25.4.2021 | Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης Μαγνητοσκοπημένη συναυλία (5.4.2021) Χωρίς διάλειμμα
JOHANN SEBASTIAN BACH (1685-1750)
Το Θέμα και οι Παραλλαγές I, II, III, ΙV, VI, VII, IX, X, XI από τη χορική παρτίτα Sei gegrüsset, Jesu gütig / Σε χαιρετώ, ευγενικέ Ιησού, BWV 768
JOHANN SEBASTIAN BACH
Χορικό πρελούδιο «Erbarm’ dich mein, o Herre Gott / Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με», BWV 721, από τη συλλογή Miscellaneous Chorale Preludes (BWV 714-765)
CHARLES-MARIE WIDOR (1844-1937) «Mattheus - Final» / «Ματθαίος - Φινάλε», από τη σουίτα Bach’s Memento
JOHANN SEBASTIAN BACH
Χορικό πρελούδιο «Wenn wir in höchsten Nöten sein / Όταν βρισκόμαστε στην πιο μεγάλη ανάγκη», BWV 641, από τη συλλογή Μικρό βιβλίο για το εκκλησιαστικό όργανο (Orgelbüchlein)
JOHANN SEBASTIAN BACH
Χορικό πρελούδιο «Jesus Christus, unser Heiland / Ο Ιησούς Χριστός, ο Σωτήρας μας», BWV 665, από τα 18 Μεγάλα χορικά πρελούδια (BWV 651-668)
JOHANNES BRAHMS (1833-1897)
Από τα 11 Χορικά πρελούδια, έργο 122: «Herzlich tut mich verlangen / Ποθώ με όλη την ψυχή μου», αρ. 10 «Herzlich tut mich erfreuen / Βαθιά αναγαλλιάζω», αρ. 4
JEANNE DEMESSIEUX (1921-1968)
«Ο filii et filiae / Γιοι και θυγατέρες» από τα 12 Χορικά πρελούδια πάνω σε θέματα του γρηγοριανού μέλους, έργο 8
SIMON JOHNSON (γενν. 1975)
«Wohl dem, der in Gottesfurcht steht / Μακάριοι πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον», αρ. 87, από το Orgelbüchlein Project
JOHANN SEBASTIAN BACH
Χορικό πρελούδιο «Christ lag in Todesbanden / Ο Χριστός τέθηκε υπό τα δεσμά του θανάτου», BWV 625, από τη συλλογή Μικρό βιβλίο για το εκκλησιαστικό όργανο (Orgelbüchlein) Χορικό πρελούδιο «Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ / Εσένα καλώ, Κύριε Ιησού Χριστέ», BWV 639, από τη συλλογή Μικρό βιβλίο για το εκκλησιαστικό όργανο (Orgelbüchlein)
CHARLES-MARIE WIDOR
Τοκάτα, από τη Συμφωνία για εκκλησιαστικό όργανο σε φα ελάσσονα αρ. 5, έργο 42
ΟΥΡΑΝΙΑ ΓΚΑΣΙΟΥ εκκλησιαστικό όργανο
Ο τεράστιος πλούτος των ηχοχρωμάτων του
εκκλησιαστικού οργάνου το καθιστά ιδανικό για την ερμηνεία της χορικής παρτίτας, που δεν είναι τίποτα άλλο από μια σειρά παραλλαγών βασισμένων σε κάποιο χορικό. Ο ερμηνευτής επιλέγει διαφορετικό ηχόχρωμα για κάθε παραλλαγή έχοντας, έτσι, την ευκαιρία να συστήσει το όργανο στον ακροατή επιδεικνύοντας τις αμέτρητες δυνατότητές του. Η χορική παρτίτα Sei gegrüsset, Jesu gütig / Σε χαιρετώ, ευγενικέ Ιησού είναι μία από τις τέσσερις που συνέθεσε ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Ως είδος σύνθεσης, η παρτίτα, αν και πολύ δημοφιλής το 17ο αιώνα, είχε αρχίσει να εκλείπει από τις αρχές του 18ου. Παρόλα αυτά, ο Μπαχ, με το ανήσυχο πνεύμα του και τη διάθεσή του να πειραματιστεί, να εξελίξει και να τελειοποιήσει όλα τα στιλ και τις τεχνικές που γνώρισε μελετώντας τους προγενέστερους από αυτόν συνθέτες, ασχολήθηκε και με το είδος αυτό, αντλώντας έμπνευση κυρίως από τις παρτίτες του δασκάλου του, Γκέοργκ Μπεμ. Ενώ στα χορικά πρελούδια ο Μπαχ πάντα επιχειρεί να εκφράσει και να περιγράψει μουσικά το περιεχόμενο των στίχων του χορικού, είναι φανερό ότι δεν έχει τον ίδιο σκοπό στις χορικές παρτίτες, καθώς το περιεχόμενο των στίχων δε φαίνεται να έχει απόλυτη σχέση με τις μουσικές ιδέες του. Θα λέγαμε πως στόχος του είναι περισσότερο η τέρψη του ερμηνευτή και του ακροατή, μέσα από τα παιχνιδίσματα των παραλλαγών, αλλά και ο πειραματισμός πάνω στην τέχνη της παραλλαγής, στην οποία επιδεικνύει μια αριστοτεχνική επινοητικότητα. Το τετράφωνο χορικό-θέμα προηγείται των συνολικά έντεκα παραλλαγών, πέντε εκ των οποίων χρησιμοποιούν και πεντάλ. Η πρώτη παραλλαγή αν και δίφωνη, επιδεικνύει ιδιαίτερη φαντασία, μιμούμενη το ύφος της ναπολιτάνικης άριας-κολορατούρας. 4
Οι παραλλαγές που ακολουθούν μοιάζουν με τα χορευτικά μέρη μιας μπαρόκ σουίτας. Η δέκατη παραλλαγή, όμως, είναι εντελώς διαφορετική σε ύφος και θα μπορούσε να θεωρηθεί διπλή, καθώς η κάθε φράση του θέματος εμφανίζεται διαδοχικά σε δύο μορφές: μία στολισμένη, με πλούσια μελίσματα, και μία χωρίς καλλωπισμούς, ατόφια και πιο εσωτερική. Το έργο ολοκληρώνεται με την ενδέκατη παραλλαγή, στην οποία, για πρώτη φορά στο έργο, ακούμε το πλήρες όργανο (organo pleno) σε μια πεντάφωνη επεξεργασία του χορικού. Το Orgelbüchlein / Μικρό βιβλίο για το εκκλησιαστικό όργανο γράφτηκε μεταξύ του 1708 και 1717, όταν ο Μπαχ κατείχε τη θέση του οργανίστα στην αυλή της Βαϊμάρης. Η συλλογή αυτή περιλαμβάνει 46 επεξεργασίες χορικών με τη σειρά που ακολουθεί το εκκλησιαστικό έτος. Αν και από το χειρόγραφο του έργου γνωρίζουμε ότι η αρχική επιθυμία του Μπαχ ήταν να συμπεριλάβει 164 πρελούδια, καλύπτοντας, έτσι, ολόκληρο το εκκλησιαστικό έτος, το σχέδιο αυτό εγκαταλείφθηκε, όταν ο Μπαχ έφυγε από τη Βαϊμάρη. Τα πρελούδια είναι ως επί το πλείστον τετράφωνα και αρκετά σύντομα σε διάρκεια. Το Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ / Εσένα καλώ, Κύριε Ιησού Χριστέ είναι το μόνο τρίφωνο κομμάτι της συλλογής. Το θέμα εμφανίζεται στην πάνω φωνή και συνοδεύεται από δεμένα δέκατα έκτα στη μεσαία φωνή και επαναλαμβανόμενα όγδοα στο πεντάλ. Το Wenn wir in höchsten Nöten sein / Όταν βρισκόμαστε στην πιο μεγάλη ανάγκη έχει και αυτό το θέμα στην ψηλότερη φωνή, όμως, το χορικό έχει διανθιστεί με πλήθος ποικιλμάτων. Και τα δυο αυτά χορικά πρελούδια δίνουν μια αίσθηση μελαγχολίας, αλλά και αγωνιώδους προσπάθειας επικοινωνίας με το Θεό. Εμφανής είναι η βαθειά θρησκευτικότητα του Μπαχ και στο τρίτο χορικό της συναυλίας από το Μικρό βιβλίο για το εκκλησιαστικό όργανο, με 5
τίτλο Christ lag in Todesbanden / Ο Χριστός τέθηκε υπό τα δεσμά του θανάτου. Ωστόσο, αυτή τη φορά, το όργανο παρουσιάζεται με όλη του τη δυναμική, ως πλήρες όργανο, για να εκφράσει τη μεγαλειώδη, ουράνια χαρά για την Ανάσταση του Κυρίου. Τριακόσια χρόνια σχεδόν μετά τη σύλληψη του Μικρού βιβλίου για το εκκλησιαστικό όργανο, ο βρετανός οργανίστας Ουίλλιαμ Γουάιτχεντ τόλμησε ένα νέο εγχείρημα, το Orgelbüchlein Project, με σκοπό να ολοκληρωθεί από σύγχρονους συνθέτες η αρχική ιδέα του Μπαχ. Σε κάθε συνθέτη ανατέθηκε και ένα από τα 118 «πρελούδια φαντάσματα» που έλειπαν από τη συλλογή του Μπαχ. Ο Βρετανός Σάιμον Τζόνσον, οργανίστας του καθεδρικού του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο, έγραψε για το Orgelbüchlein Project το Wohl dem, der in Gottesfurcht steht / Μακάριοι πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον. Στο χορικό αυτό πρελούδιο τα πόδια αναλαμβάνουν να παίξουν το θέμα, ενώ τα χέρια κινούνται με γρήγορες δεμένες νότες σε μινιμαλιστικά μοτίβα που επαναλαμβάνονται με έναν σχεδόν υπνωτιστικό τρόπο πάνω από τις αργές αξίες του χορικού. Μια άλλη, πολύ σημαντική, συλλογή χορικών πρελούδιων του Μπαχ είναι τα 18 Μεγάλα χορικά πρελούδια, γνωστά και ως πρελούδια της Λιψίας, αφού ολοκληρώθηκαν την τελευταία δεκαετία της ζωής του συνθέτη, όσο αυτός ζούσε στη Λιψία. Ο βιογράφος του Μπαχ, Γιόχαν Νίκολαους Φόρκελ, περιγράφει τα 18 αυτά έργα λέγοντας ότι καμία μουσική δεν είναι πιο αξιοπρεπής, ευγενής ή ιερή από αυτά τα πρελούδια. Το Jesus Christus, unser Heiland / Ο Ιησούς Χριστός, ο Σωτήρας μας ανήκει στη συλλογή αυτή. Σε κάθε μια από τις τέσσερις ενότητες του έργου, ο Μπαχ αναπτύσσει ένα καινούριο δεύτερο θέμα, εκτός του χορικού, αποδίδοντας έτσι μουσικά τη μεταφορά του σταυρού, 6
την οργή του Θεού, τα Πάθη του Ιησού και τέλος την Ανάσταση του Κυρίου, στα τέσσερα περίπου λεπτά που διαρκεί το έργο. Εκτός από τα χορικά πρελούδια που εντάσσονται σε συγκεκριμένες ενότητες, ο Μπαχ συνέθεσε δεκάδες μεμονωμένες επεξεργασίες χορικών, τα λεγόμενα Miscellaneous Chorale Preludes. Ένα από αυτά είναι και το Erbarm’ dich mein, o Herre Gott / Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με, ένα ιδιαιτέρως εκφραστικό, αλλά ταυτόχρονα και εξαιρετικά απλό πρελούδιο. Το θέμα παρουσιάζεται αυτούσιο σε αξίες μισών στην πάνω φωνή συνοδευόμενο από τετράφωνες ή πεντάφωνες συγχορδίες που επαναλαμβάνονται με έναν επίμονο και συνάμα πένθιμο τρόπο. Το έργο, μάλιστα, είναι τόσο απλοϊκό που ο οργανίστας και βιογράφος του Μπαχ, Άλμπερτ Σβάιτσερ, θεωρούσε ότι δεν μπορεί να προήλθε από την πένα του μεγάλου συνθέτη. Η άποψη, όμως, που επικρατεί σήμερα είναι ότι ο Μπαχ έδωσε στο πρελούδιο αυτό έναν τόσο λιτό χαρακτήρα θέλοντας να αποδώσει φόρο τιμής στον Γιόχαν Κούναου, ο οποίος είχε δώσει τέτοια δείγματα γραφής στα έργα του. Ο Μπαχ, άλλωστε, διαδέχτηκε τον Κούναου στη θέση του Κάντορα στον Άγιο Θωμά της Λιψίας και ίσως με αυτό το έργο θέλησε να τιμήσει τον προκάτοχό του. Το 19ο αιώνα το χορικό πρελούδιο θεωρούνταν παρωχημένο είδος, παρόλα αυτά, ο Μπραμς, λίγο πριν πεθάνει, συνέθεσε (τον Μάιο και Ιούνιο του 1896) το τελευταίο του έργο, μια συλλογή από έντεκα χορικά πρελούδια. Το κάθε ένα από αυτά αποτελεί ένα μικρό αριστούργημα συνδυάζοντας το ρομαντικό, πηγαίο λυρικό ιδίωμα του Μπραμς με την ιστορική γνώση του είδους. Έχοντας χάσει πολλούς από τους κοντινούς του φίλους τα προηγούμενα χρόνια και με μεγαλύτερη την απώλεια της αγαπημένης του Κλάρας Σούμαν, ο Μπραμς εκφράζει μια βαθειά μελαγχολία στα περισσότερα από αυτά τα κομμάτια 7
που, ενδεχομένως, αποτελούν ένα στοχασμό πάνω στο δικό του τέλος που ένιωθε ότι πλησιάζει. Στη συλλογή, ωστόσο, περιλαμβάνονται και πρελούδια με πιο αισιόδοξο χαρακτήρα. Έτσι, το δέκατο κομμάτι της συλλογής, Herzlich tut mich verlangen / Ποθώ με όλη την ψυχή μου, που έχει σαφώς πένθιμο χαρακτήρα, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το ελπιδοφόρο Herzlich tut mich erfreuen / Βαθιά αναγαλλιάζω, στο οποίο εκφράζεται η χαρά και η ανυπομονησία για το καλοκαίρι που έρχεται. Η Ζαν Ντεμεσσιέ ήταν μια από τις μεγαλύτερες δεξιοτέχνες του οργάνου όλων των εποχών. Βιρτουόζος, ιδιαιτέρως γνωστή για τις τεχνικές της ικανότητες στο πεντάλ, συνέθεσε δέκα έργα για όργανο, τα περισσότερα εξ’ αυτών άκρως απαιτητικά. Τα 12 χορικά πρελούδια, έργο 8 είναι μινιατούρες βασισμένες σε γρηγοριανές μελωδίες. Ένας γάλλος μουσικοκριτικός, μάλιστα, είχε πει ότι η συλλογή αυτή αποτελεί το «Orgelbüchlein των Καθολικών», παραλληλίζοντάς τη με το αριστοτέχνημα του Μπαχ. Το Ο filii et filiae / Γιοι και θυγατέρες είναι μια σύντομη παραλλαγή πάνω στο συγκεκριμένο θέμα του γρηγοριανού μέλους για την ημέρα του Πάσχα. Το κείμενο του ύμνου πραγματεύεται το μυστήριο της Ανάστασης του Ιησού και τις αντιδράσεις όσων επισκέφτηκαν τον τάφο, τον οποίο βρήκαν κενό. Οι παραλλαγές του έργου αποδίδουν μουσικά την αμφιβολία και τη δυσπιστία στη θέα του κενού τάφου, καταλήγοντας, όμως, σε ένα μεγαλειώδες χαρμόσυνο αλληλούια, με θριαμβικό τόνο, για τη νίκη της ζωής επί του θανάτου. Ο Σαρλ-Μαρί Βιντόρ ήταν από τις πιο διακεκριμένες φυσιογνωμίες του εκκλησιαστικού οργάνου στη Γαλλία κατά τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Είχε μια εξαιρετικά πλούσια σταδιοδρομία που διήρκεσε περισσότερο από 60 χρόνια. Κατείχε τη θέση του οργανίστα στην εκκλησία του Αγίου 8
Σουλπικίου στο Παρίσι για 64 χρόνια και έδινε συναυλίες μέχρι την ηλικία των 90 ετών. Σχετικά με τα όργανα της εποχής του, ο Βιντόρ έλεγε: «Το σύγχρονο όργανο είναι ουσιαστικά συμφωνικό και το βασικό του γνώρισμα είναι το μεγαλείο». Η άποψή του αυτή είναι εμφανής στις δέκα συμφωνίες για όργανο που δεσπόζουν στο συνθετικό του έργο. Καθοριστικός υπήρξε ο ρόλος του Βιντόρ και στην αναβίωση της μουσικής του Μπαχ στη Γαλλία. Το 1926 γράφει στον Άλμπερτ Σβάιτσερ: «Προσφάτως ενορχήστρωσα για το όργανο έξι κομμάτια του Μπαχ από τα έργα του για τσέμπαλο και τις καντάτες του. Αρχικά είχα γράψει μόνο πέντε, αλλά έκανα και ένα έκτο, γιατί ο αριθμός πέντε είναι ελεεινός». Αναφέρεται στη συλλογή Bach’s Memento και, ενώ πρόκειται στην ουσία για μεταγραφές των έργων του Μπαχ, χρησιμοποιεί τη λέξη «ενορχήστρωσα» καθώς το όργανο αποτελούσε γι’ αυτόν την ορχήστρα του. Πράγματι, στο έκτο κομμάτι της συλλογής, μια μεταγραφή του τελευταίου χορωδιακού Wir setzen uns mit Tränen nieder από τα Κατά Ματθαίον Πάθη του Μπαχ, ο Βιντόρ, αν και μένει πιστός στο μουσικό κείμενο του Μπαχ, το άκουσμα που δημιουργεί είναι πολύ πιο συμφωνικό και μεγαλειώδες, χάνοντας, όμως, κάτι από την εσωτερικότητα και την κατανυκτικότατα του αυθεντικού έργου. Το μουσικό υλικό της Τοκάτας του Βιντόρ είναι εξαιρετικά απλό. Στακάτα δέκατα έκτα σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα στο δεξί χέρι, κοφτές ρυθμικές συγχορδίες στο αριστερό και ένα επιβλητικό, μεγαλειώδες θέμα σε οκτάβες στο πεντάλ. Είναι αναμφισβήτητα το πιο δημοφιλές κομμάτι του Βιντόρ και ένα από τα πιο γνωστά έργα του ρεπερτορίου του οργάνου. Χάρη στο χαρμόσυνο, εορταστικό του ύφος, παίζεται συχνά σε γάμους, αλλά και σε λειτουργίες, ανήμερα των Χριστουγέννων και του Πάσχα. ΟΥΡΑΝΙΑ ΓΚΑΣΙΟΥ
9
10
© Γιάννης Βελισσαρίδης
Η ΟΥΡΑΝΙΑ ΓΚΑΣΙΟΥ άρχισε σπουδές οργάνου το 1998 με τον Νίκολας Κύναστον, ως υπότροφος του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής. Το 2004, με υποτροφία της Βασιλικής Ακαδημίας Μουσικής του Λονδίνου, συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές, τις οποίες και ολοκλήρωσε με υποτροφία του Ιδρύματος Αλ. Ωνάσης. Αποφοίτησε με διάκριση αποσπώντας επαίνους και βραβεία ερμηνείας, ανάμεσά τους το Dip RAM, την πιο υψηλή διάκριση της Ακαδημίας. Το 2006 ανακηρύχτηκε Pidem Organ Fellow της Βασιλικής Ακαδημίας του Λονδίνου. Υπότροφος του Ιδρύματος Eric Thompson για δύο συνεχείς χρονιές, παρακολούθησε μαθήματα με τον Johannes Geffert στην Κολωνία και τη Susan Landale στο Λονδίνο και το Παρίσι. Έχει διακριθεί σε πανελλήνιους και διεθνείς διαγωνισμούς: στον Διεθνή Διαγωνισμό Οργάνου του Σαιν Μωρίς της Ελβετίας, στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό Πιάνου της Άνδρου και στο Διαγωνισμό Εric Thiman της Βασιλικής Ακαδημίας του Λονδίνου. Εμφανίζεται τακτικά ως σολίστ, αλλά και σε συνεργασία με σύνολα μουσικής δωματίου, στις πιο σημαντικές αίθουσες συναυλιών και σε καθεδρικούς ναούς της Ευρώπης: Καθεδρικός και Αβαείο του Ουέστμινστερ, Άγιος Μαρτίνος των Αγρών, Αβαείο του Μπαθ, Καθεδρικοί του Άλτενμπεργκ, της Βαρκελώνης, της Ρίγας, της Κοπεγχάγης, του Βρότσλαβ, του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο, Κάστρο της Μπρατισλάβας, Storkyrkan (καθεδρικός του Αγίου Νικολάου) της Στοκχόλμης και Καθεδρικός Ναός της Βασιλείας (Ελβετία). Έχει συμμετάσχει σε πολλά διεθνή φεστιβάλ οργάνου: Oundle της Μεγάλης Βρετανίας, Non Sola Scripta της Πολωνίας και Women of the World του Λονδίνου, όπου έπαιξε και μίλησε για το όργανο του Ρόυαλ Φέστιβαλ Χολ. Είναι η οργανίστα του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και της Γαλλικής Προτεσταντικής Εκκλησίας του Λονδίνου. Διδάσκει στη Σχολή Χορωδίας του Καθεδρικού του Ουέστμινστερ και στο Ωδείο Αθηνών.
11
1991-2021
Με πυξίδα τον άνθρωπο και ορίζοντα τον κόσμο Στα τριάντα χρόνια λειτουργίας του, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών έχει καθιερωθεί ως φορέας πολιτισμού με διεθνή ακτινοβολία. Η δημιουργία του άλλαξε το αστικό τοπίο και διαμόρφωσε μια νέα συνθήκη πρόσληψης της καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής. Το Μέγαρο, μια πραγματική πολιτεία των τεχνών, υπηρετεί τις κλασικές αξίες και ενθαρρύνει την πρωτοποριακή σκέψη. Η κλασική μουσική σε όλο το φάσμα της, οι συμφωνικές ορχήστρες, η όπερα και το ρεσιτάλ τραγουδιού, η λόγια δημιουργία και η δημοτική παράδοση, η ελληνική μουσική και οι ήχοι του κόσμου, οι ιστορικοί και οι σύγχρονοι συνθέτες, οι νέοι σολίστ και οι διεθνώς καταξιωμένοι ερμηνευτές αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ψυχής του Μεγάρου, το οποίο διαρκώς διευρύνει τη σχέση του με το σύνολο των παραστατικών και εικαστικών τεχνών: το μπαλέτο, ο σύγχρονος χορός, οι θεατρικές παραστάσεις, οι προβολές και οι εκθέσεις αναδεικνύονται μέσα από ένα δυναμικό πρόγραμμα που στοχεύει να ψυχαγωγήσει αλλά και να εκπαιδεύσει. Η έρευνα, οι διαλέξεις και οι εκπαιδευτικές δράσεις για παιδιά και νέους κρατούν ανοιχτό προς όλους το διάλογο, μέσα στο πλαίσιο μιας πλουραλιστικής κοινωνίας των ιδεών. Πίσω από όλα αυτά, το όραμα που σχεδόν εκατό χρόνια πριν ενέπνευσε τη δημιουργία του και η ενέργεια των ανθρώπων που πιστεύουν και στηρίζουν τους σκοπούς του. Τριάντα χρόνια μετά, το Μέγαρο ανταποκρίνεται στις προκλήσεις μιας νέας πραγματικότητας, με πυξίδα τον άνθρωπο και ορίζοντα τον κόσμο.
ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΧΟΡΗΓΟΣ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
ΧΟΡΗΓΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: EΡΤ, COSMOTE TV, ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 103.7, ΤΡΙΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 90.9, KOSMOS 93.6, GALAXY 92, ΑΘΗΝΑ 9.84, CULTURENOW.GR, NEWSBEAST.GR, ARTANDPRESS.GR