θα γράψω για σας, θα είναι ένα έργο αναφοράς για τα κρουστά.» [ Ο Ιάννης Ξενάκης προς τον Ζαν Μπατίν, ιδρυτικό μέλος των Κρουστών του Στρασβούργου ]

Στον δεξιό ώμο του αστερισμού του Ταύρου βρίσκεται ένα σμήνος λαμπερών αστέρων, οι Πλειάδες. Στο βόρειο ημισφαίριο είναι ορατές μόνο το χειμώνα: με το τηλεσκόπιο βλέπει κανείς δεκάδες αστέρια, αλλά με γυμνό μάτι διακρίνει μόνο έξι, μέσα σε μια ελαφρά γαλακτώδη ομίχλη. Στην ελληνική μυθολογία, οι Πλειάδες ήταν επτά αδελφές στην υπηρεσία της Άρτεμης, θεάς της Σελήνης. Μια αδελφή, η Ηλέκτρα, εξαφανίστηκε παίρνοντας τη μορφή κομήτη, συντετριμμένη από την καταστροφή της Τροίας, της πόλης που είχε χτίσει ο γιος της ο Δάρδανος. Η ομίχλη που περιβάλλει τις Πλειάδες είναι τα δάκρυα που έχυσαν οι έξι αδερφές όταν τις εγκατέλειψε η

Ηλέκτρα. Ο τίτλος του έργου παραπέμπει στους έξι μουσικούς των Κρουστών του Στρασβούργου –στους οποίους το έργο είναι αφιερωμένο–, αλλά κυρίως στην πολλαπλότητα της ύπαρξης. Η ουσία του δεν περιορίζεται σε έναν απλό ορισμό. Τα κρουστά που χρησιμοποιεί ο συνθέτης είναι πολλά και διάφορα: από πληκτροφόρα (βιμπράφωνο και μαρίμπα), μέχρι και το sixxen, φτιαγμένο ειδικά για τη συγκεκριμένη σύνθεση. Το sixxen είναι ένα μικροτονικό μεταλλικό κρουστό όργανο από 19 ράβδους, κατανεμημένες σε άνισα διαστήματα της τάξης τού ενός τέταρτου ή του τρίτου του τόνου και των πολλαπλασίων τους. Πήρε το όνομά του από το έξι (Six), αριθμός των μουσικών των Κρουστών του Στρασβούργου, και από το Ξεν (Xen) του επώνυμου του συνθέτη. Δημιουργήθηκαν έξι αντίγραφα, καθένα με ελαφρώς διαφορετικό κούρδισμα, έτσι ώστε κανένα όργανο να μην ηχεί πανομοιότυπα με τα άλλα. Το 1984, ο Ρομπέρ Εμπράρ και ο ειδικός μετάλλων Αλμπέρ Αμπιτμπόλ σχεδίασαν μια τρίτη εκδοχή του sixxen, σε στενή συνεργασία με τους μουσικούς του Συνόλου και τον συνθέτη. Από το 2021, τα Κρουστά του Στρασβούργου χρησιμοποιούν την τέταρτη εκδοχή του, που σχεδιάστηκε από τον Πολ Γκυέμπ και κατασκευάστηκε από την εταιρεία Rythmes et Sons, υπό την επίβλεψη του Κλοντ Ουλτέρ. Ο Ξενάκης δεν είχε συγκεκριμένη άποψη για τον ήχο του οργάνου, παρά μόνο ότι δεν ήθελε το sixxen να ηχεί «κλασικά» και είχε φανταστεί ως υλικό κατασκευής του μια ιδιαίτερα σκληρή πορσελάνη. Καθώς δεν υπάρχει πρότυπο, ο ήχος του sixxen ποικίλλει ανάλογα με τον κατασκευαστή του. Οι Πλειάδες χωρίζονται σε τέσσερα μέρη, με τίτλους που αναφέρονται στα υλικά κατασκευής των οργάνων και στους ήχους που παράγουν: «Μείγματα» (Mélanges – εκτελείται ταυτόχρονα από διάφορους τύπους κρουστών), «Μέταλλα» (Métaux), «Πληκτροφόρα» (Claviers) και «Δέρματα» (Peaux). Τα sixxen που ακούγονται στα «Μέταλλα» φέρνουν στο μυαλό ορχήστρες γκαμελάν της Ινδονησίας και του Μπαλί, όργανα που χρησιμοποιούνται στην εορταστική μουσική στην Ιαπωνία, καμπάνες των εκκλησιών στη λεκάνη της Μεσογείου και αλπικά κουδούνια αγελάδων. Ο πλούτος της χροιάς των sixxen εκφράζει με έναν τρόπο τις ποικίλες συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων, όπου τα μέταλλα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος. Μολονότι ο Ξενάκης αντιμετωπίζει με απόλυτη ελευθερία την έννοια της πολλαπλότητας της ύπαρξης, στην αναζήτησή του για τη δημιουργία ενός πραγματικά μοναδικού έργου καταφέρνει να επιβάλει κανόνες ποικιλομορφίας και ενότητας στη ρυθμική του οργάνωση.

Aνάθεση της Πόλης του Στρασβούργου, το έργο Πλειάδες είναι αφιερωμένο στα Κρουστά του Στρασβούργου. Το 2011 ο Αλμπάν Ρισάρ δημιούργησε μια χορογραφημένη εκδοχή του, που έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Χορού του Μονπελιέ.

Persephassa Η σύνθεση Περσέφασσα γράφτηκε με ανάθεση του ΥπΠο της Γαλλίας για το Α΄ Φεστιβάλ του Σιράζ στο Ιράν και πρωτοπαρουσιάστηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1969 στην Περσέπολη, από το Σύνολο Κρουστών του Στρασβούργου, στο οποίο και είναι αφιερωμένη. Ο τίτλος αναφέρεται στη θεά Περσεφόνη ή Κόρη, προσωποποίηση των χθόνιων δυνάμεων και των μεταστοιχειώσεων της ζωής (μεταστοιχείωση είναι η μετατροπή ενός χημικού στοιχείου σε άλλο, μέσω πυρηνικής αντίδρασης). Οι δυνάμεις αυτές συνδέονται με τους κοσμικούς κύκλους των έμβιων οργανισμών και με το ανθρώπινο γένος ειδικότερα, και βασίζονται στην περιοδικότητα, την επανάληψη, την ουσία της θεωρίας των αριθμών και στα μαθηματικά. Αυτός είναι και ο βαθύτερος ρόλος των κρουστών, που συμβολίζουν επίσης χθόνιες και ουράνιες δραστηριότητες. Ο Ξενάκης πρότεινε για το έργο ξύλινα ή μεταλλικά σήμαντρα, νέα όργανα που είχε χρησιμοποιήσει ήδη στην Ορέστεια, εμπνεόμενος από τα σήμαντρα των μοναστηριών, «πραγματικές φωλιές ενός προγονικού ρυθμού που δεν έχει ακόμη καταστραφεί από το ραδιόφωνο, την τηλεόραση ή άλλες εισβολές». Το κοινό βρίσκεται στο κέντρο, ενώ οι μουσικοί του Συνόλου Κρουστών του Στρασβούργου παίρνουν θέση κυκλικά γύρω του, περικλείοντάς το με τα ηχητικά κύματα. Οι τροχιές διασταυρώνονται ή εξελίσσονται σύμφωνα με την «ηχητική χορογραφία» του συνθέτη. Κατά την ατέρμονη επανάληψη ενός ρυθμικο-δυναμικού κυττάρου που περνάει από όργανο σε όργανο, μέσα σε ένα παιχνίδι από αυξομειούμενους ηχητικούς καταρράκτες, από περιστρεφόμενους στο χώρο ρυθμούς και από χαοτικά ηχητικά νέφη που ξεδιπλώνονται, το ρολάρισμα των τυμπάνων του σεξτέτου γίνεται επίκληση στην Περσέφασσα. Προοδευτικά επιταχυνόμενη η μουσική μεταφέρει το κοινό σε μια γιγαντιαία δίνη, που παραπέμπει, ίσως, στο χορό των στροβιλιζόμενων δερβίσηδων – με τη διαφορά πως ο Ξενάκης δεν στοχεύει στην έκσταση: Απότομες, σύντομες και τυχαία διασκορπισμένες διακοπές αποσπούν τον ακροατή από την κατάσταση της έκστασης. 24

ΣΥΝΤΑΞΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ: Μυρτώ Οικονομίδου

15-17 AΠΡΙΛΙΟΥ

DANCE COMPANY

ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ

ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ

Janet Eilber

LaRue Allen ΜΕΛΗ

Denise Vale

ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ | ΧΟΡΟΣ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ 15-17 AΠΡΙΛΙΟΥ ΑΙΘΟΥΣΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΤΡΙΑΝΤΗ

Martha Graham Dance Company Acts οf Light [ Φωτεινές Χειρονομίες ] «Σ’ ευχαριστώ για τις φωτεινές χειρονομίες σου, που ομόρφυναν ένα καλοκαίρι, ξεθυμασμένο πια.» Έμιλυ Ντίκινσον

Martha Graham Μουσική Carl Nielsen* Κοστούμια Halston και Martha Graham Φωτισμοί Beverly Emmons Χορογραφία

Πρεμιέρα: 26.2.1981, Κέντρο Παραστατικών Τεχνών Τζ.Φ. Κέννεντυ, Ουάσινγκτον, DC ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΘΕΣΗ: Edward H. Michaelson

I. Conversation of Lovers [ Κουβέντες εραστών ] Xin Ying | Lloyd Knight (15, 17/4) Natasha M. Diamond-Walker | Alessio Crognale (16/4) Χορεύουν:

I. Παν και Σύριγξ, έργο 49 • II. Andante lamentoso Συνοδεύοντας το φέρετρο ενός νεαρού καλλιτέχνη) • III. Εισαγωγή Ήλιος, έργο 17. Ηχογράφηση: Συμφωνική Δανικής Ραδιοφωνίας υπό τον Χ. Μπλόμστεντ, ευγενική παραχώρηση EMI Classics. Τα μέρη I και II χρησιμοποιούνται με τη σύμφωνη γνώμη των G. Schirmer, Inc., εκπροσώπων στις ΗΠΑ των Edition Wilhelm Hansen A/S-Denmark, του εκδότη και του κατόχου δικαιωμάτων.

Διάλειμμα

Canticle For Innocent Comedians [ Ψαλμός για αθώους κωμωδούς ] «Ένας χορός χαράς, για τον κόσμο έτσι ακριβώς όπως είναι.» Μάρθα Γκράχαμ Εμπνευσμένο από το ομότιτλο έργο της Γκράχαμ (1952) Ευρωπαϊκή πρεμιέρα

Janet Eilber Επικεφαλής χορογράφος Sonya Tayeh Χορογραφία βινιετών Alleyne Dance | Sir Robert Cohan Jenn Freeman | Martha Graham | Juliano Nunes Micaela Taylor | Yin Yue Μουσική Jason Moran Κοστούμια Karen Young Φωτισμοί Yi-Chung Chen Συνεργάτιδα χορογράφος Jenn Freeman Νέα παραγωγή, Σύλληψη

19.3.2022 Κέντρο Σοράγια, Πανεπιστήμιο Νόρθριτζ της Καλιφόρνιας

Πρεμιέρα:

Εναρκτήριος χορός και Ιντερλούδια χορογραφία:

Sonya Tayeh

I. Ήλιος χορογραφία: Χορεύουν:

Sonya Tayeh

Leslie Andrea Williams (15, 17/4) | Lorenzo Pagano (16/4)

II. Γη χορογραφία: Χορεύουν:

Alleyne Dance

Lloyd Knight | Richard Villaverde

III. Αέρας χορογραφία: Χορεύουν:

Sir Robert Cohan

Anne O’Donnell (15, 17/4) | Laurel Dalley Smith (16/4)

IV. Νερό χορογραφία:

Juliano Nunes

Χορεύουν:

Anne Souder | Xin Ying (15, 17/4) Alessio Crognale | Lloyd Knight (16/4) V. Φωτιά χορογραφία:

Yin Yue

Χορεύουν:

Jacob Larsen | Lorenzo Pagano Richard Villaverde (15, 17/4) | Marzia Memoli | Anne Souder Leslie Andrea Williams (16/4)

VI. Σελήνη χορογραφία:

Martha Graham

Χορεύουν:

Anne O’Donnell | Lloyd Knight (15, 17/4) So Young An | Jacob Larsen (16/4) VII. Αστέρια χορογραφία:

Micaela Taylor

Χορεύουν:

Laurel Dalley Smith | Lloyd Mayor (15, 17/4) Alessio Crognale | Marzia Memoli (16/4) VIII. Θάνατος /Αναγέννηση χορογραφία:

Χορεύουν:

Jenn Freeman

Xin Ying (15, 17/4) | Jacob Larsen (16/4)

Τελευταίος χορός χορογραφία:

Sonya Tayeh

Χορεύουν:

Με την υποστήριξη των Tee Scatuorchio & Michael Becker. Με τη γενναιόδωρη επιχορήγηση του Ιδρύματος O'Donnell-Green Music and Dance, παραγγελία του Κέντρου Παραστατικών Τεχνών The Younes & Soraya Nazarian, με τη στήριξη του Jazz Road | South Arts Grant, του Northrop Auditorium-Πανεπιστήμιο της Μιννεσότας και του Κρατικού Πανεπιστημίου Νόρθριτζ της Καλιφόρνιας. Επιπλέον στήριξη από τους Kenneth Bloom & Abby Meiselman, το Πολιτειακό Συμβούλιο Τεχνών της Νέας Υόρκης, το Γραφείο του Κυβερνήτη και το Νομοθετικό Σώμα της Πολιτείας της Νέας Υόρκης. Το έργο έλαβε residency από τον καλλιτεχνικό οργανισμό The Church, στο Σαγκ Χάρμπορ.

Ευχαριστούμε τον Βασίλη Γρηγορόπουλο / Visionary Culture

14.4.2022

«Η επανάσταση της Μάρθας Γκράχαμ»: Συναντήσεις / συνομιλίες για ενήλικες 17.4.2022

Εργαστήριο σύγχρονου χορού για εφήβους

Acts of Light

Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 26 Φεβρουαρίου 1981 στην Ουάσινγκτον (Κέντρο Παραστατικών Τεχνών Τζ.Φ. Κέννεντυ) εγκαινιάζοντας ουσιαστικά μια νέα περίοδο δημιουργίας της χορογράφου. Ο τίτλος του είναι δύο λέξεις από ένα γράμμα της ποιήτριας Έμιλυ Ντίκινσον, που αγαπούσε πολύ η Γκράχαμ. Γυμνό από θεατρικά στοιχεία, το Acts of Light γίνεται ένας ύμνος στον χορευτή ως απόλυτο όργανο έκφρασης, ενώ παράλληλα κάνει αναφορές σε προηγούμενες χορογραφίες που φέρουν το χαρακτηριστικό στιλ της δημιουργού. Η Anna Kisselgoff, πρώην κριτικός χορού των New York Times, αποκάλεσε το έργο «νεοκλασικό». Τη χορογραφία ντύνουν μουσικά αποσπάσματα του δανού συνθέτη του 19ου αιώνα Καρλ Νήλσεν – άλλη μια απόκλιση από τον κανόνα της Γκράχαμ, η οποία χορογραφούσε κυρίως σε μουσική σύγχρονων συνθετών. Το έργο έχει τρεις ενότητες: το εναρκτήριο ντουέτο «Κουβέντες εραστών» εξερευνά τον παντοτινό, και διαρκώς μεταβαλλόμενο, ερωτικό δεσμό. Τη μουσική για

το δεύτερο μέρος, «Θρήνος», έγραψε ο Νήλσεν με αφορμή το θάνατο ενός φίλου του. Εδώ, μια γυναικεία φιγούρα χορεύει μόνη, ενώ γύρω της πέντε άνδρες στέκουν και την κοιτάζουν. Το σώμα της καλύπτει ένα ελαστικό λευκό ύφασμα, που λειτουργεί σαν «μεμβράνη... σαν να συνοψίζει τη θλίψη που εκφράζει η χορεύτρια με το σώμα της». Είναι φανερή η αναφορά στο παλαιότερο έργο της Γκράχαμ Lamentation (1930). Τέλος, το τρίτο μέρος, «Τελετουργικό για τον Ήλιο», είναι ένας ύμνος στην περίφημη «τεχνική Γκράχαμ».

Canticle For Innocent Comedians Η Μάρθα Γκράχαμ δημιούργησε το έργο το 1952 και του έδωσε τον τίτλο ενός ποιήματος του Μπεν Μπέλλιτ. Πρόκειται για οκτώ δεξιοτεχνικές βινιέτες, που η χορογράφος δημιούργησε για τα κορυφαία μέλη της ομάδας Γκράχαμ, καθεμία από τις οποίες υμνεί στοιχεία της φύσης: τον Ήλιο, τη Γη, τον Αέρα, το Νερό, τη Φωτιά, τη Σελήνη, τα Αστέρια και το Θάνατο. Παρόλο που το έργο αγαπήθηκε από το κοινό και θεωρήθηκε αριστούργημα, ελάχιστα στοιχεία έχουν μείνει από αυτό και θεωρείται πλέον χαμένο. Η εκδοχή του 2022 αποτελεί επανασχεδιασμό της πρωτότυπης χορογραφίας, δηλαδή, το έργο είναι εξ ολοκλήρου καινούργιο, αλλά βασίζεται στο αρχικό σχέδιο. Οι οκτώ βινιέτες, που χορογραφήθηκαν εκ νέου για τα σημερινά αστέρια της ομάδας Γκράχαμ, έγιναν από οκτώ χορογράφους με διαφορετικές χορευτικές καταβολές. Ευτυχώς, η χορογραφία της Μάρθας Γκράχαμ για τη βινιέτα «Σελήνη» είχε μαγνητοσκοπηθεί τη δεκαετία του 1950 και συμπεριλαμβάνεται στη νέα παραγωγή. Η μουσική της εκδοχής που παρουσιάζουμε έχει τζαζ επιρροές και γράφτηκε από τον σπουδαίο πιανίστα της τζαζ, Τζέισον Μοράν. Η επικεφαλής χορογράφος Sonya Tayeh, βραβευμένη με Έμμυ και Τόνυ, ύφανε προσεκτικά τον συνδετικό ιστό αυτής της εκλεκτικής σύνθεσης –«που συνέχει τα μισά του πρώτου και του τελευταίου / σε μια πίστη εντέλει κοινή» λέει ο Μπέλλιτ στο ποίημά του–, με τα μέλη του συνόλου να μπαινοβγαίνουν στις βινιέτες με τρόπο που θυμίζει Χορό αρχαίου δράματος και που παραπέμπει, και αυτό, σε πλείστες κλασικές δημιουργίες της Μάρθας Γκράχαμ. Τα κοστούμια της Karen Young είναι εμπνευσμένα από σχήματα που χρησιμοποιούσε συχνά η Γκράχαμ στα έργα της. Το ύφασμά τους, κατασκευασμένο από ανακυκλωμένα πλαστικά μπουκάλια, γίνεται αφορμή για να συνεχιστεί η συζήτηση για την αξία της φύσης και τη συλλογική ευθύνη μας απέναντι στον πλανήτη.

■ 3 1 Μα ρ τ ί ου

Κatia & Marielle Labèque «Το καλύτερο πιάνο ντούο της σύγχρονης σκηνής» [ New York Times ]

Η Κάτια και η Μαριέλ Λαμπέκ συμπράττουν τακτικά με τα σύνολα: Φιλαρμονικές του Βερολίνου, της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας, της Βιέννης, της Τσεχίας, της Σκάλας του Μιλάνου, του Λονδίνου, του Λος Άντζελες, της Νέας Υόρκης, Συμφωνικές της Βοστώνης, του Σικάγου, του Κλήβελαντ, της Φιλαδέλφειας, Στάατσκαπελλε της Δρέσδης, Γκεβάντχαους της Λειψίας, του Λονδίνου, του Παρισιού, Κονσέρτχεμπαου του Άμστερνταμ κ.ά, υπό τη διεύθυνση των αρχιμουσικών: Μάριν Άλσοπ, Τζον Άνταμς, Σεμιόν Μπύτσκοφ, Σερ Κόλιν Ντέιβις, Γκουστάβο Ντουνταμέλ, Γκουστάβο Χιμένο, Μίργκα Γκραζίνυτε-Τύλα, Πιέταρι Ίνκινεν, Λουί Λανγκρέ, Ζούμπιν Μέτα, Αντρές Ορόθκο-Εστράδα, Σέιζι Οζάουα, Αντόνιο Παππάνο, Ματτίας Πίντσερ, Ζωρζ Πρετρ, Σερ Σάιμον Ρατλ, ΣάντουΜαττίας Ρόβαλι, Έσα-Πέκα Σαλόνεν, Μάικλ Τίλσον Τόμας και Γιαπ φαν Σβέντεν. Πάνω από 33.000 θεατές παρακολούθησαν την εορταστική συναυλία που έδωσαν με τη Φιλαρμονική του Βερολίνου υπό τον Σερ Σάιμον Ρατλ στο Βαλντμπύνε του Βερολίνου (κυκλοφορεί σε DVD, EuroArts). Πάνω από 100.000

θεατές παρακολούθησαν την καλοκαιρινή συναυλία στο Σαίνμπρουν της Βιέννης (σε CD και DVD, SONY) και περισσότεροι από 1,5 εκατομμύριο θεατές την είδαν από τους τηλεοπτικούς τους δέκτες. Οι Λαμπέκ έχουν ιδρύσει τη KML recordings, εταιρεία που το 2016 περιήλθε στην Deutsche Grammophon. Έχουν συνεργαστεί με τους συνθέτες Τομάς Αντές, Λούι Άντρισσεν, Λουτσάνο Μπέριο, Πιερ Μπουλέζ, Μπρους Ντέσσνερ, Φίλιπ Γκλας, Οσβάλντο Γκολιχόφ, Γκαίργκυ Λίγκετι, Νίκο Μύλυ και Ολιβιέ Μεσσιάν. Στην Αίθουσα Ουόλτ Ντίσνεϋ του Λος Άντζελες παρουσίασαν σε παγκόσμια πρεμιέρα το νέο Κοντσέρτο του Φίλιπ Γκλας με τη Φιλαρμονική του Λος Άντζελες, υπό τον Γκουστάβο Ντουνταμέλ· στο Ρόυαλ Φέστιβαλ Χολ παρουσίασαν σε παγκόσμια πρεμιέρα (2019) το Κοντσέρτο του Μπρους Ντέσσνερ με τη Φιλαρμονική του Λονδίνου υπό τον Γιον Στούργκορντς· στην Αίθουσα Φιλαρμονικής του Παρισιού παρουσίασαν σε παγκόσμια πρώτη (2021) το έργο του Νίκο Μύλυ in Certain Circles, με την Ορχήστρα του Παρισιού υπό τον Μαξίμ Εμελιάνιτσεφ, ενώ τον Απρίλιο θα το ερμηνεύσουν στην αμερικάνικη πρεμιέρα του, με τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης υπό τον Γιαπ φαν Σβέντεν.

Πρόσφατα εμφανίστηκαν, ύστερα από πρόσκληση, στην Αίθουσα Φιλαρμονικής του Παρισιού, όπου παρουσίασαν τα άλμπουμ Amoria, Invocations, το νέο τους πρότζεκτ για δύο κιθάρες και δύο πιάνα με τους Νταβίντ Σαλμάν και Μπρους Ντέσσνερ, καθώς και το έργο Don’t fear the Light που έγραψε γι’ αυτές ο Τομ Γιορκ. www.labeque.com

■ 3 A π ρ ιλ ί ου

Gautier Capuçon Ο τσελίστας Γκωτιέ Καπυσόν δίνει συναυλίες σε όλο τον κόσμο συνεργαζόμενους με σημαντικούς μαέστρους και μουσικούς. Ιδρυτής και επικεφαλής της Τάξης αριστείας στο τσέλο (Classe d’excellence de violoncelle) στο Ίδρυμα Louis Vuitton του Παρισιού, φέρνει την κλασική μουσική, μέσω της Orchestre à l’École Association, σε περίπου 40.000 χιλιάδες μαθητές σε όλη τη Γαλλία. Τον Ιανουάριο του 2022, εγκαινίασε το δικό του Ίδρυμα για την υποστήριξη νέων ταλαντούχων μουσικών (fondationgautiercapucon.com). Πολυβραβευμένος ερμηνευτής, παίζει με τσέλο Matteo Goffriller, 1701, «L’Ambassadeur». Το καλοκαίρι του 2020, εν μέσω πανδημίας, ο Καπυσόν ταξίδεψε σε πολλά μέρη της Γαλλίας δίνοντας υπαίθριες

συναυλίες, σε μια μουσική «οδύσσεια» που ονόμασε Un été en France. Το επόμενο καλοκαίρι επεξεργάστηκε εκ νέου αυτό το πρότζεκτ, και μαζί με 27 μαθητές έδωσαν 19 συναυλίες σε διάφορες πόλεις. Τη φετινή σεζόν συμπράττει, μεταξύ άλλων, με τις φιλαρμονικές της Βιέννης / Α. Αλτίνογλου, του Μονάχου / Γκίεντρε Σλεκύτε, και της Νέας Υόρκης / Γιου Λονγκ, την Κονσέρτχεμπαου / Μιουνγκ Βουν Τσουνγκ, τις ορχήστρες του Κλήβελαντ / M.Τίλσον Τόμας και του Μαριίνσκι / Β. Γκέργκιεφ. Είναι καλλιτέχνης in residence στη Φιλαρμονική του Παρισιού και στο Κονσέρτχαους της Βιέννης. Εμφανίζεται τακτικά σε διεθνή φεστιβάλ: Ενέσκου, Ροστροπόβιτς, Άνοιξη της Πράγας, Σαιν Ντενί και Εβιάν. Ως μουσικός δωματίου περιοδεύει με τον Ζ.Υ. Τιμπωντέ και τη Λ. Μπατιασβίλι δίνοντας συναυλίες στο Μέγαρο της Φιλαρμονικής του Έλβα στο Αμβούργο, Τόνχαλλε της Ζυρίχης, Αίθουσα της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, Χέρκουλεζααλ του Μονάχου και Αίθουσα της Φιλαρμονικής του Παρισιού. Συνεργάζεται με τους μουσικούς Φ. Μπρέιλυ, Ζ. Ντυκρό, Ν. Λουγκάνσκι και Γιούτζα Ουανγκ, καθώς και με τους Ν. Άργκεριχ, Μάρθα Άργκεριχ, Ν. Μπάρενμποϊμ, Ρ. Καπυσόν, Λ. Καβάκο, A. Όττενζαμερ, Δ. Τρίφονοφ,

αδελφές Λαμπέκ και με τα κουαρτέτα Artemis, Ébène και Hagen. Οι αποκλειστικές ηχογραφήσεις του για την Erato (Warner Classics) έχουν πάρει πολλά βραβεία. Το τελευταίο του άλμπουμ, Emotions (2020), ήταν στο αρ. 1 των τσαρτ για πάνω από 30 εβδομάδες και πούλησε περισσότερα από 50.000 αντίτυπα. Παλαιότερες ηχογραφήσεις περιλαμβάνουν κοντσέρτα του Σοστακόβιτς (Ορχήστρα Μαριίνσκι / Γκέργκιεφ) και του Σαιν-Σανς (Φιλαρμονική της Γαλλικής Ραδιοφωνίας / Λ. Μπρανγκέ), όλες τις Σονάτες του Μπετόβεν με τον Φ. Μπρέιλυ, το Κουιντέτο εγχόρδων του Σούμπερτ με το Κουαρτέτο Ébène, το Intuition με την Ορχήστρα Δωματίου του Παρισιού / Ν. Μπόυντ και τον Ζ. Ντυκρό, ένα άλμπουμ με έργα Σούμαν, ζωντανά ηχογραφημένο με την Άργκεριχ, τον Ρ. Καπυσόν και την Ορχήστρα Δωματίου της Ευρώπης / Μ. Χάιτινκ, Τρίο για πιάνο του Μπετόβεν με τους Ρ. Καπυσόν και Φ. Μπρέιλυ, Σονάτες του Σοπέν και του Φρανκ με τη Γ. Ουανγκ, και πρόσφατα ένα σόλο άλμπουμ με Μπαχ, Ντυτιγέ και Κόνταϊ, καθώς και μια ηχογράφηση Best of για τα 40ά γενέθλιά του. Κυκλοφορούν σε DVD ζωντανές εμφανίσεις του με τη Φιλαρμονική του Βερολίνου / Γ. Ντουνταμέλ (Πρώτο κοντσέρτο για τσέλο του Χάυντν) και με τη Λ. Μπατιασβίλι, τη

Στάατσκαπελλε της Δρέσδης και τον Κ. Τήλεμαν (Κοντσέρτο για βιολί και τσέλο του Μπραμς). Εμφανίζεται σε τηλεοπτικές και διαδικτυακές εκπομπές. Γεννήθηκε στο Σαμπερύ. Πέντε ετών άρχισε μαθήματα τσέλου. Σπούδασε στο Ωδείο του Παρισιού με τον Philippe Muller και την Annie Cochet-Zakine, και με τον Χάινριχ Σιφ στη Βιέννη. Συμπράττει με κορυφαία σύνολα και με τους μαέστρους: Λ. Μπρανγκέ, Σ. Μπυτσκόφ, Γ. Ντουνταμέλ, Σ. Ντυτουά, Κ. Έσενμπαχ, Α. Ορόθκο-Εστράδα και Γ. Νεζέ-Σεγκέν, ενώ συνεργάζεται με τους συνθέτες: Λίρα Άουερμπαχ, Κ. Μπεφφά, E. Μπεντσέκρυ, N. Καμπογκράν, K. Σεν, Μ. Ντέσσνερ, Ζ. Ντυκρό, Α. Ντυτιγέ, Τ. Εσκάς, Φ. Μανουρύ, Μ. Μαντοβανί, Κ. Πεντερέτσκι, Β. Ριμ και Γ. Βίντμαν. www.gautiercapucon.com

Jérôme Ducros Ο πιανίστας και συνθέτης Ζερόμ Ντυκρό είναι ένας πολύπλευρος καλλιτέχνης που δίνει ρεσιτάλ και συνεργάζεται με σύνολα μουσικής δωματίου σε ένα ευρύτατο ρεπερτόριο που εκτείνεται μέχρι τη σύγχρονη δημιουργία, περιλαμβάνοντας και πολλές δικές του συνθέσεις. Περιζήτητος μουσικός δωματίου, είναι τακτικός συνεργάτης σε ζωντανές εμφανίσεις και ηχογραφήσεις των Ρενώ και Γκωτιέ Καπυσόν,

του Φιλίπ Ζαρουσκύ, του Ζερόμ Περνό και του Μπρουνό Φιλίπ. Έχει εμφανιστεί στις μεγαλύτερες μουσικές σκηνές: Θέατρο Ηλυσίων Πεδίων, Αίθουσα της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, Μουζίκφεραϊν και Κονσέρτχαους της Βιέννης, Ουίγκμορ Χολ και Μπάρμπικαν Σέντερ του Λονδίνου, Κονσέρτχεμπαου του Άμστερνταμ, Κάρνεγκι Χολ, Λισέου της Βαρκελώνης, Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης, Τσαϊκόφσκι της Μόσχας, KKL της Λουκέρνης, Όπερα του Τόκιο κ.α. Συνεργάζεται επίσης με τον Ωγκυστέν Ντυμαί, τον Μισέλ Πορτάλ, τον Μισέλ Νταλμπερτό, τον Νίκολας Άντζελικ, τον Αντουάν Ταμεστί, τον Πωλ Μεγέρ, τον Ζεράρ Κωσσέ, την Ταμπία Τσίμμερμαν, τον Ζαν-Γκυέν Κεράς, τον Ανρί Ντεμαρκέτ, το Κουαρτέτο Ébène και με τις σοπράνο Ντον Άπσο, Μόιτσα Έρντμαν και Ντιάνα Ντάμραου, τις μέτζο Αγγέλικα Κίρχλαγκερ και Νόρα Γκυμπίς, τον τενόρο Ίαν Μπόστριτζ και τον βαρύτονο Λωράν Ναουρί. Η μουσική του Ντυκρό έχει πια γίνει γνωστή, καθώς όλο και περισσότεροι ερμηνευτές παρουσιάζουν έργα του, κυρίως μετά την έκδοση του έργου του Τρίο για δύο τσέλα και πιάνο το 2006 (Billaudot, μαζί με τον Γ. Καπυσόν). Δέχεται πολύ συχνά παραγγελίες από φορείς και σύνολα, και συνθέτει

κομμάτια δεξιοτεχνίας (Encore για τσέλο και πιάνο), μουσική δωματίου (έργα για τρίο και για κουιντέτο), φωνητικά (La mort du poète) ή συμφωνικά. Το 2013, η DECCA αγόρασε το πρώτο CD του Ντυκρό, με δικά του έργα μουσικής δωματίου. Το 2016 έκανε πρεμιέρα το έργο του Διπλό κοντσέρτο για τσέλο, πιάνο και ορχήστρα με την Ορχήστρα του Πω υπό τον Φ. Καρουί και με τον Ζ. Περνό. Έχει συγγράψει θεωρητικά έργα για τη μουσική γλώσσα και την εξέλιξή της, και το 2012 έδωσε διάλεξη στο Κολέγιο της Γαλλίας. Η δισκογραφία του περιλαμβάνει έργα Φωρέ για πιάνο και ορχήστρα (με την Ορχήστρα της Βρετάνης υπό τον Μόσε Άτσμον, Timpani, 2008), το άλμπουμ Capriccio με τον Καπυσόν (Virgin Classics, 2008), το άλμπουμ με γαλλικά τραγούδια Opium, με τους Φ. Ζαρουσκύ, Ρ. και Γ. Καπυσόν και Ε. Παΰντ (Virgin Classics, 2009), έργα Μπετόβεν για πιάνο και τσέλο με τον Ζ. Περνό (Ligia-Digital, 2009), μουσική δωματίου του Γ. Κοννεσσόν (Collection Pierre Bergé, 2012, επανέκδοση Sony, 2017), το άλμπουμ En aparté, με δικά του έργα μουσικής δωματίου (Decca, 2013), τα άλμπουμ Green με τον Φ. Ζαρουσκύ και το Κουαρτέτο Ébène (Erato, 2015), Intuition με τον Γ. Καπυσόν (Erato, 2018), και έργα Ραχμάνινοφ και Μιασκόφσκι

για τσέλο και πιάνο με τον Μ. Φιλίπ (Harmonia Mundi, 2019). Γεννήθηκε το 1974. Σπούδασε πιάνο με τους François Thinat, Gérard Frémy και Cyril Huvé. Παρακολούθησε μάστερκλας με τους Λ. Φλάισερ, Γ. Σέμποκ και Κ. Tσαχαρίας. Νικητής του Διεθνούς Διαγωνισμού Πιάνου «Ουμπέρτο Μικέλι» στη Σκάλα του Μιλάνου, έχει εμφανιστεί σε πολλές σκηνές ανά τον κόσμο και έχει συμπράξει ως σολίστ με ορχήστρες, μεταξύ άλλων, τη Φιλαρμονική του Γιοχάνεσμπουργκ, την Ορχήστρα της Λυόν, την Ορχήστρα Δωματίου της Λωζάννης, την Εθνική Ορχήστρα της Λίλλης, το Ορχηστρικό Σύνολο του Παρισιού, την Ορχήστρα Νέων της Γαλλίας, τη Φιλαρμονική του Ρόττερνταμ, με μαέστρους όπως ο Αλαίν Αλτίνογλου, ο Πωλ Μεγέρ, ο Τζέιμς Τζουντ, ο Εμμανυέλ Κριβέν, ο Μαρκ Μινκοφσκί και ο Κρίστοφερ Χόγκγουντ.

■ 4 A π ρ ιλ ί ου

Maria João Pires

Η πιανίστρια Μαρία Ζοάο Πίρες γεννήθηκε στη Λισαβόνα στις 23 Ιουλίου 1944. Έδωσε το πρώτο της ρεσιτάλ σε ηλικία τεσσάρων ετών. Σπούδασε μουσική και πιάνο αρχικά με τους Κάμπος Κουέλιου και Φρανσίν Μπενουά, και αργότερα στη Γερμανία με τους Ροσλ Σμιντ και Καρλ

Ένγκελ. Εκτός από συναυλίες, έχει ηχογραφήσει για την εταιρεία Erato επί δεκαπέντε χρόνια και για την Deutsche Grammophon επί είκοσι χρόνια. Από τη δεκαετία του 1970, την απασχολεί η επιρροή της τέχνης στη ζωή, την κοινότητα και την εκπαίδευση, και προσπαθεί να βρει άλλους τρόπους πρόσληψης της μουσικής και των τεχνών, ενθαρρύνοντας την ανταλλαγή ιδεών, με σεβασμό στην προσωπική ανάπτυξη κάθε ατόμου και, ευρύτερα, της κοινωνίας. Το 1999 δημιούργησε το Κέντρο Belgais για τη Μελέτη των Τεχνών στην ανατολική Πορτογαλία, όπου οργανώνει διεπιστημονικά εργαστήρια για επαγγελματίες μουσικούς και λάτρεις της μουσικής. Στο Belgais γίνονται τακτικά συναυλίες και ηχογραφήσεις, ενώ έχει προγραμματιστεί η ψηφιακή τους αναμετάδοση διεθνώς. Η Μαρία Ζοάο Πίρες οργανώνει δύο αλληλοσυμπληρωματικά πρότζεκτ, που τα παρουσίασε στο Βέλγιο το 2012: το Partitura Choirs –για την ίδρυση παιδικών χορωδιών με μέλη από φτωχά κοινωνικά στρώματα, όπως το σύνολο Hesperos Choir, στο Βέλγιο– και το Partitura Workshops. Και τα δύο στοχεύουν στην αλληλοβοήθεια μεταξύ καλλιτεχνών όλων των ηλικιών, αντιτάσσοντας στη μονομέρεια του ανταγωνισμού άλλους, πιο συμπεριληπτικούς,

τρόπους σύλληψης και εκτέλεσης της μουσικής.

■ 1 0 A π ρ ιλ ί ου

Les Percussions de Strasbourg Τα Κρουστά του Στρασβούργου, που ιδρύθηκαν το 1962, είναι ένα σύνολο περίφημων καλλιτεχνών, πρεσβευτών της σύγχρονης μουσικής δημιουργίας. Στο ευρύτατο ρεπερτόριό τους κυρίαρχη θέση έχουν τα αριστουργήματα του 20ού αιώνα, καθώς και νέες συνθέσεις, πολλές από τις οποίες αποτελούν παραγγελία του Συνόλου. Στόχος τους είναι, μέσα από τη συνεχή παρουσίαση της σύγχρονης μουσικής, να κρατήσουν ζωντανή αυτή τη μοντέρνα κληρονομιά, και να στηρίξουν την καινοτόμα δημιουργία σε ένα πλαίσιο ποικιλότητας και διαφοροποίησης. Από την ίδρυσή τους τα Κρουστά του Στρασβούργου ανέπτυξαν στενές σχέσεις με τους συνθέτες της εποχής ερμηνεύοντας έργα τους, και έχτισαν ένα ρεπερτόριο με πολλά και διαφορετικά μουσικά είδη: από ντουέτα έως οκτέτα, από ακουστική μουσική έως ηλεκτρονική, από έργα συναυλιών έως συνθέσεις για θέατρο, χορό κτλ. Έχουν γραφτεί πάνω από 400 έργα αποκλειστικά για τα

Κρουστά του Στρασβούργου, που διατηρούν και αναπτύσσουν τη μοναδική στον κόσμο σύνθεσή τους όσον αφορά τα μουσικά όργανα. Οι πάμπολλες ηχογραφήσεις τους έχουν πάρει πάνω από τριάντα διεθνή βραβεία, ανάμεσά τους και το Victoire de la musique classique 2017, για το άλμπουμ Burning Bright του Υγκ Ντυφούρ, την πρώτη κυκλοφορία της δισκογραφικής τους εταιρείας Percussions de Strasbourg. Τα μέλη του Συνόλου δραστηριοποιούνται έντονα στη μουσική εκπαίδευση – οργανώνουν πάμπολλες δράσεις, ιδίως με το κοινό του Ωτπιέρ στο Στρασβούργο, όπου τα Κρουστά του Στρασβούργου είναι σύνολο in residence. Φέτος γιορτάζουν όχι μόνο τα 60χρονα από την ίδρυσή τους αλλά και τα 100χρονα από τη γέννηση του Ιάννη Ξενάκη. Θεωρούν τη σχέση και τη συνεργασία μαζί του από τις πιο ευτυχείς συγκυρίες, γεγονός που αποτυπώθηκε στα έργα που τους αφιέρωσε ο συνθέτης, την Περσέφασσα (1969) και τις Πλειάδες (1979). Για τις ανάγκες των έργων αυτών, οι μουσικοί των Κρουστών του Στρασβούργου και ο Ξενάκης δημιούργησαν από κοινού το ειδικό όργανο Sixxen. Επ’ ευκαιρία του διπλού αυτού εορτασμού, τα Κρουστά του Στρασβούργου κυκλοφορούν ένα νέο άλμπουμ με τα παραπάνω έργα του Ξενάκη.

■ 1 5 - 1 7 A π ρ ιλ ί ου

Martha Graham Dance Company

Ηγετική ομάδα μοντέρνου χορού, ιδρύθηκε το 1926. Στόχος της είναι η παρουσίαση των αριστουργημάτων της Μάρθας Γκράχαμ σε προγράμματα που περιλαμβάνουν και νέες χορογραφίες σύγχρονων καλλιτεχνών, καθώς και σε πλατφόρμες σύγχρονων μέσων για το νέο κοινό. Κατά τη διάρκεια της ενενηνταπεντάχρονης ιστορίας της, η Ομάδα έχει μαγέψει κοινό και κριτικούς σε πενήντα και πλέον χώρες της Αμερικής, της Ευρώπης, της Αφρικής, της Ασίας, της Ρωσίας και της Μέσης Ανατολής. Έχει δώσει παραστάσεις στη ΜΕΤ της Νέας Υόρκης, στο Κάρνεγκι Χολ, στην Όπερα του Παρισιού, στο Κόβεν Γκάρντεν και στο Κέντρο Παραστατικών Τεχνών Κέννεντυ, στις Μεγάλες Πυραμίδες της Αιγύπτου, στο Θέατρο Ηρώδου του Αττικού κ.α. Επιπλέον, έχει αποτυπώσει τη δουλειά της σε ταινίες που μεταδόθηκαν από το PBS σε όλο τον κόσμο και που έλαβαν πολλά βραβεία. Διάσημοι ερμηνευτές και χορογράφοι υπήρξαν μέλη της Ομάδας: Μερς Κάννιγχαμ, Έρικ Χώκινς, Πωλ Τέυλορ, Τζον Μπάτλερ κ.ά., ενώ σε παραστάσεις της έχουν συμμετάσχει ο Μπαρίσνικοφ, η Φοντέυν, ο Νουρέγεφ, η

Πλισέτσκαγια κ.ά. Τα τελευταία χρόνια, η Ομάδα, πέρα από εμφανίσεις σε κεντρικές σκηνές, οργανώνει μικρά θεάματα σε στούντιο, συνεργάζεται με πολιτιστικά ιδρύματα (SITI Company, Performa, New Museum, Barney's, Φεστιβάλ Ελληνικού Θεάτρου των Συρακουσών κ.ά.), και με την Google Arts and Culture, το YouTube και το Cennarium για να προσεγγίσει το νέο ηλικιακά ακροατήριο. Για την Ομάδα έχουν δημιουργήσει έργα οι πιο γνωστοί χορογράφοι: Σίντι Λάρμπι Τσερκάουι, Λουτσίντα Τσάιλντς, Νάτσο Νουτάτο, Ματς Εκ, Αντώνης Φωνιαδάκης, Λιζ Γκέρρινγκ, Λαρ Λούμποβιτς, Υβόν Ράινερ, Ρόμπερτ Ουίλσον κ.ά. Οι χορευτές και οι χορεύτριες που μέσα από σκληρή εκπαίδευση μαθαίνουν τη χορευτική γλώσσα της Γκράχαμ, ερμηνεύουν όλα τα κλασικά έργα της, δημιουργίες των πρώτων πρωτοπόρων του χορού, π.χ. Ισιδώρα Ντάνκαν, Τζέιν Ντάντλεϋ, Άννα Σόκολοφ κ.ά. καθώς και τις πιο σύγχρονες χορογραφίες. Η Martha Graham Dance Company, «από τις καλύτερες χορευτικές ομάδες του κόσμου» κατά τους New York Times, έχει δυναμικό «ικανό να κάνει τα πάντα επί σκηνής, και μάλιστα με μια ευκολία ποιητική σχεδόν» συμπληρώνουν οι Los Angeles Times. Η ιδρύτρια της Ομάδας, Μάρθα Γκράχαμ (1894-1991), υπήρξε πρωτοπόρα

καλλιτεχνική μορφή στον 20ό αιώνα, ιδίου διαμετρήματος με τον Πικάσο, τον Τζέιμς Τζόις, τον Στραβίνσκι και τον Φρανκ Λόιντ Ράιτ. Το 1998, το περιοδικό TIME την ονόμασε Χορεύτρια του Αιώνα και το περιοδικό People την κατέταξε στις Γυναίκες Ινδάλματα του Αιώνα. Χορογράφησε 181 μπαλέτα και δημιούργησε μια τεχνική χορού που, ως προς το εύρος και τη σπουδαιότητα, έχει συγκριθεί με την μπαλετική τεχνική. Προσέγγισε το χορό και το θέατρο επαναστατικά, και το καινοτόμο κινητικό της λεξιλόγιο επηρέασε εκ βάθρων το χορό σε παγκόσμια κλίμακα. Η Ομάδα υποστηρίζεται από το Ίδρυμα Howard Gilman, το Εθνικό Συμβούλιο για τις Τέχνες, τον Τομέα Πολιτισμού της Νέας Υόρκης σε συνεργασία με το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης, το Συμβούλιο Τεχνών της Πολιτείας της Ν. Υόρκης με την υποστήριξη του Γραφείου του Κυβερνήτη και το Νομοθετικό Σώμα της Πολιτείας της Νέας Υόρκης. Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν στις παραγωγές της Ομάδας είναι μέλη του Σωματείου Αμερικανών Καλλιτεχνών AFL-CIO. Σύμφωνα με τις αρχές της ιδρύτριάς του, το Κέντρο Σύγχρονου Χορού Μάρθα Γκράχαμ δεσμεύεται να προάγει την ποικιλότητα, την ισότητα, τη συμπερίληψη και τον αντιρατσισμό μέσα από

διαρκείς πρακτικές, πολιτικές και συμπεριφορές.

Janet Eilber Καλλιτεχνική διευθύντρια της Ομάδας Μάρθας Γκράχαμ από το 2005. Κύριο μέλημά της είναι να εφευρίσκει τρόπους παρουσίασης των αριστουργημάτων της Γκράχαμ ώστε το σύγχρονο κοινό να αντιλαμβάνεται την αξία τους και να τα κατανοεί ολόπλευρα. Βασική χορεύτρια της Ομάδας και στενή συνεργάτιδα της Γκράχαμ, έχει χορέψει σπουδαίους ρόλους, αρκετούς από τους οποίους έγραψε η Γκράχαμ αποκλειστικά για την ίδια. Έδωσε σόλο παράσταση στον Λευκό Οίκο, χόρεψε με τον Νουρέγεφ, πρωταγωνίστησε σε τρία αφιερώματα στην τηλεοπτική σειρά Dance in America. Διδάσκει, δίνει διαλέξεις και σκηνοθετεί τα Μπαλέτα Γκράχαμ στις διεθνείς εμφανίσεις τους. Έχει συμμετάσχει σε παραγωγές του κινηματογράφου, της τηλεόρασης και του Μπρόντγουεϋ συνεργαζόμενη με διάσημους σκηνοθέτες: Ανιές Ντε Μιλ, Μπομπ Φος κ.ά. Έχει πάρει τέσσερα βραβεία «Λέστερ Χόρτον» για τη συμβολή της στον αμερικανικό σύγχρονο χορό. Διετέλεσε διευθύντρια Εκπαίδευσης στις Τέχνες για το Ίδρυμα Ντέινα και επίτιμη επίτροπος της Ακαδημίας Τεχνών Ιντερλόκεν.

εκΔόςή ΟΜΜΑ Διευθυνςή ΠΡόΒόλής & εΠικόινΩνιΑς ΕΛΕΝΗ δΙδΑΣΚΑΛΟΥ ΤΜήΜΑ εκΔόςεΩν ΛΗΤώ ΤΣΕΚΟΥΡΑ | εΠιΜελειΑ ενΤυΠόυ δΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ εΞΩΦυλλό POST-SPECTACULAR OFFICE | ςχεΔιΑςΜός ενΤυΠόυ ΜΑΡΙΑ ΖΑΧΑΡΙΟΥδΑΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓή ΚΑΜΠΥΛΗ ΑΕ

Σ Υ ΓΧΡ ΟΝ Η Κ ΟΥ ΖΙΝΑ ΜΕ ΘΕ Α Σ ΤΗΝ ΑΚ Ρ ΟΠΟ ΛΗ ΓΙΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ, ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΚΑΛΕΣΤΕ ΣΤΟ 210 3330 265 ‘Η ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ ΤΟ ΤUDORHALL.GR

ΧΟΡΗΓΟΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ (ΚATIA & MARIELLE LABÈQUE)

ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΧΟΡΗΓΟΣ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ

YΠΟΣΤΗΡΙΚΤEΣ

ΧΟΡΗΓΟI ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ