G
#56 12/2025 AUTOGRAAF
VOLLEDIG ELEKTRISCH WERKSCHIP VOLTA
Emissieloos werken op het water
DIJKVERSTERKING WALLACH Een dijk volledig nieuw opbouwen
AANSCHUIVEN BIJ DE TECHNISCHE DIENST Een kijkje achter de schermen
WIJ.BOUWEN. SAMEN.GROEN. Special over ons vierdaagse duurzaamheidsevenement
“De theatershow ‘Klaas kan alles’ was supergaaf en het zelf bouwen van een dijk vond ik heel leuk. Ik heb ook geleerd dat we beter met zand en klei moeten omgaan, anders raakt het een keer op.” Lynn van Dongen, groep 7A basisschool De Biekorf Lees meer in de special op bladzijde 26-37.
2
Foto: Rijk in Beeld
VOORWOORD
Voor u ligt een extra dikke editie van de Autograaf. En dat is niet voor niets. Er gebeurt veel, binnen én buiten Martens en Van Oord. De wereld verandert sneller dan ooit: (geo)politieke onzekerheden, klimaatverandering, schaarste aan ruimte en de groeiende vraag naar duurzame energie dagen ons uit om anders te denken en anders te doen. Juist in die verandering ligt onze kracht. Als specialist in Engineered Earthmoving blijven we doen waar we goed in zijn: grond-, weg- en waterbouw. Maar hoe we dat doen, verandert. We grijpen de kansen die innovatie biedt: we verminderen uitstoot, werken slimmer met energie en hergebruiken grondstoffen. Soms met grote stappen, soms met kleine. Maar altijd met impact. Duurzaamheid raakt alles wat we doen: onze projecten, ons materieel en vooral de mensen. Samen met onze partners, opdrachtgevers en natuurlijk de Mensen die het Maken, bouwen we aan een toekomst die groener, slimmer en duurzamer is.
Die toekomst stond centraal tijdens ons vierdaagse duurzaamheidsevenement Wij.Bouwen.Samen.Groen., dat eind mei plaatsvond. Elke dag lag de focus op een andere groep toekomstbouwers: van leerlingen, studenten en jonge talenten tot partners, opdrachtgevers, leveranciers en collega’s samen met hun families. Vier dagen vol inspiratie, kennisdeling en ontmoeting, met duurzame innovaties in de hoofdrol. In de special over dit evenement ziet u wat deze dagen zo bijzonder maakte. Lees, ontdek en laat u inspireren. Samen zetten we de volgende stappen. Voor vandaag, voor morgen, voor een wereld die we groener achterlaten dan we haar vonden. WIJ.BOUWEN.SAMEN.GROEN. Tobias van Oord, Teun de Koning en Maarten Spronk
V.l.n.r.: Teun de Koning, Tobias van Oord en Maarten Spronk
AUTOGRAAF #56 12/2025
3
Inhoud ALLE ARTIKELEN IN DEZE EDITIE OP EEN RIJTJE
COVERSTORY!
6
16 JONG GELEERD IS OUD GEDAAN Ons vak met liefde doorgeven chauffeurs Jack en Jan Korebrits
38 DIJKVERSTERKING WALLACH Een dijk volledig opnieuw opbouwen
18
SAMEN STERK In gesprek met partner G. van der Ven B.V. Aannemingsbedrijf
20
ONDERTUSSEN OP DE PROJECTEN Een korte update over een aantal van onze werken
24
AANSCHUIVEN BIJ... Onze collega's van de Technische Dienst
43
TERUG NAAR... Baggeren Gastvrije Randmeren
44
STERK STAALTJE ICT Veilig digitaal werken
50 46 RONDJE VAN DE ZAAK Meekijken met schipper Ruud Arends en kraanmachinist Martin Koppelaar
4
ELEKTRISCH WERKSCHIP VOLTA Van idee naar ontwikkeling én inzet op projecten
52 62
MVO MET ELKAAR Verbinding door samenwerking en communicatie KLAAR VOOR DE START Een nieuwe bagagekelder voor Schiphol MVONLINE Opmerkelijke berichten en #durftevragen @wouterjongeneelen
48 26 SPECIAL WIJ.BOUWEN. SAMEN.GROEN. Terugblik op ons vierdaagse duurzaamheidsevenement
MAN OVERBOORDTRAININGEN Veiligheid op het water
54 DE MENSEN DIE HET MAKEN Leerling machinist Mark van der Groef
NEEM SNEL EEN KIJKJE EN ONTDEK WAT ER OP DE (VIRTUELE) PLANK LIGT! NIEUWE INHOUD GESPOT… OOK IN ONZE WEBSHOP! Niet alleen de inhoud van dit magazine blijft verrassen, ook onze webshop krijgt regelmatig een update. Binnenkort vindt u er een gloednieuw schaalmodel, toffe merchandise en leuk speelgoed.
AUTOGRAAF #56 12/2025
56 VERSTEVIGING PRIMAIRE KERINGEN Onderwaterdijkversterking met één miljoen ton stenen
5
COVERSTORY!
Elektrisch werkschip Volta EMISSIELOOS WERKEN OP HET WATER
Een elektrisch werkschip: van idee naar ontwikkeling Om ons waterwerk goed te kunnen doen zetten we gespecialiseerd materieel in, zoals kraan- en werkschepen. In het verleden huurden we die vaak. Totdat enkele medewerkers van het project Prestatiecontract Vaarwegen Oost-Nederland Perceel 1 een idee kregen: waarom bouwen we niet een eigen werkschip – en dan meteen emissieloos? Samen zijn we een traject gestart om tot een inzetvergoeding van onze opdrachtgever te komen, waarmee we deze innovatie kunnen realiseren. Dat leidde eind vorig jaar tot de tewaterlating van de Volta; het volledig elektrische werkschip van Martens en Van Oord. We spraken met een aantal direct betrokkenen van het eerste uur over de totstandkoming daarvan en over de inzet van de Volta op twee van onze projecten.
De Volta, uitgerust voor het uitvoeren van onderhoud aan de kribben en verharde oevers, in de Waalhaven te Nijmegen
6
ELEKTRISCH WERKSCHIP VOLTA
“De Volta, die vond ik indrukwekkend. Ik had nog veel meer willen weten over hoe alles in de 'cockpit' werkt en hoe dit elektrische schip wordt ingezet.” Stef Evertzen, student Hogeschool Van Hall Larenstein Lees meer in de special op bladzijde 26-37.
AUTOGRAAF #56 12/2025
7
Méér doen om duurzamer te werken Martijn de Graaf, projectleider: “We voeren in Oost-Nederland – samen met Heijmans – het onderhoud uit aan de Boven-Rijn en Waal vanaf de Duitse grens, tot Woudrichem én het Maas-Waalkanaal. Dat doen we in opdracht van Rijkswaterstaat, een opdrachtgever die veel waarde hecht aan duurzaamheid. Mede daarom hebben we voor dit project eerder al een hybride peilboot ontwikkeld: de Gelderland. Ook maken we gebruik van de Digital Twin: een digitale kopie van het door ons te onderhouden traject. Het doel hiervan is om het gedrag van de rivier beter te leren kennen, zodat we met beheer en onderhoud hierop kunnen inspelen. Medio 2021 hebben we samen met Heijmans en HKV Lijn in Water bekeken wat we nog méér konden doen om duurzamer te werken. Eén van de ideeën was de inzet van duurzamer materieel. Voor het onderhoud van de kribben huurden we op dat moment een dieselwerkschip in. Wat als we deze zouden vervangen door een zelfontwikkeld, emissieloos werkschip?” Een werkschip dat jaarrond inzetbaar is Bas-Jan Snoeij, destijds als uitvoerder bij het project betrokken, had ruime ervaring met drijvend materieel. “Bij eerdere projecten zag ik al veel kranen en schepen in actie. Daardoor had ik een goed beeld van de mogelijkheden. Voor het werk op de Waal is specifiek materieel nodig. Het is een druk bevaren, snelstromende rivier met honderden kribben, verharde oevers, havens en invaarten die onderhoud nodig hebben. Dat vraagt om een
De Volta werd op 19 februari 2025 gedoopt door de jongste generatie van familie Van Oord V.l.n.r.: Niek, Kasper, Tijs en Kate
8
compact en wendbaar werkschip, dat tegelijkertijd groot genoeg is om bijvoorbeeld ook kleinschalig baggerwerk uit te voeren. Bij het opstellen van de specificaties hebben we bovendien breder gekeken dan alleen het project Prestatiecontract Vaarwegen Oost-Nederland. Binnen Martens en Van Oord werden voor meer projecten kraanschepen en werkschepen ingehuurd. We wilden het nieuwe werkschip daarom zo ontwerpen dat het voor meerdere typen werkzaamheden binnen verschillende projecten – en het liefst jaarrond – inzetbaar zou zijn. Met die gedachte werkten we ons plan verder uit.” Buiten de bestaande kaders Martijn: “Dat was een behoorlijke uitdaging. In de eerste plaats omdat innovatieve ideeën zelden binnen de bestaande kaders passen; er zijn geen één-op-één referenties beschikbaar én niet op elke vraag ligt direct een antwoord klaar. Dan realiseer je je weer: risico en onzekerheid zijn nu eenmaal onlosmakelijk verbonden aan innoveren. Daarnaast gelden er voor drijvend bouwmaterieel – en zeker als ze elektrisch zijn – strenge regels. Begrijpelijk, want zware batterijen en water vormen een risicovolle combinatie. Nadat ik begin 2022 de afstemming rondom de ontwikkeling van dit werkschip had opgestart, werd mij al snel duidelijk dat dit een complex en tijdrovend traject zou worden, dat enkel kon slagen met voldoende aandacht en expertise. Daarom hebben we die zomer contact gezocht met Ton Morijn, die daar precies de juiste kennis en expertise voor heeft.”
De officiële starthandeling van de Volta voor project PC Vaarwegen Oost-Nederland op 15 oktober 2025
ELEKTRISCH WERKSCHIP VOLTA
V.l.n.r.: Martijn de Graaf, Ton Morijn en Bas-Jan Snoeij
situatie in beeld voldoet aan de van toepassing zijnde veiligheidsnormen
Een intensief proces Ton werkte eerder als tenderdeskundige bij Martens en Van Oord en specialiseerde zich daarna als zelfstandig adviseur, onder andere op het gebied van innovatie en subsidies. “Ik heb contact gelegd met Rijkswaterstaat en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die beiden budget beschikbaar hadden om duurzame ideeën te stimuleren. Het idee van Martens en Van Oord voor het elektrische werkschip paste daar perfect bij. Het was toen vooral zaak om de spelregels duidelijk te krijgen: hoe kunnen we daar op de juiste manier aanspraak op maken? Dit was een intensief proces van vraag en antwoord, om duidelijk te maken wat we voor ogen hadden. Daarbij was er veel overleg met de materieeldienst, andere subsidieadviseurs en Peter Maartense, financieel manager bij Martens en Van Oord. Dankzij hun waardevolle en onmisbare input konden we steeds verder komen in het proces.” Huiswerk Ton: “Uiteindelijk hebben we in het voorjaar van 2023 een pas op de plaats gemaakt en zijn we met huiswerk uit elkaar gegaan. Rijkswaterstaat ging het proces verduidelijken en Martens en Van Oord ging terug naar de tekentafel voor een nog slimmer ontwerp. Op basis van de lopende gesprekken met Rijkswaterstaat en RVO hadden we voldoende vertrouwen in de uiteindelijk te verkrijgen financiële ondersteuning. Dat leidde in oktober 2023 tot de eerste tekeningen van de
AUTOGRAAF #56 12/2025
Uitvoeren van herstelwerkzaamheden op de Waal
Volta, waarna we begin 2024 besloten de Volta daadwerkelijk te gaan bouwen. Begin 2025 is de Volta in de vaart genomen.” Veel te ontdekken Martijn: “We zijn er hartstikke trots op dat ons idee werkelijkheid is geworden. Zeker omdat dit proces zo veel voeten in de aarde heeft gehad. Doordat het een uniek werkschip vol complexe techniek is, moesten we veel ontdekken: van de werking van de apparatuur tot een reële tariefstelling. Bovendien is de bouw van een eigen schip een flink ondernemersrisico. Dat hebben we als organisatie bewust genomen, omdat we geloven in een toekomst met emissieloos materieel en daar willen we koploper in zijn.” Een voorbeeld voor anderen Het project leverde uiteindelijk nog meer op dan een prachtig nieuw werkschip. Ton: “We hebben veel kennis opgedaan. Over duurzame technieken, maar vooral ook over het omgaan met risico’s, grote investeringen en (politieke) onzekerheid. Door het intensieve contact met Rijkswaterstaat hebben we bovendien meer inzicht gekregen in wat de overheid belangrijk vindt. Doordat we hen stap voor stap hebben meegenomen in onze plannen, hebben we elkaar gevonden en een positieve relatie met elkaar opgebouwd. Die gezamenlijke wil om er met elkaar uit te komen, heeft geleid tot dit mooie resultaat: de Volta. Een elektrisch werkschip dat nog jaren mee kan én een voorbeeld is voor vele anderen in onze branche.”
9
De techniek achter de Volta
“We blijven ons verdiepen in batterijtechnologie: het helpt om ons materieel en de techniek schoner en duurzamer te maken.”
xxx
Steeds meer opdrachtgevers vragen ons om duurzaam materieel in te zetten. Daarom investeerden we eerder al in een hybride peilboot en in elektrische vrachtwagens en graafmachines. Onze nieuwste aanwinst is het elektrische werkschip Volta. Engineer Niels Versteeg: “Met de Volta hebben we een veelzijdig en betaalbaar werkschip ontwikkeld dat past bij onze projecten.” Aan de slag met onze partners “Met ons voorlopig ontwerp voor de Volta hebben we meerdere Nederlandse scheepswerven benaderd. De keuze viel uiteindelijk op Groeneveldt, een scheepsbouwer die gespecialiseerd is in emissieloze werkschepen. Voor het elektrotechnische gedeelte hebben we Gebhard Electro ingeschakeld vanwege hun specialistische kennis op het gebied van batterijen en elektrische systemen in de maritieme wereld. Zij zitten bovendien net als wij in Oosterhout, wat zorgt voor korte lijntjes. Samen (Groeneveldt, Gebhard en Martens en Van Oord) hebben we alle wensen en eisen vertaald naar een definitief ontwerp van een werkend schip, dat voldoet aan alle relevante wetten en regels voor de binnenvaart.”
10
De eerste inzet Natuurlijk blijft het altijd spannend om voor het eerst zo’n nieuwe techniek in te zetten. “We waren vooral benieuwd naar het rendement van de elektrische installatie. Komt dat overeen met onze berekeningen? En gaat de batterij inderdaad lang genoeg mee? De ervaringen tot nu toe zijn positief. De batterij gaat een hele werkdag mee. De verwachte levensduur is zelfs ruim vijftien jaar. Dankzij de batterij is de Volta stiller en schoner: er is geen druppel diesel meer aan boord.” Dit is de toekomst “Ik ben ervan overtuigd dat batterijtechnologie ons gaat helpen om ons materieel en onze techniek schoner en duurzamer te maken. Daarom blijf ik me daar – samen met mijn collega’s – in verdiepen en volgen we deze techniek op de voet om te ervaren of het ook praktisch en economisch haalbaar is.”
ELEKTRISCH WERKSCHIP VOLTA
Herinneringen ophalen met onze grondlegger Maandag 23 juni 2025. Even ten westen van Oud Gastel ligt de Volta als drijvende powerbank achter het ponton Beveroord. Daarop staat een elektrische kraan die het Mark-Vlietkanaal op diepte brengt. Vandaag is er een speciale gast op bezoek: Teus van Oord, één van de grondleggers van Martens en Van Oord. De start van het bedrijf Teus was hier tussen 1978 en 1982 als projectleider vanuit Van Oord Werkendam verantwoordelijk voor de verbreding van de Roosendaalsche Vliet en de aanleg van het Mark-Vlietkanaal. “Hier ontdekte ik hoe leuk het is om veel vrijheid te krijgen in je werk. Daardoor werd in mijn gedachten het zaadje geplant voor de oprichting van Martens en Van Oord. Heel bijzonder dat ons bedrijf hier opnieuw actief is.”
Het ontstaan van Martens en Van Oord Deze omgeving brengt bijzondere herinneringen terug. Teus: “Dit project legde de basis voor onze huidige organisatie. Het transportbedrijf van de familie Martens vervoerde alle grond en al het zand. Maar wisten wij veel dat we ooit als compagnons verder zouden gaan? Het logo van onze toenmalige combinatie tussen Van Oord Werkendam en Heijmans – met opvallende golfjes – vormde trouwens de inspiratie voor ons huidige logo.”
Oog voor de omgeving en de medewerkers Teus: “Destijds was elektrisch materieel ondenkbaar en van duurzaamheid had niemand nog gehoord. Toch is ‘je werk zo goed mogelijk doen’ altijd ons streven geweest. Bij dit project werkten we bijvoorbeeld toen al met een gesloten grondbalans, nog vóór die term bestond. Daarnaast hebben we altijd al oog gehad voor de omgeving. We gingen bijvoorbeeld tijdig met omwonenden in gesprek en hielden de uitritten van ons werkterrein schoon. Verder hebben we vanaf het begin geïnvesteerd in het welzijn en het comfort van onze medewerkers.”
Duurzaam werken Directeur Tobias van Oord vult zijn vader aan: “Fijn dat dit gebied er straks weer netjes bij ligt. Dat doen we met totaal ander materieel dan destijds, maar onze filosofie – ‘je werk zo goed mogelijk doen’ – is nooit veranderd. Tegenwoordig betekent dat ook: zo duurzaam mogelijk werken. Vaak vraagt dat om flinke investeringen. Dan is het fijn dat opdrachtgevers en subsidieverstrekkers meedenken en duurzame ontwikkelingen mede mogelijk maken.” Teus: “Zo blijven we samen stappen zetten om het vandaag weer nét iets beter te doen dan gisteren.”
Het logo van de Combinatie Mark-Vlietkanaal diende voor Teus van Oord als inspiratie bij het ontwerp van het MvO-logo
Tobias en Teus van Oord
AUTOGRAAF #56 12/2025
Cutterzuiger HAM250 bracht begin jaren ’80 het nieuwe kanaal op diepte
11
Emissieloos baggeren van de West-Brabantse vaarwegen Tot begin 2026 baggert Martens en Van Oord op de Dintel en het Mark-Vlietkanaal in West-Brabant voor een soepele doorgang van het scheepvaartverkeer. Om veilig te kunnen werken, wordt de bodem in het werkgebied voorafgaand aan het baggeren onderzocht op ontplofbare oorlogsresten. Duikers hebben daarbij al 4.500 objecten benaderd, waaronder een brisantgranaat van 5,5 inch. Daarnaast ontdekten ze zaken van archeologisch belang, zoals een Engels kanon uit de periode 1560-1590. Het op diepte brengen van de vaarwegen gebeurt emissieloos met de Volta en een elektrische Liebherr LH60C Port Elektro overslagmachine. Wat komt daar zoal bij kijken? We vroegen het aan projectcoördinator Sander Oostdijk en uitvoerders Jeroen Vermeer en Thomas Wolfs. Sander: “We werken nauw samen met onze collega’s en met onze opdrachtgever, waterschap Brabantse Delta. We denken mee en sturen gaandeweg bij waar nodig. We zijn er scherp op om binnen het budget zo veel mogelijk voor elkaar te krijgen. Als het kan, pakken we aangrenzende klussen ook meteen mee, indien gewenst vanuit bijvoorbeeld de betrokken gemeenten, zoals de haven in Oudenbosch en de Krouwelaarshaven in Breda.” Jeroen: “Voordat we aan de slag gaan, onderzoeken we de verdachte gebieden op de waterbodem eerst op ontplofbare oorlogsresten (OO); bommen en granaten uit de Tweede Wereldoorlog. Alle niet verdachte objecten worden opgeruimd en verdachte objecten tijdelijk veiliggesteld en overgedragen aan de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. Pas als dat is gebeurd, starten we met baggeren. Sinds begin dit jaar doen we dat emissieloos.” Thomas: “Het is een mooie uitdaging om de logistiek van dit project optimaal te regelen. Daarvoor houd ik met iedereen contact. Tijdens de uitvoering doen zich allerlei zaken voor die
Pre-dive checks voordat de duiker te water gaat
12
effect hebben op de hele logistieke keten. Ook vergt het werken met elektrisch materieel nog de nodige afstemming. Daar speel ik als uitvoerder dan zo snel en goed mogelijk op in. Zo blijven we netjes op schema werken.”
“De Volta zit vol met splinternieuwe techniek. Dat heeft weleens invloed op de logistiek. Als uitvoerder speel ik daar zo goed mogelijk op in.” Naar verwachting is het project begin 2026 klaar. Sander: “Dan kan het scheepvaartverkeer weer optimaal gebruikmaken van de West-Brabantse vaarwegen.” Er is dan ruim 450.000 m3 gebaggerd en afgevoerd. Tot die tijd heeft het projectteam nog volop werk. Jeroen: “We gaan verder met het benaderen van mogelijke OO, waarna we ook op die plekken veilig kunnen baggeren.” Thomas vult aan: “We doen hier mooi en nuttig werk en ook onze opdrachtgever is tevreden. Dat maakt het werken hier zo leuk.”
Het gevonden kanon uit de zestiende eeuw
ELEKTRISCH WERKSCHIP VOLTA
Projectkenmerken - We baggeren de West-Brabantse vaarwegen zodat het scheepvaartverkeer de komende jaren weer soepel door kan gaan - We zetten emissieloos materieel in, waaronder de Volta - We gebruiken een lokale stroomaansluiting om ons elektrische werkschip elke nacht op te laden Opdrachtgever waterschap Brabantse Delta Locatie Meerdere vaarwegen in West-Brabant
De Volta die ponton Beveroord voortduwt met daarop de Liebherr LH60C Port Elektro voor het uitvoeren van onderhoudsbaggerwerkzaamheden
“Om veilig te kunnen werken, onderzoeken we de waterbodem hier eerst op ontplofbare oorlogsresten.” V.l.n.r.: projectcoördinator Sander Oostdijk, uitvoerders Jeroen Vermeer en Thomas Wolfs
AUTOGRAAF #56 12/2025
13
Ruimte voor verduurzaming In opdracht van Rijkswaterstaat voeren Martens en Van Oord en Heijmans het vaste onderhoud uit aan de Boven-Rijn en de Waal. Binnen deze overeenkomst zoeken we samen naar kansen om duurzamer te werken. We bespreken deze bijzondere samenwerking met projectmanager Ronnie Koster van Rijkswaterstaat en projectleider Martijn de Graaf van Martens en Van Oord. De beste aanbieding De Boven-Rijn en de Waal zijn drukbevaren rivieren die continu onderhouden worden. Rijkswaterstaat besteedt dit werk uit via prestatiecontracten. Ronnie: “Daarbij hebben we de markt uitgedaagd: welke kansen zagen zij bijvoorbeeld voor meer duurzaamheid? Die vraag past bij de ambitie van de overheid om in 2030 klimaatneutraal en circulair te werken. Binnen het contract hebben we daarom ruimte gecreëerd om groene initiatieven te belonen. Als onderaannemer kwam Martens en Van Oord samen met hoofdaannemer Heijmans met de
beste aanbieding, met onder meer een hybride peilboot, een duurzame baggerstrategie en een gefaseerde elektrificatie van de vloot.” Verantwoord investeren Martijn: “Dit project past naadloos binnen onze eigen duurzaamheidsambities, vooral dankzij de lange looptijd. Die geeft ons voldoende ruimte om zulke grote investeringen verantwoord te kunnen doen. Daarnaast zijn we de onderhoudsstrategie kritisch gaan beschouwen. Via een digitaal model van de rivier (Digital Twin) proberen we de rivier steeds beter te begrijpen. Ons doel daarmee is
Bekijk hier hoe de Volta geheel emissieloos herstelwerkzaamheden uitvoert aan de kribben en verharde oevers van de Waal.
De Volta voert in combinatie met de Etec E250LC herstelwerkzaamheden uit aan de kribben en verharde oevers van de Waal
14
ELEKTRISCH WERKSCHIP VOLTA
de kracht van de natuur te benutten om slimmer te werken en met minder uitstoot het gewenste resultaat te bereiken. Dat doen we samen met HKV Lijn in Water.” Pionieren Bij de ontwikkeling van de Volta was het van beide kanten een kwestie van pionieren en lef tonen. Ronnie: “We zijn de afgelopen jaren samen blijven optrekken in deze zoektocht, omdat we er vertrouwen in hadden. Dat is nodig bij zulke innovaties; je kunt niet alles van tevoren zeker weten. Samen hebben we anderen overtuigd en laten zien hoe wij het onderhoud van de toekomst voor ons zagen.” Martijn: “Ik ben blij dat Rijkswaterstaat ons het vertrouwen heeft gegeven om anders te gaan werken. Ook onze eigen directie heeft ons steeds gesteund. Dankzij dat lef hebben wij het idee van een elektrisch werkschip waar kunnen maken. Inmiddels werken we aan bijkomende uitdagingen, zoals energiemanagement: hoe werken we zo energiezuinig mogelijk en hoe én waar kunnen we ons materieel opladen? Daarvoor werken we
aan oplossingen zoals een mobiele laadlocatie op basis van biogas. Geleerde lessen delen we uiteindelijk met de markt.” Stijgende lijn Ronnie: “Martens en Van Oord brengt veel kennis en ervaring mee en wil duidelijk een stap extra zetten. Ik heb niets dan lof voor hun inzet. Het elektrische werkschip Volta is een fantastisch initiatief. Dankzij onze gezamenlijke inspanningen hebben we alle technische en administratieve hobbels genomen. Daar ben ik heel trots op. De huidige stijgende lijn houden we graag vast tot het einde van dit contract in 2029.”
“Ik ben blij dat Rijkswaterstaat ons het vertrouwen heeft gegeven om anders te gaan werken. Ook onze eigen directie heeft ons steeds gesteund.”
Projectmanager Ronnie Koster van Rijkswaterstaat (links) en projectleider Martijn de Graaf (rechts) op de projectlocatie: één van de kribben langs de Waal ter hoogte van Nijmegen
AUTOGRAAF #56 12/2025
15
Jong geleerd is oud gedaan ONS VAK MET LIEFDE DOORGEVEN
Wie leuk werk doet, komt met enthousiaste verhalen thuis. En bij Martens en Van Oord zijn die verhalen zó enthousiast dat er regelmatig kinderen van collega’s bij ons komen werken. Als familiebedrijf zijn we hartstikke trots als de liefde voor ons vak wordt doorgegeven van ouder op kind. Een voorbeeld daarvan is Jack Korebrits en zijn zoon Jan, die beiden als chauffeur bij ons werken. Hoe zijn zij ooit collega’s van elkaar geworden en hoe bevalt dat in het dagelijks werk?
Vader Jack Korebrits
Als kind reed Jan al met zijn vader mee, die destijds een eigen transportbedrijf had. Dat was al een hele belevenis. En vanaf het moment dat Jan zijn autorijbewijs had, wist hij het helemáál zeker: rijden is geweldig! Inmiddels heeft hij al enkele jaren zijn vrachtwagenrijbewijs en rijdt hij, net als zijn vader Jack, voor Martens en Van Oord. “Het is mooi om op deze manier dezelfde passie te delen.” Het huidige werk is niet te vergelijken met hoe Jack als jonge chauffeur begon. “Zo makkelijk als vrachtwagens nu sturen en schakelen ging het destijds niet. Rijden was hard werken. De wagens waar we nu over beschikken, zijn veel luxer en comfortabeler. Dat mag ook wel, als je bedenkt hoeveel uur we daarin doorbrengen.”
Zoon Jan Korebrits
16
JONG GELEERD IS OUD GEDAAN
“Je moet vooral niet bang zijn om te leren. Vragen stellen en af en toe een fout maken hoort daarbij. Daar leer je van.”
Jan heeft veel van zijn vader kunnen leren. “Negen van de tien tips die ik kreeg, kwamen van hem. Vanaf het moment dat ik mee mocht naar een project in Duitsland, wist ik dat ik ook voor Martens en Van Oord wilde werken. Al was het in het begin wel wennen om ook collega’s te zijn.” Jack, lachend: “Dat was wel zweten voor mij als vader. Zo’n jonge gast, net z’n vrachtwagenrijbewijs gehaald. Je hoopt toch dat hij het meteen goed doet en geen onnodige fouten maakt.” Daar maakte Jan zich minder zorgen over. “Je moet vooral niet bang zijn om te leren. Vragen stellen en af en toe een fout maken hoort daarbij. Daar leer je van. Daarom is de onderlinge samenwerking met de chauffeurs zo belangrijk.
AUTOGRAAF #56 12/2025
Werken is geen wedstrijd. Al maken we er wel een sport van om onszelf nét even verder uit te dagen.” Van de twintig vrachtwagenchauffeurs die bij Martens en Van Oord werken is Jan één van de jongste. Je zou bijna denken dat het geen populair beroep is. Jack: “Je merkt wel dat jonge mensen steeds vaker een kantoorfunctie zoeken. Jammer, want vrachtwagenchauffeur is een prachtig en afwisselend beroep.” Jan vult aan: “Zeker bij Martens en Van Oord is alles tot in de puntjes geregeld: goed materieel, gezellige collega’s en een fijne werksfeer. Ik zou zeggen: als mensen interesse hebben of willen ontdekken of het wat voor hen is, rij een keertje met me mee. Ik laat graag zien hoe leuk dit werk is.”
17
Samen sterk IN GESPREK MET EEN PARTNER WAARMEE WE AL JAREN SAMENWERKEN
Bij Martens en Van Oord investeren we in relaties voor de lange termijn. Met enkele bedrijven werken we dan ook al jaren naar tevredenheid samen. Wat maakt die samenwerking zo bijzonder? In deze editie: G. van der Ven B.V. Aannemingsbedrijf, één van onze vaste partners.
Foto: Juan Versluis
Feestelijke opening van Klimaatrobuust Beekdal in St. Oedenrode op 12 september 2025
Samenwerken aan de realisatie van natuurgebied Ruygeborg II bij Nieuwkoop
18
Teun de Koning (links) en Huibert van der Ven (rechts) bij Van der Ven in Brakel
SAMEN STERK
“Vanuit alle lagen van onze organisaties zijn we intrinsiek gemotiveerd om samen te werken.”
Directeur Huibert van der Ven is dik tevreden over de samenwerking met Martens en Van Oord. “Die verloopt op ieder niveau prettig. We werken op dezelfde manier en vullen elkaars expertise aan.” Teun de Koning, directeur bij Martens en Van Oord, beaamt dit: “Je merkt dat we familiebedrijven zijn met een vergelijkbare cultuur en aanpak. Dat schept een band.” Huibert: “Martens en Van Oord is een kei in (groot) grondverzet, zowel droog als nat. Wij zijn gespecialiseerd in kunstwerken en infra. Al die kennis en kunde komt samen bij de integrale aanpak van onze projecten, waarbij we als één team de schouders eronder zetten.” Teun: “Opdrachtgevers merken weleens op dat ze amper in de gaten hebben dat we twee verschillende organisaties zijn. Dat zie ik als een compliment en zo ervaren we het zelf ook.” Beide bedrijven werken al sinds 2019 met elkaar samen. Teun: “Zodra er een geschikt project op de markt komt, verkennen we meteen de mogelijkheden voor samenwerking.” Huibert: “We versterken elkaar bovendien in nieuwe ontwikkelingen. Neem een lopend project als Ruygeborg II. Daar spelen we goed in op de wens van onze opdrachtgever om zoveel mogelijk emissieloos te werken. Doordat beide bedrijven hierin investeren, beschikken we over steeds meer elektrisch materieel om ook dit type projecten aan te pakken.” Die fijne samenwerking is iets wat beide directeuren koesteren. Teun: “Vanaf het begin hebben we in onze relatie geïnvesteerd. Bijvoorbeeld door gezamenlijke sessies te organiseren waarin we de samenwerking in de projecten tussentijds evalueren. Zo kijken we steeds met elkaar hoe het nóg beter kan.” Huibert vult aan: “Vanuit alle lagen van onze organisaties zijn we intrinsiek gemotiveerd om samen op te trekken. Ik vind dat plezierig werken, dus laten we dat vooral zo voortzetten.”
Verder lezen? Het volledige interview vindt u op onze website.
AUTOGRAAF #56 12/2025
19
Ondertussen op de projecten EEN KORTE UPDATE OVER EEN AANTAL VAN ONZE PROJECTEN
Het project in het kort Vlakbij Nieuwkoop is Martens en Van Oord bezig met de aanleg van natuurgebied Ruygeborg II. Dat doen we in combinatie met Van der Ven. “Binnen het gebied wordt zo’n 80.000 kuub grond verplaatst”, vertelt hoofduitvoerder Jos van der Drift. “Daarnaast voeren we 30.000 ton betonpuin aan en leggen we vijftien kilometer wandel- en onderhoudspaden en vier bruggen aan. Dat doen we deels met emissieloos materieel. Ook houden we rekening met het broedseizoen.” Hoe staat het er nu voor? “Inmiddels is zo’n 65 procent van het grondverzet afgerond. Daarbij zetten we mobiele batterijcontainers en een eigen ‘stroomtankstation’ in om ons elektrische materieel gaande te houden. Het aanbrengen van het betonpuin gebeurt op een aangepaste manier, omdat de veenrijke ondergrond onze zware machines niet kan dragen. Het project wordt volgens planning afgerond vóór 15 maart 2026, de start van het nieuwe broedseizoen.” Foto: Juan Versluis
In deze rubriek kijken we kort mee over de schouders van onze mensen in het veld. Hoe staan hun projecten ervoor en wat gebeurt daar de komende tijd?
#1 De realisatie van natuurgebied Ruygeborg II
“Onze organisaties investeren al jaren in emissievrij materieel en we blijven ook op dat gebied van elkaar leren. We zijn op de goede weg en ontdekken samen steeds meer mogelijkheden om die weg nóg beter te maken.” Huibert van der Ven, directeur G. van der Ven B.V. Aannemingsbedrijf Lees meer in de special op bladzijde 26-37.
Beginfase van de realisatie van natuurgebied Ruygeborg II
20
Foto: Martens en Van Oord (Mart Hilhorst)
ONDERTUSSEN OP DE PROJECTEN
Aanbrengen van het bevergaas in een harde onderlaag door middel van drukken
#2 Op proef aanbrengen van bevergaas in Groeningen Het project in het kort Graverij door bevers vormt een gevaar voor de stabiliteit van dijken. Ieder jaar zijn waterschappen veel geld kwijt aan het herstel hiervan. In april van dit jaar voerde Martens en Van Oord in opdracht van Waterschap Aa en Maas een proef uit met speciaal bevergaas, dat het graven door bevers voorkomt. Uitvoerder Hans Schoenmakers: “Met een kraan en een zelf ontwikkelde bevergaasdrukker drukken we het gaas verticaal de grond in tot een diepte van twee meter. We komen zelfs door harde grondlagen en boomwortels tot vijf centimeter dikte heen.” Hoe staat het er nu voor? “Voor deze proef in Groeningen waren drie bedrijven uitgenodigd. Wij kregen het bevergaas als enige de keiharde grond in, dankzij ons
AUTOGRAAF #56 12/2025
gespecialiseerd gereedschap. Het was een mooie samenwerking vanuit Martens en Van Oord: de kraanmachinist bracht het gaas aan en ik heb het steeds op maat afgesneden. Met deze proef hebben we bewezen dat we dit soort opdrachten prima kunnen uitvoeren. Hopelijk mogen we deze expertise in de toekomst vaker inzetten. Daarmee voorkomen we veel risico’s en schade.”
Meer weten over het aanbrengen van beverwerend gaas? Bekijk onze video!
21
“Ik ken maar weinig bedrijven die zó met duurzaamheid bezig zijn als Martens en Van Oord. Heel interessant, het is nogal een opgave met veel haken en ogen.” Bart Teunissen, student Hogeschool Van Hall Larenstein Lees meer in de special op bladzijde 26-37.
Ponton Scheldeoord voor de kust van Duitsland tijdens het identificeren van potentiële ontplofbare oorlogsresten, gecombineerd met een bemanningswissel
#3 Opsporen van ontplofbare oorlogsresten Het project in het kort Nog steeds worden er in de grond ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog aangetroffen. Op het land én in het water. Martens en Van Oord heeft de juiste expertise en het juiste materieel om die oude munitie in kaart te brengen en op te (laten) ruimen. “In het water doen we dat met onze multitool”, vertelt projectmanager Rob Janssen. “De afgelopen tijd zijn we onder meer in actie gekomen op de Noordzee. We hebben de waterbodem tussen een nieuw windmolenpark en de Nederlandse kust vrijgemaakt van verdachte objecten, zodat over dit hele tracé veilig een stroomkabel kan worden aangelegd.”
22
Hoe staat het er nu voor? “Aansluitend zijn we in opdracht van Next Geosolutions aan de slag gegaan in de Duitse Waddenzee. Hier maken we de aanleg mogelijk van een onderzeese stroomkabel tussen Duitsland en Groot-Brittannië. De verdachte objecten op de waterbodem die we veilig konden verwijderen, hebben we opgeruimd. In samenwerking met de Duitse explosievenopruimingsdienst worden de explosieven nu geruimd door middel van de multitool in combinatie met duikers. Door deze combinatie wordt de duiktijd tot het minimum beperkt en worden de werkzaamheden veilig uitgevoerd. De explosieven worden dan overgedragen aan de explosievenopruimingsdienst. Onze opdrachtgever voerde zelf het onderzoek uit naar ontplofbare oorlogsresten in het gedeelte van het tracé dat zich op het land bevindt.”
ONDERTUSSEN OP DE PROJECTEN
#4 Vrije kruising Dijksgracht
Hoe staat het er nu voor? “De werkzaamheden voor Dura Vermeer zijn inmiddels afgerond”, vertelt projectcoördinator Bart van Uijen. “Daarmee is ruimte ontstaan om de tunnel af te kunnen bouwen. Die is naar verwachting begin 2026 klaar. Daarna zijn wij aan zet om het zand en de grond aan te vullen, weer in opdracht van Strukton. Eind 2028 worden de oude sporen verwijderd en voeren wij de vrijgekomen grond af. In 2029 is Amsterdam Centraal dan klaar voor de toekomst.”
Foto: Stefan Verkerk
Het project in het kort In opdracht van ProRail wordt aan de oostkant van Amsterdam Centraal een vrije spoorkruising aangelegd. Zo ontstaat extra capaciteit voor treinen, wat nodig is om het alsmaar groeiende aantal reizigers te kunnen verwerken. Strukton bouwt de benodigde tunnel en besteedde het grondwerk daarvan eerder al uit aan Martens en Van Oord. Dura Vermeer is gedeeltelijk verantwoordelijk voor de bovenbouw en schakelde ons daarna in voor het grondwerk en de ballast voor de sporen die over de tunnel heen lopen.
Het verwerken van zand met een laadschop en het profileren met een graafmachine op Dijksgracht
AUTOGRAAF #56 12/2025
23
Aanschuiven bij... EEN KIJKJE ACHTER DE SCHERMEN
Iedereen bij Martens en Van Oord werkt mee aan de mooie projecten die we samen maken. Elke afdeling en elk team doet dat vanuit zijn eigen expertise. In de rubriek Aanschuiven bij… gaan we met collega’s in gesprek. Wat is hun bijdrage binnen ons bedrijf? Deze keer zijn we te gast bij de Technische Dienst in onze werkplaats aan de Rederijweg in Oosterhout.
In de werkplaats wordt het materieel van Martens en Van Oord in topconditie gehouden. En gaat er wat kapot? Of raakt er iets beschadigd? Dan vind je hier letterlijk de Mensen die het Maken. We praten erover met Harold van Arkel, Niek Coolbergen en Marcel Roelands. Samen met hun collega’s zorgen ze ervoor dat alle voertuigen, pontons, vaartuigen en andere materieelstukken in bedrijf blijven en het juiste onderhoud krijgen. Stilstand is immers kostbaar. Niek is het liefst met regulier onderhoud bezig in de werkplaats, Harold en Marcel zijn ook vaak op pad om storingen op locatie op te lossen. Harold: “Als ‘wegenwacht’ van Martens en Van Oord komen we op de gekste plekken. Het geeft mij een kick als ik het probleem met mijn vakkennis
Marcel Roelands
Constructiewerker Niek Coolbergen
Monteur Harold van Arkel
Eerste monteur Marcel Roelands
24
AANSCHUIVEN BIJ…
en een bus vol gereedschap op kan lossen, zodat de collega’s verder kunnen. Ik ben altijd blij als ze ons bellen, omdat ze dan zeker weten dat het probleem vakkundig en snel wordt opgelost.” De oorzaak van een storing is lang niet altijd meteen duidelijk. Marcel: “Dat maakt ons werk onvoorspelbaar. Vaak is het efficiënter om wat langer door te werken en de storing ter plekke te verhelpen, dan om de volgende dag helemaal terug te rijden. Het voelt goed als het uiteindelijk lukt om het zelf te repareren.” Niet elke storing of foutmelding vereist trouwens een spoedreparatie. Niek: “Als dat mogelijk is, halen we zo’n materieelstuk of voertuig liever naar onze werkplaats om het daar te repareren. Mijn dag is helemaal goed als het dan weer vlekkeloos werkend de werkplaats verlaat!”
Harold van Arkel
In nieuwe machines zit steeds meer elektronica en dat maakt het vinden van storingen lastiger. Marcel: “Daarom investeren we de komende jaren in gespecialiseerde apparatuur om storingen uit te lezen. Steeds vaker moet nu de fabrikant eraan te pas komen. Bij elektrisch materieel werken we als monteurs bovendien volgens specifieke veiligheidsvoorschriften vanwege de hoge elektrische spanning waar we mee te maken hebben.” Met tientallen shovels, kranen, bulldozers, dumpers, walsen, werkschepen, pontons, pompen en powerpacks is er aan de Rederijweg en in het veld meer dan genoeg te doen. “Gelukkig werken hier een heleboel aanpakkers, die met plezier de handen uit de mouwen steken.”
Niek Coolbergen
“Gelukkig werken hier een heleboel aanpakkers, die met plezier de handen uit de mouwen steken.”
AUTOGRAAF #56 12/2025
25
Wij.Bouwen.Samen.Groen. FEESTELIJKE PRESENTATIE VAN ONS DUURZAME WERKSCHIP VOLTA
Martens en Van Oord werkt steeds duurzamer. We verlagen onze emissies, hergebruiken materialen en vergroenen onze projecten. Sinds begin dit jaar hebben we zelfs een volledig elektrisch werkschip, de Volta. Met veel trots wilden we dit schip natuurlijk aan iedereen laten zien, vertellen directeur Tobias van Oord en manager bedrijfsvoering Claudia van der Poel. En dát hebben we eind mei gedaan tijdens het vierdaagse duurzaamheidsevenement Wij.Bouwen.Samen.Groen. in en rond het hoofdkantoor in Oosterhout. Claudia: “We hebben klanten, partners, leveranciers, vakscholen, middelbare en basisscholen en medewerkers met hun familie uitgenodigd voor een informatief en feestelijk programma. Om de Volta te laten zien, maar zeker ook om mensen enthousiast te maken voor werken in onze branche in het algemeen én bij Martens en Van Oord in het bijzonder. Dat enthousiasme zag je zeker ook terug bij alle collega’s deze dagen: onze Mensen die het Maken!” De bezoekers konden zelf ervaren hoe Martens en Van Oord steeds groener bezig is. Tobias: “We hebben onszelf als bedrijf en onze visie op duurzaamheid duidelijk op de kaart gezet. Rond ons kantoor waren daar mooie voorbeelden van te zien. Denk aan een selectie van ons duurzame materieel dat te bewonderen was tijdens het evenement, maar ook onze recent aangelegde klimaatadaptieve tuin. In de tuin staat een kunstwerk dat gemaakt is door Gerrit Dammer, een kunstenaar die het liefst met roestig ijzer werkt en daar mooie dingen mee maakt. In dit geval heeft hij een kunstwerk gemaakt van staalresten die vrijgekomen zijn bij het bewerken van onze laatste serie grote rijplaten van 1.000 stuks. Normaal gesproken zou dit materiaal in de oud-ijzer bak terechtkomen maar nu heeft het een mooie bestemming gekregen.”
“Met dit unieke evenement hebben we veel mensen enthousiast gemaakt voor ons werk in de grond-, weg- en waterbouw. En dat maakte ons als organisatoren óók enthousiast. Dit gevoel sloeg ook over op alle collega's die meehielpen en aanwezig waren. Onbeschrijfelijk mooi. We kijken er met veel trots en dankbaarheid op terug!”
26
SPECIAL WIJ.BOUWEN.SAMEN.GROEN.
Kijkt u mee naar de aftermovie van het evenement?
AUTOGRAAF #56 12/2025
27
DAG 1 21 05 2025 Aftrap met toekomstmakers De aftrap van ons duurzaamheidsevenement was meteen een voltreffer. Zo’n 250 leerlingen en studenten van middelbare scholen en vakopleidingen kregen een uniek kijkje achter de schermen.
KIJKJE IN DE WERKPLAATS
Wat ze te zien kregen? Duurzaamheid in de praktijk. Van elektrische kranen en vrachtwagens tot ons eigen emissieloze werkschip Volta – overal konden ze zelf ervaren hoe wij bouwen aan een schonere toekomst. Tijdens inspirerende sessies deelden we hoe wij de energietransitie aanpakken én wat daar allemaal bij komt kijken. Maar het bleef niet bij kijken alleen. De jongeren konden zelf een elektrische kraan besturen, hun kracht testen op de energiefiets en meevaren op ons elektrische werkschip Volta. Ook lieten ze hun skills zien tijdens een machinevaardigheidstest, namen een kijkje in onze werkplaats en voor sommigen stond zelfs een bezoek aan één van onze projectlocaties op het programma.
DE MACHINEVAARD
IGHEIDSTEST
Dank aan alle leerlingen, studenten en begeleiders van het Dongemond College, Curio, SOMA College, Van Hall Larenstein, Scalda, Hogeschool Rotterdam en het Hanze College. Wat een energie en enthousiasme!
INSPIRERENDE SESSIE
L HET MATERIEE 28
JKS
TROK VEEL BEKI
DE SIMULATOR
IN HET THEATER
SPECIAL WIJ.BOUWEN.SAMEN.GROEN.
“Het organiseren van zo’n leuke en informatieve dag geeft iedereen het gevoel dat Martens en Van Oord aandacht geeft aan toekomstige werknemers.” Seb Moody, student Hogeschool Van Hall Larenstein
AUTOGRAAF #56 12/2025
29
“We realiseren ons steeds meer dat samenwerking op basis van vertrouwen en gelijkheid het meeste oplevert. Bedrijven als Martens en Van Oord zijn onmisbaar om onze duurzame ambities waar te maken.” Ronnie Koster, projectmanager Rijkswaterstaat
De onthulling van het kunstwerk
30
SPECIAL WIJ.BOUWEN.SAMEN.GROEN. WBSG
DAG 2 22 05 2025
ONTVANGST BIJ DE NIEUW AANGELEGDE
PIZZA’S U
IT DE ELE
KTRISCHE
PIZZAOVE
N
DELEN VAN KENNIS EN ERVARINGEN
Benieuwd hoe de stalen schijven voor het kunstwerk zijn ontstaan? Bekijk dan deze video waarin onze rijplaten gebruiksklaar worden gemaakt.
AUTOGRAAF #56 12/2025
TUIN
Duurzame stappen met de sector De tweede dag stond volledig in het teken van kennisdeling met de zakelijke partners. Bijna 300 zakelijke relaties kwamen langs bij Martens en Van Oord; van opdrachtgevers en partners tot leveranciers, concullega’s en andere koplopers op het gebied van duurzaamheid en emissieloos bouwen. De middag ging letterlijk warm van start, met versgebakken Napolitaanse pizza's uit onze eigen elektrische pizza steenoven. Daarna volgde een inspirerend plenair programma in het theater met diverse sprekers, zoals Henry Lootens en Dennis van der Meij van het Energie Theater die op humoristische en rebelse wijze ingingen op de uitdagingen van de energietransitie waarvoor we met z'n allen staan. Ook was er een officiële opening van onze klimaatadaptieve tuin door duurzaamheidsambassadeur Lodewijk Hoekstra. Kunstenaar Gerrit Dammer onthulde er ook een bijzonder kunstwerk, gemaakt van snijafval van onze rijplaten. Een mooi voorbeeld van circulariteit en creatief hergebruik. Buiten viel er volop te zien en te beleven: bezoekers kregen een kijkje bij onder andere het 100% elektrische werkschip Volta, elektrische vrachtwagens en graafmachines, onze hybride peilboot en de indrukwekkende 1740 kWh DENS batterijcontainer. Wist je dat de theatertent volledig op de stroom van de batterijcontainer draaide? Tegelijkertijd werd er volop genetwerkt, kennis uitgewisseld en werden ervaringen gedeeld. Want als het om duurzaamheid gaat, komen we verder door samen te werken en van elkaar te leren.
31
DAG 3 23 05 2025 De jeugd heeft de toekomst
CAPE SURPRISE
REKENEN VOOR DE ES
Dag drie stond in het teken van jonge doeners. We ontvingen ruim 200 energierijke leerlingen uit groep 7 en 8 van basisscholen uit de regio. Een dag vol stralende gezichten, nieuwsgierigheid en spelenderwijs leren over duurzaamheid en grond-, weg- en waterbouw. We trapten af met een onvergetelijke theatershow Klaas Kan Alles, bekend van het populaire KRO-NCRV tv-programma. Daarna doken de leerlingen zelf in de wereld van GWW. Ze bouwden hun eigen minidijk, zetten Martens en Van Oord symbolisch ‘uit’ met piketpaaltjes en werden uitgedaagd in een ‘escape surprise’ vol echte rekensommen. Na het programma was er tijd voor vrije ontdekking op het terrein. Leerlingen konden plaatsnemen in de cabine van een vrachtwagen of kraan, zelf een kraan besturen in de simulator en voetvolley spelen. Er werd gesmasht aan de pingpongtafel, geëxperimenteerd met energie in het ‘black-out’ spel en natuurlijk werd er volop gelachen bij de fotomomenten met Klaas. Ook de watershow met onze nieuwe elektrische Liebherr LH60C Port Elektro kraan trok volop bekijks.
BEAT THE BLACK-OUT
R
DE SIMULATO
Dank aan alle leerlingen, leerkrachten en begeleiders van basisscholen De Brakken, De Biekorf, De Lage Weide en De Burcht voor zoveel leergierigheid en fanatieke deelname.
THEATERSHOW KLAAS KAN ALL
ES
32
TERIEEL KIJKJE IN ONS MA
SPECIAL WIJ.BOUWEN.SAMEN.GROEN. WBSG
“Ik vond het leuk om op avontuur te gaan bij papa’s werk: we bouwden dijken, rekenden aan projecten, leerden over elektrische machines én ‘Klaas kan alles’ was er ook – dat was echt gaaf!” Elin van der Schans, groep 7 basisschool De Burcht
Uitzetten van de letters MvO met piketpaaltjes
AUTOGRAAF #56 12/2025
Een minidijk bouwen
33
Optreden van Snelle
Dansen in de silent disco
34
SPECIAL WIJ.BOUWEN.SAMEN.GROEN.
DAG 4 24 05 2025 Familiedag vol festivalvibes OPTREDEN VAN M
ARCO SCHUITMAK
ER
Op de vierde en laatste dag verzamelden ruim 600 collega’s met hun familie zich voor een feestelijke familiedag als sprankelende afsluiter van ons vierdaagse duurzaamheidsevenement. Met de Volta en elektrische sloepen werden ze stijlvol en duurzaam naar het groene festivalterrein gebracht, dat was omgetoverd tot een levendige feestlocatie met foodtrucks, vrolijke muziek en volop activiteiten voor jong én oud. Kinderen stortten zich vol enthousiasme in de grootste zandbak die je je kunt voorstellen (maar liefst 900 m3, gewonnen uit de Maas en aangevoerd vanaf ons project Groot Onderhoud Vaarwegen), maakten hun eigen insectenhotel, tapten limonade uit de limonadefabriek, dansten los in de silent disco en doken de kraansimulator in.
KLEURRIJKE GEZICHTJES
OPTRED
EN VAN
AUTOGRAAF #56 12/2025
De sfeer zat er al goed in, maar brak helemaal los tijdens de optredens van Dutchtuber Job, die het evenement energiek opende, gevolgd door Snelle die het publiek mee liet zingen en dansen én Marco Schuitmaker, die het feest knallend afsloot. We kijken terug op een regenachtige maar warme en gezellige dag, waarop we niet alleen onze duurzame stappen lieten zien, maar vooral ook wie we zijn: een hecht familiebedrijf waar werk en verbinding hand in hand gaan.
DUTCHT
UBER
et de Volta
Aankomst m
35
DE ‘GREEN FIVE’ Om onze groene ambities waar te maken, zetten we steeds meer elektrisch en hybride materieel in op onze projecten. Tijdens ons vierdaagse duurzaamheidsevenement waren diverse duurzame machines te bewonderen, zoals ons elektrisch werkschip Volta, elektrische vrachtwagens, graafmachines, de hybride peilboot Gelderland, een batterijcontainer en de groene keet. Vijf opvallende nieuwkomers, de ‘green five’, lichten we in deze rubriek graag nader toe. Ze laten zien hoe baanbrekende techniek direct bijdraagt aan duurzame inzet op de werkvloer.
Foto: Carel Kramer Fotografie
Van emissievrij grondverzet en overslag tot mobiele energievoorziening en stil transport: elk van de ‘green five’ combineert kracht, efficiëntie en duurzaamheid. En dit is nog maar een klein deel van ons groeiende elektrisch en hybride materieelpark. De afgelopen jaren hebben we flink geïnvesteerd en dat blijven we doen. Zo maken we ons materieelpark steeds groener en dragen we bij aan een schonere, stillere en toekomstbestendige bouwplaats.
Liebherr LH60C Port Elektro Deze elektrische overslagmachine (66 ton) levert 334 kW gecombineerd vermogen via de motor en het ERChybridesysteem. Met een grijperinhoud van 3 m³ en een reikwijdte van 18,9 meter, kan hij zware ladingen efficiënt verplaatsen over een groot bereik. De verstelbare cabine en het PDS2000-systeem zorgen voor optimaal zicht en nauwkeurige bediening. De machine wordt via een kabel aangesloten op een externe stroombron en heeft zelf geen batterij aan boord.
“Duurzaamheid is voor ons geen ambitie meer, maar een voorwaarde. Daarom is het goed om te zien dat bedrijven als Martens en Van Oord grote projecten op een duurzame manier kunnen uitvoeren.” Udo Perdok, projectmanager waterschap Brabantse Delta
36
Groene keet Deze schaftunit (5,2 x 2,3 m) combineert 4 zonnepanelen met een 10,2 kWh batterij en 5 kW generator, goed voor 90% brandstofbesparing. Comfortabel ingericht en op afstand te bedienen: een praktische en duurzame rustplek op de projectlocaties.
Volvo FH 6x2 electric met kieptrailer of sideloader Met drie elektromotoren (490 kW) en een 540 kWh batterij rijdt deze vrachtwagen tot 300 kilometer volledig emissievrij. Snelladen kan met 230 kW, waardoor hij efficiënt inzetbaar is voor schoon en stil transport op en rond de bouwplaats. De Volvo kan ook worden uitgerust met een sideloader, waarmee onze batterijcontainers naar de verschillende projectlocaties worden verplaatst.
Foto: Bouwmachines Magazine
Foto: Martens en Van Oord (Niels Versteeg)
SPECIAL WIJ.BOUWEN.SAMEN.GROEN.
DENS batterijcontainer De batterijcontainer (20-voets, 26 ton) heeft een batterij van 1.740 kWh (LFP) en diverse aansluitingen voor laden en ontladen. Als mobiele energiebron levert hij betrouwbare, emissievrije stroomvoorziening en vermindert zo de inzet van dieselgeneratoren.
ETEC E250LC Deze elektrische graafmachine (26 ton) met 1,5 m³ bak werkt krachtig en emissievrij dankzij een 565 kWh batterij. Laden kan met een snelheid van 40 kW AC of 200 kW DC. Met 12,5 meter reikwijdte en Trimble Earthworks semi-automaat (een speciaal voor graafmachines ontwikkeld machinebesturingssysteem), wordt graafwerk uiterst nauwkeurig en efficiënt uitgevoerd – ideaal voor duurzaam grondverzet.
AUTOGRAAF #56 12/2025
37
Dijkversterking Wallach EEN DIJK VOLLEDIG OPNIEUW OPBOUWEN
Betere bescherming tegen hoogwater De dijk langs de Rijn bij de Duitse plaats Wallach voldeed niet meer aan de huidige veiligheidseisen. Daarom wordt deze dijk nu in opdracht van het Deichverband Duisburg-Xanten volledig opnieuw opgebouwd, inclusief vier leidingtracés die onder de dijk doorlopen. Naar verwachting duurt dit project nog tot begin 2028. Voor Martens en Van Oord is dit het meest omvangrijke dijkproject in Duitsland tot nu toe.
Een getrapte aansluiting aan de bestaande dijk wordt gerealiseerd
38
DIJKVERSTERKING WALLACH
“De film over Martens en Van Oord was zo vet, ik kreeg er kippenvel van. Dat we het grote materieel van dichtbij mochten bekijken vond ik reuze interessant. Mij lijkt het wel wat om er later te gaan werken.” Tycho de Bruijn, groep 8B basisschool De Lage Weide Lees meer in de special op bladzijde 26-37.
AUTOGRAAF #56 12/2025
39
Voor het 4,7 kilometer lange dijktracé zijn honderdduizenden kubieke meters zand en klei nodig. Daarmee is het project in Wallach typisch een klus voor Martens en Van Oord, vindt projectmanager Bart Hubers. “Met dit grootschalige grondverzet zijn we vorig jaar gestart na een gedegen voorbereiding. Buiten de hoogwaterperiodes werken we stevig door om de veiligheid van de omwonenden te verbeteren.” Slim hergebruik bij dijkvernieuwing “De bestaande dijk wordt in fases helemaal afgegraven, waarbij we het bestaande materiaal zo veel mogelijk hergebruiken. Alleen wat binnen dit project niet meer bruikbaar is, voeren we af. Ook voeren we nieuwe grondstoffen aan, zoals zand en klei. Dat gebeurt sinds augustus dit jaar met binnenvaartschepen, wat het aantal ritten met vrachtwagens beperkt. Dat is prettig voor de omwonenden, efficiënter voor onszelf en duurzamer voor het milieu. Lang niet alle benodigde grondstoffen zijn namelijk binnen korte afstand beschikbaar.” Timing en precisie “Werken aan een dijk brengt specifieke uitdagingen met zich mee. Vanwege de veiligheid mogen we daar bijvoorbeeld niet aan werken tijdens het hoogwaterseizoen, van november tot en met april. Daarnaast heeft het weer een grote invloed op onze uitvoering. In 2024 was het relatief nat, wat het grondwerk bemoeilijkte. Het weer in 2025 is tot nu toe veel gunstiger voor onze werkzaamheden. Verder hebben we in dit
Projectmanager Bart Hubers
40
project te maken met enkele leidingen die onder de dijk doorlopen, waaronder een gasleiding. Die leidingen lopen dwars door ons werkgebied heen, wat een logistieke uitdaging is. Deze leidingen worden vervangen door onze onderaannemer Fonteyne. Zij maken ook de asfaltverhardingen, die straks weer boven op de dijk komen te liggen.” Goed partnerschap “Dit project heeft twee opdrachtgevers. De penvoerder is Deichverband Duisburg-Xanten. Daarnaast is het bedrijf Cavity GmbH betrokken als tweede opdrachtgever. In de regio vindt mijnbouw plaats, waardoor het gebied te maken heeft met bodemdalingen. Cavity GmbH verzorgt voor de regio én voor het dijkverzwaringsproject de financiële afwikkeling van de gevolgen van deze bodemdalingen. De samenwerking verloopt goed: onze opdrachtgevers zijn tot nu toe tevreden over onze inzet, voortgang en oplossingsgerichte houding. Waar mogelijk denken we mee en dragen we efficiëntere oplossingen aan.”
Klei verwerken op het talud
DIJKVERSTERKING WALLACH
“Werken in Duitsland, dat is hartstikke leuk. De reisafstand is wel wat groter, maar ik heb hier heel mooi werk en hele leuke collega's. Iedere dag stap ik weer met een glimlach op mijn machine.” Meer weten over het werken als machinist? Bekijk de vlog!
Shovelmachinist Mark van Ooijen
Met trots opleveren “Naast het overleg met onze opdrachtgevers, ben ik als projectmanager vooral bezig met het aansturen van het team. Ik zorg ervoor dat we samen een werk opleveren waar de opdrachtgevers en ook wijzelf trots op kunnen zijn en dat voldoet aan alle normen en afspraken. Dat doe ik met veel plezier: ik zet me graag in voor groot grondverzet en slimme logistiek. Daarnaast vind ik het leuk om relaties op te bouwen en dat komt goed van pas in dit project voor deze nieuwe opdrachtgever.”
“Een project met honderdduizenden kuub zand en klei is typisch een klus voor Martens en Van Oord.”
AUTOGRAAF #56 12/2025
Projectkenmerken - Volledig opnieuw opbouwen van de dijk - Grootschalig grondverzet - Vervangen van leidingtracés die onder de dijk doorlopen - Opwaardering en hergebruik van de aanwezige materialen - Aanvoer van materialen zoveel mogelijk via het water Opdrachtgever Deichverband Duisburg-Xanten Locatie Wallach (Duitsland)
41
Dijkenbouw in het Duits Het was even wennen voor hoofduitvoerder Hein Termeer en werkvoorbereider Bas Garritsen: werken in Duitsland. “Maar ondertussen zijn we zowat bekender met het Duitse jargon dan met het Nederlandse. Een goed teken!” Het werk aan de dijk in Wallach is voor beiden een mooie klus. Bas: “We houden allebei van grootschalig grondverzet. Daarom hebben we in 2024, vlak na elkaar, de overstap gemaakt naar Martens en Van Oord. We werken nu met veel plezier samen in Wallach.” Als hoofduitvoerder stuurt Hein de mensen met hun machines aan. “Daarnaast zorg ik ervoor dat de benodigde materialen op tijd aangevoerd worden. Ook overleg ik met onze opdrachtgever over de uitvoering en de controle van het uitgevoerde werk.”
Bas verzorgt als werkvoorbereider onder meer de afrekening van het project. “Maandelijks maak ik een overzicht voor onze opdrachtgever waarin we laten zien wat we hebben gedaan. Aan de hand van metingen en dronebeelden berekenen we dat exact, zodat we een correcte factuur kunnen sturen.” Het werk in Wallach bevalt uitstekend. Bas: “We zijn hier nog tot 2028 samen bezig en dat is leuk: er blijft genoeg te leren.” Hein vult aan: “Daarna zien we wel welk project er op ons pad komt. Iets met veel grondverzet in Duitsland of in Nederland: allemaal goed.”
“We houden allebei van grootschalig grondverzet, dus zitten we hier helemaal goed.” Hoofduitvoerder Hein Termeer (links) en werkvoorbereider Bas Garritsen (rechts)
42
Terug naar... HERINNERINGEN OPHALEN MET EEN VAN ONZE OPDRACHTGEVERS
In opdracht van Gebiedscoöperatie Gastvrije Randmeren heeft Martens en Van Oord in een kortlopend project enkele havens terug op diepte gebracht. Hierdoor kan de recreatievaart daar weer probleemloos varen. Hoe is die klus bevallen? We vroegen het aan projectmanager Peter Beelen, die betrokken was vanuit de gebiedscoöperatie.
Projectmanager Peter Beelen (links) en projectleider Martijn de Graaf (rechts)
Een gezonde balans Peter Beelen: “Voor dit project hebben we een meervoudig onderhandse aanbesteding uitgeschreven, waarbij Martens en Van Oord de scherpste prijs indiende. Op basis van het bestek zijn ze aan de slag gegaan om de havens terug op diepte te brengen. Ik merkte meteen dat zij staan voor een gedegen, gestructureerde en veilige aanpak. Ook voor kleinere projecten, zoals dit. Die professionele manier van werken maakte de samenwerking voor mij bijzonder prettig. Tot en met 2035 werken we met alle betrokkenen in de regio verder om onze toekomstvisie voor de Randmeren waar te maken. Daarbij zoeken we een gezonde balans tussen natuur en recreatie, door onder andere te werken aan meer natuurontwikkeling én een betere bevaarbaarheid. Martens en Van Oord heeft goed werk geleverd in onze havens en bij volgende projecten zullen we zeker aan hen denken.”
Foto: Martens en Van Oord (Jaco van der Zwan)
Aan sommige projecten hebben we maanden en soms zelfs jaren gewerkt. Die verdienen een speciale plaats in onze herinnering. We vragen ons regelmatig af: hoe zou het daar nú zijn?
Lees het volledige interview op onze website. Kraanschip Progress aan het baggeren in recreatiehaven Pierland
AUTOGRAAF #56 12/2025
43
Veilig digitaal werken BEWUSTWORDING RONDOM VEILIGHEID EN CYBERSECURITY
Ook Martens en Van Oord ontkomt er niet aan dat onbevoegden proberen het bedrijfsnetwerk binnen te dringen. Bijvoorbeeld door valse e-mails te sturen. Daarom besteedt Martens en Van Oord – naast fysieke en sociale veiligheid – ook aandacht aan cyberveiligheid, vertelt Marina Mertens, medewerker ICT. “Daarbij zoeken we steeds de gulden middenweg tussen veiligheid en werkbaarheid. De nadruk ligt op bewustwording: we leggen onze collega’s uit waar ze op moeten letten en wat ze zelf kunnen doen om veiliger te werken. Zo zorgen we er samen voor dat gevoelige persoons- en bedrijfsgegevens binnenskamers blijven.”
“Bij de beveiliging van ons bedrijfsnetwerk houden we ook rekening met de dagelijkse praktijk: het moet veilig én praktisch werkbaar zijn.”
Medewerker Marina Mertens op kantoor van Martens en Van Oord in Oosterhout
44
STERK STAALTJE ICT
Investeren in kennis, kunde en systemen De mens als zwakste schakel “Als we kijken naar netwerkbeveiliging, dan is de mens de zwakste schakel,” legt Marina uit. “Die klikt al snel op een foute link, laat een usbstick liggen of schrijft zijn wachtwoord op een memoblaadje. Daarom maken we onze collega’s continu bewust van wat ze zelf kunnen doen om veiliger te werken.” Bewustwording “Verder laten we periodiek een externe partij een security scan uitvoeren, waarbij onder andere één van hun medewerkers in ons kantoor rondsnuffelt en kijkt wat diegene te pakken kan krijgen, voordat een collega het opmerkt. De bevindingen delen we daarna met de betrokken collega’s. Ook dat zorgt voor meer bewustwording.” Extra beveiligingslaag “Daarnaast investeren we volop in technische maatregelen, zoals een authenticator als extra beveiligingslaag. Met deze maatregelen houden we ons netwerk veilig en blijft gevoelige bedrijfsinformatie intern.” Slimmer werken met AI Martens en Van Oord maakt steeds meer gebruik van AI. “Daarvoor zetten we Copilot in, vanwege de
AUTOGRAAF #56 12/2025
integratie met onze andere Microsoft-producten, zoals Outlook en SharePoint. We hebben een aantal collega’s getraind om de mogelijkheden van Copilot goed en veilig te kunnen benutten. Bijvoorbeeld bij het samenstellen van documenten voor tenders. Copilot kan alle documenten in het netwerk doorzoeken waar de vraagsteller toegang toe heeft. Dat scheelt veel tijd, al blijft het natuurlijk altijd goed opletten en is de menselijke inbreng doorslaggevend: AI zit er nog steeds weleens naast.” Kennis blijven actualiseren “Ook in de toekomst blijven we ons netwerk en onze kennis over cybersecurity actualiseren, zodat al onze systemen veilig door blijven draaien. We hebben daarvoor contact met organisaties binnen onze eigen branche en experts op het gebied van cybersecurity.” Veilig én werkbaar “Hoewel veiligheid in ons werk altijd voorop staat, houden we continu rekening met de dagelijkse praktijk: mensen moeten ermee kunnen werken én alle projecten moeten door kunnen draaien. Daarom blijven we iedereen informeren en betrekken, zodat ze samen met ons de digitale werkomgeving veilig en werkbaar kunnen houden.”
45
Rondje van de zaak OP PAD MET DE MENSEN DIE HET MAKEN
Aan onze projecten werken veel mensen mee en ieder heeft zijn eigen ervaring en expertise. Wat doen deze collega’s binnen hun specifieke functie? Wat houdt hun werk in en waar worden ze écht blij van? In deze editie kijken we mee met schipper Ruud Arends en kraanmachinist Martin Koppelaar, die vanaf het elektrische werkschip Volta en ponton Beveroord de West-Brabantse vaarwegen baggeren in opdracht van waterschap Brabantse Delta.
“De combinatie van vrijheid, afwisseling en een nauwe samenwerking maakt het werken op het water zo mooi.”
Schipper Ruud Arends (links) en kraanmachinist Martin Koppelaar (rechts)
Als schipper zorgt Ruud ervoor dat de Volta opgeladen is en op de juiste werkplek ligt. “Dan kan Martin lekker aan de slag met zijn elektrische kraan. We staan continu met elkaar in verbinding, zodat we goed door kunnen werken. Daarnaast houd ik contact met de projectmanager en met de andere scheepvaart in de buurt. Het is hier best smal, dus als er een ander schip langs wil, MEEKIJKEN MET gaan we even aan de kant.” RUUD EN MARTIN OP DE VOLTA? BEKIJK DE FILM!
46
RONDJE VAN DE ZAAK
Elektrisch werken heeft veel voordelen, vindt Ruud. “Je merkt meteen dat het stiller en schoner is. Toch blijft het ook opletten: we moeten voldoende stroom overhouden om aan het eind van de werkdag terug naar het oplaadpunt te varen. Omdat we met de nieuwste technieken werken, gebeurt er weleens iets onverwachts, zoals een storing. Dan stuur ik zo snel mogelijk bij. En als het schip stilligt, help ik Martin bij het baggeren, voer ik onderhoudstaken uit of doe ik de administratie. Er is altijd wel iets nuttigs te doen hier.” Ook Martin is gecharmeerd van elektrisch werken. “Met een volgeladen batterij kunnen we zo’n vijftien uur werken. Daarmee hebben we meer dan voldoende stroom aan boord om de kraan te laten baggeren én om
AUTOGRAAF #56 12/2025
heen en terug te varen naar een oplaadpunt. Natuurlijk zoeken we het liefst een (zwaar) oplaadpunt in de buurt, maar omdat we op vrij afgelegen plaatsen werken, valt dat niet mee.” Samen vormen Ruud en Martin de bemanning op het water. Martin: “Met z’n tweeën lossen we alles op wat er op ons pad komt. We zijn midden in de natuur aan het werk en zijn één met de omgeving. Als alles op z’n plek valt, is het echt genieten.” Ruud: “We kunnen op elkaar vertrouwen en zorgen er als team voor dat het werk doorgaat. Het is de combinatie van vrijheid, afwisseling en een nauwe samenwerking die het werken hier zo mooi maakt.”
47
Goed voorbereid op ongevallen Werken op het water brengt risico's met zich mee. Zeker op een druk bevaren en snelstromende rivier als de Waal. Daarom vonden er op initiatief van project Prestatiecontract Vaarwegen Oost-Nederland enkele Man Overboordtrainingen plaats. Onderdeel daarvan was een oefening waarbij collega’s echt het water in gingen. In dit artikel delen veiligheidskundige Paul Bennik en hoofduitvoerder Bert van Wijlen hun ervaringen. Veel mensen onderschatten de risico’s van te water raken, vertelt Paul: “Ze denken: ik zwem wel even naar de kant. Maar zwemmen kost veel energie en dus warmte, die je juist nodig hebt tegen onderkoeling. Daarom is het goed dat we deze Man Overboord-trainingen organiseren. Bert: “Zelf ervaren hoe het is om te water te raken is heel leerzaam. Zelfs in de ideale omstandigheden tijdens de training verraste het me nog. Kun je nagaan als het winter is, vroeg donker en koud! De training heeft mij veel geleerd en ik merkte dat iedereen serieus met dit onderwerp bezig was.”
“We hebben meerdere scenario’s uitgewerkt en geoefend met trainers aan boord én in het water. Dat zorgde bij iedereen voor meer bewustwording.”
Paul: “We hebben meerdere scenario’s uitgewerkt en geoefend met trainers aan boord én in het water. Bijvoorbeeld hoe je een drenkeling in veiligheid brengt zonder zelf onnodige risico’s te lopen. En – ook belangrijk – zo’n ongeval is niet voorbij als de collega in kwestie terug aan boord is. Nazorg is cruciaal, waaronder het zorgvuldig opwarmen van die collega en een medische controle bij de huisarts.” Naast onze collega’s namen ook medewerkers van onze partners Heijmans, De Jong Zuurmond, Reijmer en Dekker Groep aan de trainingen deel. Bert: “Ook zij zien het nut en de noodzaak van zulke trainingen in en zijn serieus met dit onderwerp aan de slag gegaan.” Paul: “De training heeft het belang onderstreept van werken volgens ons eigen MvO Kompas: 'nodig anderen uit' en 'blijf verbeteren'. Dan komt iedereen aan het einde van de werkdag weer veilig thuis.”
Veiligheidskundige Paul Bennik (links) en hoofduitvoerder Bert van Wijlen (rechts)
48
Foto: Patrick Dams
VEILIGHEID OP HET WATER
Man Overboord-procedure 1
Sla alarm Roep duidelijk “Man overboord!”, wijs naar het slachtoffer en blijf dit herhalen. Informeer ook de schipper of brug. Ondertussen meldt de schipper via marifoon Man Overboord en geeft de locatie door.
2
Markeer de positie Gooi een drijfmiddel, roep het slachtoffer toe en markeer de locatie op GPS of kaartplotter.
3
Keer terug Let op je omgeving, maak veilig een draai en keer terug. Benader tegen de wind of stroming in en let op de hekgolf (de golf die het schip veroorzaakt).
4
Blijf in contact Houd visueel contact, meld via marifoon (kanaal 10) de aanroep binnenwateren en waarschuw nabijgelegen schepen.
5
Red het slachtoffer Benader langzaam, zet reddingsmiddelen in en zorg voor een beveiligde bemanning. Ga niet zelf te water. Haal het slachtoffer veilig aan boord. De zandwinput en het kantoor in IJzendoorn werden door Dekker Groep beschikbaar gesteld voor de trainingen
AUTOGRAAF #56 12/2025
49
MvO met Elkaar Met het cultuurprogramma MvO met Elkaar zorgen we voor meer onderlinge verbinding, een betere samenwerking en meer werkplezier. Daarmee laten we bij Martens en Van Oord opnieuw zien dat mensen bij ons op de eerste plaats komen. Door te investeren in de Mensen die het Maken kunnen we samen nóg mooiere resultaten bereiken. Alle 240 medewerkers nemen deel aan een outdoorprogramma, waarbij ze in gemengde groepen werken aan activiteiten die de verbinding bevorderen. Door deze gezamenlijke beleving komen ze dichter bij elkaar. Leidinggevenden doorlopen daarnaast een leiderschapsprogramma, waarin ze leren om hun verbindende rol nog bewuster te pakken. Ook diverse medewerkers met kantoorfuncties volgen aanvullende workshops op het gebied van samenwerking en verbinding.
“Op projecten werk je vaak maanden met dezelfde collega’s, maar tijdens de outdoordag leer je in één dag juist veel andere collega’s kennen die je in het dagelijks werk niet snel treft. Dat maakt zo’n dag voor mij extra waardevol.” Dries Jonkers, machinist
50
Sinds de start van het programma, begin 2024, zien we een positieve beweging binnen onze organisatie. Collega’s praten steeds vaker over hoe we beter kunnen samenwerken. Gaandeweg hebben we het programma bijgestuurd naar aanleiding van signalen en feedback vanuit de organisatie. Leidinggevenden pakken nu bijvoorbeeld duidelijker hun rol, zodat iedereen gemotiveerd aan de slag gaat. Samen blijven we stapjes in de goede richting zetten. MvO met Elkaar maakt ons werk leuker en gaat ons als organisatie vooruithelpen en succesvoller maken.
“De workshop ‘Verbinding leggen’ liet me zien dat bewustzijn van je eigen interactiestijl én die van anderen de verbinding versterkt. Belangrijk is ook om niet te snel in te vullen wat een ander denkt en ruimte te geven om te reageren.” Ilse Visser, werkvoorbereider
“Het mooiste aan MvO met Elkaar vind ik dat de elementen uit het Kompas concreet terugkomen tijdens de outdoordag. Doordat je er met collega’s uit het hele bedrijf mee aan de slag gaat, herken en onthoud je ze later veel beter in het dagelijks werk.” Marco van Balen, maintenance engineer
MVO MET ELKAAR
“Wees jezelf en durf te zeggen wat je denkt. Feedback kan iemand vooruithelpen. Zeg het duidelijk en op een respectvolle manier, zodat je laat zien dat je het beste met iemand voor hebt en niet wilt kwetsen.” Thomas Spruyt, machinist
De kick-off van MvO met Elkaar op 13 juni 2024 in de Dongecentrale in Geertruidenberg
“Tijdens de workshop ‘Verbinding leggen’ heb ik geleerd meer te kijken naar de behoeften én kwaliteiten van de ander. Daardoor ben ik me bewuster geworden van hoe waardevol ieders talenten zijn en hoe je samen beter blijft functioneren.” Tom Bastiaansen, omgevingsmanager
Eén van de teams tijdens het outdoorprogramma in Chaam
AUTOGRAAF #56 12/2025
51
Klaar voor de start EEN PROJECT IN DE STARTBLOKKEN
Over onze projecten is veel te vertellen. Mooie verhalen over uitdagingen, innovaties en slimme oplossingen. Soms, als we helemaal aan het begin van zo’n project staan, kunnen we enkel een tipje van de sluier oplichten. Daarom houden we het nu kort, om er later uitgebreid op terug te komen. Beloofd.
“De ligging en de beperkte afmeting van het werkgebied zorgen voor een interessante logistieke puzzel.”
Impressie: Schiphol Group
Projectleider Marcel Leemburg
Impressie: Schiphol Group
De blauwe vlakken geven weer waar de bagagekelder gebouwd wordt
3D-impressie van nat ontgraven met behulp van twee baggerpontons en een pontonbrug
52
Foto: Martens en Van Oord (Andrea 3D-impressie: Martens en Pijnacker) Van Oord
KLAAR VOOR DE START
Een nieuwe bagagekelder voor Schiphol In opdracht van Schiphol wordt in het hart van de luchthaven een nieuwe bagagekelder gerealiseerd. Daarmee creëert de luchthaven de benodigde schuifruimte om de renovatie en innovatie van de huidige bagagekelders te starten. Dit project is als bouwteamcontract in de markt gezet en op basis van kwaliteit gegund aan Mobilis en Dura Vermeer, die hiervoor als bouwcombinatie Fundament samenwerken. De eerste fase, de bouwteamfase, is begin 2025 gestart en Martens en Van Oord is specialistisch partner voor het grondwerk.
3D-impressie: Martens en Van Oord
En dat is een mooie klus, vertelt projectleider Marcel Leemburg: “Het werk is ontzettend boeiend door tal van technische uitdagingen. Tijdens de bouwteamfase, waarin we nu zitten, leveren we input voor het definitieve ontwerp en maken we samen met alle partners een uitvoeringsplan. Indien op basis van de definitieve aanbieding gunning voor de realisatiefase plaatsvindt, starten we met verdere voorbereidingen en kunnen we beginnen met onze werkzaamheden.” Emissieloos werken “Om de aanleg van de nieuwe kelder mogelijk te maken, graven we de bouwkuipen tot maximaal 8,5 meter diep uit. Een groot deel wordt vanwege de grondwaterstand nat ontgraven met behulp van twee baggerpontons en een pontonbrug. Bij dit project werken we volledig emissieloos. We zetten daarom enkel elektrisch materieel in, zoals graafmachines, vrachtwagens en slibzuigers. In totaal verzetten we ruim 200.000 m3 materiaal, dat we gefaseerd en emissieloos naar een nabijgelegen depot vervoeren. De ligging centraal op Schiphol en de beperkte afmeting van het werkgebied zorgen voor een interessante logistieke puzzel.”
“Bij dit project werken we volledig emissieloos door elektrisch materieel in te zetten.”
AUTOGRAAF #56 12/2025
Een schitterend project “Als projectleider heb ik een centrale rol om met de mensen van bouwcombinatie Fundament en het projectteam van Martens en Van Oord de maakbaarheid van het grondwerk voor dit project te waarborgen. We brengen specialistische, technische kennis in en hebben ook oog voor contractuele, logistieke, financiële en procesmatige aspecten. Dit is een schitterend project dat goed bij ons past: technisch uitdagend, op de grens van land en water én duurzaam uitgevoerd.”
“Dit is een schitterend en aansprekend project dat goed bij ons past.”
“Wat een leuke dag; alles was tot in de puntjes geregeld! Van theater, aankleding, sprekers tot luxe lunch en leuke vrije activiteiten. Er was goed over nagedacht.” Frank Kerkmeijer, docent/coördinator Machinisten SOMA College Lees meer in de special op bladzijde 26-37.
53
De Mensen die het Maken ONZE MEDEWERKERS MAKEN ÉCHT HET VERSCHIL
Bij Martens en Van Oord steken we graag de handen uit de mouwen. We noemen onszelf niet voor niets De Mensen die het Maken. Maar wie zijn al die mensen? Wat doen ze zoal? En vooral: wat vinden ze zo leuk aan hun werk? In deze editie spreken we met leerling machinist Mark van der Groef.
“Ik ben afgelopen januari bij Martens en Van Oord begonnen en zag al meteen dat het materieel hier tiptop in orde is.”
Op welk project en met welke machine werk je? “Momenteel werk ik op diverse projecten in Duitsland. Bij de Duitse plaats Kalkar winnen we klei voor onze projecten in de regio. Die schep ik met mijn Caterpillar 326 in vrachtwagens, zodat die afgevoerd kan worden. Het is fijn werken met deze rupskraan. Ik ben hier in januari begonnen en zag al meteen dat het materieel tiptop in orde is.”
54
Voornaam
Mark
Achternaam
van der Groef
Leeftijd
23
Bij MvO sinds
2025
Functie
leerling machinist
Hoe ben je bij Martens en Van Oord terechtgekomen als leerbedrijf? “Sinds september volg ik de opleiding machinist grondverzet (niveau 3) aan het SOMA College. Via Facebook kwam ik in contact met Martens en Van Oord. Daar mocht ik meteen langskomen en ondertussen ben ik al een paar maanden aan de slag. Ik leer veel van mijn collega’s op de projecten.”
DE MENSEN DIE HET MAKEN
Welke uitdagingen kom je tegen als leerling machinist? “Het duurt even voordat je zo’n grote machine helemaal beheerst. Daarnaast is het soms nog lastig inschatten: hoeveel grond werken we weg in een uur? En hoelang duurt het voordat een bepaalde berg grond weggeladen is? Daar moet je gaandeweg gevoel bij krijgen.” Wat maakt jou trots op je werk? “Ik ben tevreden als we aan het eind van de dag bijvoorbeeld een mooie hoeveelheid klei hebben weggeladen. Of als we nette taluds hebben afgewerkt. Voor ik hier kwam, werkte ik aan rioleringsprojecten, wat kleinschaliger was. Met mijn huidige rupskraan verzet je met minder
AUTOGRAAF #56 12/2025
moeite veel meer werk. Die stap had ik achteraf gezien nog wel eerder willen zetten.” Wat wil je de komende tijd nog graag leren? “Het lijkt me leerzaam om een dijk vanaf de grond opnieuw op te bouwen met alle materiaalstromen die daarbij komen kijken. Ik kan op genoeg projecten van Martens en Van Oord aan de slag, waardoor ik nog veel ervaring op kan doen.”
Kom jij bij ons het verschil maken? Bekijk de vacatures op onze 'werken bij' website.
55
Versteviging primaire keringen DROGE VOETEN IN ZUID-HOLLAND
Onderwaterdijkversterking met één miljoen ton stenen Op vijf locaties binnen het werkgebied van waterschap Hollandse Delta voldoen de dijken niet meer aan de norm. Er bestaat een risico op zettingsvloeiing waarbij zand onder de dijk wegloopt, onder meer bij het Haringvliet en het Grevelingenmeer. Martens en Van Oord ging in opdracht van het waterschap aan de slag voor project Onderwaterdijkversterking ZV3T om deze zwakke plekken te verstevigen. Onder water worden stenen aangebracht om de dijken te versterken. In totaal maar liefst één miljoen ton. Mede daardoor houden de inwoners van ZuidHolland ook de komende jaren droge voeten.
Met de nieuwe Liebherr LH110 Port Elektro worden de stenen onder water aangebracht om het dijklichaam te versterken
56
VERSTEVIGING PRIMAIRE KERINGEN
AUTOGRAAF #56 12/2025
57
400 binnenvaartschepen vol stenen. Dat vindt zelfs projectmanager Herman Oomens een flinke hoeveelheid. “Het is, gezien de externe factoren en afhankelijkheden zoals sluizen en de waterstand op rivieren, een uitdagende puzzel om die allemaal volgens planning hierheen te krijgen en te verwerken. Typisch een klus waar we bij Martens en Van Oord goed in zijn en met veel plezier aan mogen werken. We hebben de mensen, middelen, partners en expertise om zulke projecten tot een goed einde te brengen.” Afgekeurde dijkvakken Een aantal dijkvakken in Zuid-Holland is afgekeurd, omdat zandlagen onder de dijk instabiel kunnen worden en wegspoelen bij belasting of snelle waterstandwisselingen. Herman: “Dat noemen we in ons jargon het faalmechanisme zettingsvloeiing. Vaak gaat dit om locaties waar het naastgelegen water relatief diep is en het onderwater talud van de dijk te steil is. Om dat te voorkomen brengen we onder water een grote hoeveelheid stenen aan waarmee we het talud flauwer en stabiel maken. Daarmee brengen we de dijk weer op sterkte.”
grote materieelvloot.” Hij vervolgt: “Dit doen we op vijf locaties: bij de Oude Maas (beide kanten), het Hartelkanaal, Haringvliet en Grevelingenmeer. De benodigde stenen komen uit meerdere steengroeves in België en Duitsland. Dat is een logistieke uitdaging, vooral ook door de afstand en door omstandigheden zoals een lage waterstand in de rivieren, als gevolg van aanhoudende droogte in West-Europa. Daardoor kunnen schepen minder lading per keer meenemen. We schakelen continu met onze leveranciers om de aanvoer op peil te houden. Het werk verloopt voorspoedig en we zijn naar verwachting eind 2026 klaar.”
Een precieze klus Het aanbrengen van de stenen is een heel precieze klus. Herman: “We moeten op sommige plaatsen tot wel 30 meter waterdiepte werken. Op de diepste delen gebruiken we een draadkraan en op delen tot circa vijftien meter waterdiepte zetten we de elektrisch aangedreven Liebherr LH110 Port Elektro in. Voor iedere situatie beschikken we over het juiste materieel met onze
Geschikte partner “Dit project past in een reeks dijkprojecten die we de afgelopen jaren hebben uitgevoerd: van kleinschalige, maar toch complexe regionale keringen nabij bewoond gebied, tot primaire keringen van grote omvang en alles wat daartussen zit. Daarmee laten we zien dat Martens en Van Oord een geschikte partner is voor dijkprojecten van elk type én formaat.”
Projectkenmerken - Grote hoeveelheden stenen aanvoeren en verwerken - Logistieke uitdagingen, onder meer door lage waterstanden en de grote afstanden tussen de steengroeves en het werkgebied - Inzet van nieuw elektrisch materieel als onderdeel van de stappen die we nemen binnen de energietransitie
58
Opdrachtgever waterschap Hollandse Delta Locatie Meerdere locaties in Zuid-Holland
VERSTEVIGING PRIMAIRE KERINGEN
"Het leukste onderdeel van de dag? Op de kraan zitten! Zo'n 25-tonner dat is echt wel even anders dan een kleinere kraan." Dean Duivenvoorden, student SOMA College Lees meer in de special op bladzijde 26-37.
Ponton IJsseloord op het Haringvliet bij Middelharnis met zicht op de dijken die versterkt worden
“We hebben de mensen, de middelen en de expertise voor zulke grote projecten.”
De stenen worden met precisie diep onderwater aangebracht met de Liebherr LH110 Port Elektro
AUTOGRAAF #56 12/2025
59
Samen een superkraan gaande houden
Machinist Gilbert Nerings (links) en hoofduitvoerder Koen van der Bruggen (rechts)
Eén miljoen ton stenen verwerken vraagt om slimme logistiek en een soepel samenwerkend team. En dat is precies waar hoofduitvoerder Koen van der Bruggen en machinist Gilbert Nerings zich elke dag voor inzetten. Koen zorgt ervoor dat iedereen de vaart erin kan houden. “De grootste uitdaging is om er in samenwerking met onze leveranciers voor te zorgen dat er telkens precies voldoende aanvoer van stenen is, zodat het team dagelijks zo efficiënt mogelijk kan werken. Zij lossen eventuele problemen zo veel mogelijk zelf op. Daar heb ik nauwelijks omkijken naar, want het is een club zelfstandige en gedreven vakmannen. We liggen netjes op koers om het project eind 2026 af te ronden.” Voor dit project wordt het ponton IJsseloord ingezet, met daarop een gloednieuwe elektrische kraan. “De Liebherr LH110 Port Elektro is echt een superkraan”, vindt Gilbert. “Hij is veel stiller en schoner. Na wat storingen in het begin werkt alles nu vlekkeloos. Door goed mee te kijken met de servicemonteurs heb ik veel geleerd over hoe je bepaalde storingen zelf kunt verhelpen.”
60
Ondanks het repeterende werk is geen werkdag hetzelfde. Gilbert: “De sfeer aan boord is prettig en we zorgen er samen voor dat alles goed verloopt. Van het aanbrengen van de stenen tot het schoonmaken van ons eigen materieel en de laadruimen van de schepen die we hebben gelost. Onze grootste uitdaging is om gefocust te blijven en ervoor te zorgen dat de stenen op de juiste plek worden gelegd.” Koen: “Na een aantal lange werkdagen ronden we op vrijdagmiddag liefst bijtijds af om ook onszelf weer op te laden. Ik rijd tevreden naar huis als ik denk: we hebben weer een productieve week gehad met z’n allen. Alle puzzelstukken zijn weer op hun plek gevallen.”
VERSTEVIGING PRIMAIRE KERINGEN
Een open en eerlijke samenwerking Martens en Van Oord en waterschap Hollandse Delta werken al enige tijd samen binnen dit dijkversterkingsproject. Hoe is die samenwerking ontstaan? En hoe bevalt die? We spraken erover met technisch manager Hans de Bart van het waterschap. “Om te zorgen dat onze primaire keringen op de Grevelingen, het Haringvliet, de Oude Maas en het Hartelkanaal weer aan de norm voldoen, moeten we ze versterken vanwege het risico op zettingsvloeiing. Daarvoor hebben we een ontwerp opgesteld en een aanbesteding uitgeschreven. Daarbij kwam Martens en Van Oord als beste uit de bus. Wat dit project bijzonder maakt, is in de eerste plaats de gigantische hoeveelheid materiaal die we aanbrengen. Daarnaast hebben we veel aandacht voor ecologie. Met name op de Grevelingen. Naast een technisch ontwerp hebben we ook een ecologisch ontwerp opgesteld om de ecologie onder water zo goed mogelijk te herstellen. Dit gebeurt onder andere door bestaand oestermateriaal terug aan te brengen op de bestorting. Daarnaast worden stenen van een bepaald type en een specifieke plaats teruggebracht wat herstel van deze ecologie bevordert. Martens en Van Oord is daar
voortvarend mee aan de slag gegaan. We werken vanaf het begin integraal samen en weten elkaar dankzij de korte lijntjes steeds vlot te vinden.” “Eén miljoen ton stenen heb je niet zomaar op z’n plek liggen. Daarom ben ik blij met de logistieke expertise van Martens en Van Oord; een partij die het gehele proces beheerst. Het resultaat van hun werk ligt onder water, dus we vertrouwen op metingen en peilingen en sturen samen bij waar nodig. Zo bleek bijvoorbeeld dat de stenen op plaatsen met veel slib niet goed bleven liggen. Martens en Van Oord is hier direct transparant in geweest, waardoor we in staat waren gezamenlijk en tijdig beheersmaatregelen te treffen. Dat vind ik een fijne werkwijze: eerst de uitdaging zo snel mogelijk oplossen en dan pas kijken naar de verdere consequenties. Ik ben blij met onze samenwerking.”
“We werken integraal samen op een transparante en opbouwende manier en weten elkaar dankzij de korte lijntjes vlot te vinden.”
Technisch manager Hans de Bart (links) en projectmanager Herman Oomens (rechts)
AUTOGRAAF #56 12/2025
61
MvOnline ONZE DIGITALE SPOREN
Martens en Van Oord is niet alleen actief op het land, in het water en op de grens daartussen, maar ook online. In de rubriek MvOnline duiken we in de wereld van posts, views en hashtags. Lees mee met een aantal opmerkelijke berichten op onze social media kanalen.
#opmerkelijke berichten
Op de hoogte blijven? Volg ons online! mvogroep.nl /company/martens-en-van-oord /mvogroep /martens.en.van.oord NIEUW OP DE SOCIALS!
Gratis abonnement Autograaf is het bedrijfsmagazine van Martens en Van Oord. Wilt u nieuwe edities gratis ontvangen? Schrijf u in via onze website (Over ons | Autograaf). Ook kunt u hier uw gegevens wijzigen of uitschrijven. Colofon Redactie
Tekst Fotografie Ontwerp Drukwerk
Martens en Van Oord Andrea Pijnacker, Dineke van Tilborg en Djune Verduin HNTB - Christian Goijaarts beeldwerkt en Maverick Media, tenzij anders vermeld Miesart - Michelle Haak NPN Drukkers
Bezoek Damweg 50 4905 BS Oosterhout +31 (0)162 47 47 47 info@mvogroep.nl
62
ER AUTOGRAAF LIEV N? ZE LE AL TA GI DI GEBRUIK DE QR-CODE!
Post Postbus 326 4900 AH Oosterhout
10-2025 GJ INFRA Eerder werd al een kanonsloop gevonden bij baggerwerkzaamheden in de Mark. Deze keer een 100-ponds brisantgranaat. Deze is op veilige afstand door specialisten tot ontploffing gebracht. Mooie samenwerking onder aanvoering van Martens en Van Oord.
09-2025 MARC LENTJES Rijplaten voor werkterreinen en werkwegen TenneT. TenneT Onshore gaat komende jaren in Nederland vele kilometers nieuwe hoogspanningsverbindingen realiseren. Voor het assembleren van nieuwe hoogspanningsmasten zijn werkterreinen en werkwegen met rijplaten nodig. Om tekorten in de markt te voorkomen en om de kosten te beheersen, heeft TenneT een niet alledaagse aanbesteding gedaan door 30 ha rijplaten in te kopen. Specialist Martens en Van Oord gaat deze rijplaten leveren. De rijplaten worden als eerste ingezet voor de nieuwe 380/150kV hoogspanningsverbinding tussen Rilland en Tilburg (project ZuidWest-Oost).
MVONLINE
#durftevragen 10-2025 PROVINCIE NOORDBRABANT Brabants Landschap ontvangt € 7,7 miljoen uit het RijksTransitiefonds voor de aanleg van broedeilanden in Natura 2000-gebied het Markiezaat. Deze eilanden moeten het broedsucces van beschermde vogelsoorten vergroten, die nu vaak worden verstoord door roofdieren bij laag water. // Reactie vanuit een medewerker van Brabants Landschap: Fantastisch nieuws voor ons project! Hier krijg ik, maar ook de rest van het bouwteam, ontzettend veel energie van! @brabantslandschap, @martensenvanoord, @TAUW.
09-2025 GEMEENTE OOSTERHOUT Groene Pluim voor Martens en Van Oord! Tijdens het evenement Future Talks mocht wethouder Dees Melsen de Groene Pluim uitreiken aan Martens en Van Oord. Een prachtige erkenning voor hun structurele inzet op duurzaamheid, innovatie en circulair werken.
06-2025 ROBIN VAN DEN BERG Graafmachine nummer 100 is een feit. Een super dikke Volvo EC530 EL en natuurlijk weer netjes in de kleuren gespoten. AUTOGRAAF #56 12/2025
@Wouter Jongeneelen Coach bij Ruig Coaching
Ruig Coaching organiseerde een outdoordag binnen het cultuurprogramma MvO met Elkaar. Hoe ging dat in z’n werk? “Het idee was om mensen dichter bij elkaar te brengen. Dat doen wij vooral buiten, in de natuur. We hebben willekeurig samengestelde groepen medewerkers opdrachten meegegeven: maak een vuurtje of bouw een primitief onderkomen. Door dan als coach goed te kijken, te luisteren en vooral te spiegelen, kun je mensen aan het denken zetten. Wie dingen zelf ervaart, onthoudt die beter en gaat er met collega’s over praten. En dán komt een organisatie in beweging.” Het MvO Kompas geeft richting aan onze organisatie en vormde ook de basis voor het outdoorprogramma. Wat viel je daaraan op? “Jullie kompas vormt een mooi uitgangspunt om met elkaar in gesprek te gaan over jullie kernwaarden. Daarbij is de vraag vooral: hoe maak je die helder en concreet? Wat bedoel je bijvoorbeeld met ‘Blijf verbeteren’? En zie ik dat als coach ook terug? Als een groep twintig minuten krijgt om een onderkomen te bouwen en daar al na vijftien minuten mee klaar is, hoe zit het dan met deze kernwaarde? Dat is voor mij een kans om het gesprek op gang te brengen.” Wat is je vooral bijgebleven van de outdoorsessies? “Nog niet eerder heb ik mensen gecoacht die zo trots waren op hun organisatie en op hun werk. In de meeste groepen hing een heel positieve sfeer en mensen hebben er veel uitgehaald; voor de organisatie én voor zichzelf.” Welke boodschap zou je willen meegeven aan de Mensen die het Maken? “Blijven verbeteren is goed en veel kleine verbeteringen hebben samen een enorme impact. Kijk dus steeds wat je zelf beter kunt doen, maar vergeet daarbij niet dat er nu al veel goed gaat. Geef jezelf en je collega’s dus óók op tijd een schouderklopje.”
63
#AG56COVERSTORY Lees verder op bladzijde 6-15
“MET DE VOLTA HEBBEN WE EEN WENDBAAR EN BETAALBAAR WERKSCHIP ONTWIKKELD DAT PERFECT PAST BIJ ONZE PROJECTEN.” Niels Versteeg, materieel engineer