Μέγαρο Μουσικής/ MusicAeterna- Θεόδωρος Κουρεντζής

musicAeternA Θεόδωρός Κόυρεντζής ΧόρήΓόΙ

Μ Ε Γ Α Λ Ε Σ Ο Ρ Χ Η Σ Τ Ρ Ε Σ - Μ Ε Γ Α Λ Ο Ι MAEΣΤΡΟΙ

19 & 20.2.2022

Α Ι Θ Ο Υ Σ Α Χ Ρ Η Σ Τ Ο Σ Λ Α Μ Π Ρ Α ΚΗΣ

musicAeterna Θεόδωρος Κουρεντζής LUDWIG VAN BEETHOVEN (1770-1827)

Συμφωνία αρ. 9 σε ρε ελάσσονα, έργο 125 Allegro ma non troppo, un poco maestoso Molto vivace Adagio molto e cantabile Presto. Allegro assai (Φρήντριχ Σίλλερ: «Ωδή στη χαρά»)

Birgitte Christensen σοπράνο Sophie Harmsen άλτο Benjamin Bruns τενόρος Johannes Kammler μπάσος

© Alexandra Muravyeva

Οι δύο συναυλίες, παραγωγής του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, μαγνητοσκοπούνται και θα μεταδοθούν από το σάιτ του ARTE στις 24.2.2022 (ημέρα γενεθλίων του Θεόδωρου Κουρεντζή) και από το τηλεοπτικό κανάλι ARTE πανευρωπαϊκά σε ημερομηνία που θα ανακοινωθεί.

Για την προστασία του κοινού και των καλλιτεχνών το Μέγαρο έχει λάβει όλα τα προβλεπόμενα μέτρα υγειονομικής προστασίας.

Η

Ενάτη του Μπετόβεν –από τα πιο εμβληματικά έργα της μουσικής ιστορίας και η τελευταία Συμφωνία του μεγάλου γερμανού μουσουργού– έμελλε να καθορίσει την εξέλιξη της συμφωνικής μουσικής για τις επόμενες γενιές. Για περισσότερα από εκατό χρόνια μετά την πρεμιέρα της, θα στοίχειωνε τους συνθέτες της Ρομαντικής περιόδου με έναν σχεδόν μεταφυσικό τρόπο: σπουδαίοι Ρομαντικοί, όπως ο Σούμπερτ, ο Μπρούκνερ, ο Μάλερ και ο Ντβόρζακ, είχαν τον ενδόμυχο φόβο ότι, όπως το αθάνατο ίνδαλμά τους, έτσι και εκείνοι δεν θα ζούσαν για να συνθέσουν τη 10η Συμφωνία τους. Η δεισιδαιμονία αυτή ονομάστηκε «κατάρα της Ενάτης» και, όπως συχνά συμβαίνει με τις αυτοεκπληρούμενες προφητείες, κανείς τους πράγματι δεν τα κατάφερε!

|2|

Πολλά έχουν ειπωθεί και έχουν γραφτεί σχετικά με τη σπουδαιότητα της Συμφωνίας που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «Καπέλα Σιστίνα» της μουσικής δημιουργίας. Τι είναι όμως αυτό που την καθιστά τόσο ιδιαίτερη και την ανεβάζει δικαιωματικά στο θρόνο του συμφωνικού ρεπερτορίου; Αναντίρρητα, η πρωτοποριακή της δομή, αν αναλογιστεί κανείς την περίοδο που γράφτηκε. Η 9η σπάει κάθε φράγμα της παραδοσιακής Συμφωνίας της Κλασικής περιόδου, αλλάζοντας την τυπική σειρά των μερών και εισάγοντας, για πρώτη φορά, μονωδούς και χορωδία. Ακόμη και η μικροδομή των μερών της είναι ασυνήθιστη: μια φόρμα σονάτα στο πρώτο μέρος χωρίς επανάληψη της έκθεσης, το θέμα με τις παραλλαγές στο τρίτο, όπως και στο τέταρτο μέρος της σύνθεσης· αλλά και το μέγεθος της ορχήστρας, η διάρκεια του έργου, οι ερμηνευτικές απαιτήσεις, καθώς και οι διαρκείς συναισθηματικές του μεταπτώσεις θα αιφνιδιάσουν τον ανυποψίαστο ακροατή της εποχής.

© Nickita Chuntomov

Αυτό όμως που καθιστά το έργο διαχρονικό και πάντοτε επίκαιρο είναι το μήνυμα της συναδέλφωσης των λαών. Ενώ κάποια έργα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την εποχή τους, το «διάγγελμα» του Μπετόβεν προς την ανθρωπότητα για ελευθερία και ισότητα παραμένει σήμερα το ίδιο ισχυρό και επίκαιρο. Δεν είναι τυχαίο πως ο Λέοναρντ Μπέρνσταϊν επέλεξε να διευθύνει αυτό το έργο σε μια ιστορική συναυλία στο Ανατολικό Βερολίνο, στις 22 Δεκεμβρίου 1989, τρεις μέρες μετά την πτώση του τείχους, αντικαθιστώντας τη λέξη «χαρά» με τη λέξη «ελευθερία». Η 9η του Μπετόβεν, με αποκορύφωμα την «Ωδή στη χαρά», πέρα από το μυημένο κοινό μιας συναυλιακής αίθουσας αγγίζει πολλά επίπεδα της ανθρώπινης ύπαρξης και ηχεί οικεία στη συλλογική μας συνείδηση. Η επιλογή της μελωδίας-ορόσημο ως επίσημου ύμνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης –φόρος τιμής στον συνθέτη– διατρανώνει τα ευρωπαϊκά ιδανικά της ελευθερίας, της ειρήνης και της αλληλεγγύης. Η σύνθεση της Συμφωνίας διήρκεσε από τις αρχές του 1823 έως τον Φεβρουάριο του 1824. Τα προηγούμενα χρόνια ο συνθέτης διένυε την πιο σκοτεινή περίοδο της ζωής του. Είχαν μεσολαβήσει έντεκα χρόνια από την 8η Συμφωνία του, γεμάτα προσωπικές δυσκολίες, καλλιτεχνική στειρότητα και σοβαρά προβλήματα υγείας, με κυριότερο την απώλεια της ακοής του, που τον είχε συντρίψει ψυχικά και τον είχε απομονώσει κοινωνικά. Διαισθανόμενος, ίσως, το τέλος, αποφάσισε να ολοκληρώσει το έργο της ζωής του, με κίνητρο την πίστη του στον ανθρωπισμό της τέχνης. Ποτέ στο παρελθόν ο Μπετόβεν δεν έψαχνε τόσο απεγνωσμένα την αμεσότητα την οποία επιτυγχάνει στην 9η Συμφωνία του, επιστρατεύοντας την ανθρώπινη φωνή ως το απόλυτο μέσον για την ευθύτητα του λόγου. Μέσα από τους στίχους της «Ωδής στη χαρά», του κορυφαίου κλασικού της γερμανικής λογοτεχνίας Φρήντριχ Σίλλερ, ο συνθέτης φαίνεται να αγκαλιάζει την ανθρωπότητα, με την πίστη πως η αδελφοσύνη υψώνεται πάνω από τις μικρότητες και τα πάθη. Ο Μπετόβεν βάζει τη χορωδία να τραγουδήσει όχι για το παρόν, αλλά για το μέλλον· για την υπέρβαση που μπορούμε να επιτύχουμε απλώνοντας το χέρι ο ένας στον άλλον. Το ποίημα του Σίλλερ είχε μιλήσει στη νεαρή ψυχή του συνθέτη, σπέρνοντας από νωρίς την ιδέα της μελοποίησής του, όπως αποδεικνύουν τα πρώτα χειρόγραφά του, τα οποία χρονολογούνται ήδη από το 1778. Παράλληλα, η μελωδία της «Ωδής» φαίνεται πως βασάνιζε το μυαλό του, ψάχνοντας τρόπο να εκφραστεί. Το 1808, προετοιμάζοντας το έδαφος, συνθέτει τη Χορωδιακή Φαντασία, έργο για πιάνο, χορωδία και ορχήστρα, που παρουσιάζει εκπληκτική ομοιότητα με το θέμα της «Ωδής», το οποίο εντέλει θα περιληφθεί, αριστουργηματικά ολοκληρωμένο, στην 9η Συμφωνία του. Η πρεμιέρα του έργου δόθηκε στη Βιέννη, τον Μάιο του 1824, σε μια συναυλία αποκλειστικά με έργα Μπετόβεν. Ο συνθέτης διηύθυνε δίπλα στο πόντιουμ διαβάζοντας την παρτιτούρα, αφού αδυνατούσε να ακούσει έστω και την παραμικρή ηχητική συχνότητα – η πραγματική διεύθυνση γινόταν από τον μαέστρο Μίχαελ

|3|

|4|

Η 9η Συμφωνία ακολουθεί μια διαδρομή από το σκοτάδι προς το φως, από τον όλεθρο στην ελπίδα, από το διχασμό στη συμφιλίωση. Και ποιος καλύτερος τρόπος να σκιαγραφήσει ο συνθέτης την έναρξη αυτής της πορείας, από τη νεφελώδη και αθόρυβη εισαγωγή του πρώτου μέρους: η μουσική, περιβεβλημένη από τονική αμφισημία, αναδύεται μέσα από μια αρχέγονη ομίχλη, όπως η ζωή γεννιέται από την κενότητα. Σαν την αρχή της Δημιουργίας, όπου ο άνθρωπος, αγνός, αθώος, γεννημένος από τον θεϊκό σπινθήρα, στέκει γεμάτος δέος απέναντι στις επιλογές της ενσάρκωσης. Σε μια ιδανική εκτέλεση της 9ης Συμφωνίας θα ήταν αδύνατον να διακρίνουμε τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη σιωπή και τον ήχο, καθώς το έργο αρχίζει σαν να ακουγόταν από πριν, και κάποιος δυνάμωσε την ένταση. Με αυτό τον τρόπο η σιωπή δεν σπάει, αλλά αντικαθίσταται βαθμιαία από τον ήχο. Η ιδέα ήταν εξαιρετικά πρωτοπόρα για τα δεδομένα της εποχής. Μέσα από την ηρεμία, την ακινησία της αρμονίας και την απουσία της μελωδίας, δημιουργείται μια ατμόσφαιρα προσδοκίας, η οποία θα ικανοποιηθεί με το σταδιακό ξεδίπλωμα της μουσικής και το σμίλεμα του πρώτου θέματος στη σκοτεινή τονικότητα της ρε ελάσσονος. Λίγο μετά, ξεπροβάλει μια μελωδία που προμηνύει την «Ωδή» του τέταρτου μέρους. Στην επανέκθεση, ολόκληρη η ορχήστρα επαναλαμβάνει δυνατά την ίδια μουσική της ήσυχης εισαγωγής, προκαλώντας απανωτά ρίγη, καθώς ο Μπετόβεν μεταμορφώνει έναν ψίθυρο σε θυελλώδη καταστροφή. Ολόκληρο το πρώτο μέρος εναλλάσσει συναισθήματα έντασης, ονειροπόλησης και προσωρινού θριάμβου, προτού καταλήξει στη εκτεταμένη κόντα που καταλαμβάνει σχεδόν το ένα τρίτο της διάρκειάς του. Οι εκπλήξεις δεν τελειώνουν εδώ. Οδεύοντας προς το τέλος του μέρους, εύλογα θα περίμενε κανείς ένα εκρηκτικό φινάλε. Ο Μπετόβεν κάνει, ωστόσο, μία ακόμα ανατροπή, αιφνιδιάζοντάς μας με ένα πένθιμο εμβατήριο στα ξύλινα πνευστά, με τη ρυθμική συνοδεία των τυμπάνων και των χάλκινων να κρατούν τον μακάβριο βηματισμό. Εδώ δεν κατοικεί ο θρίαμβος, εδώ σωπαίνει η προσδοκία. Ο τόνος είναι σκοτεινός και η απειλή βαριά. Τα έγχορδα, ξεκινώντας πιανίσιμο από τη χαμηλή περιοχή, δυναμώνουν βαθμιαία την ένταση καθώς σκαρφαλώνουν προς τις ψηλότερες περιοχές, καταλήγοντας με ολόκληρη την ορχήστρα ουνίσονο στην οριστική κραυγή του αναπόφευκτου τέλους. Θα μπορούσε κανείς να παρομοιάσει αυτήν τη μουσική χειρονομία με το τέλος της ελπίδας για μια ελεύθερη και ισότιμη κοινωνία την οποία ο Μπετόβεν τόλμησε να ονειρευτεί με την άνοδο του Ναπολέοντα, αλλά έζησε να τη δει να κατακρημνίζεται με τη μεταστροφή του λυτρωτή σε τύραννο. Μετά από ένα τόσο συναρπαστικό φινάλε, είναι πολύ

© Alexandra Muravyeva

Ούμλαουφ. Στο τέλος της συναυλίας το κοινό παραληρούσε, αλλά ο Μπετόβεν συνέχιζε να διευθύνει με την πλάτη στο ακροατήριο, χτυπώντας το ρυθμό. Και μόνο όταν η κοντράλτο Καρολίνα Ούνγκερ του έστρεψε απαλά το κεφάλι προς το κοινό, ο συνθέτης μπόρεσε να δει ένα πλήθος που τον επευφημούσε όλο και πιο θερμά, κατειλημμένο από θαυμασμό αλλά και συμπόνια. Το θεόπνευστο έργο που αγαπήθηκε όσο κανένα άλλο από ολόκληρο τον πλανήτη παρέμενε για τον δημιουργό του τυλιγμένο στη σιωπή.

δύσκολο να ακολουθήσει μια ενδιαφέρουσα συνέχεια. Κι όμως: αντί για ένα αργό αντάτζιο σε ασματική φόρμα, κατά τις επιταγές της Κλασικής περιόδου, ο Μπετόβεν ανατρέπει τα δεδομένα και γράφει ένα γρήγορο και ζωηρό σκέρτσο και τρίο –που τυπικά θα αποτελούσε το τρίτο μέρος της σύνθεσης– το οποίο φροντίζει να συνδέσει με το προηγούμενο καταιγιστικό μέρος, χρησιμοποιώντας τόσο το μελωδικό όσο και το ρυθμικό υλικό του. Οι δύο νότες σε διάστημα κατιούσας πέμπτης που έσπειραν το υλικό του πρώτου μέρους επεκτείνονται τώρα σε διάστημα οκτάβας και, μαζί με τον νευρικό ρυθμό των παρεστιγμένων στα τύμπανα, διαμορφώνουν το θέμα του σκέρτσου, αιχμαλωτίζοντας τον ακροατή από τα πρώτα κιόλας μέτρα. Μια πανίσχυρη μουσική δήλωση, χωρίς κανένα περιθώριο αμφιβολίας και δισταγμού εξελίσσεται σε διαρκή χορευτική κίνηση, στερείται όμως της ελαφρότητας του τυπικού σκέρτσου των προηγούμενων Συμφωνιών του Μπετόβεν. Εδώ η ορχήστρα χορεύει επικίνδυνα κοντά στη φλόγα, ενώ στον αέρα πλανάται μια αόρατη, σχεδόν διαβολική απειλή και στροβιλίζεται ασταμάτητα σ’αυτό τον μεθυστικό ρυθμό, ώσπου με μια απρόσμενη επιτάχυνση οδηγείται στο επόμενο τμήμα της σύνθεσης, ένα τρίο εντελώς αντιθετικού χαρακτήρα. Η μουσική μας μεταφέρει αίφνης σε ένα λιβάδι ανθισμένο, με τη μελωδία να τιτιβίζει ανάλαφρα στα ξύλινα πνευστά, και τα γαλλικά κόρνα να επιβεβαιώνουν τον ποιμενικό χαρακτήρα του θέματος. Μέσα στην πρόσχαρη ατμόσφαιρα, άλλος ένας υπαινιγμός της μελωδίας της «Ωδής» από τα χαμηλά έγχορδα ρίχνει μια φευγαλέα ματιά στο μελλοντικό τέταρτο μέρος της Συμφωνίας. Απροσδόκητα και σχεδόν βίαια, ο συνθέτης μας τραβάει πίσω στο θέμα του σκέρτσου, σαν να ξυπνάμε απότομα από ένα όμορφο όνειρο. Όταν

|5|

|6|

ολοκληρώνεται η επανάληψη του πρώτου τμήματος και θα περίμενε κανείς την επανάληψη του δεύτερου, τα ξύλινα πνευστά επιβεβαιώνουν την επανεμφάνιση της ποιμενικής μελωδίας, αλλά μόνο για μια στιγμή, αφού αμέσως μετά ο Μπετόβεν μας σαστίζει, κλείνοντάς της αποφασιστικά την πόρτα. Την έκπληξη αυτή διαδέχεται το αργό τρίτο μέρος, ένα ήρεμο αντάτζιο απέραντης ομορφιάς και γαλήνης, που μοιάζει με προσευχή: εσωστρέφεια, διαλογισμός και βαθιά στοργικότητα έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τα σκοτεινά συναισθήματα του πρώτου μέρους και τη χαρά του τελευταίου. Τα δύο του θέματα εναλλάσσονται, χτίζοντας μια σειρά παραλλαγές που απομακρύνουν από ό,τι προηγήθηκε αλλά και ό,τι έπεται. Σαν κραυγή, μια φανφάρα εισάγει το φινάλε, θρυμματίζοντας την ουράνια ηρεμία και καθιστώντας σαφές πως αυτό που θα ακολουθήσει είναι μέγιστης σημασίας: διαδοχικά ο Μπετόβεν συστρατεύει «στιγμές» από τα θέματα των προηγούμενων μερών, με γέφυρες από ορχηστρικά ρετσιτατίβα των τσέλων και των κοντραμπάσων. Ακολουθεί η μελωδία της «Ωδής» από τα χαμηλά έγχορδα, σε μια ήσυχη, γεμάτη οικειότητα εκφορά και, στη συνέχεια, ξεδιπλώνονται μπροστά μας συναρπαστικές

© Alexandra Muravyeva

παραλλαγές εν σειρά, μέχρι την επιστροφή της τρομακτικής φανφάρας, που ρίχνει και πάλι τη βαριά σκιά της. Σε μια ακόμα ευφυή ανατροπή, ο Μπετόβεν γράφει για τον βαρύτονο τους στίχους: Ω φίλοι, όχι αυτούς τους ήχους. Ας στραφούμε σε ήχους πιο ευχάριστους, γεμάτους χαρά*. Η προτροπή αυτή επαναφέρει την «Ωδή στη χαρά», αυτή τη φορά όμως ως μια εξωστρεφή, χαρούμενη δοξολογία. Η μελωδία εναλλάσσεται με παραλλαγές αντιθετικού ύφους και κορυφώνεται με ένα οπερατικό φινάλε: χορωδία και ορχήστρα τραγουδούν το θρίαμβο της οικουμενικής αδελφοσύνης μετά την τραγωδία, διαλαλώντας στα πέρατα του κόσμου το μήνυμα πως η παγκόσμια γλώσσα της μουσικής μπορεί να υπερκεράσει κάθε εμπόδιο και να σμίξει τις καρδιές των ανθρώπων. ΕΛΕΝΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ

*

O Freunde, nicht diese Töne! Sondern laßt uns angenehmere anstimmen und freudenvollere!

|7|

Η Ωδή στη χαρά [Ode “An die Freude”] γράφτηκε το 1785 από τον Φρήντριχ Σίλλερ (1759-1805) και δημοσιεύτηκε έναν χρόνο μετά. Το 1824 ο Μπετόβεν ενέταξε στο τέταρτο και τελευταίο μέρος της Ενάτης Συμφωνίας τους στίχους που σημειώνονται με πλάγιους χαρακτήρες.

|8|

F RIEDRICH S CHILLER

Φ Ρ Η ΝΤΡ Ι Χ Σ Ι ΛΛΕΡ

Ode “An die Freude”

Ωδή στη χαρά

Freude, schöner Götterfunken, Tochter aus Elysium, Wir betreten feuertrunken, Himmlische, den Heiligtum.

Deine Zauber binden wieder, Was die Mode streng geteilt, Alle Menschen werden Brüder, Wo dein sanfter Flügel weilt.

Κόρη εσύ των Ηλυσίων, ω χαρά, σπίθα πανέμορφη, θεϊκή ένα πύρινο μεθύσι στον δικό σου το ναό μάς οδηγεί. Η κακιά ό,τι σκόρπισε συνήθεια νά τα μάγια σου το δένουνε ξανά όλοι οι άνθρωποι, ω θεά, αδερφώνονται, όπου η φτερούγα η απαλή σου τριγυρνά.

Seid umschlungen Millionen!

Diesen Kuß der ganzen Welt!

Brüder - überm Sternenzelt Muß ein lieber Vater wohnen.

Όλα τα έθνη αγκαλιαστείτε! Σε όλον, όλο στέλνω εγώ τον κόσμο τούτο το φιλί. Έναν έχουμε πατέρα, αδέρφια, εκεί απ’ των άστρων πιο ψηλά το θόλο.

Wem der große Wurf gelungen, Eines Freundes Freund zu sein, Wer ein holdes Weib errungen, Mische seinen Jubel ein!

Ja - wer auch nur eine Seele Sein nennt auf dem Erdenrund!

Und wer’s nie gekonnt, der stehle Weinend sich aus diesem Bund!

Όποιος ενός φίλου ο φίλος είναι όποιος πέτυχε τέτοια έξοχη ζαριά όποιος βρήκε μια καλή γυναίκα, ας σμίξει τη φωνή του στα χαρούμενα βουητά. Φτάνει μόνο μια ψυχή στον κόσμο τούτον να μπορεί κανείς δικιά του να την πει. Αλλ’ αυτός που δεν το πέτυχε ποτέ του κλαίοντας έξω από τον κύκλο ας τραβηχτεί.

Was den großen Ring bewohnet Huldige der Sympathie!

Zu den Sternen leitet sie, Wo der Unbekannte thronet.

Τη συμπάθεια να τιμά και να λατρεύει όποιος ζει σ’ αυτή τη γη. Προς τ’ αστέρια αυτή οδηγεί όπου του Άγνωστου είν’ ο θρόνος κι αφεντεύει.

Freude trinken alle Wesen An den Brüsten der Natur, Alle Guten, alle Bösen Folgen ihrer Rosenspur.

Küsse gab sie uns und Reben, Einen Freund, geprüft im Tod, Wollust ward dem Wurm gegeben, Und der Cherub steht vor Gott.

Όλα τα όντα από τα στήθια της μεγάλης Φύσης τη χαρά ρουφούν και οι καλοί μα και κακοί τα ρόδινά της ίχνη πάντα ακολουθούν. Τα φιλιά και τα σταφύλια αυτή μας δίνει ένα φίλο, κι ως το θάνατο πιστό. Ηδονή και το σκουλήκι ακόμα νιώθει στέκει ορθό το Χερουβείμ μπρος στον Θεό.

Ihr stürzt nieder, Millionen?

Ahnest du den Schöpfer Welt?

Such ihn überm Sternenzelt, Über Sternen muß er wohnen.

Έθνη, εσείς χάμω θα πέσετε, εσείς μόνο; Πες! Τον πλάστη τον μαντεύεις, κόσμε εσύ; Θα τον βρεις πάνω απ’ των άστρων τη σκηνή. Πάνω απ’ τ’ άστρα τον μεγάλο του έχει θρόνο.

Freude heißt die starke Feder In der ewigen Natur.

Freude, Freude treibt die Räder In der großen Weltenuhr.

Blumen lockt sie aus den Keimen, Sonnen aus dem Firmament, Sphären rollt sie aus den Räumen, Die des Sehers Rohr nicht kennt.

Η φτερούγα η δυνατή στην αιώνια φύση ονομάζεται χαρά. Τους τροχούς μες στο τρανό ρολόι του κόσμου η χαρά τους σπρώχνει πάντοτε μπροστά. Απ’ τα ουράνια, στης χαράς το κάλεσμα ήλιοι ξεπετιούνται, κι απ’ τα σπέρματα οι ανθοί. Η χαρά μέσα στο χάος γυρίζει σφαίρες που αστρονόμου δεν τις γνώρισε γυαλί.

Froh, wie seine Sonnen fliegen Durch des Himmels prächt’gen Plan, Laufet Brüder eure Bahn, Freudig wie ein Held zum Siegen.

Όπως οι ήλιοι αναγαλλιάζοντας πετάνε στην ουράνια, την υπέρλαμπρη απλωσιά μπρος, αδέλφια, με χαρούμενη καρδιά όμοιοι με ήρωες που γραμμή στη νίκη πάνε.

Aus der Wahrheit Feuerspiegel Lächelt sie den Forscher an.

Zu der Tugend steilem Hügel Leitet sie des Dulders Bahn.

Auf des Glaubens Sonnenberge Sieht man ihre Fahnen wehn, Durch den Riß gesprengter Särge Sie im Chor der Engel stehn.

Απ’ τον πέτρινο καθρέφτη της αλήθειας στον ερευνητή χαμογελά. Στην τραχιά της αρετής κορφή ανεβάζει τον που σηκώνει ένα φορτίο και δεν βογκά. Οι σημαίες της κυματίζουνε στης πίστης το βουνό το φωτερό σπάει το φέρετρο και μέσα απ’ τις ραγάδες λάμπει εκείνη στων αγγέλων το χορό.

Duldet mutig Millionen!

Duldet für die beßre Welt!

Droben überm Sternenzelt Wird ein großer Gott belohnen.

Λαοί, θάρρος! Η αντοχή να μη σας λείψει και για ανώτερο έναν κόσμο υπομονή! Πάνω εκεί, περ’ απ’ των άστρων τη σκηνή ένας θεός στέκει τρανός, και θ’ ανταμείψει.

Göttern kann man nicht vergelten, Schön ist ihnen gleich zu sein.

Gram und Armut solln sich melden,

Με τους θεούς πώς να τα βάλεις; Είν’ ωραίο να τους μοιάσεις. Τούτο αρκεί. Ας σιμώσουν οι φτωχοί κι οι πονεμένοι |9|

| 10 |

© Alexandra Muravyeva

Mit den Frohen sich erfreun.

Groll und Rache sein vergessen, Unserm Todfeind sei verziehn, Keine Träne soll ihn pressen, Keine Reue nage ihn.

να χαρούν με τους χαρούμενους κι αυτοί. Όχι εκδίκηση και μίση· ας ξεχαστούνε. Στον θανάσιμον οχτρό συγγνώμη πια. Ας μην πιέζουνε τα μάτια του τα δάκρυα κι άλλο τύψη ας μην του τρώει πια την καρδιά.

Unser Schuldbuch sei vernichtet, Ausgesöhnt die ganze Welt!

Brüder - überm Sternenzelt Richtet Gott wie ihr gerichtet.

Μας χρωστούν; Όλ’ ας σκιστούνε τα τεφτέρια! Συμφιλίωση γενική! Όπως κρίναμε, αδελφοί έτσι κρίνει κι ο Θεός ψηλά απ’ τ’ αστέρια.

Freude sprudelt in Pokalen, In der Traube goldnem Blut Trinken Sanftmut Kannibalen, Die Verzweiflung Heldenmut.

Brüder fliegt von euren Sitzen, Wenn der volle Römer kreist, Laßt den Schaum zum Himmel spritzen: Dieses Glas dem guten Geist!

Η χαρά σπιθοβολάει μες στα ποτήρια. μέσα στο αίμα το χρυσό του σταφυλιού ηρωισμού ρουφούν ορμή οι απελπισμένοι κι οι κανίβαλοι γαλήνεμα του νου. Το ποτήρι όταν το γύρο του θα κάνει απ’ τις θέσεις σας αδέρφια μου, όλοι ορθοί! Ως ψηλά τον ουρανό οι αφροί ας ραντίσουν προς το πνεύμα του Αγαθού τούτη η σπονδή!

Den der Sterne Wirbel loben, Den des Seraphs Hymne preist, Dieses Glas dem guten Geist, Überm Sternenzelt dort droben!

Που γι’ αυτόν χορός αγγέλων ύμνους ψάλλει και των άστρων τον δοξάζουν οι χοροί. Προς το πνεύμα του Αγαθού τούτη η σπονδή περ’ απ’ τ’ άστρα, μες στου απείρου την αγκάλη.

Festen Mut in schweren Leiden, Hilfe, wo die Unschuld weint, Ewigkeit geschwornen Eiden, Wahrheit gegen Freund und Feind, Männerstolz vor Königsthronen, Brüder, gält es Gut und Blut!

Dem Verdienste seine Kronen, Untergang der Lügenbrut!

Αντοχή στα πικρά βάσανα, βοήθεια όπου ένας αθώος θρηνεί σταθερότητα στον όρκο, την αλήθεια και σ’ οχτρούς μα και σε φίλους αντικρύ. Μπρος σε θρόνους ρηγικούς αντρείκια στάση κι αν, αδέλφια μου, στοιχίσει ή αίμα ή βιος το βραβείο να πάει σ’ αυτόν που δούλεψε άξια και στις γέννες της ψευτιάς ξολοθρεμός!

Schließt den heil’gen Zirkel dichter, Schwört bei diesem goldnen Wein, Dem Gelübde treu zu sein, Schwört es bei dem Sternenrichter!

Πιο σφιχτά στον άγιο κύκλο αυτόν πιαστείτε όρκο δώστε στο σπιθάτο αυτό κρασί πως θα μείνετε στο τάξιμο πιστοί. Στον ουράνιο δικαστή μας ορκιστείτε.

Μετάφραση ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

Αναδημοσιεύεται με την επιφύλαξη παντός νόμιμου δικαιώματος.

| 11 |

© Anton Zavjyalov

Θεόδωρος Κουρεντζής

| 12 |

Ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής της Ορχήστρας και της Χορωδίας music­ Aeterna. Από το 2018 είναι, επίσης, αρχιμουσικός της Συμφωνικής Ορχήστρας της Στουτγάρδης (SWR). Γεννήθηκε στην Ελλάδα, όπου πήρε τα πρώτα μαθήματα μουσικής. Από το 1994, οπότε άρχισε να σπουδάζει διεύθυνση στο Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης με τον σπουδαίο μαέστρο Ιλιά Μούσιν, η Ρωσία έγινε η δεύτερη πατρίδα του. Το 2004, ενώ ήταν επικεφαλής αρχιμουσικός στην Όπερα του Νοβοσιμπίρσκ (2004-11), ίδρυσε το ορχηστρικό και χορωδιακό σύνολο music­Aeterna, με το οποίο παρουσίασαν έργα θρησκευτικής μουσικής του μεσαίωνα, μπαρόκ όπερα, πειραματικές αβανγκάρντ συνθέσεις, καθώς και αναθέσεις έργων από διάφο-

ρους φορείς. Διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής στην Όπερα του Περμ από το 2011 έως το 2019. Στη συνέχεια, ο Θεόδωρος Κουρεντζής και η music­Aeterna απέκτησαν νέα έδρα στο πολιτιστικό κέντρο Dom Radio στην Αγία Πετρούπολη. Συμμετείχε στην ίδρυση του Φεστιβάλ Μοντέρνας Τέχνης Territoria (το 2006), ενώ από το 2012 είναι καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Ντιάγκιλεφ, που πραγματοποιείται στο Περμ, γενέθλια πόλη του ρώσου ιμπρεσάριου. Με τη music­Aeterna ο Κουρεντζής πραγματοποιεί περιοδείες ανά τον κόσμο και συμμετέχει σε μεγάλες διοργανώσεις. Ως μαέστρος και μουσικός διευθυντής έχει συνεργαστεί με μεγάλα θέατρα στη Ρωσία και την Ευρώπη: Όπερα του Παρισιού, Κρατική Όπερα Βαυαρίας, Όπερα Ζυρίχης, Θέατρο Ρεάλ, Θέατρο Μπολσόι κ.ά. Επίσης έχει συνεργαστεί με μεγάλα ονόματα της σύγχρονης θεατρικής σκηνής: Ρόμπερτ Ουίλσον, Ρομέο Καστελούτσι, Πήτερ Σέλλαρς, Ντμίτρι Τσερνιάκοφ, Θεόδωρος Τερζόπουλος κ.ά. Είναι τακτικός προσκεκλημένος στην Τριενάλλε της Ρουρ, στο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ, της Λουκέρνης και της Αιξ-αν-Προβάνς. Ο Θεόδωρος Κουρεντζής και η music­ Aeterna έχουν αποκλειστικό συμβόλαιο με τη Sony, για την οποία έχουν ηχογραφήσει έργα Μότσαρτ, Μάλερ, Μπετόβεν, Τσαϊκόφσκι, Ραμώ και Στραβίνσκι, αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές και διεθνείς διακρίσεις: ECHO Klassik, Edison Klassiek, Japanese Record Academy Award, BBC Music Magazine’s Opera Award. Επιπλέον, ο Θεόδωρος Κουρεντζής έχει τιμηθεί με εννιά Χρυσές Μάσκες –το μεγαλύτερο θεατρικό βραβείο της Ρωσίας– και με το βραβείο Kairos του Ιδρύματος Toepfer. Το 2018 η Χορωδία music­Aeterna απέσπασε το Διεθνές Βραβείο Όπερας (International Ope­ra Awards).

music­Aeterna Χορωδία και Ορχήστρα Κουρεντζής ήταν εκεί καλλιτεχνικός διευθυντής. Από τον Σεπτέμβριο του 2019 η Ορχήστρα αποτελεί πλέον ανεξάρτητο σύνολο, με χορηγίες προερχόμενες από τον ιδιωτικό τομέα. Εγκαινιάζοντας μια νέα δημιουργική περίοδο, με έδρα, πλέον, το θρυλικό Dom Radio στην Αγία Πετρούπολη, η music­Aeterna δημιούργησε ένα διεπιστημονικό χώρο πολιτισμού, με εκπαιδευτικά προγράμματα, καθώς επίσης πειραματικά και ερευνητικά πρότζεκτ από ποικίλους χώρους της σύγχρονης τέχνης.

© Alexandra Muravyeva

© Alexandra Muravyeva

Δύο εξαίρετα μουσικά σύνολα, από τα πλέον περιζήτητα της Ρωσίας, με ερμηνείες αυθεντικές, σε ένα ρεπερτόριο χωρίς όρια: από την παλιά μουσική μέχρι τον 20ό αιώνα, αλλά και έργα του 21ου, σε πρώτη παρουσίαση. Οι μουσικοί προέρχονται από 12 χώρες και από 20 πόλεις της Ρωσίας. Ιδρύθηκαν το 2004 στο Νοβοσιμπίρσκ από τον Θεόδωρο Κουρεντζή, και ήταν σύνολα in residence της Όπερας του Περμ από το 2011 έως το 2019, όσο ο

| 13 |

| 14 |

νης, ντιάγκιλεφ. Ήταν το πρώτο ρωσικό σύνολο που το 2017 άνοιξε τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Ζάλτσμπουργκ, της πιο σημαντικής μουσικής διοργάνωσης του κόσμου, παρουσιάζοντας τη Μεγαλοψυχία του Τϊτου, σε σκηνοθεσία πήτερ Σέλλαρς. Έκτοτε το σύνολο συμμετέχει τακτικά στις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ. οι παγκοσμίου αναγνώρισης ηχογραφήσεις τους, αποκλειστικά για τη Sony classical, περιλαμβάνουν έργα Μότσαρτ, Μάλερ, Μπετόβεν, τσαϊκόφσκι, ραμώ και Στραβίνσκι και έχουν αποσπάσει σημαντικά βραβεία: echo klassik, edison klassiek, Japanese record Academy Award, BBc Music Magazine’s opera Award. το 2018 η Χορωδία musicAeterna απέσπασε το Διεθνές Βραβείο Όπερας (international opera Awards).

© AnTon ZAvJyAlov

Με τον Θεόδωρο Κουρεντζή πραγματοποιούν περιοδείες τακτικά στις μεγαλύτερες αίθουσες συναυλιών της ευρώπης και του κόσμου: Κοντσέρτχαους της Βιέννης, Φιλαρμονική του Βερολίνου, του Έλβα στο άμβούργο, του παρισιού, της Κολωνίας, εθνικό Θέατρο της πόλης του Μεξικού, Φέστσπηλχαους του Μπάντεν-Μπάντεν, Σκάλα του Μιλάνου. Η Χορωδία musicAeterna συνεργάζεται συχνά με τους μαέστρους άντρές Μουστόνεν, πωλ Χίλλιερ, Bενσάν ντυμέστρ, ραφαέλ πισόν, άντρέα Μάρκον κ.ά., καθώς και με τα σύνολα le Poème harmonique και ορχήστρα Δωματίου Μάλερ. Η ορχήστρα musicAeterna εμφανίζεται συχνά σε διεθνή φεστιβάλ: τριεννάλε της ρουρ, Κλάρα, άιξ-αν-προβάνς, λουκέρ-

εΚΔοΣΗ ΟΜΜΑ ΔΙεΥΘΥνΣΗ προΒολΗΣ & επΙΚοΙνΩνΙάΣ ΕΛΕΝΗ ∆Ι∆ΑΣΚΑΛΟΥ | τΜΗΜά εΚΔοΣεΩν ΛΗΤΩ ΤΣΕΚΟΥΡΑ επΙΜελεΙά εντΥποΥ ΕΛΛΗ ΠΕΤΡΑΝΤΗ| εΞΩΦΥλλο POST-SPECTACULAR OFFICE ΣΧεΔΙάΣΜοΣ εντΥποΥ ΜΑΡΙΑ ΖΑΧΑΡΙΟΥ∆ΑΚΗ | πάράΓΩΓΗ ΚΑΜΠΥΛΗ ΑΕ

WEEKENDS AT WINTER GARDEN

WINTER GARDEN CITY LOUNGE HOTEL GRANDE BRETAGNE, ATHENS ΣΑΒΒΑΤΟ & ΚΥΡΙΑΚΗ | 11.00-14.00 GRANDEBRETAGNE.GR

ΜΗ.Τ.Ε.: 0206K015A0021500

Το Ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία δημιουργεί μια αυθεντική εμπειρία brunch και σας προσκαλεί να τη ζήσετε στο Winter Garden City Lounge.

ΧΟΡΗΓΟΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ

ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΧΟΡΗΓΟΣ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ

YΠΟΣΤΗΡΙΚΤΗΣ

ΧΟΡΗΓΟσ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ