Issuu

Μουσική του Σήμερα

ΣΕΛ. 4

ΣΕΛ. 8

ΣΕΛ. 14

ΣΕΛ. 20

ΣΕΛ. 26

11.10.2025

Δύο νέα έργα με το κουαρτέτο εγχόρδων L’ Anima Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

11.10.2025

Η 15η Συμφωνία του Σοστακόβιτς Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

12.10.2025

Εκκλησιαστικό όργανο με 3D mapping Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης

14.10.2025

Μια ματιά στο σύγχρονο πιάνο Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

30.10.2025

Collegium Musicum Αθηνών Νίκος Αθηναίος Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

Αν κάτι έχουν πλέον κατακτήσει η μουσική και οι μουσικοί του καιρού μας, αυτό είναι μια πρωτόφαντη ελευθερία: έχουμε πια αφήσει για τα καλά τις νομενκλατούρες και τις μανιέρες του β΄μισού του 20ού αιώνα – αν και κρατάμε πάντοτε έργα και συνθέτες που μας έμαθαν τι σημαίνει στ’ αλήθεια μουσική στην εποχή μας. Στις μέρες μας, κάθε νέα δημιουργία είναι και μια μικρή ή μεγάλη έκπληξη: το μόνο που ζητείται από τον ακροατή είναι να κρατάει ανοιχτά τα αυτιά – και τα μάτια της ψυχής του, θα πρόσθετε ο ποιητής. Δεν αρέσουν βέβαια όλα σε όλους, αλλά αυτή δεν είναι και η γοητεία της απέραντης ποικιλομορφίας του σημερινού τοπίου; Ματιές λοιπόν στο γίγνεσθαι των τελευταίων 50 χρόνων, ελληνικό και διεθνές: αυτό προτείνει τον Οκτώβριο το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Στην πρώτη συναυλία, το κουαρτέτο L’ Anima προτείνει δύο έργα ελλήνων συνθετών συστήνοντάς μας παράλληλα έναν από τους πιο πετυχημένους νέους δημιουργούς της Διασποράς. Ο προβολέας φωτίζει και πάλι την ελληνική δημιουργία στην τελευταία συναυλία, με τα έγχορδα του Collegium Musicum και τον Νίκο Αθηναίο σε έργα τεσσάρων εμβληματικών συνθετών της σύγχρονης μουσικής. Ενδιάμεσα, έχουμε την ευκαιρία να ακολουθήσουμε τον Στέφανο Θωμόπουλο σε ένα π(ι)ανόραμα της τελευταίας 50ετίας, από τον Ξενάκη και τον Φίλιπ Γκλας ίσαμε τον Κουμεντάκη, τον Γαλλοπολωνό Πιερ Ζοντλοφσκί και την 28χρονη Ισμήνη Μπεκ. Ένα σύνολο πραγματικά εκλεκτών μουσικών ανιχνεύει τον λιτό, ασκητικό και αινιγματικό Σοστακόβιτς των τελευταίων χρόνων και την επίδρασή του πάνω στο ρηξικέλευθο ύφος και ήθος ενός Αλφρέντ Σνίτκε. Last but not least, όπως θα έλεγαν και οι Αγγλοσάξονες, μια συναυλία για σόλο όργανο στη μεγάλη αίθουσα, μια συναυλία όμως διαφορετική, ένα ρεσιτάλ σύγχρονης μουσικής όπου οι αυλοί συνδιαλέγονται (και συναγωνίζονται;) με την τεχνολογία του 21ου αιώνα, όπου το 3D mapping επιχειρεί να «ντύσει» οπτικά τη μουσική του καιρού μας. Ένα μικρό πείραμα, μια ευκαιρία για όλους μας να βγούμε από την πεπατημένη και να εξερευνήσουμε νέους τρόπους ακρόασης (ή θέασης, ή και τα δύο – γιατί όχι;).

ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

11.10.2025 Δύο νέα έργα με το κουαρτέτο εγχόρδων L’Anima ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΡΟΥΔΗΣ Qoppa the Lost Letter, για κουαρτέτο εγχόρδων Πρώτη εκτέλεση I. Qoppa I – Largo Μια ήσυχη αρχή. Το πρώτο γράμμα δεν έχει ακόμη ειπωθεί, αλλά ήδη υπάρχει στη μνήμη. Σαν ερείπια κάτω απ’ την επιφάνεια – ακίνητα, αλλά γεμάτα ηχώ. II. Qoppa II – Allegro ma non troppo Η κίνηση ξεκινά. Μια αναζήτηση για κάτι μισογνωστό, μισοχαμένο. Τα θραύσματα συναντιούνται – πότε παιχνιδιάρικα, πότε με ένταση. III. Qoppa III – Larghetto Χώρος για στοχασμό. Μια μελωδία ξεδιπλώνεται σαν μνήμη – αργά, ζεστά, ατελώς. IV. Qoppa IV – Moderato Όχι μια λύση, αλλά μια μεταμόρφωση. Το γράμμα επανεμφανίζεται – όχι όπως ήταν, αλλά όπως μπορεί να γίνει.

HARALABOS [HARRY] STAFYLAKIS «In Flames» (Στις φλόγες), για κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 2 I. All of our bridges… (Όλες μας οι γέφυρες…) II. …up in flames… (…στις φλόγες…) III. …and all that remains… (...και ό,τι απομένει…)

L’ Anima String Quartet ΒΙΟΛΙ

Στέλλα Τσάνη Μπρουνίλντα Ευγενία Μάλο ΒΙΟΛΑ

Αντώνης Μανιάς ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΟ

Λευκή Κολοβού

Γιάννης Κουρούδης Qoppa the Lost Letter για κουαρτέτο εγχόρδων (2024) «Όσα δεν μπορούν να ειπωθούν, όσα δεν μπορούν να σιωπήσουν, τα λέει η μουσική». Βικτόρ Ουγκό, Δοκίμιο για τον Σαίξπηρ (1864) Αν και η πίστη στη δύναμη της μουσικής να εκφράσει το ανείπωτο κορυφώθηκε στον 19ο αιώνα, ο κύκλος συναυλιών «Μουσική του Σήμερα» δείχνει ότι αυτή η πίστη παραμένει ζωντανή. Ήδη το πρώτο έργο του κύκλου μάς προσκαλεί να αφουγκραστούμε αυτό που είχε χαθεί στη σιωπή. Σε πρώτη παρουσίαση θα ακούσουμε το Qoppa the Lost Letter, έργο του 2024 για κουαρτέτο εγχόρδων. Περνώντας μέσα από τέσσερα μέρη, η μουσική δεν αφηγείται, ανασύρει. Σαν μνήμη που δεν έχει ξεχαστεί εντελώς / που δεν έχει χαθεί για πάντα, αλλά χρειάζεται να ακουστεί ξανά – με νέο τρόπο. Ο δημιουργός του έργου, Γιάννης Κουρούδης, με τη διπλή ιδιότητα του συνθέτη και γραφίστα, σημειώνει: «Το Qoppa the Lost Letter ξεκίνησε από την περιέργειά μου για το γράμμα Ϙ (Qoppa). Ένα γράμμα που υπήρχε στην αρχαία ελληνική γραφή, αλλά χάθηκε με τον καιρό. Αυτό που με εντυπωσίασε ήταν ότι δεν εξαφανίστηκε εντελώς – επανεμφανίστηκε ως το Q στο λατινικό αλφάβητο. Αυτός ο κύκλος απώλειας και μεταμόρφωσης μού θύμισε πολλά πράγματα που κουβαλάμε πολιτισμικά και προσωπικά. Ιδιαίτερα ως Έλληνας, νιώθω πως πολλά από αυτά που μας συγκροτούν έρχονται από κάπου παλιά, ακόμη κι αν τα βλέπουμε σήμερα αλλιώς. Η μουσική δεν είναι αφήγηση – είναι τρόπος να ακούμε αυτά που χάθηκαν και ίσως να τα αναγνωρίζουμε, με άλλη φωνή».

Haralabos [Harry] Stafylakis «In Flames» για κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 2 (2012) Κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα οι συνθέτες της Δύσης αναζητούσαν το πρωτοποριακό στοιχείο, τη ρήξη με την παράδοση, την κάθε φορά εκ νέου δημιουργία μιας μουσικής γλώσσας. Ωστόσο, ήδη πριν την άφιξη του 21ου αιώνα, το ενδιαφέρον πολλών μουσουργών μετατοπίζεται προς την επαναπροσέγγιση του κοινού, μεταξύ άλλων, μέσω της συνομιλίας των ετερόκλητων μουσικών ειδών και παραδόσεων. Στο In Flames, ο συνθέτης Χαράλαμπος Σταφυλάκης φέρνει στο κουαρτέτο της έντεχνης ευρωπαϊκής μουσικής παράδοσης μια πιο σημερινή, «καθημερινή» αρμονική και ρυθμική έκφραση, εμπνευσμένη από την κινηματογραφική μουσική, τους ελληνικούς χορούς, το προγκρέσιβ μέταλ κ.ά. Επιδίωξή του είναι να εμπλέξει ερμηνευτή και ακροατή βαθιά μέσα στον κόσμο των ήχων που πλάθεται μέσω αφηγηματικών τεχνικών (παρόμοιων με αυτών της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου), στο πλαίσιο της αφηρημένης ενόργανης μουσικής. Σε προσωπικό επίπεδο, σημειώνει, το In Flames αποτελεί έναν στοχασμό πάνω στις μεταβαλλόμενες εντάσεις των διαπροσωπικών σχέσεων. Το έργο γράφτηκε για το Mivos Quartet, το οποίο έκανε και την πρώτη παρουσίαση στις 21 Μαΐου 2012 στο Έλεμπας Χολ στη Νέα Υόρκη. Αποτέλεσε επίσης τη μουσική της παράστασης From the Feet Up σε χορογραφία Ian RT Colless, η οποία ερμηνεύτηκε από τις ομάδες σύγχρονου χορού Untitled|Collective στα Alvin Ailey Studios στη Νέα Υόρκη, και από τη Sydney Dance Company στην Αυστραλία. ΠΑΡΙΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Για τα βιογραφικά των ερμηνευτών, ακολουθήστε το σύνδεσμο στο QR CODE

ΓΙΏΡΓΟΣ ΖΙΆΒΡΑΣ © JAY RAISSIS

ΜΑΡΊΝΟΣ ΤΡΑΝΟΥΔΆΚΗΣ © ΓΙΏΡΓΟΣΚΑΛΚΑΝΊΔΗΣ

ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΖΙΆΒΡΑΣ © YIANNIS SOULIS

ΚΑΤΕΡΊΝΑ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΆΟΥ

ΝΙΚΌΛΑΣ ΠΡΕΒΕΖΙΆΝΟΣ

ΜΆΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΆΟΥ

ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

11.10.2025 Η 15η Συμφωνία του Σοστακόβιτς ΑΛΦΡΕΝΤ ΣΝΙΤΚΕ Πρελούδιο στη μνήμη του Ντμίτρι Σοστακόβιτς Πορεία ζωής (Lebenslauf) για τέσσερις μετρονόμους, πιάνο και τρεις σολίστ κρουστών ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

ΝΤΜΙΤΡΙ ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ Συμφωνία αρ. 15, έργο 141bis για τρίο με πιάνο και τρεις σολίστ κρουστών, σε διασκευή Βίκτορ Ντερεβιάνκο (με τη συμβολή του Μαρκ Πεκάρσκι) Allegretto Adagio – Largo – Adagio – Largo. Attacca Allegretto Adagio – Allegretto – Adagio – Allegretto

ΠΙΑΝΟ, ΤΣΕΛΕΣΤΑ

Γιώργος Ζιάβρας ΒΙΟΛΙ

Κατερίνα Χατζηνικολάου ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΟ

Νικόλας Πρεβεζιάνος ΚΡΟΥΣΤΑ

Μαρίνος Τρανουδάκης Παναγιώτης Ζιάβρας Μάριος Νικολάου ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Γιώργος Ζιάβρας

Αλφρέντ Σνίτκε Πρελούδιο στη μνήμη του Ντμίτρι Σοστακόβιτς (1975) Το 1975, τέσσερα χρόνια μετά την ολοκλήρωση της 15ης Συμφωνίας, ο Σοστακόβιτς απεβίωσε. Την ίδια χρονιά, ο Σνίτκε, κατόπιν παραγγελίας του βιολονίστα Μαρκ Λουμπότσκι, συνθέτει το Πρελούδιο στη μνήμη του Ντμίτρι Σοστακόβιτς για βιολί και μαγνητοταινία ή για δύο βιολιά. Το έργο ολοκληρώθηκε σε μία μόλις ημέρα, στις 5 Οκτωβρίου, και ακριβώς δύο μήνες μετά δόθηκε η πρεμιέρα του στη Μόσχα. Στο Πρελούδιο ο Σνίτκε εφαρμόζει ό,τι έγραψε για τη 15η Συμφωνία (βλ. παραπάνω). Βασισμένος σε αντιστικτικές τεχνικές, δημιουργεί έναν διάλογο μεταξύ του μονογράμματος του Σοστακόβιτς (ρε-μι ύφεση-ντο-σι) και του Μπαχ, το οποίο αποτελείται από τις νότες B-A-C-H, δηλαδή σι ύφεση-λα-ντο-σι αναίρεση. Τα δύο μονογράμματα, που μοιράζονται ήδη δύο νότες (ντο-σι), στο τέλος θα αφομοιωθούν σε ένα. Ωστόσο ο Σνίτκε δεν τα βλέπει ισότιμα. Θεωρεί ότι το μονόγραμμα του Μπαχ εμφανίζεται ως η αντικειμενική φωνή της ιστορίας της μουσικής, η οποία με τη βαρύτητά της απορροφά τα πάντα, ενώ η υποκειμενική πορεία του μονογράμματος του Σοστακόβιτς είναι σαν του παιδιού που επιστρέφει στον πατέρα του.

Αλφρέντ Σνίτκε Πορεία ζωής (Lebenslauf) για τέσσερις μετρονόμους, πιάνο και τρεις σολίστ κρουστών (1982) «Πού έγκειται το μυστικό της παγκόσμιας απήχησης του Αλφρέντ Σνίτκε; Θα έλεγα πως βρίσκεται στη βαθιά συγγένεια της μουσικής του με τη γλώσσα. Πρόκειται για μια ηχητική γλώσσα πλούσια σε αναφορές και συνειρμούς, που γίνεται εύκολα κατανοητή γιατί κλείνει μέσα της εμπειρίες κοινές σε όλους μας. Αυτή η μουσική μας συγκλονίζει βαθιά.» Constantin Floros, «Anmerkungen zu Alfred Schnittke», στο Alfred Schnittke, κατάλογος έργων, Sikorski, Αμβούργο 2021.

Πόσο μπορεί να μας αγγίξει η Πορεία ζωής του Αλφρέντ Σνίτκε; Πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό μουσικό σχόλιο ή για μια ευρύτερη αναφορά στο βίο του σύγχρονου ανθρώπου; Σε κάθε περίπτωση, το έργο ενθαρρύνει τον αναστοχασμό για τη διττή φύση του χρόνου, ως εξωτερικής πραγματικότητας και ως εσωτερικής εμπειρίας, ως φαινομένου και ως βιώματος. Ο γερμανικής καταγωγής, σοβιετικός συνθέτης έγραψε την Πορεία ζωής για τέσσερις μετρονόμους, πιάνο και τρεις σολίστ κρουστών το 1982, σε ηλικία 48 ετών. Τα 48 του έτη τα διαίρεσε σε τέσσερις κύκλους των 12 ετών. Με κάθε κύκλο ο χρόνος κυλά ολοένα και πιο γρήγορα. 12 μέτρα κάθε έτος του πρώτου κύκλου, 9 του δευτέρου, 8, 6… Αντίστοιχα, οι τέσσερις μετρονόμοι. Προστίθεται ένας σε κάθε κύκλο. Στους χτύπους του ρολογιού ο πρώτος, δηλαδή στους 60 ανά λεπτό, στους 80 ο δεύτερος, 90, 120… Το πιάνο, με μια συγχορδία, σηματοδοτεί το τέλος κάθε έτους·

τα κρουστά, την υποκειμενική αίσθηση του χρόνου. Τα θραύσματα ηχητικών και μουσικών παραθέσεων παραπέμπουν σαν θολές αναμνήσεις σε διαφορετικές στιγμές της ζωής του συνθέτη, αλλά ίσως και ευρύτερα στον κύκλο της ζωής κάθε ανθρώπου, όπως το πιθανό σφύριγμα-κλάμα μωρού και το (ρώσικο) παιδικό τραγούδι στην αρχή, και το γαμήλιο εμβατήριο του Μέντελσον στη συνέχεια. Ακούγονται αποσπάσματα από έργα Μότσαρτ, Σοπέν, Βάγκνερ και Χάυντν, αλλά και του ίδιου του Σνίτκε, όπου τα τελευταία συμπίπτουν χρονικά με την ημερομηνία της πρεμιέρας τους. Η ενσωμάτωση τόσο ετερόκλητων στοιχείων στο ίδιο έργο είναι σήμα κατατεθέν του πολυστιλιστικού ύφους του Σνίτκε. Από τη δική του Πορεία ζωής δεν θα μπορούσαν να λείπουν επίσης τα μουσικά μονογράμματα του ίδιου του συνθέτη και του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, του οποίου τη δημιουργική ευφυΐα ο Σνίτκε θαύμαζε βαθιά. Η κατασκευή των μονογραμμάτων βασίζεται στην αντιστοίχιση βασικών γραμμάτων του εκάστοτε ονοματεπώνυμου με τις γερμανικές ονομασίες των φθογγοσήμων. Εν προκειμένω, έχουμε το περίφημο D-S-C-H (από το Dmitri SCHostakovich) που γίνεται D-Es-C-H, δηλαδή ρε-μι ύφεση-ντο-σι, ενώ το μονόγραμμα του AlFrED SCHnittke διαμορφώνεται ως A-F-E-D-Es-C-H, δηλαδή λα-φα-μι-ρε-μι ύφεση-ντο-σι. Καθώς κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον, το τέλος γίνεται αλεατορικό, ώσπου όλοι οι ήχοι σιωπούν, εκτός από του μετρονόμου τον αμείλικτο χρόνο. Η παγκόσμια πρώτη παρουσίαση έγινε στις 25 Απριλίου 1982 στη Δυτική Γερμανία, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Ημέρες Νέας Μουσικής Δωματίου του Βίττεν. Είναι αφιερωμένο στον μουσικολόγο Βίλφρηντ Μπρέννεκε, τότε καλλιτεχνικό διευθυντή του φεστιβάλ, και στον συνθέτη Τζον Κέιτζ.

Ντμίτρι Σοστακόβιτς Συμφωνία αρ. 15, έργο 141 bis για τρίο με πιάνο και τρεις σολίστ κρουστών (1971) «Η 15η Συμφωνία, μαζί με το 8ο και το 14ο Κουαρτέτο, βρίσκεται σε εκείνο το ξεχωριστό μεταίχμιο του χρόνου όπου το παρελθόν επανέρχεται σε νέες σχέσεις με το παρόν και, σαν το φάντασμα του πατέρα του Άμλετ, εισβάλλει στη μουσική πραγματικότητα και την αναδιαμορφώνει. Όταν το θεματικό υλικό από παλαιότερα έργα του Σοστακόβιτς συνδιαλέγεται με κολάζ από διαφορετικές εποχές της ιστορίας της μουσικής, τότε δημιουργείται κάτι εντυπωσιακό: η αντικειμενοποίηση μέσω της αφομοίωσης του ατομικού από το καθολικό. Αυτό, άλλωστε, δεν είναι ο σκοπός του καλλιτέχνη; Να αλλάξει τον κόσμο με το να γίνει ένα με αυτόν;» Alfred Schnittke, «On Shostakovich: Circles of Influence» (1975), αναδημοσιεύεται στο A Schnittke reader, Indiana University Press, Μπλούμινγκτον 2002. Τη 15η Συμφωνία χαρακτηρίζουν το κολάζ παραθέσεων και παραπομπών στο έργο του ίδιου του συνθέτη, μα και άλλων μουσουργών, καθώς και τα μονογράμματα· οι ίδιες τεχνικές που χρησιμοποίησε ο Σνίτκε στην Πορεία ζωής μία δεκαετία αργότερα. Ο Σοστακόβιτς τη δημιούργησε συνειδητά, ως το συμφωνικό κύκνειο άσμα του. Αν και ο ίδιος ισχυριζόταν ότι ούτε που θυμόταν γιατί επέλεξε τις συγκεκριμένες παραθέσεις –παρότι ήθελε οπωσδήποτε αυτές–, το έργο θεωρείται συχνά αυτοεργοβιογραφικό.

Το πρώτο μέρος, σε μορφή σονάτας, είναι ζωηρό και εύθυμο. Ο Σοστακόβιτς το παρομοίασε με μια επίσκεψη σε κατάστημα παιχνιδιών, ενώ, εδώ κι εκεί, το διασχίζει ο περίφημος καλπασμός από τον Γουλιέλμο Τέλλο του Ροσσίνι. Το δεύτερο μέρος, σε κυκλική μορφή ΑΒΑ, παλινδρομεί μεταξύ ενός πένθιμου εμβατηρίου και του μοναχικού, μελαγχολικού τσέλου με δωδεκαφθογγικά στοιχεία, ενώ σπιρτόζικες εκρήξεις αναδύονται στην πορεία προς το σκέρτσο. Νύξεις του μονογράμματος του Σοστακόβιτς και παραθέσεις από άλλες συμφωνίες του κάνουν την εμφάνισή τους. Ακολουθεί ατάκα το τρίτο μέρος, με το χορευτικό γκροτέσκο σκέρτσο σε μορφή ΑΒΑΒ. Τώρα οι παραθέσεις παραπέμπουν στα κοντσέρτα του. Σκιώδης επανεμφάνιση του μονογράμματός του. Την αρχή του Φινάλε σηματοδοτεί το μοτίβο της μοίρας από τη Βαλκυρία του Βάγκνερ, ακολουθούμενο από τις πρώτες νότες του πρελούδιου του Τριστάνου – να έχει άραγε η μουσική συμβολικό περιεχόμενο ή να είναι απλά όμορφοι ήχοι; Το Φινάλε αναπτύσσεται σε αψιδωτή μορφή ΑΒΓΒΑ, όπου το μεσαίο μέρος του είναι μια πασακάλια με υπαινιγμούς από προγενέστερες συμφωνίες του. Το έργο σβήνει με μια μακρά κρατημένη μείζονα συγχορδία και τους ήχους των κρουστών που σταδιακά εξασθενούν, ίσως αισιόδοξα. Λέγεται ότι ο Σοστακόβιτς προόριζε τη 15η Συμφωνία ως δώρο προς τον εαυτό του για τα 65α γενέθλιά του, το 1971. Η κατάσταση της υγείας του όμως ανέβαλε την παγκόσμια πρεμιέρα ως τις 8 Ιανουαρίου 1972. Μάρτυρας εκείνης της συναυλίας στη Μεγάλη Αίθουσα του Ωδείου της Μόσχας, υπό τη διεύθυνση του γιου του, Μαξίμ, ήταν ο πιανίστας Βίκτορ Ντερεβιάνκο. Ταυτόχρονα υπήρξε ο πρώτος συνερμηνευτής της στην αναγωγή για δύο πιάνα, που εκτελέστηκε λίγους μήνες νωρίτερα για την Ένωση Σοβιετικών Μουσουργών – διαδικασία στην οποία υποβαλλόταν κάθε έργο πριν τη δημόσια εκτέλεση. Εντυπωσιασμένος από τις δύο εκδοχές, ο Ντερεβιάνκο συνέλαβε την ιδέα της διασκευής που ακούμε απόψε, την οποία αποδέχθηκε με ενθουσιασμό ο ίδιος ο συνθέτης, ως έργο 141bis. ΠΑΡΙΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Για τα βιογραφικά των ερμηνευτών, ακολουθήστε το σύνδεσμο στο QR CODE

ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης

12.10.2025 Εκκλησιαστικό όργανο με 3D mapping JEHAN ALAIN Λιτανείες ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΕΡΖΑΚΗΣ Tenebrae (Έρεβος) Σε πρώτη εκτέλεση

GASTON LITAIZE Πρελούδιο και Φούγκα-Χορός AD WAMMES Miroir (Καθρέφτης) SOFIA GUBAIDULINA Hell und Dunkel (Φως και σκοτάδι) ZSOLT GARDONYI Mozart Changes OLIVIER MESSIAEN Από τη Λειτουργία της Πεντηκοστής 4. Θεία Κοινωνία: «Les oiseaux et les sources» (Τα πουλιά και οι πηγές) 5. Έξοδος: «Le vent de l’Esprit» (Η πνοή του Αγίου Πνεύματος)

OLIVIER LATRY Salve Regina, για εκκλησιαστικό όργανο

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ

Ουρανία Γκάσιου 3D MAPPING

Μπάμπης Σεβοζλίδης

Jehan Alain Λιτανείες (1937) Ο Ζεάν Αλαίν, σχεδόν συνομήλικος του Ολιβιέ Μεσσιάν, θα είχε προσφέρει πλούσιο ρεπερτόριο στο εκκλησιαστικό όργανο αν δεν έπεφτε ηρωικά, σε ηλικία 29 ετών, στη μάχη του Σαουμούρ το 1940, κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόφτασε όμως να φέρει αέρα ανανέωσης με τις Λιτανείες, που αποτελούν ένα από τα πιο αγαπητά έργα του 20ού αιώνα για όργανο. Στις Λιτανείες, η αρχική θεματική ιδέα επανέρχεται ξανά και ξανά, παραλλάσσεται, εμπλουτίζεται, αλλάζει τονικό ύψος, αρμονία, ρυθμό, ώσπου ενίοτε αγγίζει μια εκρηκτική εκστατικότητα. O Αλαίν συχνά έχει ως αφετηρία του κάποια ποιητική ιδέα, την οποία εν προκειμένω αποτύπωσε στην παρτιτούρα του έργου: «Όταν η χριστιανική ψυχή δεν βρίσκει πια λόγια για να ζητήσει το έλεος του Θεού, επαναλαμβάνει ξανά και ξανά την ίδια παράκληση με ορμητική ευλάβεια. Η λογική φτάνει στο έσχατο όριό της· μα η πίστη συνεχίζει την ανοδική της πορεία».

Δημήτρης Τερζάκης Tenebrae (2022) Στη μακρά δημιουργική του πορεία, ο Δημήτρης Τερζάκης επέλεξε να πορευτεί εκτός των κυρίαρχων ρευμάτων της «σύγχρονης» μουσικής και αναζήτησε τη δική του μουσική γλώσσα, η οποία εμπνέεται από στοιχεία της βυζαντινής μουσικής παράδοσης, όπως οι μονοφωνικές μελωδικές γραμμές που βασίζονται σε μικροδιαστήματα και τετράχορδα. Ιδιαίτερα η έμφαση στη χρήση μικροδιαστημάτων είχε ως συνέπεια τη διαμεσολάβηση 30 ετών μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου σόλο έργου του για συγκερασμένο μουσικό όργανο, μεταξύ των Αφορισμών για πιάνο (1964) και των Χρωμάτων του ωκεανού για εκκλησιαστικό όργανο (1994). Έκτοτε γράφει συστηματικά για πληκτροφόρα, που συνεπάγεται την εγκατάλειψη των μικροδιαστημάτων για τα έργα αυτά. Η πιο πρόσφατη σύνθεσή του για όργανο είναι το Tenebrae (2022), για το οποίο ο συνθέτης σχολίασε παραπέμποντας στο Τάδε έφη Ζαρατούστρα: «Tenebrae σημαίνει έρεβος. Είναι ένα σύντομο σκίτσο της ιστορίας της ανθρωπότητας. “Αίσχος, αίσχος, αίσχος – αυτή είναι η ιστορία της ανθρωπότητας”, γράφει ο Νίτσε». Το Tenebrae είναι αφιερωμένο στην οργανίστα Ουρανία Γκάσιου, η οποία το παρουσιάζει απόψε σε πρώτη εκτέλεση.

Gaston Litaize Πρελούδιο και Φούγκα-Χορός (1964)

Ο εκ γενετής τυφλός Γκαστόν Λιταίζ υπήρξε σπουδαίος ερμηνευτής, συνθέτης και παιδαγωγός του εκκλησιαστικού οργάνου, έχοντας μάλιστα ηχογραφήσει 50 δίσκους μεταξύ 1951 και 1984. Το έργο Prélude et Danse fuguée γράφτηκε το 1964 για τον 4ο ετήσιο διαγωνισμό ερμηνείας εκκλησιαστικού οργάνου του Κονσερβατουάρ του Παρισιού, ο οποίος απευθυνόταν σε τελειόφοιτους σπουδαστές – για το 1ο έτος καθιέρωσης του διαγωνισμού, ως ετησίου, ο Ολιβιέ Μεσσιάν είχε γράψει το Verset pour la fête

de la dédicace. Οι διαγωνιζόμενοι είχαν περιθώριο έξι εβδομάδες για να μάθουν το έργο και να το εκτελέσουν. Αν και οι όροι «πρελούδιο» και «φούγκα» παραπέμπουν στην εποχή του Μπαχ, δηλαδή στο μπαρόκ ρεπερτόριο του οργάνου, ο ακροατής γρήγορα θα διαπιστώσει ότι η δεξιοτεχνική σύνθεση του Λιταίζ απομακρύνεται από την παράδοση, ενσωματώνει κλάστερ και άλλα στοιχεία της μουσικής πρωτοπορίας του 1960, ώσπου κορυφώνεται με χορευτικούς τζαζ υπαινιγμούς.

Ad Wammes Καθρέφτης (1989) Σε αντίθεση με τους υπόλοιπους μουσουργούς της αποψινής συναυλίας, το κύριο έργο του ολλανδού συνθέτη Ατ Βάμμες αφορά τη μουσική για το θέατρο και την τηλεόραση. Οι Καθρέφτες γράφτηκαν το 1989 για τον οργανίστα Stephen Taylor, με αφορμή το διορισμό του στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου (Nicolaïkerk) στην Ουτρέχτη. Με αυτό το έργο ο Βάμμες κατέκτησε για πρώτη φορά μια θέση στο ρεπερτόριο της κλασικής μουσικής. Παρότι οι Καθρέφτες έγιναν γρήγορα αγαπητοί για τον μινιμαλιστικό τους χαρακτήρα, ο συνθέτης διαφωνεί με αυτόν το χαρακτηρισμό, και αναρωτιέται αν αρκεί το επαναλαμβανόμενο μοτίβο στο δεξί χέρι του οργανίστα για να χαρακτηριστεί ένα έργο μινιμαλιστικό. Πότε, άραγε, ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο συνιστά οστινάτο –μια τεχνική σύνθεσης που εμφανίζεται ήδη στη μουσική του μεσαίωνα– και πότε συνιστά τη βάση ενός μινιμαλιστικού έργου – τάση που εμφανίζεται τόσο στην έντεχνη όσο και στη δημοφιλή μουσική κατά τα μεταπολεμικά χρόνια;

Sofia Gubaidulina Hell und Dunkel (1976) Η ρωσοταταρικής καταγωγής Σοφία Γκουμπαϊντούλινα υπήρξε εκ των σημαντικότερων μουσουργών της γενιάς που αναδύθηκε μετά τον Σοστακόβιτς. Η Γκουμπαϊντούλινα, μαζί με τον με τον Αλφρέντ Σνίτκε και τον Εντισόν Ντενίσοφ αποτέλεσαν την «τριάδα» της λεγόμενης «σοβιετικής αβανγκάρντ». Οι εν λόγω μουσουργοί βιοπορίζονταν πρωτίστως από τη μουσική για τον κινηματογράφο, ενώ οι αυτόνομες συνθέσεις τους έχαιραν εκτίμησης κυρίως μεταξύ των ομότεχνών τους στη χώρα τους, αλλά και από τα φεστιβάλ «σύγχρονης» μουσικής στη Δύση. Με αφετηρία το μοναδικό της έργο για σόλο εκκλησιαστικό όργανο, Φως και σκοτάδι, η Γκουμπαϊντούλινα δημιούργησε μια σειρά συνθέσεων που εμπνέονται από εννοιολογικά δίπολα –όπως ο Κήπος της χαράς και της θλίψης (1980)– που ολοκληρώθηκε στον 21ο αιώνα με το Απατηλό πρόσωπο της ελπίδας και της απελπισίας (2005). Το Φως και σκοτάδι δεν έχει μέτρα, ενώ οι νότες σε κάποια σημεία αποδίδονται με γραφική παρτιτούρα. Αυτές οι πρακτικές της αβανγκάρντ μουσικής δημιουργούν για τους ερμηνευτές νέες ελευθερίες, αλλά και νέες απαιτήσεις. Η παγκόσμια πρώτη εκτέλεση του έργου έγινε το 1979 στο Λένινγκραντ (σήμερα Αγία Πετρούπολη) από τον Αλεξέι Λουμπίμοφ.

Zsolt Gardonyi Mozart Changes (1995) Ο ουγγρογερμανός οργανίστας και μουσικοπαιδαγωγός Ζολτ Γκάρντονυ έγραψε το Mozart Changes κατόπιν παραγγελίας του Φεστιβάλ Μότσαρτ στην Οκλαχόμα. Το λογοπαίγνιο του τίτλου είναι απολύτως δηλωτικό των προθέσεων του συνθέτη. Changes στην καθομιλουμένη μπορεί να σημαίνει «αλλαγές» ή «αλλάζει» (αλλάζει άραγε ο Μότσαρτ;). Στη ζαργκόν της τζαζ, όμως, ο όρος changes παραπέμπει γενικά στις ακολουθίες συγχορδιών, ενώ υπάρχει και ο όρος Coltrane changes, που αναφέρεται σε συγκεκριμένη ακολουθία συγχορδιών που αποδίδεται στον σαξοφωνίστα Τζον Κολτρέιν. Έτσι, ο τίτλος του έργου υποδηλώνει ταυτόχρονα κάποια αλλαγή και τη σύνδεση με την τζαζ. Τι θα αλλάξει λοιπόν; Στο ανάλαφρο και χαριτωμένο κομμάτι του Γκάρντονυ Mozart Changes ακούμε θεματικό υλικό από το τελευταίο μέρος της Σονάτας για πιάνο σε ρε μείζονα αρ. 18, K. 576 σε ύφος τζαζ.

Olivier Messiaen Από τη Λειτουργία της Πεντηκοστής (1950): 4. Θεία Κοινωνία: «Les oiseaux et les sources» 5. Έξοδος: «Le vent de l’Esprit»

Ο Ολιβιέ Μεσσιάν θεωρείται από τους σημαντικότερους μουσουργούς του 20ού αιώνα, ενώ μαθητές του στο Κονσερβατουάρ του Παρισιού υπήρξαν συνθέτες που άφησαν το δικό τους ξεχωριστό στίγμα στην ιστορία της μουσικής, όπως οι Πιερ Μπουλέζ, Κάρλχαϊντς Στοκχάουζεν, Ιάννης Ξενάκης, Μίκης Θεοδωράκης και Γιώργος Κουρουπός. Αν και ο Μεσσιάν δεν ήταν ο πρώτος που μιμήθηκε τους ήχους των πουλιών στις συνθέσεις του, κανένας μουσουργός πριν από αυτόν δεν τα είχε ηχογραφήσει, καταγράψει και μελετήσει τόσο ενδελεχώς, με αξιώσεις ορνιθολογικής συστηματικότητας. Από τη Λειτουργία της Πεντηκοστής θα ακούσουμε μόνο τα δύο τελευταία μέρη: τη Θεία Κοινωνία και την Έξοδο. Οι φράσεις που συνοδεύουν τους τίτλους έχουν βιβλική προέλευση. Στη Θεία Κοινωνία, που ακούγεται κατά το μοίρασμα του οίνου και του άρτου, η φράση «τα πουλιά και οι πηγές» παραπέμπει στην παράκληση προς τον Ιησού να ευλογήσει τη φύση. Εδώ ο Μεσσιάν σημειώνει για πρώτη φορά στην παρτιτούρα τα σημεία τα οποία αναπαριστούν τα τιτιβίσματα συγκεκριμένων πουλιών, όπως το κοτσύφι και το αηδόνι. Η Έξοδος συνοδεύεται από τη φράση «Η πνοή του Αγίου Πνεύματος», η οποία παραπέμπει στο παρακάτω χωρίο από τις Πράξεις των Αποστόλων: «Φόβος και σιωπή. Άπνοια και περισυλλογή. Και εγένετο άφνω εκ του ουρανού ήχος ώσπερ φερομένης πνοής βιαίας, και επλήρωσεν όλον τον οίκον ου ήσαν καθήμενοι». Αν και ο Μεσσιάν είχε τη φήμη ενός αποτραβηγμένου από τις εγκόσμιες ανησυχίες, ο μουσικολόγος Ρόμπερτ Φάλλον ισχυρίζεται ότι σε δεύτερο επίπεδο η Λειτουργία της Πεντηκοστής αποκάλυπτε τις ανησυχίες του

συνθέτη για έναν ενδεχόμενο πυρηνικό όλεθρο, ενόψει της όξυνσης των ψυχροπολεμικών ανταγωνισμών (Robert Fallon, «Birds, Beasts, and Bombs in Messiaen’s Cold War Mass», The Journal of Musicology, τχ. 26:2, Άνοιξη 2009, σσ. 175-204). Παρά τον πρωτοποριακό χαρακτήρα του έργου, πρόκειται πράγματι για μια καθολική εκκλησιαστική λειτουργία, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε κατά την Πεντηκοστή του 1951.

Olivier Latry Salve Regina για εκκλησιαστικό όργανο (2007) Ο Ολιβιέ Λατρύ υπήρξε μαθητής του Γκαστόν Λιταίζ και καθηγητής εκκλησιαστικού οργάνου στο Κονσερβατουάρ του Παρισιού. Στην πλούσια δισκογραφία του συμπεριλαμβάνεται το σύνολο των έργων για όργανο του Ολιβιέ Μεσσιάν. Είναι οργανίστας της Παναγίας των Παρισίων και δίνει πλήθος συναυλίες ανά τον κόσμο. Το Salve Regina αποτελεί έναν αυτοσχεδιασμό πάνω στη μελωδία του ομώνυμου γρηγοριανού ύμνου, που αρχίζει με τα λόγια: Salve, Regina, Mater misericordiæ / Χαίρε, Δέσποινα, Μητέρα πολυεύσπλαχνη. Στην αρχική του μορφή ο Λατρύ το είχε παρουσιάσει σε ένα μουσικολογικό συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Λώρενς του Κάνσας, το 1999. Η ενθουσιώδης ανταπόκριση τον οδήγησε στην επανεπεξεργασία και έκδοση του έργου το 2007. Στη σύνθεση του Λατρύ υπάρχει η δυνατότητα να εκτελεστεί πρώτα η μελωδία κάθε στίχου του γρηγοριανού ύμνου από το εκκλησιαστικό όργανο (ή εναλλακτικά να τραγουδηθεί από ανδρική ή γυναικεία σόλο φωνή ή παιδική χορωδία), και να ακολουθήσει η κατεξοχήν σύνθεση του Λατρύ, ο δεξιοτεχνικός αυτοσχεδιασμός του οργανίστα. Η πρώτη παρουσίαση της τελικής μορφής του έργου έγινε από τον ίδιο τον συνθέτη στον καθεδρικό ναό της Παναγίας των Παρισίων το 2007. ΠΑΡΙΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Για τα βιογραφικά των ερμηνευτών, ακολουθήστε το σύνδεσμο στο QR CODE

ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

14.10.2025 Μια ματιά στο σύγχρονο πιάνο PHILIP GLASS Σπουδές για σόλο πιάνο αρ. 1, 2, 3, 6, 9, 13 ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΗΣ • Τρία μεσογειακά ψάρια • Τρία μεσογειακά βότανα • Μαντινάδα

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

PIERRE JODLOWSKI • Série blanche (Λευκή σειρά) • Série bleue (Μπλε σειρά)

ΙΣΜΗΝΗ ΜΠΕΚ Κάποιος κινείται στη σιωπή ΙΑΝΝΗΣ ΞΕΝΑΚΗΣ Ευρυάλη

ΠΙΑΝΟ

Στέφανος Θωμόπουλος

Philip Glass Σπουδές για σόλο πιάνο αρ. 1, 2, 3, 6, 9, 13 Το όνομα του αμερικανού συνθέτη Φίλιπ Γκλας –μαζί με του Στηβ Ράιχ– είναι συνώνυμο του μινιμαλισμού στη δυτική έντεχνη μουσική. Αν και είχε ασκηθεί στις δωδεκάφθογγες τεχνικές σύνθεσης, απομακρύνθηκε από τις κυρίαρχες τάσεις της μουσικής πρωτοπορίας του ’60 και ’70, ενώ γοητεύτηκε από την αργή εξέλιξη και επαναληπτικότητα της παραδοσιακής ινδικής μουσικής, όπως τη γνώρισε μέσω του Ραβί Σανκάρ. Οι Σπουδές για σόλο πιάνο είναι όψιμα έργα του Γκλας, όταν πια ο συνθέτης είχε εγκαταλείψει τον αυστηρό μινιμαλισμό. Οι συνολικά 20 Σπουδές του γράφτηκαν μεταξύ του 1994 και του 2012. Από αυτές, οι πρώτες πέντε γράφτηκαν το 1994 για τον εορτασμό των 50ών γενεθλίων του συνεργάτη του, μαέστρου και πιανίστα Ντέννις Ράσσελ Ντέιβις. Η 6η Σπουδή ήταν παραγγελία του Φεστιβάλ του Σίδνεϋ το 1996, ενώ η 13η, παραγγελία του πιανίστα Μπρους Λίβινγκστον, το 2007. Ο Γκλας σημειώνει ότι τις έγραψε όχι μόνο για να παίζονται στις συναυλίες, αλλά και για να βελτιώσει ο ίδιος την τεχνική του στο πιάνο, γι’ αυτό και τις ονόμασε σπουδές.

Γιώργος Κουμεντάκης Τρία μεσογειακά ψάρια Τρία μεσογειακά βότανα Μαντινάδα για πιάνο

Ο Γιώργος Κουμεντάκης είναι από τους πλέον αναγνωρισμένους έλληνες μουσουργούς των ημερών μας. Η δημιουργική του πορεία ξεκίνησε από τις πρωτοποριακές τάσεις κατά τη δεκαετία του ’80 και κινήθηκε προς μια πιο προσβάσιμη μουσική γλώσσα, η οποία αφομοιώνει στοιχεία της μουσικής παράδοσης του τόπου και πραγματεύεται τις διαφορετικές όψεις της ελληνικότητας. Υπό τον τίτλο «Τρία μεσογειακά ψάρια» συνενώνονται τρία κομμάτια για πιάνο από τον κύκλο Μεσόγειος έρημος, ο οποίος συνομιλεί με την ποικιλομορφία του μεσογειακού τοπίου, μακριά και πέρα από την τουριστική του όψη. Κάθε κομμάτι εκ των 22 του κύκλου έχει προγραμματικό χαρακτήρα και σχολιάζει τις ιδιαίτερες φυσικές και, ενίοτε, ψυχικές ιδιότητες της μεσογειακής φύσης. Τα τρία ψάρια που θα γνωρίσουμε ηχητικά είναι: 1. «Γύλος – Κόρις ή Ιουλίς» / 2. «Σφυρίδα – Επινέφελος Αινειός» / 3. «Ζαργάνα – Βελόνη η γνήσια». Με τα «Τρία μεσογειακά βότανα» η κρητική φράση «ακούω μυρωδιά» κυριολεκτικά θα «ζωντανέψει», αφού θα αφουγκραστούμε το «Θυμάρι-Δυόσμος-Φασκόμηλο». Όλα τα παραπάνω κομμάτια ανήκουν στον κύκλο Μεσόγειος έρημος ― ανάθεση του ιδρύματος Michael Marks Charitable Trust. Από αυτά, τα τρία πρώτα γράφτηκαν το 1998, ενώ το τέταρτο το 2000. Η πρώτη εκτέλεσή τους έγινε στο Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου από την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου το 2002. Η Μαντινάδα γράφτηκε το 2016 και μεταφέρει στις μεγάλες αίθουσες συναυλιών τις κοντυλιές, τις σύντομες αυτοσχεδιαστικές φράσεις των παραδοσιακών οργανοπαικτών. Και αφού οι μαντινάδες δεν είναι μόνο σκο-

πός μα και λόγια, ο συνθέτης γράφει και τις ρίμες. Έτσι καλεί τον ερμηνευτή να μη μείνει στο ρόλο του πιανίστα, μα και μαντιναδολόγος να γίνει και, πιάνο παίζοντας, μαντινάδες να απαγγείλει. Η πρώτη εκτέλεση έγινε το 2017 στο Αρχαίο Θέατρο Άργους από τον Στέφανο Θωμόπουλο.

Pierre Jodlowski Série blanche (2007) Série bleue (2013) Από τον μουσικό σχολιασμό της φύσης περνάμε στο σχολιασμό των άλλων τεχνών και, από τη συνύπαρξη πιάνου και ανθρώπινης φωνής, στη συνύπαρξη πιάνου και τεχνολογίας. Η διαμέσου της μουσικής συνομιλία με το ευρύτερο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι και ο συνδυασμός φυσικών οργάνων και ηλεκτροακουστικής μουσικής αποτελούν τον κατεξοχήν τρόπο έκφρασης του γάλλου συνθέτη, περφόρμερ και πολυμεσικού καλλιτέχνη Πιερ Ζοντλοφσκί. Με αφετηρία τη Série noire (Μαύρη σειρά) το 2005, ο συνθέτης έχει δημιουργήσει έναν άτυπο κύκλο «σειρών», που φέρουν συνήθως χρώματα στον τίτλο τους και η καθεμία πραγματεύεται κάποια διαφορετική ιδέα ή τέχνη. Η Série blanche (Λευκή σειρά) για πιάνο και στερεοφωνικό σάουντρακ, έργο του 2007, είναι η δεύτερη του κύκλου. Εδώ ο Ζοντλοφσκί πραγματεύεται τον παραλογισμό και την έλλειψη νοήματος στη μάλλον μηχανική, και όχι έλλογη, πορεία της ανθρωπότητας. Ως αφετηρία τον σκέψεών του αναφέρει το μυθιστόρημα του Ζαν Ζιονό Un roi sans divertissement (1947) και την ομώνυμη κινηματογραφική προσαρμογή (1963) του Φρανσουά Λετερριέ. Η Série bleue (Mπλε σειρά), επίσης για πιάνο και στερεοφωνικό σάουντρακ, έργο του 2013, η πέμπτη του κύκλου, εμπνέεται από τους μπλε μονοχρωματικούς πίνακες του Υβ Κλάιν. Η ιδέα του συνθέτη ήταν να περιγράψει μια μινιμαλιστική κατάσταση, κατά την οποία σταδιακά εμφανίζονται νέα μουσικά γεγονότα που ανεβάζουν την ένταση. Η Λευκή σειρά πρωτοπαρουσιάστηκε στην Αίθουσα Κορτό στο Παρίσι το 2007, ενώ η Μπλε σειρά το 2013, στο Φεστιβάλ Μουσικής του Στρασβούργου. Και στις δύο συναυλίες ερμηνευτής ήταν ο πιανίστας Wilhem Latchoumia.

Ισμήνη Μπεκ Κάποιος κινείται στη σιωπή (2024) Η Ισμήνη Μπεκ, απόφοιτος του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστήμιου, ανήκει στη νεότερη, ανερχόμενη γενιά μουσουργών. Η συνθέτρια σημειώνει ότι το έργο της, Κάποιος κινείται στη σιωπή, «είναι εμπνευσμένο –και αφιερωμένο– στη Λήμνια κουκουβάγια Τυτώ, σύμβολο της νυχτερινής σιωπής και της αθέατης κίνησης μέσα στη φύση. Αντλώντας έμπνευση από χαϊκού που συνομιλούν με το φυσικό τοπίο, η σύνθεση εστιάζει στη λεπτότητα και τη διακριτική παρουσία της ζωής κατά τη διάρκεια της νύχτας». Γράφτηκε το 2024 ως ανάθεση του μουσικού φεστιβάλ Kournos, στο πλαίσιο του οποίου έγινε και η πρώτη του εκτέλεση (Πολιόχνη Λήμνου, Αύγουστος 2024), με ερμηνευτή τον Στέφανο Θωμόπουλο.

Ιάννης Ξενάκης Ευρυάλη (1973) Ενώ τόσο οι παλαιότεροι συνθέτες της Εθνικής Σχολής όσο και οι νεότερες γενιές αντλούσαν συνήθως έμπνευση από τη βυζαντινή και νεότερη ιστορία, η ενδιάμεση γενιά των ελλήνων πρωτοποριακών μουσουργών προτιμούσε συχνά αρχαιοελληνικούς τίτλους για τα έργα της. Στη μυθολογία, η Ευρυάλη ήταν μία από τις τρεις γοργόνες. Εν προκειμένω ο μουσουργός, μαθηματικός και αρχιτέκτονας Ξενάκης δημιουργεί ρυθμικά μπλοκ, ηχητικά νέφη, μουσικούς κυματισμούς, νησίδες ηρεμίας και δενδροειδείς διακλαδώσεις, σαν τα ανεμοκυματοδαρμένα μακριά μαλλιά της Ευρυάλης. Πρόκειται για το δεύτερο σημαντικό έργο του Ξενάκη για σόλο πιάνο, μετά το Έρμα (1961), και ταυτοχρόνως το πρώτο που αποδίδει ξεκάθαρα τις «δενδρώσεις». Τις δενδρώσεις μπορούμε τις να φανταστούμε σαν μια γραφική παρτιτούρα, όπου πολλαπλές μελωδικές γραμμές έχουν ως μελωδική αφετηρία έναν κεντρικό κλάδο από τον οποίο απομακρύνονται, ενώ ταυτοχρόνως διακλαδώνονται σαν κλαδιά ή ρίζες δέντρων. Η «μετάφραση» των δενδρώσεων σε παραδοσιακή σημειογραφία ποτέ δεν επιτυγχάνεται πλήρως και μόλις το 80% με 90% της αρχικής παρτιτούρας μπορεί να παιχτεί, σύμφωνα με την πιανίστα Μαρί-Φρανσουάζ Μπυκέ, στην οποία η Ευρυάλη είναι αφιερωμένη (αναφέρεται στο: Μάκης Σολωμός, Ιάννης Ξενάκης: το σύμπαν ενός ιδιότυπου δημιουργού, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2008). Παρενθετικά ίσως αξίζει να αναφερθεί ότι, αν και η μουσική του Ξενάκη, και της μουσικής πρωτοπορίας, έχει κατηγορηθεί ως απωθητική για το ευρύ κοινό, σε συγκεκριμένες ιστορικές συγκυρίες είχε κατορθώσει να το προσελκύσει σε βαθμό αδιανόητο για τα σημερινά δεδομένα. Τον Σεπτέμβριο του 1975 είχε διοργανωθεί ολόκληρη εβδομάδα με έργα Ξενάκη, με συναυλίες που είχαν γεμίσει ακόμα και το Ηρώδειο, ενώ εφημερίδες της εποχής είχαν καταγράψει τουλάχιστον τους Χατζιδάκι, Σαββόπουλο, Χωραφά, Μαρκόπουλο, Σισιλιάνο, Φαραντούρη, Αντωνίου, Σφέτσα και Κηλαηδόνη στο κοινό της συναυλίας του Ηρωδείου. Η Ευρυάλη γράφτηκε το 1973 και παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του ίδιου έτους στο Λίνκολν Σέντερ της Νέας Υόρκης από την Μπυκέ. ΠΑΡΙΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Για το βιογραφικό του ερμηνευτή, ακολουθήστε το σύνδεσμο στο QR CODE

ΑΠΌΣΤΟΛΟΣ ΠΑΛΗΌΣ

ΑΠΌΛΛΩΝΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΌΠΟΥΛΟΣ

ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος

30.10.2025 Collegium Musicum Αθηνών Νίκος Αθηναίος ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗΣ Λυρικά σκίτσα για ορχήστρα εγχόρδων, Α.Κ.Κα 2.2 Andante Allegretto Lento Allegro

ΓΙΑΝΝΗΣ Α. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ Κοντσερτίνο για πιάνο και ορχήστρα εγχόρδων, ΑΚΙ 153 Allegretto giocoso Adagio amoroso Finale Vivace

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

ΘΟΔΩΡΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ Κοντσέρτο για βιολί και έγχορδα Lento a piacere, senza misura – con bravura Allegro

ΙΩΣΗΦ ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ Φοίνιξ (σκίτσα για μια αλληγορία) για ορχήστρα εγχόρδων, έργο 110

ΠΙΑΝΟ

Απόστολος Παληός ΒΙΟΛΙ

Απόλλωνας Γραμματικόπουλος Collegium Musicum Αθηνών ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Νίκος Αθηναίος

Δημήτρης Δραγατάκης Λυρικά σκίτσα για ορχήστρα εγχόρδων Α.Κ.Κα 2.2 (1958) Για τη συνολική προσφορά του στη μουσική είχε τιμηθεί το 1999 με το βραβείο «Εις μνήμην του Γ.Α. Παπαϊωάννου» από την Ακαδημία Αθηνών. Ωστόσο ο Δραγατάκης ποτέ δεν μοιράστηκε τον ενθουσιασμό του Παπαϊωάννου για το δωδεκαφθογγισμό και τη μουσική πρωτοπορία. Με αφετηρία την αισθητική της Εθνικής Σχολής, σταδιακά ανέπτυξε τη δική του μουσική γλώσσα, στην οποία ενσωματώθηκαν οι νέες τεχνικές, χωρίς όμως να γίνουν αυτοσκοπός της δημιουργίας του. Από το 1977 και εξής τελούσε αδιάλειπτα μέλος του ΔΣ της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, όπου μετά θάνατον τιμήθηκε ως επίτιμος πρόεδρός της. Τα Λυρικά σκίτσα για ορχήστρα εγχόρδων γράφτηκαν το 1958 και σηματοδοτούν σταθμό στην πορεία του συνθέτη προς τη δημιουργία έργων για μεγάλα μουσικά σύνολα. Αμέσως μετά γράφει το Δοκίμιο για ορχήστρα (1958) και την Πρώτη συμφωνία (1959). Το έργο, που φαίνεται να είχε περιληφθεί σε διαγωνισμό της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, αποτελείται από τέσσερα σκίτσα, για τα οποία ο Δραγατάκης είχε σημειώσει: «Στα σκίτσα για έγχορδα, κύριο ενδιαφέρον έχει η μελωδική κίνηση των φωνών, παρά η αρμονική. Δημιουργεί όμως το κάθε σκίτσο το δικό του χρώμα». Η πρώτη εκτέλεση έγινε το 1962 από την Oρχήστρα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας, η οποία συνήθιζε να ηχογραφεί έργα για ραδιοφωνικές αναμεταδόσεις. Η πρώτη συναυλιακή παρουσίαση μπροστά σε κοινό έγινε μόλις το 2001, από την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ υπό τον Βύρωνα Φιδετζή.

Γιάννης Ανδρέου Παπαϊωάννου Κοντσερτίνο για πιάνο και ορχήστρα εγχόρδων ΑΚΙ 153 (1962)

Ο Γ.Α. Παπαϊωάννου υπήρξε από τους ενθουσιώδεις πρωτεργάτες της μουσικής πρωτοπορίας στην Ελλάδα. Αν και αρχικά είχε επηρεαστεί από τον γαλλικό ιμπρεσιονισμό και στη συνέχεια από το φολκλορισμό της Εθνικής Σχολής, το 1953 στρέφεται στο δωδεκαφθογγισμό και στην υιοθέτηση των νέων τάσεων, ενώ από το 1966 και εξής αναπτύσσει τη δική του, προσωπική μουσική γλώσσα. Υπήρξε δάσκαλος τουλάχιστον δύο γενιών μουσουργών, μεταξύ των οποίων οι Θόδωρος Αντωνίου, Δημήτρης Τερζάκης, Νίκος Αθηναίος, Νίκος Χριστοδούλου και Περικλής Κούκος. Το Κοντσερτίνο για πιάνο και ορχήστρα εγχόρδων γράφτηκε το 1962 και ανήκει στη δωδεκάφθογγη περίοδο του συνθέτη, ο οποίος είχε περιγράψει τα τρία μέρη του έργου του ως εξής: «Το πρώτο μέρος –Allegretto giocoso– διαρθρώνεται σε μια ιδιότυπη μορφή, που βασικό χαρακτηριστικό της είναι η διαρκής εναλλαγή και διαφοροποίηση των ρυθμικών κυττάρων. Το

δεύτερο μέρος –Adagio amoroso– είναι μια σύντομη μουσική ιδέα που η ουσία της αποκαλύπτεται στις πέντε, επίσης σύντομες, παραλλαγές που ακολουθούν. Το τρίτο μέρος –Finale Vivace–, διατηρώντας την ενότητα του ύφους, είναι διαρθρωμένο σε φόρμα σονάτας. Η ανάπτυξη γίνεται μ’ έναν διάλογο του πιάνου και βιολιού σόλο. Η σύντομη επανέκθεση των κύριων θεμάτων συνδυάζεται με μια επαναφορά της ανάπτυξης, όμως τώρα πολύ συντομότερη και σε διάλογο πιάνο και tutti. Η cadenza του σόλο πιάνου οδηγεί στην coda». Η πρώτη παρουσίαση του έργου είχε γίνει στις 14 Μαρτίου 1964 στον «Παρνασσό», από το οκτέτο εγχόρδων του Σπύρου Τόμπρα, με σολίστ τη Χαρά Τόμπρα. Η συναυλία πιθανότατα ήταν διοργανωμένη από το νεοϊδρυθέν Εργαστήριο Σύγχρονης Μουσικής του Ινστιτούτου Γκαίτε.

Θόδωρος Αντωνίου Κοντσέρτο για βιολί και έγχορδα (1995) Ο Θόδωρος Αντωνίου υπήρξε ο κατεξοχήν έλληνας συνθέτης του μουσικού μοντερνισμού και της πρωτοπορίας. Πολυγραφότατος, με τουλάχιστον 457 έργα για σχεδόν κάθε συνδυασμό οργάνων και σχεδόν κάθε είδος μουσικής μορφής. Ίδρυσε τα σύνολα «σύγχρονης» μουσικής ALEA II και ALEA III. Υπήρξε Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών για σχεδόν 30 χρόνια, από το 1989 μέχρι το θάνατό του. Επί των ημερών του η ΕΕΜ παρουσίασε εκατοντάδες έργα σε πρώτη εκτέλεση. Δίδαξε σύνθεση στη Βοστώνη για 30 έτη, από το 1978 έως το 2008, και επί σειρά ετών ταυτοχρόνως σε ελληνικά ωδεία. Οι περισσότεροι έλληνες συνθέτες της νεότερης γενιάς υπήρξαν μαθητές του. Ο Αντωνίου, πιστός στο πνεύμα της πρωτοπορίας, θεωρούσε ότι κάθε έργο πρέπει να είναι πρωτότυπο, ενώ οι συνθέτες πρέπει να αποφεύγουν να επαναλαμβάνουν τον εαυτό τους υποκύπτοντας στον πειρασμό δημιουργίας μιας επιτυχημένης μανιέρας. Επομένως, δεν θα πρέπει να μας προκαλούν έκπληξη οι εκπλήξεις. Το Κοντσέρτο, αντί για τα συνήθη τρία ή τέσσερα μέρη, έχει μόλις δύο. Ταυτοχρόνως, ούτε ως Καντέντσα –που είναι ο παράλληλος τίτλος του έργου– δεν θα μπορούσε να έχει δύο μέρη, αφού ιστορικά η καντέντσα ήταν ένα σύντομο αυτοσχεδιαστικό τμήμα εντός ενός μέρους. Από την άλλη, ο υποστηρικτικός ρόλος των εγχόρδων παραπέμπει περισσότερο σε καντέντσα παρά σε κοντσέρτο. Το μουσικό υλικό κινείται στο πλαίσιο των ευρύτερων ατονικών τεχνικών, με υπαινιγμούς από την ελληνική παράδοση. Το Κοντσέρτο για βιολί και έγχορδα γράφτηκε το 1995, κατόπιν παραγγελίας του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, για να ερμηνευτεί από τον Λεωνίδα Καβάκο. Η αρχική του παράλληλη ονομασία ήταν Cadenza for Leonidas και αφιερώθηκε στον παγκοσμίου φήμης έλληνα βιολιστή. Η Καμεράτα και ο Λ. Καβάκος παρουσίασαν για πρώτη φορά το έργο στο Μέγαρο, στις 6 Ιανουαρίου 1997.

Ιωσήφ Παπαδάτος Φοίνιξ (σκίτσα για μια αλληγορία) για ορχήστρα εγχόρδων, έργο 110 (2018) Ο Ιωσήφ Παπαδάτος έχει πλούσιο συνθετικό έργο, διδάσκει σύνθεση στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου και είχε διαδεχθεί τον Θ. Αντωνίου στην προεδρία της ΕΕΜ. Για το έργο του Φοίνιξ (σκίτσα για μια αλληγορία) για ορχήστρα εγχόρδων, ο ίδιος σημειώνει: «Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, το πορφυρό μυθολογικό πτηνό Φοίνικας αναγεννάται από τις στάχτες του. Ο Φοίνικας είναι ένα ιερό και πανίσχυρο σύμβολο και απαντάται σε πολλούς αρχαίους πολιτισμούς του πλανήτη. Συνδέεται με τον Ήλιο και το στοιχείο του Πυρός. Συμβολίζει την αέναη αναγέννηση μέσω του εξαγνισμού (φλόγες). Τόσο ο τίτλος όσο και ο υπότιτλος της σύνθεσης υπαινίσσονται την εξωμουσική αφετηρία του έργου, χωρίς όμως να περιορίζεται από περιγραφική διάθεση. Το έργο είναι διαρθρωμένο σε τρία μέρη, που χωρίζονται με ενδιάμεση παύση. Το φθογγικό υλικό απορρέει από μια σειρά τρόπων, που περιλαμβάνουν από τέσσερις έως έξι φθόγγους, οι οποίοι συμπλέκονται τόσο σε αρμονικούς όσο και μελωδικούς σχηματισμούς. Η δραματουργία του έργου δεν στοχεύει σε γραμμική αφήγηση αλλά σε κυκλική πορεία, όπως η ίδια η αλληγορία του Φοίνικα. Οι τρεις ενότητες, με τη δική τους εκφραστική φυσιογνωμία, αναδύονται και υποχωρούν σαν φλόγες που καταστρέφουν και ταυτόχρονα ανανεώνουν. Έτσι, η μουσική μετατρέπεται σε συμβολικό ταξίδι: από τη στάχτη στην αναγέννηση, από το σκότος στο φως». Πρόκειται για έργο του 2018, που γράφτηκε ύστερα από ανάθεση του αρχιμουσικού Νίκου Τσούχλου. Παρουσιάστηκε πρώτη φορά στις 24 Ιουνίου του ίδιου έτους, στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ, στο πλαίσιο του Summer Nostos Festival του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, από την Ορχήστρα Academica Αθηνών υπό τη διεύθυνσή του Ν. Τσούχλου. ΠΑΡΙΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Για τα βιογραφικά των ερμηνευτών, ακολουθήστε το σύνδεσμο στο QR CODE

Dancers: Yui Sugawara | Photo: Sasha Onyshchenko

Les Grands Ballets Canadiens 7,8 & 9.11.25

ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΧΟΡΗΓΟΣ Α ΕΡΟΜΕ ΤΑΦ ΟΡΩΝ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΗΣ

ΧΟΡΗΓΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ