Xiica ccรกmotam quih quixt quih cocรณp xaha, imocรณp xaha, taax iicp hac
Xiica ccรกmotam quih quixt quih coaanla xah, coiiz ziix hant cรถquiih quih cocรณp xah, imocรณp com iicp hac
Título: Xiica ccámotam quih quixt quih coaanla xah, coiiz ziix hant cöquiih quih cocóp xah, imocóp com iicp hac (en la lengua cmiique iitom (seri), código ISO 639-3 = sei) Traducción al español: Las arañas Primera edición, 2016 Socaaix, Sonora, México Editores: René Montaño Herrera, Francisco Xavier Moreno Herrera y Stephen A. Marlett © 2016 Derechos reservados conforme a la ley La creación de esta obra fue posible gracias al apoyo del Christensen Fund y el Instituto Lingüístico de Verano, A.C. !ii
Xiica ccรกmotam quih quixt quih coaanla xah, coiiz ziix hant cรถquiih quih cocรณp xah, imocรณp com iicp hac
Hapaspoj hipquih xiica รกno coii coi Hapaspoj hipquih iicp hac . . . . . . . . . . . . vii 1. Coaanla quij iicp hac . . . . . . . . . . . . .
1
2. Coopol quij iicp hac . . . . . . . . . . . . . .
3
3. Hant cmaa tpaxi iti hacaatax quij iicp hac . .
5
4. Coiiz cahtxima quij iicp hac . . . . . . . . . .
7
5. Coiiz cheel quij iicp hac . . . . . . . . . . . .
9
6. Itoj czooxรถc quij iicp hac . . . . . . . . . . . 11 7. Conzaait quih iicp hac
. . . . . . . . . . . . 13
v
vi
Hapaspoj hipquih iicp hac Xiica ccámotam quih quixt xah, comcaac coi yataasitoj quih quixt xah, halx caacöàl xah, taax iicp hac czaxö iha. Coaanla xah, coiiz xah, hax ptino coofin quih itaasitoj quih pti immís com mos czaxö iha. Hapaspoj hipquih xiica ccámotam ozaxö coi, xicaquiziil quih ihít hac ano mocat tamocat cöisiyaj hac oo cöipáh iha. —René Montaño Herrera quih yaaspoj iha.
vii
viii
1 Coaanla quij iicp hac Coaanla quij ziix ccam iha. Coaanla quij coopol ziix hant cรถquiih iha. Coopol quij ipac cรถcayaxi ha. Coaanla quij ina quih iti toii, mos coopol iha. Itooit quih czooxolcam iha. Xajii quih hapi itaai x, taax ah ano miime. Coa na la ya, coa na la ya, coa na la ya, Zi xi ha zi mi ya cox i ton ha mo ta Hant i yax a nรณ mo ta him xo yรกi ya. Coa na la ya, coa na la ya, coa na la ya. Coaanla, coaanla, coaanla. Ziix ihaziim coox itoon, haa mota, Hant ihiyรกx ano mota, him xoyaai. Coaanla, coaanla, coaanla.
1
2
Coaanla quij hant quih ihiyáx com ano mota x, ziix quih hayaa quih coox cah itoon x, haaco quih an imiimjc. Coaanla quij quicö quih haquix tiih x, ziix hayaa iiqui tmahomtxö iho. Taax ah oo cötpacta ma, hantx mocat coi coaanla quij itcmacöt iho. Quiho quih haquix tiih x, xoop iyat xah, xeescl iyat quih iti itcaaix x, hant quih ihmaa quih iti imcaaix. —José Luis Blanco quih ozaxö iha. —René Montaño Herrera quih yaaspoj iha. Icaaitom 1. coaanla 2. coopol 3. ipac cöcayaxi 4. ina 5. itooit < itoaa 6. czooxolcam 7. inaail 8. xajii 9. miime < quiime 10. hant quih ihihyáx com 11. haaco 12. iiqui tmahomtxö iho < iiqui cahomtxö 13. hantx mocat 14. xoop 15. xeescl
2 Coopol quij iicp hac Coopol quij, tiix ziix ccam caacoj z imhaa ha. Haaco xah, hant xnoois xah, taax cmis cah ano miih. Mos cocóp iha. Ziix quiisax quih itáp ma x, hant oop hac tpete x, haait itcapjö x, iti miihca. Conzaait quih itaxi ma x, iisax quihiih cah cöcozazni ha. Conzaait quih hant quih iti itáh ma x, xcoomoj xah, seenel quih quisil quih an hant tahjiit ma x, taax ah imiihit. Ipacta xah háá tahca ma x, ziix quiisax quih itáp ma x, hacx immiih. Iiisax quihiih cah cöcacaatol iha.
—Rosa Gardenia Barnett Flores quih yaaspoj iha.
3
4
Icaaitom 1. coopol 2. caacoj 3. haaco 4. hant xnoois 5. cmis 6. cocรณp 7. ziix quiisax 8. tpete < cpete 9. itcapjรถ < ccapjรถ 10. conzaait 11. xcoomoj 12. seenel 13. hant tahjiit < hant cahjiit 14. cocazni ha 15. iisax quihiih cah cรถcocazni ha
3 Hant cmaa tpaxi iti hacaatax quij iicp hac Hant cmaa tpaxi iti hacaatax quij, tiix ziix ccam quisil iha mos cafzx iha. Inaail com hax timaaxat oo, hax an oo haa caco hax tahii hax maa. Itooit quih czooxöc ih iti mooyoj. Inloj quih mos czooxöc ih iti mooyoj. Itooit coi cacöla ha, inl coi iiqui cöihiin hac. Ziix ccam cocóp z imhaa ha. Hehe án cah ano miih.
Ziix haptc iiha quih ano tahca, ox mee. Hant quij cmaa tpaxi ma, cói tmotjö oo ma, iti mahcaatax xo itooit coi hant com contimatolca, hant quij caaitic iha yax. Ox tpacta ma, cmaax hant quizijam tamocat hamiime com ano motat, hant quij iti tazcam, hamác quih oo cöitaii, hant quij itacaaijac ma, cmaax hant cmaa tpaxi iti hacaatax quij hant quij iti icaatax imiya. 5
6
—Jessica Yuridia López Perales quih yaaspoj iha. Icaaitom 1. hant cmaa tpaxi iti hacaatax 2. quisil 3. cafzx 4. timaaxat < quimaaxat 5. czooxöc 6. cacöla < cacösxaj 7. hehe án 8. ziix haptc iiha 9. tmotjö < cmotjö 10. mahcaatax < cacaatax 11. caaitic 12. hant quizijam 13. hamiime 14. motat < moca 15. itacaaijac < cacaaiscan
4 Coiiz cahtxima quij iicp hac Coiiz cahtxima quij, tiix hehe án com ah ano miih. Yacazjoj pac iti coii ha xo ziix z iij cöimaiitim iha, mos imocóp iha. Mos itooit quih czooxolcam ih iti moii. Inaail com hax toopol oo ma, cooxp cah cömoospoj. Coiiz cahtxima quij ziix quih isiihit taa x, conzaait cah hant quih iti itcaaix ma x, ziix ccam quih an hant tooit ma x, imiihit. Xcoomoj xah, seenel quisil cah imiihit.
—Karime Ortega Montaño quih yaaspoj iha.
7
8
Icaaitom 1. coiiz cahtxima 2. hehe รกn 3. yacazjoj < yacazni 4. ziix z iij cรถimaiitim < ziix z iij cรถquiiitim 5. imocรณp < cocรณp 6. itooit < itoaa 7. czooxolcam 8. inaail 9. toopol < coopol 10. cooxp 11. conzaait 12. ziix ccam 13. an hant tooit < an hant cooit 14. imiihit < quihit 15. xcoomoj 16. seenel
5 Coiiz cheel quij iicp hac Coiiz cheel quij, tiix pnaacoj án cah ano miih. Yacazjoj pac iti toii, itx quij mos xiica hax quítajij oo quih isnaap cazoj ih iti mooyolca. Ziix ccam ziix z iij cöquiiitim z imhaa ha. Ipocj quij itx iic quij hax tmasol oo ma, yeen iic quij hax tooxp oo ma, coopol cah cömoospoj. Iteel com ihitajij quih hax imheel oo. Ox tpacta ma, iizc hac toopol ma, imasol quih hax cöiyaxp oo cöquih it hant cömiimetolca. Ziix ccam quisil iha.
Pnaacoj án cah iime quih án itcaaix x, ano miih. Conzaait cah hant quih iti itah ma x, ziix ccam ihmaa quih haquix tiih x, an hant tahjiit ma x, imiihit. Hanso seenel xah, xcoomoj xah, taax cmis cah imiihit. —Julia Leticia Montaño Barnett quih yaaspoj iha. 9
10
Icaaitom 1. coiiz cheel 2. pnaacoj án 3. yacazjoj < yacazni 4. itx 5. quítajij < quita 6. ziix z iij cöquiiitim 7. xpanaams yaail cömooil < xpanaams yaail cöcooil 8. iime 9. conzaait 10. ziix ccam 11. seenel 12. xcoomoj 13. imiihit < quihit 14. cmis
6 Itoj czooxöc quij iicp hac Itoj czooxöc quij, tiix ziix ccam quisil iha. Ziix z imiipla caai z imhaa ha. Isoj hant quiij quij hax mimaaxat oo. Itx quij cöipatj tintica cöipatyax quih coocj ih iti moofija. Yacóp xah ziix cmis cap, taax íti míyataj. Ziix ccam hant ihiipe zo caao z ihmaa ha. Conzaait cah isoj cola cöitcaai x, hant quih ihmaa quij iiqui meectim. Ziix ccam hehe án z ano quiih z imhaa ha. Haaco cah ano tiij ma x, impaho.
Ziix ccam tiquij, ziix quih isiihit ha quih itcaa ma, tpaho ma x, ziix ccam xcoomoj hapáh quij ah imcaa. Xcoomoj quij itaho x, hoox cöiyamtxö hac iti tiij, toc cömiij. Ziix itaajc iiqui ootp itmís ma x, hax timaaxat oo x, toc cömiih. Conzaait cah an itfaain ma x, toc cömiij. Conzaait tiquih mos oo cöitáh x, coleequi itqueetx, hapi hant quih iti ihiij hac iti itamjc x, imiihit. 11
12
Taax isoj ihaai ha, ziix ccam itoj czooxöc hapáh quij. Itoj czöoxöc quij xcoomoj quihit mos impáh. —Blanca Xóchitl Pérez Astorga quih yaaspoj iha.
Icaaitom 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
itoj czooxöc isoj hant quiij quij mimaaxat < quimaaxat itx cöipatj cöipatyax coocj
11. haaco 12. impaho < quiho 13. itcaa < ccaa 14. 15. 16. 17.
tpaho < quiho xcoomoj imcaa < ccaa toc cömiij < toc cöquiij < quiij 8. moofija < coofin 18. itaajc 9. meectim < queectim 19. coleequi 10. hehe án 20. xcoomoj quihit
7 Conzaait quih iicp hac Conzaait quih, tiix xiica quih ccamotam quih quixt quih pti immis quih haquix coom com cocóp xaha, imocóp xaha, taax ziix ihaseaalam iha. Conzaait tiquih hant quih iti itaai ma x, ziix ccam quih quisil quih haquix tiih x, an hant tahjiit ma x, imiihit, conzaait quih caai quij. Conzaait quih, tiix poosj xah ziix cmis iha. Toosotoj, an haa taco, mos coqueht iha. Coopol quij zo haa ha. Xiica ccamotam quih conzaait quih quix coi, tiix zo thaa, coiiz xaha, coiiz cahtxima xaha, coiiz cheel quij mos zo haa ha.
—Francisco Xavier Moreno Herrera quih yaaspoj iha. 13
14
Icaaitom 1. conzaait 2. xiica quih ccamotam < ziix ccam 3. quixt < quisil 4. cocรณp 5. imocรณp < cocรณp 6. an hant tahjiit < an hant cahjiit 7. imiihit < quihit 8. tiix 9. poosj 10. cmis 11. toosotoj < coosot 12. coqueht 13. coopol 14. cahtxima 15. coiiz cheel